Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fizičar

Fizičar
**Fizičari** su naučnici kojima je područje interesa i istraživanja fizika. Zaposleni su na Univerzitetima kao profesori, predavači ili istraživači, u naučno-istraživačkim institutima kao istraživači ili u industriji, bankama, informatici, novinarstvu... Za uspješno obavljanje naučne karijere fizičar mora proći formalno obrazovanje koje se uglavnom sastoji od dodiplomskog studija i postdiplomskog na kojem se stiče stepen magistra, odnosno doktora nauka.

Neki od najpopularnijih i najpoznatijih fizičara svijeta:

* Arhimed
* Amedeo Avogadro
* John Bardeen
* Henri Becquerel
* Alexander Graham Bell
* Niels Bohr
* Ludwig Boltzmann
* Max Born
* Ruđer Bošković
* Tycho Brahe
* Henry Cavendish
* James Chadwick
* Charles-Augustin de Coulomb
* Marie Curie
* Pierre Curie
* René Descartes
* Paul Dirac
* Markantun de Dominis
* Friedrich Ernst Dorn
* Albert Einstein
* Michael Faraday
* Enrico Fermi
* Richard Feynman
* Galileo Galilei
* Luigi Galvani
* William Gilbert
* Werner Heisenberg
* Joseph Henry
* Heinrich Rudolf Hertz
* Robert Hooke
* Christiaan Huygens
* Ratko Janev
* James Prescott Joule
* Lord Kelvin
* Johannes Kepler
* Gustav Robert Kirchhoff
* Igor Vasiljevič Kurčatov
* Johann Heinrich Lambert
* Gottfried Leibniz
* Hendrik Lorentz
* Guglielmo Marconi
* James Clark Maxwell
* Lise Meitner
* Stjepan Mohorovičić
* Isaac Newton
* Georg Simon Ohm
* Hans Christian Ørsted
* Blaise Pascal
* Auguste Piccard
* Max Planck
* Henri Poincaré
* Wilhelm Conrad Röntgen
* Carlo Rubbia
* Ernest Rutherford
* Erwin Schrödinger
* Werner von Siemens
* Ivan Supek
* Nikola Tesla
* Joseph John Thomson
* Evangelista Torricelli
* Alessandro Volta
* James Watt
* Wilhelm Eduard Weber
* Thomas Young

## Također pogledajte

* Historija fizike
* Nobelova nagrada za fiziku
# Vrijeme poluraspada

**Vrijeme poluraspada** (eng. *half-life*) supstance jest vrijeme za koje se raspadne polovina početnog broja jezgara.

| Poslije # poluraspada | Procenat preostale količine |
| --- | --- |
| 0 | 100% |
| 1 | 50% |
| 2 | 25% |
| 3 | 12.5% |
| 4 | 6.25% |
| 5 | 3.125% |
| 6 | 1.5625% |
| 7 | 0.78125% |
| **...** | **...** |
| N |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| **...** | **...** |

Tabela desno pokazuje smanjenje količine u vezi s brojem pređenih poluraspada.

Radioaktivni raspad je slučajan proces u kojem vjerovatnoća da će se jedno jezgro raspasti ne zavisi od toga koliko se jezgara već raspalo i koliko će ih se tek raspasti. To znači da je vjerovatnoća raspada WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 konstanta koja ne zavisi ni od vremena, *t*, ni od broja neraspadnutih jezgara, *N*. To je odlika procesa prvog reda i tada je broj jezgara koja se raspadnu u jedinici vremena WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 jednak proizvodu vjerovatnoće da dođe do raspada i broja prisutnih jezgara, *N*:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
Minus u gornjoj jednačini označava da broj jezgara tokom vremena opada, tj., brzina je negativna.

Preuređenjem se dobija diferencijalna jednačina prvog reda:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
čijim rješavanjem

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
nalazimo

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
gdje se brojna konstanta WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 određuje iz početnog uvjeta da je pri *t* = 0 broj jezgara WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 :

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 .
Ovdje je:

* **WIKINIUM\_MATH\_PH\_20**  početna vrijednost *N*-a (na *t=0*)
* **λ** pozitivna konstanta (*konstanta raspada*) koja označava kolika je vjerovatnoća da se izvjesno jezgro raspadne u jedinici vremena.

