# Turski jezik

| Turski jezik Türkçe |
| --- |
| Regije govorenja | Evropa Azija |
| Države govorenja |  Turska  Bugarska  Makedonija  Kipar  Irak,  Kazahstan  Rusija  Njemačka,  Rumunija  Uzbekistan  Grčka |
| Jezička porodica | * **Turski jezik**
 |
| Broj govornika | između 77 i 83 milona ljudi |
| Službeni status |
| Služben u |  Turska  Kipar  Sjeverni Kipar |
| Regulator(i) | Tursko jezičko društvo |
| Jezički kod |
| ISO 639-1 | `tr` |
| ISO 639-2 / 5 | `tur` |
| ISO 639-3 | `tur` |
| *Glottolog* |  |
| ELP | Turski jezik |
|  |
| **Također pogledajte:** Jezik | Jezičke porodice | Spisak jezika |

**Turski** (turski: *türkçe*) pripada porodici turkijskih jezika. Turski se govori kao domaći jezik u Turskoj, Sjevernom Kipru, Bugarskoj, kao i među nekoliko miliona useljenika koji žive u Evropskoj uniji. Broj domaćih govornika je neizvjestan, prvenstveno zbog pomanjkanja manjinskih jezičkih podataka iz Turske. Broj od 60 miliona, koji se koristi u ovom članku, pretpostavlja se da je turski maternji jezik približno 80% turskog stanovništva, dok kurdski zauzima većinu preostalog broja. (Lingvističke manjine u Turskoj, međutim, dvojezične su i govore turski.)

Značajne manje grupe govornika turskog također postoje u Njemačkoj, Austriji, Bugarskoj, Sjevernoj Makedoniji, Grčkoj, drugim dijelovima Evrope, Južnom Kavkazu i nekim dijelovima Srednje Azije, Iraka i Sirije. Turski je 18. jezik koji se najviše govori na svijetu. Postoji veliki stepen međusobne razumljivosti između turskog i drugih ouskih jezika, poput azerbejdžanskog, turkmenskog i kaškajskog. Ako bi se ovi pribrojili "turskom", broj domaćih govornika bi bio 100 miliona, dok bi ukupan broj, uključujući govornike drugog jezika, bio 250 miliona.

## Klasifikacija

Turski pripada turkijskoj porodici jezika, među kojima su turski jezik balkanskih Gagauza, gagauski i horasanski turski, uz dodatak osmanlijskog turskog. Porodica turskih jezika je podgrupa ouskih jezika, koja je opet podgrupa turkijskih jezika, za koje većina lingvista vjeruje da pripadaju porodici altajskih jezika.

## Geografska rasprostranjenost

Turski se govori u Turskoj, a također ga govore manjine u 35 zemalja. Turski se naročito govori u zemljama koje su nekad (bilo potpuno ili djelomično) bile u sastavu Osmanskog Carstva, kao što su Bugarska, Rumunija, Jugoslavija (naročito na lokalnom nivou na Kosovu) te u Sjevernoj Makedoniji.

### Zvanični status

Turski je zvanični jezik u Turskoj i jedan je od zvaničnih jezika na Kipru. Turski je također jedan od zvaničnih ili nacionalnih jezika u Bugarskoj.

U Turskoj, Kemal Atatürk je 1932. osnovao *Türk Dili Tetkik Cemiyeti* ("Udruženje za ispitivanje turskog jezika"), koje danas postoji kao nezavisno tijelo pod imenom *Türk Dil Kurumu* ("Društvo za turski jezik"). Nakon vojnog puča iz 1980-te, zaveden je vojni zakon, a nedugo nakon toga, u augustu 1983, društvo za turski jezik je stavljeno pod kontrolu premijera države.

### Dijalekti

Među dijalektima turskog jezika su dunavski, eskišehirski (koji se govori u Provinciji Eskişehir), razgradski, dinlerski, rumelski, karamanlijski (koji se govori u provinciji Karaman), jedrenski (u Provinciji Edirne), gaziantepski (govoren u Provinciji Gaziantep), urfanski (govoren u Provinciji Şanlıurfa [Urfa]) i gojnučki (u selu Goynuk, grad Bolu).

## Pismo

Turski se piše koristeći modifikovano latinično pismo, koje je Mustafa Kemal Atatürk uveo 1928. kao dio pokušaja da osavremeni Tursku. Do 1928, turski se pisao modifikovanim arapskim pismom (v. Osmanski turski jezik), nakon čega je upotreba arapskog pisma zakonom zabranjena.

