# Srpski jezik

| Srpski jezik  |
| --- |
| Regije govorenja | Jugoistočna Evropa, Balkan |
| Države govorenja | * Srbija,
* Bosna i Hercegovina,
* Crna Gora,
* Kosovo,
* Grčka (Sveta gora)
 |
| Jezička porodica | Indoevropski jezici
* Baltoslavenski jezici
	+ Slavenski jezici
		- Južnoslavenski jezici
			* Srpskohrvatski jezik
				+ Štokavsko narječje
					- Novoštokavsko narječje
						* Istočnohercegovačko narječje
							+ Šumadijsko-vojvođanski dijalekt
								- **Srpski jezik**
 |
| Etnički govornici | Srbi |
| Broj govornika | oko 12.000.000 (2009.) |
| Sistem pisanja | Srpska ćirilica Srpska latinica |
| Službeni status |
| Služben u | * Srbija
* Bosna i Hercegovina (su-služben)
* Kosovo (su-služben)
* Crna Gora (su-služben)
 |
| Manjinski jezik u | * Hrvatska
* Mađarska
* Slovačka
* Češka
* Sjeverna Makedonija
* Rumunija
 |
| Regulator(i) | Odbor za standardizaciju srpskog jezika |
| Jezički kod |
| ISO 639-1 | `sr` |
| ISO 639-2 / 5 | `srp` |
| ISO 639-3 | `srp` |
| *Glottolog* |  |
| ELP | Srpski jezik |
| Karta |
| Srpski jezik nije ugrožen po klasifikaciji UNESCO Atlas svjetskih ugroženih jezika |
|  |
| **Također pogledajte:** Jezik | Jezičke porodice | Spisak jezika |

**Srpski jezik** jest standardizovana varijanta srpskohrvatskog jezika koji uglavnom koriste Srbi. To je maternji jezik oko osam i po miliona Srba u Srbiji, Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. Kao manjina Srbi žive i u Hrvatskoj, Makedoniji, Sloveniji, Mađarskoj i Rumuniji. Teško je odrediti broj srpskih iseljenika u Evropi, Americi i Australiji.

Standardni srpski je zasnovan na najrasprostranjenijem dijalektu srpskohrvatskog, štokavskog (tačnije na dijalektima šumadijskovojvođanskog i istočnohercegovačkog), koji je ujedno i osnova standardnog hrvatskog, bosanskog i crnogorskog varijeteta te je 2017. donesena Deklaracija o zajedničkom jeziku Hrvata, Bošnjaka, Srba i Crnogoraca. Drugi dijalekt kojim govore Srbi je torlački u jugoistočnoj Srbiji, koji je prelazni na makedonski i bugarski.

Srpski jezik je standardni jezik u službenoj upotrebi u Republici Srbiji, Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, a u kulturnoj je upotrebi u većem broju zemalja širom svijeta gdje postoje srpske etničke zajednice.

Srpski jezik ima dva refleksa, ekavica i ijekavica.

## Historija

Srpski jezik je prvi put implicitno kodificirao Sveti Sava. Najizrazitije njegovo djelo u tom smislu predstavlja Karejski tipik. On je prvi napravio oštar rez od staroslavenske norme prema srpskoslavenskoj jezičkoj normi. Izbacio je iz upotrebe nazalne samoglasnike, koji su do tog vremena već dali svoje nenazalne reflekse. Kako su se poluglasnici do tog vremena ujednačili, on je izbacio znak za poluglasnika zadnjeg reda (debelo jer) i ostavio samo znak za poluglasnik prednjeg reda (tanko jer), koje je označavalo poluglasnik srednjeg reda.

Sljedeća reforma odvila se u Srbiji za vrijeme despota Stefana Lazarevića. Nju je obavio Konstantin Filozof (napomena: ovog Konstantina ne treba miješati sa Ćirilom, koga su također zvali Konstantinom Filozofom), a ta je ortografija poznata kao resavska škola. Ovaj pravopisni model odlikuje nazadnost u odnosu na Savin, što je, vjerovatno, bila posljedica bugarskog obrazovanja Konstantina Filozofa. Bez fonoloških potreba uveden je ponovno znak za tvrdi poluglasnik, kao i određeni broj drugih pravopisnih pravila, čiji je cilj bio da se standardni srpskoslavenski jezik po svojim osobinama približi tadašnjoj bugarskoj normi.

