# 1989.

|  |
| --- |
| **Godine:**
◄◄ |
◄ |
1985. |
1986. |
1987. |
1988. |
**1989.** | 1990. | 1991. | 1992. | 1993. | ► | ►► |
| **Decenije:**
◄ |
1950-e |
1960-e |
1970-e |
**1980-e** | 1990-e | 2000-e | 2010-e | ► |
| **Vijekovi:**
◄ |
19. vijek |
**20. vijek** | 21. vijek | ► |

1989. u drugim kalendarima| Gregorijanski kalendar | 1989 *MCMLXXXIX* |
| Ab Urbe condita | 2742 |
| Asirski kalendar | 6739 |
| Bahá'í kalendar | 145–146 |
| Bengalski kalendar | 1396 |
| Berberski kalendar | 2939 |
| Budistički kalendar | 2533 |
| Burmanski kalendar | 1351 |
| Bizantijski kalendar | 7497–7498 |
| Kineski kalendar | 戊辰年 (Zemljani Zmaj) 4685 ili 4625     *— do —* 己巳年 (Zemljani Zmija) 4686 ili 4626 |
| Koptski kalendar | 1705–1706 |
| Diskordijanski kalendar | 3155 |
| Etiopijski kalendar | 1981–1982 |
| Hebrejski kalendar | 5749–5750 |
| Hindski kalendari |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2045–2046 |
|  - *Šaka Samvat* | 1911–1912 |
|  - *Kali Juga* | 5090–5091 |
| Holocenski kalendar | 11989 |
| Igbo kalendar | 989–990 |
| Iranski kalendar | 1367–1368 |
| Islamski kalendar | 1409–1410 |
| Džuče kalendar | 78 |
| Julijanski kalendar | Gregorijanski minus 13 dana |
| Korejski kalendar | 4322 |
| Minguo kalendar | Tajvan 78 民國78年 |
| Tajlandski solarni kalendar | 2532 |
| Unixovo vrijeme | 599616000–631151999 |
| Ova kutija: * pogledaj
* razgovor
* uredi
 |

Slijeva, u smjeru kazaljke na satu: potres pogađa područje zaljeva San Franciska, ubivši 63 osobe; podnese se prijedlog dokumenta za World Wide Web ; naftni tanker *Exxon Valdez* se nasukao u zalivu Prince William Sound na Aljasci, uzrokujući veliko izlijevanje nafte; pad Berlinskog zida započinje propast komunizma u istočnoj Evropi i najavljuje ponovno ujedinjenje Njemačke; Sjedinjene Države napadaju Panamu da svrgnu Manuela Norijegu ; Baltički put je doveo do nezavisnosti baltičkih država Estonije, Letonije i Litvanije od Sovjetskog Saveza; tribine Hillsborough stadiona u Sheffieldu, Yorkshire, gdje se dogodila katastrofa Hillsborough; studenti demonstriraju na trgu Tiananmen u Pekingu; mnogi su ubijeni od strane snaga kineske komunističke partije.
**1989. (MCMLXXXIX)** bila je prekretnica u političkoj historiji s "revolucijama 1989." koje su okončale komunizam u istočnom bloku Evrope, počevši od Poljske i Mađarske, s eksperimentima u podjeli vlasti koji su došli do vrhunca otvaranjem Berlinskog zida u novembru, Baršunasta revolucija u Čehoslovačkoj i rušenje komunističke diktature u Rumuniji u decembru; pokret je okončan u decembru 1991. raspadom Sovjetskog Saveza. Revolucije protiv komunističkih vlada u Istočnoj Evropi uglavnom su uspjele, ali je ove godine kineska vlada ugušila proteste na Trgu Tiananmen 1989. u Pekingu.
Bila je to godina prvih brazilskih predsjedničkih izbora u 29 godina, od kraja vojne vlade 1985. godine koja je vladala zemljom više od dvadeset godina, i označila završnu tačku procesa redemokratizacije.
F. W. de Klerk je izabran za državnog predsjednika Južne Afrike, a njegov režim je postepeno razbio sistem aparthejda u narednih pet godina, što je kulminiralo izborima 1994. koji su doveli lidera Afričkog nacionalnog kongresa Nelsona Mandelu na vlast.
Prvi komercijalni provajderi Internet usluga pojavili su se ove godine, kao i prvi pisani prijedlog za World Wide Web i prve internetske veze Novog Zelanda, Japana i Australije. Prve bebe rođene nakon preimplantacijske genetske dijagnoze začete su krajem 1989. godine.

