# 1991.

|  |
| --- |
| **Godine:**
◄◄ |
◄ |
1987. |
1988. |
1989. |
1990. |
**1991.** | 1992. | 1993. | 1994. | 1995. | ► | ►► |
| **Decenije:**
◄ |
1960-e |
1970-e |
1980-e |
**1990-e** | 2000-e | 2010-e | 2020-e | ► |
| **Vijekovi:**
◄ |
19. vijek |
**20. vijek** | 21. vijek | ► |

1991. u drugim kalendarima| Gregorijanski kalendar | 1991 *MCMXCI* |
| Ab Urbe condita | 2744 |
| Asirski kalendar | 6741 |
| Bahá'í kalendar | 147–148 |
| Bengalski kalendar | 1398 |
| Berberski kalendar | 2941 |
| Budistički kalendar | 2535 |
| Burmanski kalendar | 1353 |
| Bizantijski kalendar | 7499–7500 |
| Kineski kalendar | 庚午年 (Metalni Konj) 4687 ili 4627     *— do —* 辛未年 (Metalni Koza) 4688 ili 4628 |
| Koptski kalendar | 1707–1708 |
| Diskordijanski kalendar | 3157 |
| Etiopijski kalendar | 1983–1984 |
| Hebrejski kalendar | 5751–5752 |
| Hindski kalendari |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2047–2048 |
|  - *Šaka Samvat* | 1913–1914 |
|  - *Kali Juga* | 5092–5093 |
| Holocenski kalendar | 11991 |
| Igbo kalendar | 991–992 |
| Iranski kalendar | 1369–1370 |
| Islamski kalendar | 1411–1412 |
| Džuče kalendar | 80 |
| Julijanski kalendar | Gregorijanski minus 13 dana |
| Korejski kalendar | 4324 |
| Minguo kalendar | Tajvan 80 民國80年 |
| Tajlandski solarni kalendar | 2534 |
| Unixovo vrijeme | 662688000–694223999 |
| Ova kutija: * pogledaj
* razgovor
* uredi
 |

**1991. (MCMXCI)** bila je uobičajena godina koja je počela u utorak po gregorijanskom kalendaru, 1991. godina nove ere i *Anno Domini* (AD), 991. godina 2. milenija, 91. godina 20. stoljeća i druga godina 1990-ih.

Bila je to posljednja godina Hladnog rata, koji je počeo 1947. godine. Tokom godine, Sovjetski Savez se raspao, ostavljajući na svom mjestu petnaest suverenih republika i ZND. U julu 1991. Indija je napustila svoju politiku dirigizma, licencne uprave i autarhije i započela opsežnu liberalizaciju svoje ekonomije. Ovo je povećalo BDP, ali i povećalo nejednakost prihoda u naredne dvije decenije. Koalicione snage 34 zemlje koje su odobrile UN borile su se protiv Iraka, koji je izvršio invaziju i anektirao Kuvajt prethodne 1990. godine. Sukob je nazvan Zaljevski rat i označio je početak stalnog američkog vojnog prisustva na Bliskom istoku. Sukob između Srbije i ostalih jugoslovenskih republika doveo je do početka jugoslovenskih ratova, koji su trajali do kraja decenije.

U kontekstu aparthejda, godinu dana nakon oslobođenja političkog zatvorenika Nelsona Mandele, parlament Južne Afrike ukida Zakon o registraciji stanovništva iz 1950. godine, poništavajući rasnu klasifikaciju stanovništva, ključnu komponentu aparthejda.

Godine 1991. došlo je do uspona desetogodišnjeg podsticanja domaće ekonomije SAD- a, kada je industrijski prosjek Dow Jonesa u aprilu po prvi put bio izvanredno zatvoren na iznad 3.000. Ovu situaciju je prekinuo samo Dot-com balon 2000–2002.