## Izgovor

U turskom jeziku svakom slovu odgovara tačno jedan glas.

| Slovo | IPA | Približan izgovor u bosanskom jeziku | Slovo | IPA | Približan izgovor u bosanskom jeziku |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *A* | *a* | /a/ | kao *a* | *M* | *m* | /m/ | kao *m* |
| *B* | *b* | /b/ | kao *b* | *N* | *n* | /n/ | kao *n* |
| *C* | *c* | /dʒ/ | kao *đ* | *O* | *o* | /o/ | kao *o* |
| *Ç* | *ç* | /tʃ/ | kao *ć* | *Ö* | *ö* | /œ/ | kao njemačko *ö* |
| *D* | *d* | /d/ | kao *d* | *P* | *p* | /p/ | kao *p* |
| *E* | *e* | /e/ | kao *e* | *R* | *r* | /ɾ/ | kao *r* |
| *F* | *f* | /f/ | kao *f* | *S* | *s* | /s/ | kao *s* |
| *G* | *g* | /g/ ili /ɟ/ | kao *g* | *Ş* | *ş* | /ʃ/ | kao *š* |
| *Ğ* | *ğ* | /ɣ/ | produžuje prethodni samoglasnik | *T* | *t* | /t/ | kao *t* |
| *H* | *h* | /h/ | kao *h* | *U* | *u* | /u/ | kao *u* |
| *I* | *ı* | /ɯ/ | tzv. *velarno i* | *Ü* | *ü* | /y/ | kao njemački *ü* |
| *İ* | *i* | /i/ | kao *i* | *V* | *v* | /v/ | kao *v* |
| *J* | *j* | /ʒ/ | kao *ž* | *Y* | *y* | /j/ | kao *j* |
| *K* | *k* | /k/ ili /c/ | kao *k* | *Z* | *z* | /z/ | kao *z* |
| *L* | *l* | /ɫ/ ili /l/ | kao *l* |

## Gramatika

### Naglašavanje sloga

U turskom jeziku se naglašava posljednji slog uz iznimke, kad su u pitanju riječi stranog porijekla ili kombinacije riječi i pojednih nastavaka.

### Imenice

Imenice u turskom jeziku imaju kategoriju broja i padeža, ali ne i roda. Sistematizacijom je turski jezik sveden na 6 padeža: nominativ, genitiv, akuzativ, dativ, lokativ i ablativ. Množina imenica tvori se dodavanjem nastavka *–lar i -ler* (vodeći se zakonom vokalne harmonije) na nominativ jednine.

| Padež | Deklinacije imenice *adam* (čovjek) | Deklinacija imenice *oda* (soba) |
| --- | --- | --- |
| Nominativ | *adam* | *oda* |
| Genitiv | *adamın* | *odanın* |
| Akuzativ | *adamı* | *odayı* |
| Dativ | *adama* | *odaya* |
| Lokativ | *adamda* | *odada* |
| Ablativ | *adamdan* | *odadan* |

### Pridjevi

Pridjevi u turskom jeziku su nepromjenjiva vrsta riječi, nemaju kategoriju roda, broja a ni padeža. Uglavnom stoje ispred imenice u rečenici. Kompariraju se pomoću riječi *daha* (još) za komparativ i riječi *en* (naj-) za superlativ.
Primjer komparacije pridjeva u turskom jeziku:

* *güzel adam* (lijep čovjek)
* *daha güzel adam* (ljepši čovjek)
* *en güzel adam* (najljepši čovjek)

### Zamjenice

Deklinacija ličnih zamjenica je prikazana u tabeli:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| jednina | Nominativ | ben (ja) | sen (ti) | o (on, ono,ona) |
| Genitiv | benim | senin | onun |
| Dativ | bana | sana | ona |
| Akuzativ | beni | seni | onu |
| Lokativ | bende | sende | onda |
| Ablativ | benden | senden | ondan |
| Množina | Nominativ | biz | siz | onlarin |
| Genitiv | bizim | sizin | onlarin |
| Dativ | bize | size | onlara |
| Akuzativ | bizi | sizi | onları |
| Lokativ | bizde | sizde | onlarda |
| Ablativ | bizden | sizden | onlardan |

Lokativ ličnih zamjenica se koristi da bi se izrazio vlasnički odnos. Npr.:

* *Bende iki gazete var. / İki gazetem var.* - u prijevodu (Ja) imam dvoje novine.
* *Bizde boya kalemi var. / Boya kalemimiz var* - u prijevodu (Mi) imamo bojice.