## Događaji

* Nakon ostavke vlade Branka Mikulića, novi predsjednik Saveznog izvršnog vijeća, Ante Marković, iznosi svoj ekonomski program: “Program u središtu mora imati čovjeka, njegova prava, njegovu motivaciju. Mora se temeljiti na maksimalnom razvoju sloboda i demokracije, na pluralizmu interesa, pa i političkom pluralizmu, ali i na jedinstvu koje proizlazi iz zajedništva naših naroda i narodnosti”.
* Odnos dinar-marka je sedam prema jedan.
* U Zagrebu osnovano Udruženje za jugoslavensku demokratsku inicijativu (UJDI), a nakon toga i druge političke stranke.
* Konferencija nesvrstanih u Beogradu.

### Januar

* 4. januar – Francuz Christian Pollas otkrio asteroid Toutatis
* 7. januar – Akihito postao car Japana, nakon smrti Hirohita.
* 10. januar – Kubanske trupe započele povlačenje iz Angole
* 16. januar – 18. januar - Rasni nemiri u Overtownu, Miami.
* 17. januar – Muškarac ubio 5 djece, ranio 30, a zatim izvršio samoubistvo u mjestu Stockton u Kaliforniji.
* 20. januar – George Herbert Walker Bush naslijedio Ronalda Reagana na mjestu Predsjednika Sjedinjenih Američkih Država.
* 24. januar – Serijski ubica Ted Bundy pogubljen na električnoj stolici.

### Februar

* 2. februar – Sovjetski rat u Afganistanu: Posljednja sovjetska vojna kolona napušta Kabul, s kojom je okončana osmogodišnja okupacija.
* 3. februar – Vojnim udarom Alfredo Stroessner, diktator Paragvaja oboren s vlasti.
	+ 3. februar – Nakon srčanog udara, P.W. Botha se povlači s pozicije šefa partije i predsjednika Južne Afrike.
* 7. februar – Počelo 24. svjetsko prvenstvo u biatlonu u muškoj konkurenciji i 6. prvenstvo u ženskoj konkurenciji, u austrijskom gradu Feistritzu;
* 11. februar – Barbara Clementine Harris je izabrana za prvog ženskog biskupa u Episkopskoj crkvi u SAD-u.
* 14. februar – Firma *Union Carbide* se složila da plati $470 miliona dolara indijskoj vladi za štetu pričinjenoj 1984. u nesreći koja se desila u Bhopalu.
	+ 14. februar – Iranski duhovni lider Ruhollah Homeini odobrava Muslimanima ubistvo nad autorom Salman Rushdiejem zbog njegovog romana *Satanski stihovi*.
	+ 14. februar – Prvi od 24 satelita GPS-a postavljen u orbitu.
* 15. februar – Sovjetski Savez službeno izjavljuje da su sve ruske trupe napustile Afganistan.
* 20. februar – Albanski rudari u rudniku Trepča zabarikadirali se u rudarska okna,zahtijevajući obustavu najavljenih ustavnih i političkih promena na Kosovu koje su smanjivale autonomiju pokrajine.
* 24. februar – Ajatolah Homeini nudi 3 miliona američkih dolara za smrt Salmana Rushdiea.
* 27. februar – Slovenija daje podršku albanskim rudarima.
* 28. februar – Na mitingu u Beogradu Slobodan Milošević (predsjednik CK SK Srbije) obećao hapšenje najviših kosovskih funkcionara što se kasnije i ostvarilo.