U augustu je World Wide Web, prvobitno zamišljen tokom prethodne godine, pušten izvan CERN- a drugim istraživačkim institucijama, počevši od januara 1991. i javno objavljen u augustu, čime je uspostavljena i prva web stranica ikada, "info.cern.ch". Ovaj korak je bio ključni faktor koji je doveo do javnog proboja interneta sredinom 1990-ih, koji bi na kraju ubrzao već tekuću globalizaciju širom svijeta.

Što se tiče popularne kulture, tokom ove godine alternativni rok je doživio novi vrhunac popularnosti kada su objavljeni neki od najranijih muzičkih eksponenata gotovo nepoznatog grunge zvuka, uključujući uticajni album *Nevermind* grupe Nirvana iz Sijetla u septembru 1991. godine Također je 1991. hip-hop muzika dostigla neviđeni mejnstrim nivo uspjeha. Forme derivata elektronske muzike također su počinjale da dobijaju zamah i definisale su, samo sa prethodnim scenama, zvuk tokom većeg dijela decenije.

## Događaji

### Januar

* 9. januar – Predsjedništvo SFRJ usvojilo Naredbu kojom naređuje rasformiranje svih nelegalnih paravojnih jedinica na teritoriji SFRJ.

### Februar

* 19. februar – Počelo 26. svjetsko prvenstvo u biatlonu u muškoj i 8. prvenstvo u ženskoj konkurenciji, u finskom gradu Lahtiju.

### Mart

* 2. mart – U Pakracu došlo do sukoba hrvatske policije i Srba.
* 9. mart – U Beogradu održane masovne demonstracije srbijanske opozicije koje su se tokom dana pretvorile u žestoki sukob sa milicijom gdje su život izgubile dvije osobe. Na zahtjev predsjednika Srbije, Slobodana Miloševića, Predsjedništvo SFRJ odobrilo izvođenje tenkova JNA na beogradske ulice.
* 12. mart – Predsjedništvo SFRJ otpočelo sjednicu u funkciji Vrhovne komande oružanih snaga, na kojoj je generalski vrh JNA zahtijevao uvođenje vanrednog stanja u Jugoslaviji. Borisav Jović (predsjednik Predsjedništva iz Srbije), Jugoslav Kostić (Vojvodina), Nenad Bućin (Crna Gora) i Riza Sapundžiju (Kosovo) podržali predlog, a Stipe Mesić (Hrvatska), Vasil Tupurkovski (Makedonija) i Bogić Bogićević (Bosna i Hercegovina) glasali protiv. Predstavnik Slovenije, Janez Drnovšek, nije prisustvovao sjednici.
* 15. mart – Predsjednik Predsjedništva SFRJ, Borisav Jović, poslije i trećeg odbacivanja generalskog prijedloga o uvođenju vanrednog stanja u Jugoslaviji, podnio ostavku na svoju dužnost.
* 16. mart – Srbijanski predsjednik, Slobodan Milošević, u televizijskom obraćanju javnosti poručio da Srbija više neće priznavati odluke saveznog Predsjedništva.
* 25. mart – U Karađorđevu Slobodan Milošević i predsjednik Hrvatske, Franjo Tuđman,razgovarali o podjeli Bosne i Hercegovine.

### April

* 3. april – Vijeće sigurnosti UN izglasalo rezoluciju o prekidu vatre u Zaljevskom ratu i zatražilo od Iraka da uništi oružje za masovno razaranje.

### Maj

* 1. maj – U Borovu Selu sukobile se hrvatska policija i srbijanske paravojne jedinice; poginulo 12 hrvatskih policajaca.
* 12. maj – Održan Referendum o statusu SAO Krajine.
* 19. maj – Održan Referendum o nezavisnosti Hrvatske.

### Juni

* 25. juni – Slovenija i Hrvatska proglašavaju nezavisnost.
* 27. juni – U Sloveniji došlo do sukoba između JNA i slovenske Teritorijalne odbrane. Tokom desetodnevnog ratovanja, poginulo oko 40 vojnika JNA.