Turski jezik ima i specijalnu ličnu zamjenicu kendi, koja se koristi u kombinaciji sa drugim ličnim zamjenicama i poštuje njihove padežne nastavke, npr. ben kendim (samo ja), sen kendin (samo ti). Pokazne zamjenice su: bu, şu i o. Dekliniraju se po uzoru na lične zamjenice, ukoliko stoje pred imenicom imaju ulogu pridjeva.
Upitne zamjenice su:

* kim? ili hangisi?, (ko?)
* ne? ili hangileri?,(šta?)
* kaç?, (koliko?)
* nasıl? koji?
* nere? neresi? gdje

Upitne zamjenice se dekliniraju također po uzoru na lične zamjenice.

### Postpozicije i veznici

Postpozicije u turskom jeziku ispunavaju istu ulogu kao prijedlozi (prepozicije) u bosanskom. Sa padežima su povezane na sljedeći način :

* sa nominativ se koristi postpozicije:

için(za), kadar(kao)

* sa genitivom se uglavnom koriste postpozicije kada se opisuju prostorni odnosi:

önünde (pred), altında (pod), içinde (u), dışında (u), yanında (blizu), etrafında (oko), karşısında (protiv), ortasında (usred) sağında (desno)
solunda (lijevo), üstünde (na),arkasında (za)
arasında (među)

* sa dativom se koristi postpozicije:

karşı (protiv),doğru (usmjeren protiv),kadar(k),
göre (prema), dair (zbog), rağmen (preko)

* sa ablativom se koriste postpozicije:

sonra (po), evvel (prije nego), beri (vremensko od), öte (blizu), dolayı (za), itibaren (vremensko od) i başka (osim)

* lokativu , ogovara postpozicija –ile/-la/-le, koja može stajati samostalno ili biti pripojena do riječi, npr.: benimle (sa mnom)

### Prilozi

Turski jezik razlikuje priloge mjesta, vremena, načina, količine, mjere te potvrđivanja i poricanja.

* Prilozi mjesta su: bura (ovdje), şura (tu), ora (tamo), aşağı (dole), yukarı (gore),

yakın (blizu), uzak (daleko), solda (lijevo), sağda (desno), dışarı (vani), geri (pozadi), ileri
(naprijed) i sl.

* Prilozi vremenasu: şimdi (sada), geç (poslije), sonra (potom), bazan (nekada), erken

(rano), ozaman (sada), dün (jučer), bugün (danas), yarın (sutra), eskiden (kada god), ara sıra
(često) itd.

* Prilozi načina su: güzel (lijepo), fena (ružno), iyi (dobro), ezberden

(napamet), yavaşça (polako), başbaşa (u četiri oka) i sl.

* Prilozi količine i mjere su: az (malo), çok (puno), oldukça (dosta), biraz (malo),

fazla (više), iki misli (dvokratno), hayli (dosta) i sl.

* Prilozi potvrđivanja i poricanja su: evet (da), hay hay (upravo tako), muhakkak (sigurno),

gene (ponovno), sahi (stvarno), ok (ne) i sl.

### Brojevi

Brojevi u turskom jeziku su promjenjiva vrsta riječi. Glavni brojevi:

* 1 bir
* 2 iki
* 3 üç
* 4 dört
* 5 beş
* 6 altı
* 7 yedi
* 8 sekiz
* 9 dokuz
* 10 on
* 20 yirmi
* 30 otuz
* 40 kırk
* 50 elli
* 60 altmış
* 70 yetmiş
* 80 seksen
* 90 doksan
* 100 yüz
* 200 iki yüz
* 300 üç yüz
* 400 dört yüz
* 500 beş yüz
* 600 altı yüz
* 700 yedi yüz
* 800 sekiz yüz
* 900 dokuz yüz

Kod razlomaka se prvo čita broj u nazivniku u formi lokativa, pa onda brojnik u formi nominativa.

### Glagoli

Većinom su pravilni (izuzetak je *biti*), konjugiraju se po istim pravilima, s uvažavanjem glasovne harmonije. Glagolsku osnovu, čijim modificiranjem nastaju ostali glagolski oblici, predstavlja oblik imperativ drugog lica jednine. Infinitiv se tvori dodavanjem nastavaka -mek tj. -mak pri glasovnoj harmonizaciji. Infinitiv može poprimiti sve nastavke kao imenica, tj. ifinitiv se deklinira.

* Aorist se u turskom jeziku izražava u više oblika, u zavisnosti da li je postojanost neke radnje sporna ili nije. Glagol piti u aoristu, ako radnja nije osporena sa "možda", "izgleda" i slično, ima sljedeći oblik:
	+ 1. lice jednine **iç**erim
	+ 2. lice jednine **iç**ersin
	+ 3. lice jednine **iç**er
	+ 1. lice množine **iç**eriz
	+ 2. lice množine **iç**ersiniz
	+ 3. lice množine **iç**erler

Ukoliko je radnja osporena, na gore navedene oblike se dodaje nastavak -şim.

* Prezent, kojim se u turskom izražava radnja koja se dešava trenutno ili u bliskoj budućnosti također se javlja u nekoliko oblika. Glagol piti u prezentu, ako radnja nije osporena s "možda", "izgleda" i slično, ima sljedeći oblik:
	+ 1. lice jednine **iç**iyorum
	+ 2. lice jednine **iç**iyorsun
	+ 3. lice jednine **iç**iyor
	+ 1. lice množine **iç**iyoruz
	+ 2. lice množine **iç**iyorsunuz
	+ 3. lice množine **iç**içiyorlar

Ukoliko je radnja osporena ili neizvjesna, prezent glagola piti izgleda ovako:

* + 1. lice jednine **iç**iyormuşum
	+ 2. lice jednine **iç**iyormuşsun
	+ 3. lice jednine **iç**iyormuş
	+ 1. lice množine **iç**iyormuşuz
	+ 2. lice množine **iç**iyormuşsunuz
	+ 3. lice množine **iç**içyormuşlar
* Pluskvamperfekt je glagolski oblik koji također našao mjesto u turskom jeziku, ukoliko radnja nije osporena ili upitna pluskvamperfekt glagola piti izgleda ovako:
	+ 1. lice jednine **iç**miştim
	+ 2. lice jednine **iç**miştin
	+ 3. lice jednine **iç**mişti
	+ 1. lice množine **iç**miştik
	+ 2. lice množine **iç**miştiniz
	+ 3. lice množine **iç**miştiler

Ukoliko radnja jeste upitna tj. osporena sa možda, mislim i sl. tada pluskvamperfekt glagola piti izgleda ovako:

* + 1. lice jednine **iç**mişmişim
	+ 2. lice jednine **iç**mişmişsin
	+ 3. lice jednine **iç**mişmiş
	+ 1. lice množine **iç**mişmişiz
	+ 2. lice množine **iç**mişmişsiniz
	+ 3. lice množine **iç**mişmişler
* Preterit, u turskom jeziku opisuje radnju koja se već desila u ovom trenutku, glagol piti u turskom jeziku ima oblik:
	+ 1. lice jednine **iç**tim
	+ 2. lice jednine **iç**tin
	+ 3. lice jednine **iç**ti
	+ 1. lice množine **iç**tik
	+ 2. lice množine **iç**tiniz
	+ 3. lice množine **iç**tiler

Svojom funkcijom preteritu, je i sličan glagolski oblik imperfekt. Imperfekt glagola piti, ukoliko radnja nije osporena, niti upitna ima sljedeći oblik:

* + 1. lice jednine **iç**iyordum
	+ 2. lice jednine **iç**iyordun
	+ 3. lice jednine **iç**iyordu
	+ 1. lice množine **iç**iyorduk
	+ 2. lice množine **iç**iyordunuz
	+ 3. lice množine **iç**iyordular
* Futur u prošlosti, je glagolski oblik u turskom jeziku. Futur u prošlosti od nekog glagola, preciznije bi se mogao prevesti na engleski jezik nego na bosanski jezik, npr. futur u prošlosti glagola piti za prvo lice jednine u turskom je *içmiş olacağım*, u prijevodu na engleski jezik: *I will have drank*. Ukoliko radnja nije osporena ili upitna, futur u prošlosti glagola piti izgleda ovako:
	+ 1. lice jednine **iç**miş olacağım
	+ 2. lice jednine **iç**miş olacaksın
	+ 3. lice jednine **iç**miş olacak
	+ 1. lice množine **iç**miş olacağız
	+ 2. lice množine **iç**miş olacaksınız
	+ 3. lice množine **iç**miş olacaklar
* Futur kondicionalni je glagolski oblik u turskom jeziku, za glagol piti ima sljedeći oblik:
	+ 1. lice jednine **iç**eceksem
	+ 2. lice jednine **iç**eceksen
	+ 3. lice jednine **iç**ecekse
	+ 1. lice množine **iç**eceksek
	+ 2. lice množine **iç**ecekseniz
	+ 3. lice množine **iç**ecekseler
* Turski jezik obiluje glagolskim načinima, pored imperativa, kondicionala aoristnog, prezentskog, futuritivnog i perfektivnog, turski jezik još posjeduje glagolski način opativ aoristni, perfektivni, prezentni i futuritivni. Necesitativ je glagolski način specifičan za turski i armenski jezik. Necesitativom se najčešće izražavaju inzistiranje, molbe, želje, naredbe i sl.

Imperativ u turskom jeziku se tvori na sljedeći način (pažnja na harmonizaciju glasova kod drugih primjera) - primjer glagol piti:

* + 1. lice jednine **iç**eyim (približan prijevod: *neka pijem*)
	+ 2. lice jednine **iç** (ujedno i glagolska osnova)
	+ 3. lice jednine **iç**sin
	+ 1. lice množine **iç**elim
	+ 2. lice množine **iç**in(iz)
	+ 3. lice množine **iç**sinler

### Red riječi u rečenici

Tipična turska rečenica počinje subjektom a završava predikatom, taj poredak može da bude narušen naprimjer u poeziji ili prozi.

## Glasovna harmonija

Specifičnost turskog jezika je tzv. glasovna harmonija.
Samoglasnici u riječi se podređuju tipu samoglasnika u prvom slogu. Ako je prvi samoglasnik npr.
zadnji/ prednji/ onda su i svi ostali samoglasnici zadnji/ prednji. Velarna/palatalna harmonija je nadređena labilnoj harmoniji.

## Tvorba novih riječi

Turski jezik obimno koristi aglutinaciju za formiranje novih riječi od imenica i glagola, tj. njihovih korijena.

Primjer riječi izvedene od imenskog korjena:

| Turski | Komponente | Bosanski | Vrsta riječi |
| --- | --- | --- | --- |
| *göz* | *göz* | oko | Imenica |
| *gözlük* | *göz + -lük* | naočale | imenica |
| *gözlükçü* | *göz + -lük + -çü* | optičar | Imenica |
| *gözlükçülük* | *göz + -lük + -çü + -lük* | optičarska firma | Imenica |
| *gözlem* | *göz + -lem* | posmatranje | Imenica |
| *gözlemci* | *göz + -lem + -ci* | posmatrač | Imenica |
| *gözle* | *göz + -le* | posmatrati | Glagol |
| *gözlemek* | *göz + -le + -mek* | posmatrati | Glagol |

Primjer tvorbe riječi na glagolskoj osnovi:

| Turski | Komponente | Bosanski | Vrsta riječi |
| --- | --- | --- | --- |
| *yat-* | *yat-* | leći | Glagol |
| *yatmak* | *yat-mak* | lijegati | Glagol |
| *yatık* | *yat- + -(ı)k* | ležeći | Pridjev |
| *yatak* | *yat- + -ak* | krevet, mjesto za spavanje | Imenica |
| *yatay* | *yat- + -ay* | horizontalan | Pridjev |
| *yatkın* | *yat- + -gın* | porast | Adjective |
| *yatır-* | *yat- + -(ı)r-* | odložiti | Glagol |
| *yatırmak* | *yat- + -(ı)r-mak* | odlagati | Glagol |
| *yatırım* | *yat- + -(ı)r- + -(ı)m* | ulaganje | Imenica |
| *yatırımcı* | *yat- + -(ı)r- + -(ı)m + -cı* | ulagač | Imenica |

