# 1974.

|  |
| --- |
| **Godine:**
◄◄ |
◄ |
1970. |
1971. |
1972. |
1973. |
**1974.** | 1975. | 1976. | 1977. | 1978. | ► | ►► |
| **Decenije:**
◄ |
1940-e |
1950-e |
1960-e |
**1970-e** | 1980-e | 1990-e | 2000-e | ► |
| **Vijekovi:**
◄ |
19. vijek |
**20. vijek** | 21. vijek | ► |

**1974.** (MCMLXXIV) je bila uobičajena godina koja je počela u utorak po gregorijanskom kalendaru, 1974. nove ere i *Anno Domini* (AD), 974. godina 2. milenija i 74. godina 20. stoljeća.

1974. u drugim kalendarima| Gregorijanski kalendar | 1974 *MCMLXXIV* |
| Ab Urbe condita | 2727 |
| Asirski kalendar | 6724 |
| Bahá'í kalendar | 130–131 |
| Bengalski kalendar | 1381 |
| Berberski kalendar | 2924 |
| Budistički kalendar | 2518 |
| Burmanski kalendar | 1336 |
| Bizantijski kalendar | 7482–7483 |
| Kineski kalendar | 癸丑年 (Vodeni Vo) 4670 ili 4610     *— do —* 甲寅年 (Drveni Tigar) 4671 ili 4611 |
| Koptski kalendar | 1690–1691 |
| Diskordijanski kalendar | 3140 |
| Etiopijski kalendar | 1966–1967 |
| Hebrejski kalendar | 5734–5735 |
| Hindski kalendari |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2030–2031 |
|  - *Šaka Samvat* | 1896–1897 |
|  - *Kali Juga* | 5075–5076 |
| Holocenski kalendar | 11974 |
| Igbo kalendar | 974–975 |
| Iranski kalendar | 1352–1353 |
| Islamski kalendar | 1393–1394 |
| Džuče kalendar | 63 |
| Julijanski kalendar | Gregorijanski minus 13 dana |
| Korejski kalendar | 4307 |
| Minguo kalendar | Tajvan 63 民國63年 |
| Tajlandski solarni kalendar | 2517 |
| Unixovo vrijeme | 126230400–157766399 |
| Ova kutija: * pogledaj
* razgovor
* uredi
 |

## Događaji

Ljubomir Ljubojević
* Sukob između lidera SKJ i filozofa – "praksisovaca" u Zagrebu i Beogradu (osam profesora s Filozofskog fakulteta), naročito u prvih pet mjeseci godine Ukinuta i Korčulanska ljetna škola i zabranjen časopis Praxis
* Američka firma *Westinghouse* odabrana za gradnju nuklearke u Krškom (projekat vrijedan 518 miliona dolara, najveći ikad finansiran američkim i evropskim novcem, tj. kreditima)
* Šah: Jugoslavija druga na turniru u Nici, Ljubomir Ljubojević osvojio turnir u Las Palmasu
* Praizveden “Radovan III” sa Zoranom Radmilovićem u glavnoj ulozi
* Miodrag Bulatović objavio “Ljude sa četiri prsta”, roman o emigrantskom podzemlju
* "Pegaz" – novosadska revija za historiju i teoriju stripa
* Izmišljena Rubikova kocka

### Januar

* 1. januar – 7. mart – Trodnevni radna sedmica u Velikoj Britaniji, usljed nestašice uglja prouzrokovanog rudarskim štrajkom
* januar – EI Niš počela proizvodnju TV aparata u boji ("Spektar kolor specijal")
* ca. 6. januar – Igor Mandić i Mirko Božić napustili uredništvo zagrebačkog časopisa "Oko", protiveći se prenošenju sovjetskih stavova u diskusiji o konzumerizmu u Jugoslaviji
* 8. januar – Ustavna komisija SFRJ nakon javne rasprave pripremila konačni nacrt Ustava (22. 1. predstavljen Vijeću naroda)

### Februar

* 1. februar – U požaru u 25-spratnoj poslovnoj zgradi "Joelma" u Sao Paulu (Brazil) poginulo je 189 osoba
* 12. februar – Jugoslavija, Mađarska i Čehoslovačka potpisali sporazum o gradnji Jadranskog naftovoda13. februar – Aleksandar Solženjicin proteran iz SSSR i oduzeto mu državljanstvo
* februar – Prebjegli čehoslovački general Jan Šejna tvrdi da postoji "Plan Polarka", koji predviđa upad Varšavskog pakta u Jugoslaviju preko Austrije, u slučaju nereda poslije Titove smrti.. Jugoslavenski mediji kasnije to uglavnom nazivaju lažima
* 19. – 22. februar – Aziz Hadžihasanović u "Oslobođenju" upozorava na muslimanski nacionalizam, podjednako opasan kao srpski i hrvatski
* 21. februar – Skupština SFRJ donijela novi Ustav koji je bio na snazi do raspada države, najduži ustav na svijetu. Savezna skupština dvodomna, sa delegatskim umjesto poslaničkog sistema. Predsjedništvo SFRJ ima 8 članova (po jedan iz 6 republika i 2 pokrajine) i Tito kao Predsjednik Republike. Formirane autonomne pokrajine Vojvodina i Kosovo
* Narednih dana i novi ustavi republika i pokrajina – ove druge ranije imale statute, istovremeno su dio Srbije i konstitutivni dijelovi federacije, imaju zakonodavnu, izvršnu i sudsku vlast
* 22. februar – Pakistan priznao nezavisnost Bangladeša (bivši Istočni Pakistan, nezavisnost proglašena 1971)
* 24. februar – Osnovan Mostarski teatar mladih
* 27. februar – Počelo 13. svjetsko prvenstvo u biatlonu u muškoj konkurenciji, u sovjetskom gradu Minsku
* 28. februar – Izbori u UK dovode do smjene na čelu vlade: laburista Harold Willson je opet na čelu vlade (njegova partija nema apsolutnu većinu – *Hung parliament*)

### Mart

* 1 – 8. mart – Delegacija SKJ na čelu sa Kirom Gligorovim u zvaničnoj posjeti Sjevernoj Koreji
* 2. mart – Posljednji voz "Ćiro" na uskotračnoj pruzi Užice – Višegrad
* 3. mart – U dotad najtežoj nesreći u historiji civilnog zrakoplovstva, poginulo je svih 346 osoba u turskom putničkom avionu DC-10, koji se srušio blizu Pariza
* 8. mart – U Parizu otvoren aerodrom *Charles de Gaulle*
* 8. mart – U Conakryju, Gvineja, zaključen ugovor o osnivanju Međunarodne boksitne asocijacije – Jugoslavija jedna od članica
* 18. mart – Kraj Naftne krize započete 1973., većina OPEC-ovih zemalja prekida 5-mjesečni embargo protiv SAD, Evrope i Japana
* 21. – 30. mart – Grupa B svjetskog šampionata u hokeju na ledu u Ljubljani, SAD prve, Jugoslavija druga
* 29. mart – U Kini otkrivena Vojska od terakote
* mart – maj – Izbori delegata za skupštine na raznim nivoima u SFRJ

### April

* 6. april – Pjesma Evrovizije: Legendarna pobjeda švedske grupe "ABBA" sa pjesmom *Waterloo*, jugoslavenska Korni grupa je 12. sa "Mojom generacijom"
* 7. april – "Barski kongres" pro-ibeovske "Komunističke partije Jugoslavije" – milicija pohapsila učesnike (osuđeni u septembru)
* 22. april – Završena "Beograđanka" ("Palata Beograd"), velika robna kuća u centru glavnog grada Jugoslavije
* 22. april – Osnovana Akademija umjetnosti u Novom Sadu
* 24. april – Stephen King objavio prvi roman pod svojim imenom – *Carrie*
* 25. april – Nenasilna "Revolucija karanfila" u Portugalu – okončano 48 godina diktature Salazara pa Kaetana

### Maj

* 7. maj – Njemački kancelar Willy Brandt podnio ostavku
* 15. maj – Konstituisanje nove, dvodomne, Savezne skupštine SFRJ, Kiro Gligorov izabran za njenog predsjednika
* 16. maj – Josip Broz Tito proglašen za doživotnog predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije
* 17. maj – Džemal Bijedić ponovo izabran za saveznog premijera (Savezno izvršno vijeće)
* 18. maj – Indija detonira prvu nuklearnu bombu – šesta nacija na svijetu s takvom mogućnošću
* 27. – 30. maj – Deseti kongres SKJ, Tito izabran za doživotnog predsjednika SKJ ("bez ograničenja mandata"). Centralni komitet sa 166 članova, Predsjedništvo CK (39 članova), 12-člani Izvršni komitet (sekretar Stane Dolanc). Srpskog kadra Mijalka Todorovića nema među najvišim partijskim funkcionerima
* maj – Predstavljena prva generacija Volkswagen Golfa

### Juni

* 7. juni – Puštena u rad zemaljska satelitska stanica u Prilikama kod Ivanjice
* 13. juni – 7. juli – Svjetsko prvenstvo u nogometu 1974., u Zapadnoj Njemačkoj. Domaćini u finalu porazili Holandiju 2-1. Jugoslavija prošla u drugi (također grupni) krug, gdje je izgubila sve utakmice (retrospektivno 7. mjesto)
* 18. juni – Jugoslavija pobijedila Zair sa 9-0 u prvom krugu takmičenja
* 30. juni – Čuveni ruski baletski igrač Mihail Barišnjikov napustio tokom turneje po Kanadi ansambl baleta Boljšoj teatra i ostao da živi na Zapadu

### Juli

* 1. juli – Umro argentinski predsjednik Juan Perón, nasljeđuje ga supruga Isabel
* 15. juli – Grupa oficira grčke narodnosti u kiparskoj Nacionalnoj gardi, pristalice pripajanja Kipra Grčkoj, izvršili vojni udar zbacivši sa vlasti predsjednika arhiepiskopa Makariosa. Vlast je preuzeo Nikos Sampson a Makarios privremeno napušta Kipar
* 19. juli – Španski diktator Francisko Franco zbog bolesti je privremeno predao vlast princu Juanu Carlosu (do 2. septembra)
* 20. juli – (Prva) Turska invazija Kipra
* 23. juli – Grčka vojna vlada pozvala Konstantina Karamanlisa da se vrati iz izbjeglištva u Parizu i formira vladu. To je bio kraj sedmogodišnje vladavine vojne hunte u Grčkoj
* 27. juli – *Watergate*: Sudski komitet Predstavničkog doma SAD odobrio prvi član za opoziv predsjednika Nixona: ometanje pravde (u tri sljedeća dana i za zloupotrebu vlasti i nepoštovanje Kongresa)
* 28. juli – Otvoren Njegošev mauzolej na Lovćenu, rad Ivana Meštrovića

### August

* 5. august – Bijela kuća objavila *Smoking Gun* snimku, koja pokazuje da je Nixon od početka učestvovao u zataškavanju provale u Watergate
* 8. august – Richard Nixon objavio da podnosi ostavku
* 9. august – Gerald Ford je novi predsjednik SAD (jedini koji nije učestvovao na predsjedničkim izborima)
* 14. august – Nakon prekida u pregovorima sa kiparskom stranom, Turska preduzima drugu invaziju Kipra u kojoj zauzima 37% ostrva
* 30. august – Željeznička katastrofa u Zagrebu, ekspresni voz Beograd-Dortmund iskočio iz tračnica, poginulo 153 ljudi