Kada *t* teži beskonačnosti, broj jezgara koja se još nisu raspala približava se nuli. To je, recimo objašnjenje zašto na Zemlji nema prirodnih radioaktivnih izotopa sa vremenom poluraspada kraćim od 4,5 milijardi godina. Naime, procjenjuje se da je to starost Zemlje i sva jezgra koja su imala kraće vrijeme poluraspada već su se odavno raspala tj. za njih je *N* = 0.

Konkretno, postoji vrijeme WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 takvo da:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_24
Smjenjujući u formulu iznad, dobijamo:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_26
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_28
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_30
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_32
tako da je vrijeme poluraspada jednako 69.3% prosječnog životnog vijeka.

Starost Zemlje procjenjuje se na 4,5 milijardi godina upravo na osnovu vremena poluraspada uranija-238, prirodnog radioaktivnog izotopa, koje iznosi 4,468 milijardi godina.

## Raspad od dva ili više *nezavisnih* procesa

Raspad može da se odvija preko dva ili više procesa. Ako su procesi *nezavisni*, onda postoji različito vrijeme poluraspada povezano sa svakim procesom.

Kao primjer, za dva *nezavisna* raspada, količina supstance ostale poslije vremena *t* se daje kao

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_34
Na način sličan prethodnom odjeljku, možemo da računamo novo totalno vrijeme poluraspada WIKINIUM\_MATH\_PH\_36 pa nalazimo da je

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_38
ili, u vezi s dva poluraspada

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_40
gdje je WIKINIUM\_MATH\_PH\_42 vrijeme poluraspada prvog procesa, a WIKINIUM\_MATH\_PH\_44 drugog.
# Henrik III, car Svetog Rimskog Carstva

| Henrik III |
| --- |
|  |
| Car Svetog rimskog carstva |
| Vladavina | 25. decembar 1046 - 5. oktobar 1056. |
| Prethodnik | Konrad II |
| Nasljednik | Henrik IV |
| Krunidba | 25. decembar 1046. |
| Kralj Njemačke |
| Vladavina | 14. april 1028 - 5. oktobar 1056. |
| Prethodnik | Konrad II |
| Nasljednik | Henrik IV |
| Krunidba | 14. april 1028. |
| Kralj Italije |
| Vladavina | 4. juni 1039 - 5. oktobar 1056. |
| Prethodnik | Konrad II |
| Nasljednik | Henrik IV |
|

 |
| Supružnik | Gunhilda Knytlinga Agnesa Akvitanska |
| Djeca | Beatris, opatica Gandersheima Adelaid, opatica Gandersheima Henrik IV Konrad II Judith Marija Salijan |
| Dinastija | Salijska |
| Otac | Konrad II |
| Majka | Gisela Švapska |
| Rođenje |  (1016-10-28) 28. oktobar 1016. |
| Smrt | 5. oktobar 1056(1056-10-05) (39 godina) Bodfeld, Sveto Rimsko Carstvo |
| Mjesto sahrane | Katedrala Speyer |

**Henrik III** (28. oktobar 1016 - 5. oktobar 1056), poznatiji kao **Crni** ili **Pobožni**, je bio car Svetog Rimskog Carstva od 1046. do 1056. Kao član Salijske dinastije, bio je najstariji sin cara Konrada II i njegove supruge Gisele Švapske. Istog dana kada je njegov otac bio okrunjen za cara Svetog Rimskog Carstva, Henrik je bio izabran i okrunjen za kralja Njemačke u Ahenskoj katedrali od strane Pilgrima, nadbiskupa Kelna. Nakon očeve smrti 1039, postao je jedini vladar kraljevstva i okrunjen je 1046. za cara Svetog Rimskog Carstva od strane pape Klementa II u Rimu.