### Juli

* 7. juli – Potpisana Brionska deklaracija, dokument o prekidu vojnih sukoba između JNA i MUP-a Slovenije;
* 28. juli – Pod pokroviteljstvom YUTEL-a održan u Sarajevu koncert *YUTEL za mir*.

### August

* 27. august – Moldavija stekla nezavisnost od SSSR-a.
* 31. august – Kirgistan stekao nezavisnost od SSSR-a.

### Septembar

* 1. septembar – Uzbekistan stekao nezavisnost od SSSR-a.
* 8. septembar – U Makedoniji odrzava se referendum za nezavisnost od SFRJ. 95% glasača izjasnjava se za nezavisnost.
* 9. septembar – Tadžikistan stekao nezavisnost od SSSR-a.
* 25. septembar – Donesena Rezolucija Vijeća sigurnosti broj 713, o uvođenju embarga na uvoz oružja i vojne opreme na području SFRJ.

### Oktobar

* 1. oktobar – JNA sa četničkim snagama započinje invaziju na Dubrovnik i okolna mjesta
* 3. oktobar – Nakon isteka tromjesečnog moratorija na proglašenje nezavisnosti, sklopljenog uz posredovanje predstavnika Evropske zajednice na Brionima u julu 1991, JNA proglašava djelomičnu mobilizaciju.
* 5. oktobar – Linus Torvalds objavio prvu zvaničnu verziju Linux kernela
* 8. oktobar – Hrvatska proglašava prekid svih veza s ostatkom SFRJ.
* 15. oktobar – Skupština BiH donijela *Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine*. Tim činom odlučeno je da se povuku predstavnici BiH iz rada saveznih organa dok se ne postigne dogovor između svih republika koje sačinjavaju Jugoslaviju. Na to su pristali predstavnici SDA i HDZ, dok su predstavnici SDS-a odbili djelovati po donesenom aktu.
* 27. oktobar – Turkmenistan stekao nezavisnost od SSSR-a.

### Novembar

* 12. novembar – HDZ BiH proglasio tzv. Hrvatsku zajednicu Posavine u Bosanskom Brodu.
* 14. novembar – Kambodžanski princ Norodom Sihanouk vratio se u Phnom Penh nakon što je bio 13 godina u egzilu.
* 17. novembar – Sobranje Makedonije usvojilo Ustav koji je tu bivšu jugoslavensku republiku označio kao nezavisnu državu u postojećim administrativnim granicama. Od 120 zastupnika za Ustav su glasala 92.
* 18. novembar
	+ Mate Boban proglasio u zapadnoj Hercegovini "Hrvatsku zajednicu Herceg-Bosna", koja je kasnije, 28. augusta 1993. preimenovana u "Hrvatsku republiku".
	+ Nakon višemjesečnih teških borbi, JNA i srbijanske paravojne jedinice ušle u hrvatski grad Vukovar.
* 27. novembar – Donesena Rezolucija Vijeća sigurnosti broj 721, o slanju mirovnih trupa u SFRJ, nakon prekidanja oružanih sukoba.

### Decembar

* 1. decembar – Održani prvi predsjednički izbori u Ukrajini.
* 6. decembar – JNA napada staru jezgru Dubrovnika.
* 8. decembar – Lideri Rusije, Bjelorusije i Ukrajine, Boris Jeljcin, Leonid Kravčuk i Stanislav Šuškevič, potpisali su u Minsku Belovežski sporazum o formiranju Zajednice nezavisnih država. Time je prestao da postoji Sovjetski Savez.
* 16. decembar – Kazahstan stekao nezavisnost od SSSR-a.

## Rođeni

### Januar

* 9. januar – Amel Tuka, bosanskohercegovački atletičar
* 11. januar – Katharina Komatz, austrijska biatlonka.