### Septembar

* 8. septembar – TWA Flight 841 pao u Jonsko more, oboren bombom – prvi poznati slučaj samoubilačke misije
* 10. septembar – Portugal priznao nezavisnost Gvineje Bisau (proglašena prethodne godine)
* 12. septembar – Vojna hunta Derg zbacila Haila Selasija, cara Etiopije
* 23. septembar – BBC započinje servis *Ceefax* (teletekst)

### Oktobar

* 9. oktobar – Švicarska zrakoplovna tvrtka *Swiss Air* prevezla je na jug stotine hiljada lastavica kako bi ih spasila od nenadane rane hladnoće
* 20. oktobar – Povodom 30-godišnjice oslobođenja, predsjednik Tito odlikovao Beograd Ordenom narodnog heroja
* 30. oktobar – Boks-meč *The Rumble in the Jungle* u Kinshasi – Muhammad Ali porazio George Foremana
* oktobar – Osuđeni dr. Đuro Đurović i Zagorka Stojanović "četnički zaverenici"

### Novembar

* 12. novembar – Južna Afrika suspendovana iz Generalne skupštine UN zbog politike apartheida
* 14. novembar – Beograd zbog financijskih teškoća odustao od organizacije Univerzijade, koja je trebala biti održana u septembru 1975. (tada je održana u Rimu, a u Beogradu tek 2009, u međuvremenu u Zagrebu 1987)
* 18. novembar – Prvi album Bijelog dugmeta – *Kad bi' bio bijelo dugme*
* 19. novembar – Narodna skupština Srbije odobrila amandmane kojim je povećana kontrola nad univerzitetima i nastavnim osobljem (pogođeni profesori sa Filozofskog fakulteta)
* 21–23. novembar – Deveti kongres Saveza socijalističke omladine Jugoslavije
* 22. novembar
	+ Počelo suđenje 15-članoj "ustaškoj terorističkoj grupi" u Zadru
	+ Palestinska oslobodilačka organizacija dobila status posmatrača u UN-u
* 24. novembar – Otkriven skelet Lucy, pripadnice vrste *Australopithecus afarensis*
* 25. novembar – U Velikoj Britaniji van zakona stavljena teroristička Irska republikanska armija, četiri dana poslije podmetanja eksploziva u dva *puba* u Birminghamu i pogibije 21 osobe
* 27. novembar – Emitirana prva emisija za djecu iz ciklusa *Kocka, kocka, kockica*

### Decembar

* 7. decembar – Kiparski predsjednik arhiepiskop Makarios III trijumfalno je dočekan na Kipru koji je napustio 15. jula 1974. poslije državnog udara. Prevrat na Kipru organizovali su grčki oficiri, ali nisu uspjeli da zadrže vlast
* 8. decembar – Grci su na referendumu velikom većinom glasali za republiku, a protiv restauracije monarhije
* 25. decembar – Ciklon gotovo uništio australijski grad Darvin

## 1974. u temama

## Rođeni

### Januar

* 1. januar – Zabine, austrijska muzičarka, glumica i folk-pjevačica
* 14. januar – Daniela Gârbacea, rumunska biatlonka i nordijska skijašica-trkačica.
* 17. januar – Aleksandar Menjšikov, kazaški biatlonac
* 18. januar – Igor Bacal, moldavski biatlonac
* 27. januar – Ole Einar Bjørndalen, norveški biatlonac
* 30. januar – Olivia Colman, engleska glumica

### Februar

* 14. februar – Valentina Vezzali, italijanska mačevalkinja i političarka
* 25. februar – Nína Dögg Filippusdóttir, islandska glumica i producentkinja
* 26. februar – Martina Seidl, njemačka biatlonka

### Mart

* 3. mart – Cameron Morton, australijski olimpijski biatlonac
* 20. mart – Carsten Ramelow, njemački nogometaš

### April

* 5. april – Katja Holanti, finska biatlonka
* 13. april – Martin Höllwarth, austrijski skijaš-skakač
* 17. april – Victoria Beckham, britanska pop-pjevačica (*Spice Girls*) i supruga Davida Beckhama