### Mart

The *Exxon Valdez*
* 1. mart – Bernska konvencija je ratificirana i stupa na snagu prema SAD-u
	+ Policijski sat je uveden na Kosovu gdje se nastavljaju protesti na navodnu zastrašenost srpske manjine
	+ Louis Wade Sullivan počinje svoj mandat kao Američki sekretar za trgovinu, radeći pod američkim predsjednikom George H. W. Bushom
	+ James D. Watkins počinje svoj mandat kao Američki sekretar za energiju, radeći pod američkim predsjednikom George H. W. Bushom
	+ Politieke Partij Radicalen, Pacifistisch Socialistische Partij, Communistische Partij Nederland i Evangelische Volks partij udružuju se i formiraju stranku Groenlinks(Zeleno-lijevi)
* 2. mart – 12 zemalja Evropske zajednice dogovorile se o zabrani proizvodnje svih vrsta fluorohlorougljika do kraja godine
* 4. mart – Time, Inc. i Warner Communications objavljuju planove za integraciju, formirajući Time Warner
	+ Purley željeznička nesreća - 5 mrtvih, 94 ranjenih
	+ Održani prvi izbori u ACT (Australian Capital Territory-u)
* 7. mart – Iran raskida diplomatske odnose sa Ujedinjenim Kraljevstvom zbog "Satanskih stihova" Salmana Rushdija
* 9. mart – Štrajk prisiljava finansijski loše situisanu kompaniju Eastern Airlines na bankrot
* 14. mart – Kontrola oružja: Američki predsjednik George H. W. Bush zabranjuje uvoz puški za napad
	+ Kršćanski general Michel Aoun objavljuje "Rat oslobođanja", da bi Libanon očistio od sirijskih snaga i njenih saveznika.
* 15. mart – Hirurg Bimal Ghosh odstranjuje ogroman žučni mjehur težak 10.4 kg u Nacionalnom pomorskom medicinskom centru u Bethesdi, Maryland, SAD
* 18. mart – U Egiptu pronađena mumija stara 4,400 godina u Velikoj piramidi u Gizi
* 20. mart – Australijski premijer Bob Hawke plače na televiziji dok priznaje bračno nevjerstvo
* 23. mart – Stanley Pons i Martin Fleischmann objavljuju hladnu fuziju na Univerzitetu u Utah
	+ Asteroid širok 300 m promašuje Zemlju za 500,000 km
* 24. mart – Proljevanje nafte iz Exxon Valdezu: U mjestu Prince William Sound na Aljaski proljeva se iz broda tankera Exxon Valdez 240,000 barela nafte(11 miliona galona) nakon usidravanja
* 27. mart – Prvi slobodni izbori u sovjetskom parlamentu okreću se protiv Komunističke partije
* 28. mart – Odlukama Skupštine Srbije, pokrajinama Vojvodini i Kosovu oduzeta sva prava i ovlaštenja koja su imala po prethodnom srbijanskom Ustavu iz 1974.

### April

* 4. april – Richard M. Daley izabran kao gradonačelnik Chicagoa
* 7. april – Sovjetska podmornica Komsomolec potonula u Barencovom moru - 41 mrtvih
* 9. april – Masakar Gruzijske Armije nad demonstratorima Crvene Armije na centralom trgu Tbilisija u toku mirovnog relija; 20 civila ubijeno (većinom mlade žene), veliki broj povrijeđenih. Smatra se da je sovjetska vojska koristila otrovni gas.
* 15. april – Tragedija Hillsborough, jedna od najvećih tragedija evropskog fudbala
* 19. april – Eksplodirao top na američkom vojnom brodu USS Iowa (BB-61) - 47 mrtvih
* 20. april – NATO debatira moderniziranje raketa kratkog dometa; iako su SAD i Velika Britanije za taj poduhvat, zapadnonjemački kancelar Helmut Kohl dobija suglasnost ostalih i poništava odluku
* 21. april – Studenti u Pekingu, Shanghaiu, Xianu i Nanjingu počinju štrajk.