### Februar

* 3. februar – Michael Uchebo, nigerijski nogometaš
* 27. februar – Anja Tepeš, slovenska skijašica-skakačica
* 27. februar – Igor Laikert, bosanskohercegovački alpski skijaš

### Mart

* 5. mart – Michael Hayböck, austrijski skijaš-skakač
* 21. mart – Song Chaoqing, kineska biatlonka.
* 25. mart – Anton Pantov, kazaški biatlonac.

### April

* 27. april – Lara Gut-Behrami, švicarska alpska skijašica

### Maj

* 13. maj – Anders Fannemel, norveški skijaš-skakač

### Juni

* 12. juli – Mirza Bašić, bosanskohercegovački teniser
* 27. juni
	+ Ensar Hajder, bosanskohercegovački plivač
	+ Baiba Bendika, latvijska biatlonka.

### Juli

* 9. juli – Ivana Dudić, srbijanska glumica
* 22. juli – Miralem Halilović, bosanskohercegovački košarkaš
* 23. juli – Tanja Karišik, bosanskohercegovačka nordijska skijašica i biatlonka
* 30. juli – Irina Krjuko, bjeloruska biatlonka

### August

* 2. august – Anton Babikov, ruski biatlonac
* 14. august
	+ Richard Freitag, njemački skijaš-skakač
	+ Alina Kolomijec, kazahstanska biatlonka
* 27. august – Monika Hojnisz-Staręga, poljska biatlonka

### Septembar

* 2. septembar– Emma Lunder, kanadska biatlonka
* 9. septembar – Rhiannan Iffland, australska ekstremna skakačica u vodu
* 17. septembar – Uche Nwofor, nigerijski nogometaš
* 25. septembar – Mladen Plakalović, bosanskohercegovački nordijski skijaš

### Oktobar

* 1. oktobar – Vincent Kriechmayr, austrijski alpski skijaš
* 23. oktobar – Irene Cadurisch, švicarska biatlonka

### Novembar

* 5. novembar – Tang Jialin, kineska biatlonka
* 17. novembar – Nicole Gontier, italijanska biatlonka
* 27. novembar – Alexia Runggaldier, italijanska biatlonka

### Decembar

* 2. decembar – Elisa Gasparin, švicarska biatlonka
* 5. decembar – Tsukasa Kobonoki, japanski biatlonac

## Umrli

### Januar

### Februar

* 21. februar – Margot Fonteyn, engleska balerina

### Mart

### April

* 3. april – Graham Greene, britanski pisac
* 4. april – Max Frisch, švicarski književnik i arhitekt

### Maj

* 1991 – Aladár Gerevich, mađarski mačevalac

### Juni

* 6. juni – Stan Getz, američki džez-saksofonist
* 14. juni – Peggy Ashcroft, britanska glumica

### Juli

### August

### Septembar

* 3. septembar – Frank Capra, američki filmski režiser, scenarist i producent
* 21. septembar – Ante Paradžik, hrvatski političar
* 28. septembar – Miles Davis, američki jazz trubač i kompozitor

### Oktobar

* 16. oktobar – Boris Papandopulo, hrvatski i jugoslavenski kompozitor

### Novembar

* 9. novembar – Yves Montand, francuski glumac i šansonjer
* 23. novembar – Klaus Kinski, njemački glumac
* 24. novembar – Freddie Mercury, britanski pjevač i frontman grupe Queen

### Decembar

* 24. decembar – Franc Avbelj, narodni heroj Jugoslavije.

## Nobelove nagrade

* Fizika
	+ Pierre-Gilles de Gennes, Francuska
* Hemija
	+ Richard R. Ernst, Švicarska
* Fiziologija ili medicina
	+ Erwin Neher, Njemačka
	+ Bert Sakmann, Njemačka
* Književnost
	+ Nadine Gordimer, Južnoafrička Republika
* Mir
	+ Aung San Suu Kyi, Mjanmar
* Ekonomija
	+ Ronald H. Coase, Ujedinjeno Kraljevstvo

## Reference