# Stepen skale (muzika)

**Stepen skale** u muzičkoj teoriji označava položaj određenog tona unutar skale u odnosu na toniku – prvi i glavni ton skale, od kojeg se pretpostavlja da počinje svaka oktava. Stepene je korisno koristiti za označavanje veličine intervala i akorda, te da li je neki interval veliki (dur) ili mali (mol).

U općenitom smislu, stepen skale je broj koji se dodjeljuje svakom koraku skale, obično počevši od broja 1 za toniku. Ova definicija podrazumijeva da je tonika unaprijed određena. Naprimjer, sedmotonska dijatonska skala može postati dur skala kad se odgovarajući stepen odabere kao tonika (npr. C-dur skala: C–D–E–F–G–A–H, gdje je C tonika). Ako skala nema toniku, početni stepen mora se odabrati proizvoljno. U teoriji skupova, na primjer, 12 stepeni hromatske skale obično se broji počevši od C=0, pri čemu se dvanaest tonskih klasa numeriše od 0 do 11.

U specifičnijem smislu, stepenima skale se daju imena koja označavaju njihovu funkciju unutar skale. Ovo podrazumijeva funkcionalnu skalu, kao što je slučaj u tonalnoj muzici.

Pojam „stepen skale“ ponekad se koristi kao sinonim za „ton skale“ (scale degree), ali može se odnositi i na udaljenost između dva uzastopna i susjedna tona u skali. Izrazi „cijeli ton“ i „poluton“ uobičajeno se koriste za opis intervala, ali izrazi poput *„cijeli stepen skale“* ili *„polu stepen skale“* nisu u upotrebi. Ukupan broj tonova u skali, kao i udaljenost između njih, zajedno definišu samu skalu.

U Šenkerovoj analizi (Schenkerian analysis), termin „stepen skale“ (ili „ton skale“) prevodi se kao *Stufe* (njem.), što označava akord koji je stekao strukturni značaj u okviru muzičkog djela.

## Durske i molske skale

Stepene u tradicionalnim durskim i molskim skalama moguće je identificirati na više načina:

* Po rednim brojevima – kao prvi, drugi, treći, četvrti, peti, šesti ili sedmi stepen skale, uz napomenu da pojedini tonovi mogu biti povišeni ili sniženi.
* Arapskim brojevima – (1, 2, 3, 4...) kao u Nashville brojevnom sistemu, ponekad uz oznake poput „^“ (npr. ^1, ^2...) radi isticanja da se radi o stepenima skale, a ne o intervalima ili akordima.
* Rimskim brojevima – (I, II, III, IV...) što je uobičajeno u harmonijskoj analizi, gdje se često označavaju i funkcije akorda koji se grade na tim stepenima.
* Engleskim nazivima za funkcije stepena: *Tonic* – tonika (1. stepen), *Supertonic* – supertonika (2. stepen, sekunda iznad tonike), *Mediant* – medijanta (3. stepen, terca iznad tonike), *Subdominant* – subdominanta (4. stepen, kvarta ispod dominante), *Dominant* – dominanta (5. stepen, kvinta iznad tonike), *Submediant* – submedijanta (6. stepen, terca ispod tonike), *Subtonic / Leading note (tone)* – sniženi sedmi stepen (subtonika) ili povišeni sedmi stepen (vodilja ili leading note), zavisno od toga da li je skala molska ili durska. Riječ subtonika koristi se kada je razmak između nje i tonike u višoj oktavi *cijeli ton*, dok se naziv *vodilja* koristi kada je taj razmak *poluton*. Također, stepene skale je moguće imenovati prema solmizacijskom sistemu pokretnog „do“, pri čemu se koristi sljedeći niz slogova: **do, re, mi, fa, so(l), la, si (ili ti)**. Ovaj sistem se koristi u obrazovanju sluha i pjevanju skala, pri čemu se tonika uvijek naziva „do“, bez obzira na tonalitet, a ostali tonovi se odnose prema njoj.

| Stepen | Ime | Odgovarajući mod (durski tonalitet) | Odgovarajući mod (molski tonalitet) | Značenje | Nota (u A-duru) | Nota (u a-molu) | Polutoni |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Tonik | Jonski | Eolski | Tonalni centar, ton završnog razrješenja | A | A | 0 |
| 2 | Supertonik | Dorski | Lokrijski | Cijeli ton iznad tonike | B | B | 2 |
| 3 | Medijanta | Frigijski | Jonski | Između tonike i dominante, u molu je tonika relativne dur skale | C
♯ | C | 3-4 |
| 4 | Subdominanta | Lidijski | Dorski | Donja dominanta, nalazi se za isti interval ispod tonike kao što je dominanta iznad tonike | D | D | 5 |
| 5 | Dominanta | Miksolidijski | Frigijski | Druga po važnosti nakon tonike | E | E | 7 |
| 6 | Submedijanta | Eolski | Lidijski | Donja medijanta, između tonike i subdominante; u duru tonika relativne mol skale | F
♯ | F | 8-9 |
| 7 | Subtonika ( mala septima ) |  | Miksolidijski | Cijeli ton ispod tonike u prirodnoj mol skali |  | G | 10 |
| Vodilja ( velika septima ) | Lokrijski |  | Poluton ispod tonike. Melodijski snažna privlačnost ka tonici | G
♯ |  | 11 |

## Također pogledati

* Faktor (akord)
* Trening sluha i muzičko obrazovanje

## Reference