# Istočna Evropa

Položaj Istočne Evrope.
**Istočna Evropa** je najveća evropska regija u kojoj živi četvrtina evropskog stanovništva. Danas istočnu Evropu čine države nastale raspadom SSSR-a.

* Bjelorusija
* Moldavija
* Rusija
* Ukrajina

Do početka 1990-tih godina prošlog vijeka, pod Istočnom Evropom su se podrazumjevale sve evropske komunističke zemlje: Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika, Njemačka Demokratska Republika, Poljska, