# UNESCO

| UNESCO |
| --- |
| United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |
| Zastava UNESCO-a |
| Datum osnivanja | 16. novembar 1945 (1945-11-16) |
| Vrsta | Specijalizovana agencija Ujedinjenih nacija |
| Status | Aktivna |
| Glavno sjedište | Pariz, Francuska |
| Generalni direktor | Audrey Azoulay |
| Zamjenik generalnog direktora | Xing Qu |
| Br. zaposlenih | 2341 (2022) |
| Veb-sajt | unesco.org |

**UNESCO** (*United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization*), odnosno *Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu,* specijalna je agencija Ujedinjenih nacija osnovana 1946. Njen je osnovni cilj doprinijeti miru i sigurnosti podržavanjem saradnje među nacijama kroz obrazovanje, nauku i kulturu kao metode pospješivanja univerzalnog poštovanja pravde, zakona, ljudskih prava i osnovnih ljudskih sloboda.

UNESCO ima 194 zemlje članice (11 pridruženih i 1 posmatrač), a neke članice nisu nezavisne države. Glavno je sjedište organizacije u Parizu, uz više od 50 ureda širom svijeta. UNESCO aktivnosti provodi kroz pet glavnih programa: obrazovanje, prirodne nauke, sociologija, kultura i komunikacije. Također sponzoriše projekte za pismenost, razvoj tehnike i pedagogije, međunarodne nauke, projekte regionalne kulturne historije, projekte promovisanja kulturne raznolikosti i programe koji podržavaju međunarodne dogovore o čuvanju svjetske kulturne i prirodne baštine.

Jedna od uloga UNESCO-a je da održava listu mjesta svjetske kulturne baštine. Ta mjesta smatraju se važnim prirodnim ili historijskim mjestima ili objektima čije je očuvanje važno za cjelokupnu svjetsku zajednicu. UNESCO, s druge strane, nije odgovoran da održava ili štiti mjesto koje je na njegovim listama.

## Historija

### Porijeklo

UNESCO i njegov mandat za međunarodnu saradnju mogu se pratiti do rezolucije Društva naroda od 21. septembra 1921, da se izabere Komisija za proučavanje izvodljivosti da nacije slobodno dijele kulturna, obrazovna i naučna dostignuća. Ovo novo tijelo, *Međunarodni komitet za intelektualnu saradnju* (ICIC), osnovano je 1922. i među svojim članove imalo je takve ličnosti kao što su Henri Bergson, Albert Einstein, Marie Curie, Robert A. Millikan i Gonzague de Reynold (tako da je bila komisija manjeg dijela Društva naroda koja je u osnovi bila fokusirana na Zapadnu Evropu). Međunarodni institut za intelektualnu saradnju (IIIC) je tada osnovan u Parizu u septembru 1924, da djeluje kao izvršna agencija za ICIC. Međutim, početak Drugog svjetskog rata u velikoj mjeri je prekinuo rad ovih organizacija prethodnika. Kad je riječ o privatnim inicijativama, Međunarodni biro za obrazovanje (IBE) počeo je raditi kao nevladina organizacija u službi međunarodnog obrazovnog razvoja od decembra 1925. i pridružio se UNESCO-u 1969, nakon što je osnovao zajedničku komisiju 1952.

### Stvaranje

Nakon potpisivanja Atlantske povelje i Deklaracije Ujedinjenih nacija, Konferencija savezničkih ministara obrazovanja (CAME) započela je sastanke u Londonu koji su nastavljeni od 16. novembra 1942. do 5. decembra 1945. Dana 30. oktobra 1943. neophodnost za osnivanje međunarodne organizacije je izražena u Moskovskoj deklaraciji, oko koje su se dogovorile Kina, Ujedinjeno Kraljevstvo, Sjedinjene Države i Sovjetski Savez. Potom su uslijedili prijedlozi Konferencije u Dumbarton Oaksu od 9. oktobra 1944. Na prijedlog CAME i u skladu s preporukama Konferencije Ujedinjenih nacija o međunarodnoj organizaciji (UNCIO), održane u San Franciscu od aprila do juna 1945., Konferencija za osnivanje obrazovne i kulturne organizacije Ujedinjenih nacija (ECO/CONF) sazvana je u Londonu od 1. do 16. novembra 1945. Zastupljene su bile 44 vlade. Ideju UNESCO-a je u velikoj mjeri razvio Rab Butler, ministar obrazovanja Ujedinjenog Kraljevstva, koji je imao veliki utjecaj na njegov razvoj. Na ECO/CONF, Ustav UNESCO-a je predstavljen i potpisan od strane 37 zemalja, a osnovana je i Pripremna komisija, koja je radila između 16. novembra 1945. i 4. novembra 1946. — ​​datuma kada je Ustav UNESCO-a stupio na snagu polaganjem dvadesete ratifikacije od strane jedne države članice.