Tokom razdoblja između 16. i 18. vijeka pismenost Srba je gotovo zamrla, a jedini značajan ostatak stare srednjovjekovne kulture nalazio se u manastiru Rača. Predstavnici te škole nazvani su račani. Najznačajniji predstavnik račana bio je Gavril Stefanović Venclović. On je imao jasno izraženu dvojezičnost u svom pisanju: sakralne knjige je pisao po pravopisu resavske škole, dok je propovjedi pisao narodnim jezikom, začuđujuće sličnim pravopisu i azbuci koje je sačinio Vuk Stefanović Karadžić više od vijeka poslije njega.

U nedostatku srpskoslavenskih knjiga poslije Velike seobe u južne i istočne djelove Austrijskog carstva (prije svega u današnju Vojvodinu), ali i u zabludi da je ruskoslavenski jezik stariji od srpskoslavenskog, svećenstvo je prihvatanjem ruske pomoći za svoj zvanični jezik uzelo ruskoslavenski jezik, odnosno rusku redakciju staroslavenskog jezika. Taj jezik je i danas ostao zvaničan jezik Srpske pravoslavne crkve, a imao je velikog uticaja na tadašnji svjetovni jezik. Danas se taj jezik naziva crkvenoslavenskim jezikom.

Kao odraz na zbivanja u sakralnoj jezičkoj normi nastao je svjetovni jezik, koji je bio mješavina vojvođanskih dijalekata, ruskoslavenskog i ruskog jezika: slavenosrpski jezik. Na tom je jeziku tokom 18. i 19. vijeka stvorena osnova za savremenu srpsku kulturu.

Tokom prve polovine 19. vijeka, uz pomoć tadašnjih vrhunskih filologa, kao što su braća Grimm, austrijskih vlasti, Vuk Stefanović Karadžić je napravio reformu pisma i pravopisa, praveći veliki rez između dotadašnje slavenosrpske kulture i novog standarda. Uz neznatne izmjene, ta je norma i danas standardni srpski jezik, a uz prilagođavanje i dogovor hrvatskim filolozima toga doba i standardni hrvatski jezik.

Dijalekatska osnova tog standarda bila je istočno-hercegovačka, ijekavska. Jednostavnom zamjenom diftonga "ie" sa ekavskim "e" stvorena je i druga, u tadašnjoj Srbiji i jugoistočnoj Austriji, kao centrima srpske kulture, prihvatljivija ekavska norma.

Vukov Pravopis je 1868. uveden zvanično u Srbiji. Između prvog i drugog svjetskog rata dogovorom hrvatskih i srpskih lingvista promijenjena su dva pravopisa. 1960. napisan je i ozvaničen Pravopis srpskohrvatskog jezika, dok je 1993. prerađeni Pravopis iz 1960. objavljen kao Pravopis srpskoga jezika, a ozvaničen 1995. Pravopis iz 1993. je i danas konstitutivan u Srbiji i Crnoj Gori i u Bosni i Hercegovini.

## Reference

## Dodatna literatura

### Knjige

* Belić, Aleksandar (2000). *O dijalektima*. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. ISBN 9788617076311.
* Greenberg, Robert D. (2004). *Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration*. New York: Oxford University Press. ISBN 9780191514555.
* Grickat, Irena (1975). *Studije iz istorije srpskohrvatskog jezika*. Narodna Biblioteka SR Srbije.
* Ivić, Pavle (1995). "Standard language as an instrument of culture and the product of national history". *The history of Serbian Culture*. Rastko.
* Ivić, P. (1971). *Srpski narod i njegov jezik*. Beograd: Serbian Literary Guild.
* Ivić, P. (1986). *Srpski narod i njegov jezik* (2nd izd.). Beograd: Serbian Literary Guild.
* Kovačević, M. (2003), *Srpski jezik i srpski jezici*, Serbian Literary Guild
* Marojević, R. (2008), *Српски jезик данас*, Бард-фин
* Milćanović, A. (2006), *Kratka istorija srpskog književnog jezika*, Beograd: Zavod za udžbenike
* Milošević, M. (2001). *Gramatika srpskoga jezika: priručnik za poznavanje srpskog književnog jezika*. Draganić.
* Okuka, Miloš (2008). *Srpski dijalekti*. Zagreb: Prosvjeta. ISBN 9789537611064.
* Petrović, Dragoljub; Gudurić, Snežana (2010). *Фонологија српскога језика*. Beograd: Institut za srpski jezik SANU, Beogradska knjiga, Matica srpska.
* Popović, I. (1955). *Историја српскохрватског језика*. Novi Sad: Матица српска.
* Popović, L. (2004). *From standard Serbian through standard Serbo-Croatian to standard Serbian*.
* Radovanović, Milorad (1996). *Српски језик на крају века* [*The Serbian language at the end of the century*]. Belgrade: Institute for the Serbian Language SANU. ISBN 9788682873013. OCLC 1169814518.
* Simić, Ž. (1922). *Srpska gramatika*. G. Kon.
* Vujanić, M.; Nikolić, M., ured. (2007). *Речник српскога језика*. Матица српска.

