# Vosak

Voštana svijeća
Po pojmom **vosak** se najčešće podrazumijeva pčelinji vosak ili druga supstanca sa sličnim osobinama. U svakodnevnom govoru, pod pčelinjim voskom se misli na supstancu koju ispuštaju pčele a koju koriste pri pravljenju saća. Općenito, pojam vosak se odnosi na cijelu grupu supstanci sa osobinama sličnim pčelinjim voskom:

* Plastičnost na normalnoj temperaturi okoline
* Talište iznad 45 °C (što razlikuje voskove od masti i ulja)
* Relativno slaba viskoznost pri topljenju (za razliku od mnogih vrsta plastike)
* Nerastvorljivost u vodi
* Hidrofobnost

**Voskovi** mogu biti prirodni (životinjski ili biljni), vještački napravljeni putem izdvajanja iz prirodne nafte ili potpuno sintetički napravljeni. Pored pčelinjeg, najpoznatiji prirodni voskovi su parafin (vosak iz nafte) i karanuba (vrsta biljnog voska). U voskove se ubraja i vosak u ljudskom uhu. Neki vještački materijali poput silikonskog voska imaju slične osobine i također se smatraju voskovima.

Komercijalni pčelinji vosak
## Hemija

Hemijski, voskovi su tip lipida koji mogu sadržavati široku paletu alkana, estera i poliestera sa dugim ugljikovim lancima te hidroksilni esteri sa dugim lancima primarnih alkohola i masnih kiselina. Obično se razlikuju od masti jer im nedostaju trigliceridni estri glicerina (propan-1,2,3-triol) i tri masne kiseline. Pored estera koji doprinose visokim temperaturama topljenja i čvrstoći biljnog voska, ti voskovi su često mješavina supstituiranih alifatskih ugljikovodika sa dugim ugljikovim lancima, koji sadržavaju alkane, masne kiseline, primarne i sekundarne alkohole, diole, ketone i aldehide Parafinski voskovi su ugljikovodici, mješavina alkana obično u homolognom nizu po dužini ugljikovih lanaca.

## Upotreba voska

Voskovi se koriste u mnoge svrhe: u proizvodnji voštanog papira, pri impregniranju papira i drugih materijala radi njihove otpornosti na vodu ili zbog izmjene osobina njihove površine. Vosak se koristi i u proizvodnji sredstava za poliranje obuće, drvenog namještaja i automobila, pri prekrivanju površina nekih vrsta sira kao i impregniranja tekstila i kože. Veoma dugo se vosak i slične čvrste masti koriste pri pravljenju svijeća, koje su se koristile za osvjetljenje i za dekorisanje pri brojnim vjerskim tradicijama, naročito u kršćanstvu i hinduizmu. Smatra se da je car Konstantin naređivao korištenje svijeća za vrijeme proslave Uskrsa tokom 4. vijeka. Danas svijeće koriste kršćani pri vjerskim obredima kao simbolu Isusovog svjetla.

U Rimokatoličkoj crkvi, svijeće od pčelinjeg voska se često koriste zbog određene simbolike, jer je kolonija pčela *sestrinski celibat sa jednom jedinom majkom*. Voštane svijeće se koriste umjesto lampi pri raznim jevrejskim svečanostima poput subotnjih svijeća, ceremonija Havdala, za vrijeme Hanuke i slično. Po jevrejskoj tradiciji, sinagoge trebaju biti dobro osvijetljene pa su vjernici često poklanjali voštane svijeće u tu svrhu. U paganskim religijama i modernim humanističkim festivalima, voštane svijeće igraju značajnu ulogu. Pored upotrebe u vjerskim obredima i svečanostima, voštane svijeće su se dugo koristile u svrhu osvjetljavanja u kućama, kao signali pri ratnim dejstvima, osvjetljavanju pri putovanjima kao i za računanje vremena. U moderna vremena, voštane svijeće se često koriste zbog blagog svjetla, dekorisanja i slično.

Vosak sa dodatim obojenim pigmentima se koristi kao medijum u slikarstvu i pri proizvodnji kreona i olovki u boji. Nekad se vosak koristio i u izradi karbo-papira koji se koristio za pravljenje daktilografskih kopija. Također, u kozmetici, ruž za usne i maskara su napravljeni između ostalog iz raznih masti i pigmentima obojenih voskova. Pored toga, voskovi se koriste i u različitim sportovima poput surfanja, skijanja, snowboardinga za podmazivanje. Parafinski vosak se koristi i za prekrivanje čokoladnih bombona. Od voska se izrađuju i voštani meci, koje se koriste pri raznim simulacijama.

## Vrste voskova

### Životinjski

* Pčelinji vosak - kojeg proizvode pčele
* Kineski vosak - kojeg proizvode štitaste uši *Ceroplastes ceriferus*
* Ušni vosak - koji se luči unutar ljudskog uha
* Lanolin (vosak iz vune) - koji se luči u ovčijim žlijezdama
* Vosak šelak - od insekta *Kerria lacca*

### Biljni

* Karnauba - iz lišća palme Karnauba, *Copernica cerifera*
* Japanski vosak - biljni triglicerid (nije pravi vosak), iz plodova biljaka *Rhus* i *Toxicodendron*
* Jojoba ulje - jojoba se dobija cijeđenjem sjemena grma jojobe, *Simmondsia chinensis*
* Sojin vosak - dobija se iz sojinog ulja

### Mineralni

* Ozocerit - koji se može naći u ležištima lignita
* Montan wax - ekstraktuje se iz lignita i mrkog uglja

### Petroleumski

* Parafinski vosak - načinjen od alkana i ugljikovodika sa dugim lancima ugljika
* Mikrokristalni vosak - sa veoma finom kristalnom strukturom

### Sintetički

* Polietilenski vosak - na bazi polietilena
* Hemijski izmijenjeni vosak - obično esterificirani ili saponificirani voskovi

## Reference

## Vanjski linkovi

* Voskovi
* www.microcrystallinewax.net, izvor za istraživanje mikrokristalnog voska