### Maj

* 6. maj – Grupa "Riva" s pjesmom “Rock me baby” pobjeđuje na natjecanju za Pjesmu Eurovizije u švicarskom gradu Lausanne.
* 8. maj – Slobodan Milošević izabran za predsjednika Predsjedništva Srbije.
* 23. maj – Emir Kusturica nagrađen u Cannesu za režiju filma “Dom za vešanje”.

### Juni

* 1. juni – SkyDome stadion otvoren u Torontu
* 4. juni – Pobjeda Solidarnosti u prvim djelimično slobodnim parlamentarnim izborima u poslijeratnoj Poljskoj izazvali su niz anti-komunističkih revolucija u Istočnoj Evropi.
	+ Željeznička nesreća: eksplozija prirodnog gasa blizu Ufa, Rusija, ubila je 645 osoba. Nesreća se desila kada su dva voza išli u suprotne smjerove i jedan od njih je bacio varnicu na obližnji odvod prirodnog gasa.
* 8. juni – Kurt Waldheim izabran za predsjednika Austrije.
* 13. juni – Olupina njemačkog ratnog broda Bizmark, koji je potonuo 1941, je pronađena 600 milja zapadno od Bresta, Francuska
* 14. juni – Glumica Zsa Zsa Gabor uhapšena je u Beverly Hillsu nakon što je ošamarila policajca na motoru.
* 22. juni – Uspostavljeni prvi irski fakulteti nakon nezavisnosti 1922 godine. Dublin City University i University of Limerick
* 28. juni – Gazimestan: 600-godišnjica boja na Kosovu. Prisustvuje više od milion ljudi. Centralni govor održao Slobodan Milošević.

### Juli

### August

### Septembar

### Oktobar

### Novembar

* 9. novembar – Istočnonjemačke vlasti ukinule zabranu prelaska iz istočnog u zapadni dio Njemačke i isto veče hiljade građana okupilo se i otpočelo rušenje Berlinskog zida.
* 17. novembar – U eksploziji u rudniku uglja u Aleksincu (Srbija), poginula 92 rudara.
* 22. novembar – U Bejrutu ubijen predsjednik Libana Rene Moawad dok je prolazio kroz grad u svečanoj povorci povodom Dana nezavisnosti. U bombaškom napadu poginulo još 16 osoba.
* 24. novembar – Pod pritiskom masovnih demonstracija u Pragu kompletno rukovodstvo Komunističke partije Čehoslovačke podnijelo ostavke, uključujući generalnog sekretara Miloša Jakeša. Na mjesto generalnog sekretara partije došao Karol Urbanek.
* 28. novembar – Indijski premijer Radživ Gandi dao ostavku poslije poraza na izborima.

### Decembar

* 18. decembar - Evropska ekonomska zajednica i Sovjetski Savez su potpisali sporazum o trgovini i ekonomskoj saradnji.
* 25. decembar – Predsjednik Nicolae Ceauşescu osuđen na smrtnu kaznu, pad komunizma u Rumuniji.

## Rođeni

### Januar

* 6. januar – Yurie Tanaka, japanska biatlonka
* 20. januar – Maja Jurić, hrvatska glumica

### Februar

* 14. februar – Jurij Tepeš, slovenski skijaš-skakač

### Mart

* 2. mart – Marcel Hirscher, austrijski alpski skijaš
* 13. mart – Nemanja Košarac, bosanskohercegovački biatlonac
* 15. mart – Synnøve Solemdal, norveška biatlonka, šestostruka svjetska prvakinja u biatlonu
* 29. mart – Réka Forika, rumunska biatlonka

