# Astronomija

**Astronomija** (grč. *astros* = "zvijezda", *nomos* = "zakon") nauka je koja obuhvata posmatranje i objašnjenje događaja izvan Zemlje i njene atmosfere. Izučava porijeklo, evoluciju te fizička i hemijska svojstva tijela koja možemo posmatrati na nebu (a koja su izvan Zemlje) i procese koji ih obuhvataju.

Astronomija je jedna od onih nauka u kojima amateri igraju ključnu ulogu, posebno u otkrićima i posmatranju prolaznih pojava. Astronomiju ne treba miješati s astrologijom, pseudonaukom koja pokušava predvidjeti ljudsku sudbinu na osnovu praćenja putanja nebeskih tijela .
Iako ove dvije naučne oblasti dijele isto porijeklo, ipak se mnogo razlikuju .

Naučnici koji se bave astronomijom se zovu astronomi. Astronomi koriste naučne metode, dok ih astrolozi ne koriste.

Opservatorije Mauna Kea
Gravitacijske leće (slika Svemirskog teleskopa Hubble)
Maglina Rakovica ostatak je supernove (slika Svemirskog teleskopa Hubble)
## Grane astronomije

### Podjela prema predmetu proučavanja

* Astrognozija je grana astronomije koja se bavi vještinom prepoznavanja sazviježđa i nebeskih objekata na nebu.
* Astrohemija proučava hemijske supstance koje su pronađene u Svemiru, obično u molekularnim gasovitim oblacima, njihovu formaciju, interakciju i destrukciju
* Astrobiologija proučava postanak i evoluciju bioloških sistema u Svemiru
* Astrometrija proučava putanje nebeskih tijela u Svemiru i njihove promjene, te definiše koordinatni sistem i kinematiku nebeskih tijela
* Astrofizika se bavi fizikom Svemira, uključujući i fizička svojstva nebeskih tijela i njihovih sistema (svjetloća, gustoća, temperatura i hemijski sastav)
* Kosmologija proučava Svemir kao cjelinu i njegovu evoluciju
* Galaktička astronomija proučava strukturu i komponente galaksija
* Ekstragalaktička astronomija proučava nebeska tijela (uglavnom galaktike) van Mliječnog puta
* Galaktička formacija i evolucija proučava stvaranje i postepeni razvoj galaksija
* Planetarne nauke proučavaju planete Sunčevog sistema
* Stelarna astronomija proučava zvijezde
* Stelarna evolucija proučava evoluciju zvijezda od njihovog nastanka pa sve do kraja, kao i zvjezdane ostatke
* Stelarna formacija proučava uvjete i procese koji dovode do stvaranja zvijezda u unutrašnjosti plinovitih oblaka, kao i procese nastanka njih samih
* Arheoastronomija je interdisciplinarna nauka koja povezuje astronomiju i arheologiju i koristi historijske zabilješke nastale prije postanka moderne astronomske nauke radi proučavanja prošlih astronomskih događaja

### Podjela prema elektromagnetnom spektru

Veliki sateliti koji služe za proučavanje neba
* Optička astronomija opisuje tehnike koje se upotrebljavaju za otkrivanje i analizu svjetlosti u i neznatno u blizini talasnih duzina koje se mogu uočiti golim okom (400-800 nm).
* Infracrvena astronomija se bavi otkrivanjem infracrvenog zračenja (talasnih dužina većih od talasnih dužina crvene svjetlosti).
* Radioastronomija u potpunosti koristi instrumente za otkrivanje talasnih dužina svjetlosti od milimetarskog do centimetarskog reda veličine.Ovi prijemnici su slični onima koji se koriste u radio-televizijskim prijenosima.
* Visokoenergetska astronomija proučava nebeska tijela i njihove sisteme koji odašilju elektromagnetsko zračenje vrlo velikih energetskih talasnih dužina.

Optička i radioastronomija se praktikuju u prizemljenim opservatorijama,jer je atmosfera prozirna pri ovim talasnim dužinama.Vodena para teško apsorbuje infracrvenu svjetlost,pa se opservatorije za
astronomiju infracrvenog zračenja lociraju na visokim i suhim mjestima, te u Svemiru.

Atmosfera je neprozirna pri talasnim dužinama koje koriste rendgenska astronomija, astronomija gama-zračenja, ultraljubičasta astronomija i astronomija dalekog infracrvenog zračenja, pa se opservacije mogu izvoditi samo iz balona ili svemirskih opservatorija.

## Historija

Astronomija je vjerovatno jedna od najstarijih prirodnih nauka čiji počeci sežu u daleku prošlost. Rana astronomija se zasnivala na posmatranju i predviđanju kretanja vidljivih nebeskih tijela, naročito planeta i zvijezda.

Drevne kulture su nebeska tijela poistovjećivali s božanstvima i duhovima, dovodeći u vezu ova tijela i njihove putanje sa fenomenima poput kiše, sušnih sezona, plime i oseke. Postoji općeprihvaćeno
mišljenje da su prvi "profesionalni" astronomi bili svećenici i da je njihovo poimanje nebesa smatrano "božanskim".

Svjetski kalendari su uređivani prema kretanju Sunca i Mjeseca (na osnovu mjerenja dužine dana,mjeseca i godine), i bili su od važnosti poljoprivrednim društvima koja su vodila računa o tačnom vremenu žetve i sjetve. Današnji savremeni kalendar temelji se na starorimskom kalendaru prema kojem se godina dijelila na dvanaest mjeseci koji su imali ili po trideset ili po trideset i jedan dan. Razni su rimski carevi naknadno vršili izmjene na kalendarima, a Gaj Julije Cezar je potaknuo reformu kalendara i uveo prijestupnu godinu.

Grčki astronomi dali su veliki doprinos razvoju astronomije, ali se napredak u Evropi gotovo zaustavio u srednjem vijeku, dok je u islamskom svijetu astronomija doživjela renesansu i veliki napredak. Arapski astronomi bili su veoma napredni i njihova djela su vjerovatno kasnije preuzeli kršćanski učenjaci. I dan danas većina najsjajnijih zvijezda nosi arapska imena ili korijen iz tih imena.
Djela Nikole Kopernika predlagala su heliocentrični sistem (iako je bio ranije otkriven od strane islamskih učenjaka). Njegovo djelo su zaštitili, proširili i prepravili po svom ukusu Galileo Galilei i Johannes Kepler. Posljednji od njih dvojice je predvidio
sistem koji tačno u detalje opisuje kretanja planeta oko Sunca kao središta. Međutim on nije razumio osnove zakona o kojima je pisao, te je to prepušteno Newtonovom pronalasku nebeske dinamike i njegovom zakonu gravitacije, koji predstavlja konačno objašnjenje kretanja planeta.

Astrofizika je postala moguća kada se shvatilo da elementi koji sačinjavaju druga nebeska tijela sačinjavaju i Zemlju, i da za njih vrijede isti fizički zakoni. Zvijezde su otkrivene mnogo kasnije kao daleki objekti, i s pojavom spektroskopije dokazano je da su vrlo slične našem Suncu, ali s različitim rangom temperatura, masa i veličina. Postojanje naše galaktike, Mliječnoga puta, kao zasebne grupe zvijezda je međutim tek dokazano o XX vijeku, zajedno s postojanjem „vanjskih galaksija", i ubrzo kasnije sa širenjem Svemira uočenom pri udaljavanju većine galaktika od nas.

Kosmologija, disciplina koja je usko povezana s astronomijom, ostvarila je veliki napredak tokom XX vijeka, s modelom vrućeg velikog praska teško podržanim astronomskim i fizičkim dokazima, kao što su kosmičko pozadinsko mikrovalno zračenje, Hubbleov zakon i kosmološko mnoštvo elemenata.

# Astronomska pomagala

Galileov teleskop, replika
* Teleskop
* Računar
* Kalkulator
* Opservatorija
* Svemirska opservatorija

## Također pogledajte

* Lewis A. Swift, astronom
* Kijocugu Hirajama
* Opservatorija Arecibo

## Reference

## Vanjski linkovi

### Organizacije

* American Association of Variable Star Observers
* American Astronomical Society
* Astronomical Society of the Pacific
* Astronomical Society of Southern Africa
* Cassini Imaging Laboratory
* Czech Astronomical Society
* Durham Region Astronomical Association
* European Southern Observatory
* Hawaiian Astronomical Society
* Herzberg Institute of Astrophysics
* Inter-University Centre for Astronomy and Astrophysics
* National Optical Astronomy Observatories Arhivirano 29. 1. 1997. na Wayback Machine
* North York Astronomical Association Arhivirano 13. 2. 2021. na Wayback Machine
* Open Encyclopedia Project Arhivirano 29. 6. 2004. na Wayback Machine
* Royal Astronomical Society of Canada Arhivirano 22. 6. 2004. na Wayback Machine
* Royal Astronomical Society (UK)
* Royal Astronomical Society of New Zealand
* Saint Louis Astronomical Society
* Scientia Astrophysical Organization
* Society for Popular Astronomy (UK)
* International Astronomy Youth Camp (IAYC)

### Ostali linkovi

* Probert Encyclopaedia Online
* Planetary Fact Sheets Arhivirano 25. 9. 2008. na Wayback Machine
* The Electronic Sky
* Science-Park
* The Constellations and their Stars Arhivirano 28. 2. 2009. na Wayback Machine
* Kur'an i nauka od Mustafe Mlive, dipl.ing.
* Enciklopedija MSN Encarta – članak o astronomiji
* Encyclopaedia Britannica – članak o astronomiji
* *Zlatno doba nauke: Astronomija*, Al Jazeera Balkans – zvanični kanal na YouTubeu