Nove riječi mogu nastati također spajanjem više postojećih riječi:

| Turski | Bosanski | Constituent words | Doslovno značenje |
| --- | --- | --- | --- |
| *pazartesi* | ponedjeljak | *pazar* ("nedelja") i *ertesi* ("poslije") | poslije nedjelje |
| *bilgisayar* | računar | *bilgi* ("informacija") i *say-* ("računati, brojati") | brojač informacija |
| *gökdelen* | neboder | *gök* ("nebo") i *del-* ("bosti") | nebo bosti |
| *başparmak* | palac | *baş* ("primarni") i *parmak* ("prst") | primarni prst |
| *önyargı* | predrasuda | *ön* ("prije") i *yargı* ("suđenje") | prije suđenja |

## Također pogledajte

* Turska književnost

## Reference

### Izvori

* Bazin, Louis (1975). "Turcs et Sogdiens: Les Enseignements de L'Inscription de Bugut (Mongolie), Mélanges Linguistiques Offerts à Émile Benveniste". *Collection Linguistique, Publiée Par la Société de Linguistique de Paris* (jezik: francuski) (LXX): 37–45.
* *Encyclopaedia Britannica, Expo 70 Edition Vol 12*. William Benton. 1970.
* Ergin, Muharrem (1980). *Orhun Abideleri* (jezik: turski). Boğaziçi Yayınları. ISBN 0-19-517726-6.
* Ishjatms, N. (oktobar 1996). "Nomads In Eastern Central Asia". *History of civilizations of Central Asia*. **2**. UNESCO Publishing. ISBN 92-3-102846-4.
* Vaux, Bert (2001). "Hemshinli: The Forgotten Black Sea Armenians" (PDF). Harvard University. Arhivirano s originala (PDF), 15. 3. 2007. Pristupljeno 24. 4. 2007.

**On-line izvori Center for Studies on Turkey, University of Essen (2003). "The European Turks: Gross Domestic Product, Working Population, Entrepreneurs and Household Data" (PDF). Turkish Industrialists' and Businessmen's Association. Arhivirano s originala (PDF), 4. 12. 2005. Pristupljeno 6. 1. 2007.
* "Turkish Etymological Dictionary online" (jezik: turski). Sevan Nişanyan. 2006. Pristupljeno 11. 9. 2007.
* "Language Materials Project: Turkish". UCLA International Institute, Center for World Languages. februar 2007. Arhivirano s originala, 11. 10. 2007. Pristupljeno 26. 4. 2007.
* Turkish Language Association. "Türk Dil Kurumu – Tarihçe (History of the Turkish Language Association)" (jezik: turski). Arhivirano s originala, 16. 3. 2007. Pristupljeno 18. 3. 2007.
* "Türkçe Sözlük (2005)'teki Sözlerin Kökenlerine Ait Sayısal Döküm (Numerical list on the origin of words in *Türkçe Sözlük (2005)*)" (jezik: turski). Turkish Language Association. 2005. Arhivirano s originala, 1. 3. 2007. Pristupljeno 21. 3. 2007.
* "Spartak KADIU : Türkçede zaman ve kip kavramı ve i-ek eylemin fonksiyonu üzerine" (PDF) (jezik: turski). Turkish Studies: International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/3. Arhivirano s originala (PDF), 13. 3. 2013. Pristupljeno 15. 1. 2013.

## Dodatna literatura

* International Phonetic Association (1999) *Handbook of the International Phonetic Association* ISBN 0-521-63751-1
* Eyüboğlu, İsmet Zeki (1991). *Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü* [*Etymological Dictionary of the Turkish Language*] (jezik: turski). Sosyal Yayınları, İstanbul. ISBN 978975-7384-72-4.
* Özel, Sevgi; Haldun Özen; Ali Püsküllüoğlu, ured. (1986). *Atatürk'ün Türk Dil Kurumu ve Sonrası* [*Atatürk's Turkish Language Association and its Legacy*] (jezik: turski). Bilgi Yayınevi, Ankara. OCLC 18836678.
* Püsküllüoğlu, Ali (2004). *Arkadaş Türkçe Sözlük* [*Arkadaş Turkish Dictionary*] (jezik: turski). Arkadaş Yayınevi, Ankara. ISBN 975-509-053-3.
* Rezvani, B. "Türkçe Mi: Türkçe’deki İrani (Farsca, Dimilce, Kurmançca) Orijinli kelimeler Sözlüğü.[Turkish title (roughly translated): Is this Turkish? An etymological dictionary of originally Iranic (Persian, Zazaki, and Kurmanji Kurdish) words]." (2006).

## Vanjski linkovi

* Online tursko-bosanski dvosmjerni rječnik
* *Poreklo turskog jezika*