### April

* 18. april – Bojan Bogdanović, hrvatski i bosanskohercegovački profesionalni košarkaš
* 19. april – Marko Arnautović, austrijski nogometaš

### Maj

* 5. maj – Emilija Jordanova, bugarska biatlonka
* 15. maj – Kenneth Gangnes, norveški skijaš-skakač
* 31. maj – Natália Prekopová, slovačka biatlonka

### Juni

* 3. juni – Kim Seon-su, južnokorejska biatlonka
* 18. juni – Anna Veith (rođ. Fenninger), austrijska alpska skijašica

### Juli

* 9. juli – Roman Koudelka, češki skijaš-skakač
* 19. juli – Rune Velta, norveški skijaš-skakač
* 23. juli – Daniel Radcliffe, britanski glumac

### August

* 21. august – Judd Trump, engleski snukeraš

### Septembar

* 6. septembar – Darja Klimina, kazahstanska biatlonka
* 13. septembar – Thomas Müller, njemački nogometaš
* 18. septembar – Ornela Vištica, bosanskohercegovačka i hrvatska glumica

### Oktobar

* 1. oktobar – Brie Larson, kanadsko-američka glumica i pjevačica
* 5. oktobar – Žanna Juškāne, latvijska biatlonka
* 27. oktobar – Marcel Eckardt, njemački snukerski sudija
* 29. oktobar – Primož Roglič, slovenski biciklist i skijaš-skakač

### Novembar

* 20. novembar – Eduardo Vargas, čileanski nogometaš
* 21. novembar – Elise Ringen, norveška biatlonka

### Decembar

* 13. decembar – Taylor Swift, američka pjevačica i tekstopisac
* 17. decembar – Marija Pikić, bosanskohercegovačka glumica
* 26. decembar – Yohan Blake, jamajkanski atletičar

## Umrli

### Januar

* 7. januar – Hirohito, japanski car

### Februar

* 12. februar – Thomas Bernhard, austrijski pisac
* 27. februar – Konrad Lorenz, austrijski zoolog, etolog i ornitolog

### Mart

### April

* 26. april – Lucille Ball, američka glumica

### Maj

* 18. maj – Zore Vinogradova, sovjetski biolog i univerzitetski profesor

### Juni

* 3. juni – Ruhollah Khomeini, iranski političar i ajatolah
* 19. juni – Betti Alver, estonska pjesnikinja

### Juli

* 4. juli – Lejla Mammadbegova, azerbejdžanska i sovjetska pilotkinja

### August

### Septembar

* 4. septembar – Georges Simenon, belgijski književnik
* 28. septembar – Ferdinand Marcos, filipinski političar i predsjednik Filipina (1965–1986)

### Oktobar

* 6. oktobar – Bette Davis, američka glumica
* 15. oktobar – Danilo Kiš, ex-jugoslavenski pisac i lektor

### Novembar

* 5. novembar – Adem Čejvan, bosanskohercegovački pozorišni i filmski glumac

### Decembar

* 1. decembar – Cvjetko Rihtman, bosanskohercegovački i hrvatski kompozitor;
* 6. decembar – Ćamil Sijarić, bosanskohercegovački književnik;
* 24. decembar – Victor Fontana, rumunski biatlonac
* 25. decembar – Nicolae Ceaușescu, predsjednik Rumunije

## Nobelove nagrade

* Fizika
	+ Norman F. Ramsey, SAD
	+ Hans G. Dehmelt, SAD
	+ Wolfgang Paul, Njemačka
* Hemija
	+ Sidney Altman, SAD / Kanada
	+ Thomas R. Cech, SAD
* Fiziologija ili medicina
	+ J. Michael Bishop, SAD
	+ Harold Varmus, SAD
* Književnost
	+ Camilo José Cela, Španija
* Mir
	+ Dalai Lama (Tenzin Gyatso), Tibet
* Ekonomija
	+ Trygve Haavelmo, Norveška

## Reference