Prva Generalna konferencija održana je od 19. novembra do 10. decembra 1946. i izabrala je Juliana Huxleya za generalnog direktora. Pukovnik vojske Sjedinjenih Država, predsjednik univerziteta i zagovornik građanskih prava Blake R. Van Leer također se pridružio kao član. Ustav je izmijenjen u novembru 1954. kada je Generalna konferencija odlučila da članovi izvršnog odbora budu predstavnici vlada država čiji su državljani i da neće, kao ranije, djelovati u ličnom svojstvu. Ova promjena u upravljanju razlikovala je UNESCO od njegovog prethodnika, ICIC-a, u načinu na koji će zemlje članice raditi zajedno u oblastima nadležnosti organizacije. Kako su države članice tokom vremena radile zajedno na realizaciji UNESCO-vog mandata, politički i historijski faktori su oblikovali operacije organizacije, posebno tokom Hladnog rata, procesa dekolonizacije i raspada Sovjetskog Saveza.

## Programi i projekti

UNESCO broji 194. država članica. Sjedište organizacije je u Parizu, s više od 50 regionalnih ureda, institucija i centara u svijetu.

UNESCO provodi svoje akcije putem 5 glavnih programa:

1. obrazovanje,
2. prirodne i društvene nauke,
3. sociologija,
4. kultura i
5. komunikacija s informatikom.

Projekti sponzorisani od UNESCO-a uključuju opismenjavanje, programe tehničke obuke, obuke učiteljskog kadra, međunarodne naučne programe, regionalne i kulturne projekte historije, promovirsnje kulturoloških različitosti, međunarodne projekte zaštite svjetskog kulturnog i prirodnog naslijeđa, ljudskih prava, te pokušaja prevladavanja jaza između digitalno razvijenih i nerazvijenih zemalja.

Glavna skupština UNESCO-a 2001. usvojila je Opću deklaraciju o kulturnoj raznolikosti. Deklaracija je za pomoć državama "da u vlastitim sredinama, poštujući i promovišući kulturnu raznolikost, stvore uslove za dijalog kultura i civilizacija u uslovima globalizacije".

## Države članice

  Države članice   Zavisne teritorije   Pridružene članice   Države posmatrači
Od jula 2023. UNESCO ima 194 država članica i 12 pridruženih članica. Neke članice nisu nezavisne države, a neke članice imaju dodatne nacionalne organizacione komitete sa nekih od svojih zavisnih teritorija. Stranke UNESCO-a su države članice Ujedinjenih nacija (osim Izraela i Lihtenštajna), kao i Cookova Ostrva, Niue i Palestina. Sjedinjene Američke Države i Izrael napustile su UNESCO 31. decembra 2018. ali su se Sjedinjene Države ponovo pridružile 2023.

## Generalni direktori

Generalni direktori od osnivanja 1946. bili su:

Generalni direktori| Redni broj | Fotografija | Ime i prezime | Država | Mandat |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. |  | Julian Huxley |  Ujedinjeno Kraljevstvo | 1946–1948 |
| 2. |  | Jaime Torres Bodet |  Meksiko | 1948–1952 |
| 3. |  | John Wilkinson Taylor |  Sjedinjene Američke Države | v. d. 1952–1953 |
| 4. |  | Luther Evans |  Sjedinjene Američke Države | 1953–1958 |
| 5. |  | Vittorino Veronese |  Italija | 1958–1961 |
| 6. |  | René Maheu |  Francuska | v. d. 1961; 1961–1974 |
| 7. |  | Amadou-Mahtar M'Bow |  Senegal | 1974–1987 |
| 8. |  | Federico Mayor Zaragoza |  Španija | 1987–1999 |
| 9. |  | Koïchiro Matsuura |  Japan | 1999–2009 |
| 10. |  | Irina Bokova |  Bugarska | 2009–2017 |
| 11. |  | Audrey Azoulay |  Francuska | 2017–*danas* |

## Glavne konferencije

Spisak sjednica Generalne konferencije UNESCO-a održanih od 1946:[1]

| Session | Mjesto | Godina | Predsjedavao | Država |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | Pariz | 1946. | Léon Blum |  Francuska |
| 2. | Ciudad de México | 1947. | Manuel Gual Vidal |  Meksiko |
| 3. | Bejrut | 1948. | Hamid Bey Frangie |  Liban |
|
1. vanredna || Pariz || 1948. || || |
| 4. | Pariz | 1949. | Edward Ronald Walker |  Australija |
| 5. | Firenca | 1950. | Stefano Jacini |  Italija |
| 6. | Pariz | 1951. | Howland H. Sargeant |  Sjedinjene Američke Države |
| 7. | Pariz | 1952. | Sarvepalli Radhakrishnan |  Indija |
| 2. vanredna | Pariz | 1953. |  |  |
| 8. | Montevideo | 1954. | Justino Zavala Muniz |  Urugvaj |
| 9. | New Delhi | 1956. | Abul Kalam Azad |  Indija |
| 10. | Pariz | 1958. | Jean Berthoin |  Francuska |
| 11. | Pariz | 1960. | Akale-Work Abte-Wold |  Etiopija |
| 12. | Pariz | 1962. | Paulo de Berrêdo Carneiro |  Brazil |
| 13. | Pariz | 1964. | Norair Sisakian |  Sovjetski Savez |
| 14. | Pariz | 1966. | Bedrettin Tuncel |  Turska |
| 15. | Pariz | 1968. | William Eteki Mboumoua |  Kamerun |
| 16. | Pariz | 1970. | Atilio Dell'Oro Maini |  Argentina |
| 17. | Pariz | 1972. | Toru Haguiwara |  Japan |
| 3. vanredna | Pariz | 1973. |  |  |
| 18. | Pariz | 1974. | Magda Jóború |  Mađarska |
| 19. | Nairobi | 1976. | Taaita Toweett |  Kenija |
| 20. | Pariz | 1978. | Napoléon LeBlanc |  Kanada |
| 21. | Beograd | 1980. | Ivo Margan |  Jugoslavija |
| 4. vanredna | Pariz | 1982. |  |  |
| 22. | Pariz | 1983. | Saïd Tell |  Jordan |
| 23. | Sofija | 1985. | Nikolai Todorov |  Bugarska |
| 24. | Pariz | 1987. | Guillermo Putzeys Alvarez |  Gvatemala |
| 25. | Pariz | 1989. | Anwar Ibrahim |  Malezija |
| 26. | Pariz | 1991. | Bethwell Allan Ogot |  Kenija |
| 27. | Pariz | 1993. | Ahmed Saleh Sayyad |  Jemen |
| 28. | Pariz | 1995. | Torben Krogh |  Danska |
| 29. | Pariz | 1997. | Eduardo Portella |  Brazil |
| 30. | Pariz | 1999. | Jaroslava Moserová |  Češka |
| 31. | Pariz | 2001. | Ahmad Jalali |  Iran |
| 32. | Pariz | 2003.. | Michael Omolewa |  Nigerija |
| 33. | Pariz | 2005. | Musa Bin Jaafar Bin Hassan |  Oman |
| 34. | Pariz | 2007. | Georgios Anastassopoulos |  Grčka |
| 35. | Pariz | 2009. | Davidson Hepburn |  Bahami |
| 36. | Pariz | 2011. | Katalin Bogyay |  Mađarska |
| 37. | Pariz | 2013. | Hao Ping |  Kina |
| 38. | Pariz | 2015. | Stanley Mutumba Simataa |  Namibija |
| 39. | Pariz | 2017. | Zohour Alaoui |  Maroko |
| 40. | Pariz | 2019. |
Ahmet Altay Cengizer |  Turska |
| 41. | Pariz | 2021. | Santiago Irazabal Mourão |  Brazil |
| 42. | Pariz | 2023. | Simona Miculescu |  Rumunija |

## Reference

## Vanjski linkovi

* Zvanični sajt