# Portoriko

| PortorikoCommonwealth of Puerto Rico Estado Libre Asociado de Puerto Rico |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Zastava | Grb |

 |
| Položaj Portorika na karti Položaj Portorika
 |
| Država |  SAD |
| Glavni grad | San Juan (Portoriko)
 |
| Službeni jezik | engleski i španski jezik |
| Upravni oblik | Pridružena teritorija  |
| • guvernerka | Jennifer González-Colón |
| Zakonodavstvo |   |
| Površina |
| • Ukupno | 9104 km2 |
| Stanovništvo |
| • Ukupno  | 3667084  |
| Pozivni broj | +1 787/ +1 939 |
| Veb-sajt | www2.pr.gov/prgovEN/Pages/default.aspx |

**Slobodna država Portoriko** (španski: *Estado Libre Asociado de Puerto Rico*; engleski: *Commonwealth of Puerto Rico*) jedno je od Američkih ostrvskih područja, ostrvska država u Karibima udružena sa SAD-om. Smješten je između Karipskog mora i sjevernog Atlantskog okeana, istočno od Dominikanske Republike, i oko 1.600 km jugoistočno od Miamija, Florida. Portoriko je jedno od 28 ostrva na Karibima. Sastoji se od ostrva Portoriko i više manjih ostrva: *Vieques, Culebra, Culebrita, Palomino, Mona i Monita*. Portoriko je najistočnije i najmanje ostrvo Velikih Antila.

## Historija

Otkrio ga je Kristofor Kolumbo na svom drugom putovanju 1493, čime je postao dijelom španskih posjeda. Petnaest godina kasnije Juan Ponce de León počeo je s koloniziranjem ostrva, što je dovelo do istrebljenja domorodaca i "uvoza" crnih robova. Još prije dobijanja unutrašnje autonomije 1897. od Španije, na ostrvu je 1837. ukinuto ropstvo. Godinu kasnije, 10. decembra 1898, SAD su anektirale Portoriko. To je bila posljedica Špansko-američkog rata. Donošenjem Jonesovog akta (1917) Portoriko ponovo dobija pravo na unutrašnju samoupravu, koja se 1948. još proširuje, a 25. jula 1952. ostrvo dobija status dominiona.

U glasanjima 1967. i 1993. Portorikanci su se izjasnili protiv nezavisnosti i za nastavak povezanosti sa SAD-om. Reorganizaciju u standardnu američku saveznu državu su odbili; prednost su dali statusu iz 1952.

## Politika

Portoriko je pridružena slobodna država unutar SAD-a.

* Parlament: Zastupnički dom sa 54 člana i Senat sa 28 članova.
* Direktni izbori guvernera svake 4 godine.

Portorikanci su građani SAD-a, ali na izborima u SAD-u nemaju glasačko pravo. U Predstavničkom domu Kongresa SAD-a Portoriko je zastupljen s jednim predstavnikom, ali bez prava glasa.

Na jednom od malih ostrva ispred Portorika, Viequesu, mornarica SAD-a je od Drugog svjetskog rata testirala oružje, ne obazirući se pritom previše na stanovništvo i okoliš. Građani su povremeno zaposjedali to područje. Borili su se, dijelom potpomognuti i od strane lokalnih političara, za trenutni prekid manevara. Municija, među ostalom i ona s osiromašenim uranijem i ostaci hemikalija dovode, po njihovom mišljenju, do povećanog postotka obolijevanja djece od raka, kao i do drugih uticaja na zdravlje stanovništva. Nakon političke borbe, koja je trajala decenijama, 2001. postignut je dogovor s vladom SAD-a, pa je u julu 2003. počelo povlačenje vojnih snaga SAD-a s Viequesa.

### Stranke

Političko podneblje u Portoriku razlikuje se od američkog. Imaju više stranaka, koje su svojim djelovanjem okrenute prije svega unutrašnjim problemima Portorika.

## Geografija

Ostrvo ima puno brdovitih područja (60% površine), ali ima i područja s kišnim šumama, pustinjama i plažama.

* Najviši vrh: Cerro La Punta (1.338 m)
* Najduža rijeka: La Plata (80 km)

Ostrvo je okruženo vrlo dubokim dijelovima okeana: duž sjevera ostrva proteže se Portorikanska brazda sa dubinom od 9.219 m u Atlantiku, a na jugu je Venecuelanski bazen dubine 5.649 m u Karipskom moru.

## Stanovništvo

Stanovništvo Portorika podijeljeno je na 78 općina. Više od 80% od nepunih 4 miliona stanovnika jesu katolici (prakticirajući katolici su njih oko 55%). Iako je ostrvo dio SAD-a, samo njih oko 10% izjašnjava se da su Amerikanci. Većina (87%) sami sebe vide kao potomke Španaca ili afričkih robova. Kao prvi jezik, španski govori više od 93% stanovništva, a prvi jezik je engleski samo za njih 7%. Na univerzitetima se uglavnom predaje samo na engleskom.

*Spisak domorodačkih naroda (prema Lehmannu, 1920):*

* Agueynaba.
* Arecibo.
* Aymamon.
* Bayamo.
* Coamo.
* Guanica.
* Guarionex.
* Humacao.
* Loaiza.
* Mabodamaca.
* Mayaguex.
* Urayoan.
* Utuado.
* Yagueca.
* Yauco.

## Ekonomija

Najvažniji poljoprivredni proizvodi su šećerna trska, banane, kahva, ananas i duhan, a važan je i ribolov. Važnije industrijske grane su prehrambena proizvodnja, tekstilna i industrija cementa, te proizvodnja strojeva, ali je važan privredni faktor i turizam. Portorikanci su imali procjenu BDP-a po glavi stanovnika u iznosu od 17.700 USD za 2004, što pokazuje rast u odnosu na nivo od 14.412 USD izmjeren u Aktuelnom istraživanju stanovništva iz 2002, i to od strane *Portorikanskog Fonda za pravnu odbranu i obrazovanje*. U tom istraživanju, Portorikanci imaju stopu siromaštva od 48,2%. Poređenja radi, najsiromašnija savezna američka država, Misisipi, imala je srednji nivo od 21.587 dolara, prema trenutnoj anketi o stanovništvu američkog Biroa za popis stanovništva, 2002.

## Nauka

U Arecibu se u jednoj kotlini nalazi radioteleskop Arecibo, najveći radioteleskop na svijetu.

## Klima

Na ostrvu vlada (sup)tropska klima s prosječnom temperaturom od 28 °C. Sjeverna obala i viši dijelovi imaju redovne pljuskove, dok je južni dio relativno suh.

## Također pogledajte

* Stranka za nezavisnost Portorika

## Reference

## Vanjski linkovi

* Službeni sajt
* Portoriko na *CIA World Factbook*