### Žurnali

* Belić, Aleksandar, ured. (1911). "Српски дијалектолошки зборник". *Srpski dijalektološki zbornik [Recueil de dialectologie serbe]*. **2**.
* Greenberg, Robert D. (2000). "Language Politics in the Federal Republic of Yugoslavia: The Crisis over the Future of Serbian". *Slavic Review*. **59** (3): 625–640. doi:10.2307/2697348. JSTOR 2697348. S2CID 155546040.
* Gröschel, Bernhard (2003). "Postjugoslavische Amtssprachenregelungen – Soziolinguistische Argumente gegen die Einheitlichkeit des Serbokroatischen?" [Post-Yugoslav Official Languages Regulations – Sociolinguistic Arguments Against Consistency of Serbo-Croatian?]. *Srpski Jezik* (jezik: njemački). **8** (1–2): 135–196. ISSN 0354-9259. COBISS 121971724. Pristupljeno 4. 4. 2015.
* Isailović, Neven G.; Krstić, Aleksandar R. (2015). "Serbian Language and Cyrillic Script as a Means of Diplomatic Literacy in South Eastern Europe in 15th and 16th Centuries". *Literacy Experiences concerning Medieval and Early Modern Transylvania*. Cluj-Napoca: George Bariţiu Institute of History. str. 185–195.
* Kovačević, M. (2007). "Srpski jezik i njegove varijante". *Srpsko Pitanje I Srbistika*: 255–262.
* Marinković, M. (2010). "Srpski jezik u Osmanskom Carstvu: primer četvorojezičnog udžbenika za učenje stranih jezika iz biblioteke sultana Mahmuda I". *Slavistika*. **XIV**.
* Marojević, R. (1996). "Srpski jezik u porodici slovenskih jezika" [The Serbian language in the family of Slavic languages]. *Srpski jezik [The Serbian language]*: 1–2.
* Mišić Ilić, B. (2015). "Srpski jezik u dijaspori: pogled iz lingvističkog ugla" [Serbian language in the diaspora]. *Srpski Jezik*. **20**: 289–307.
* Okuka, M. (2009). "Srpski jezik danas: sociolingvistički status". *Jezični varijeteti i nacionalni identiteti*: 215–233.
* Petrović, T. (2001). "Speaking a different Serbian language: Refugees in Serbia between conflict and integration". *Journal of Liberal Arts*. **6** (1): 97–108.
* Radić, Jovanka; Miloradović, Sofija (2009). Piper, P. (ured.). "Српски језик у контексту националних идентитета: поводом српске мањине у Мађарској". *ЈУЖНОСЛОВЕНСКИ филолог*. **LXV**: 153–179. GGKEY:00RD5D429DG.
* Radovanović, Milorad (2000). "From Serbo-Croatian to Serbian". *Multilingua*. **19** (1–2): 21–35. doi:10.1515/mult.2000.19.1-2.21. S2CID 143260283.
* Savić, Viktor (2016). "The Serbian Redaction of the Church Slavonic Language: From St. Clement, the Bishop of the Slavs, to St. Sava, the Serbian Archbishop". *Slověne=Словѣне. International Journal of Slavic Studies*. **5** (2): 231–339.
* Sorescu-Marinković, Annemarie (2010). "Serbian Language Acquisition in Communist Romania" (PDF). *Balcanica* (41): 7–31. doi:10.2298/BALC1041007S.
* Vučković, M. (2009). "Савремена дијалектолошка истраживања у српској лингвистици и проблематика језика у контакту". *Јужнословенски филолог*. **65**: 405–423.

## Vanjski linkovi

* Vokabular - srpski rečnik Arhivirano 11. 2. 2021. na Wayback Machine
* Forum o srpskom jeziku Arhivirano 17. 11. 2006. na Wayback Machine
* Pravopis srpskog jezika
* Gramatika srpskog jezika Arhivirano 24. 6. 2025. na Wayback Machine
* Nauči srpski Arhivirano 18. 1. 2012. na Wayback Machine (en/sr)
* Aleksandar Mladenović: Istorija srpskog jezika
* Aleksandar Milanović: Kratka istorija srpskog književnog jezika
* Ivan Klajn: Gramatika srpskog jezika
* Ivan Klajn: Rečnik jezičkih nedoumica