### Maj

* 12. maj – Olga Melnik, ruska biatlonka
* 16. maj – Laura Pausini, italijanska pjevačica i tekstopisac
* 24. maj – Florence Baverel-Robert, francuska biatlonka
* 28. maj – Bojana Maljević, srbijanska glumica
* 30. maj – Cee Lo Green, američki reper, tekstopisac i glumac

### Juni

* 8. juni – Vanessa Glođo, bosanskohercegovačka glumica
* 15. juni – Merle Viirmaa, estonska biatlonka

### Juli

* 3. juli – Carolina Ödman-Govender, švicarska fizičarka i astronomkinja
* 7. juli – Liv Grete Skjelbreid, norveška biatlonka
* 8. juli – Elvir Baljić, bosanskohercegovački nogometaš
* 13. juli – Sandra Lončarić, hrvatska glumica
* 24. juli – Haris Brkić, bosanskohercegovački košarkaš

### August

### Septembar

* 10. septembar – Ben Wallace, američki košarkaš
* 11. septembar – Orlando Duque, kolumbijski ekstremni skakač u vodu
* 19. septembar – Ivana Knežević, srbijanska glumica
* 23. septembar – Vesna Petković, austrijsko-srbijanska pjevačica, tekstopisac, aranžerica, zborovođa i glumica

### Oktobar

* 13. oktobar – Boris Pašalić, bosanskohercegovački srpski političar
* 26. oktobar – Igor Karača, bosanskohercegovački i američki kompozitor
* 30. oktobar – Dijana Bolanča, hrvatska glumica

### Novembar

* 9. novembar
	+ Alessandro Del Piero, italijanski nogometaš
	+ Sven Hannawald, njemački skijaš-skakač
* 11. novembar – Leonardo DiCaprio, američki glumac
* 14. novembar – Anna Stera-Kustucz, poljska biatlonka
* 25. novembar – Kristina Brounéus, švedska biatlonka

### Decembar

* 8. decembar – Irina Nikulčina, bugarska biatlonka i skijašica-trkačica
* 19. decembar – Jasmila Žbanić, bosanskohercegovačka režiserka

## Umrli

### Januar

### Februar

### Mart

### April

* 2. april – Georges Pompidou, francuski političar i državnik
* 11. april – Abraham Robinson, američki matematičar

### Maj

* 3. maj – Ljubica Janković, srbijanski etnomuzikolog
* 14 maj – Vaso Butozan, prvi rektor Univerziteta u Sarajevu i prvi predsjednik ANU BiH
* 24. maj – Duke Ellington, američki pijanist, dirigent i kompozitor džez-muzike
* 25. maj – Gabrijel Jurkić, bosanskohercegovački slikar

### Juni

### Juli

* 1. juli – Juan Perón, argentinski general i predsjednik
* 11. juli – Pär Lagerkvist, švedski književnik
* 29. juli – Erich Kästner, njemački književnik

### August

* 22. august – Jacob Bronowski, poljsko-britanski matematičar i filozof

### Septembar

### Oktobar

### Novembar

* 13. novembar – Vittorio De Sica, italijanski filmski režiser i glumac

### Decembar

* 24. decembar – Ida Kar, britanska fotografkinja, armenskog porijekla

## Nobelove nagrade

* Fizika
	+ Martin Ryle, Ujedinjeno Kraljevstvo
	+ Antony Hewish, Ujedinjeno Kraljevstvo
* Hemija
	+ Paul J. Flory, SAD
* Fiziologija ili medicina
	+ Albert Claude, Belgija
	+ Christian de Duve, Belgija
	+ George E. Palade, SAD
* Književnost
	+ Eyvind Johnson, Švedska
	+ Harry Martinson, Švedska
* Mir
	+ Seán MacBride, Irska
	+ Eisaku Sato, Japan
* Ekonomija
	+ Gunnar Myrdal, Švedska
	+ Friedrich August von Hayek, Ujedinjeno Kraljevstvo

## Reference

## Vanjski linkovi

* 1974. na Wikimedia Commonsu