Tokom njegove vladavine izgrađena je katedrala Speyer, tada najveća crkva Katoličke crkve. Kako bi učvrstio svoju moć, donio je zakon o kontroli nad vojvodstvima, što je dovelo do dugotrajnog sukoba iz kojeg je izašao kao pobjednik. Zatim je izvršio vojni pohod na Rim gdje je zbacio trojicu suparničkih papa i postavio svog bliskog prijatelja Klementa II za papu. Naslijedio ga je sin Henrik IV.
# Crkva

Sarajevska katedrala
**Crkva** je kršćanska bogomolja. Ista riječ se koristi i kao oznaka za određenu vjersku zajednicu. U Bosni je u vrijeme srednjeg vijeka pored katoličke i pravoslavne crkve veliki uticaj imala autohtona Crkva bosanska, čiji su se sljedbenici nazivali "dobri krstjani", u literaturi poznati kao bogumili, bosanski heretici, patareni itd. koji su vremenom prešli na islam ili se asimilirali u druge dvije crkve.

## Porijeklo naziva

Riječ "crkva" ima korijene u latinskoj riječi: *ecclesia* i grčkoj: *ekklesia*, što znači "skupština, zbor, vijeće". Također, potječe od staroengleske riječi *cirice*, nastaloj od grčke riječi: *kyriake oikia* što znači "kuća Gospodnja".

Početno značenje je bilo upravno-političke prirode, a kasnije vjerske.

Unutrašnjost katedrale St. Denis u Francuskoj
## Dijelovi crkve

* lađa
* svod
* brod
* apsida
* pročelje
* oltar
* zvonik
* propovijedaonica
* ispovijedaonica
* hor
* kupola
* kameni stupovi
* sakristija
* kripta
* portal
* krstionica

## Vrste crkvi

* bazilika
* katedrala
* kapelica

## Crkve u Bosni i Hercegovini

* Sarajevska katedrala
* Crkva sv. Vinka
* Samostan u Kraljevoj Sutjesci
* Samostan i župna crkva Sv. Franje Asiškog
* Župna crkva Sv. Ilije proroka (Zenica)
* Samostan Uznešenja Marijina (Olovo)

## Zanimljivosti

Barokna crkva svetog Nikole u Čakovcu, Hrvatska
* Najveća crkva na svijetu je Notre-Dame de la Paix. Nalazi se u Yamoussoukrou na Obali Slonovače. Dovršena je godine 1989.

* Najveći gotički oltar u Evropi, 10x12 m nalazi se u bazilici sv. Marije u Krakovu u Poljskoj.

* Aja Sofija u Istanbulu vijeku je bila najveća kršćanska crkva na svijetu. Sagrađena je u 6. vijeku, a godine 1453. je pretvorena u džamiju kojoj su dograđena četiri munare.

* Crkvu Uskrsnuća na mjestu Isusovog groba u stijeni podigli su vjernici u 4. vijeku. Današnju Crkvu Svetog groba podigli su križari 1149. godine.

* Prelijepa Sagrada Familia (Sv. Obitelj) crkva koju je u Barceloni projektovao Antonio Gaudi gradi se od 1882. godine i još uvijek nije dovršena. Zanimljivo je da to nije crkva koja se najduže gradi u historiji; npr. katedrala u Antwerpenu u Belgiji građena je 269 godina.

* Ogrtač koji je prema predaji nosila Marija kad je rodila Isusa čuva se u katedrali Notre Dame (Naše Gospe) u Chartresu u Francuskoj. Relikvija se naziva i "Sveto ruho".

* U Oxfordu u Velikoj Britaniji izgrađeno je 65 crkava. Svaki od 39 koledža ima kapelicu. Oltar u koledžu Corpus Christi pripisuje se Rubensu.

## Također pogledajte

* Ikonostas
* Kapela
* Sikstinska kapela
* Aja Sofija
* Bazilika svetog Petra
* Samostan
* Džamija
* Sinagoga
* Hram

## Vanjski linkovi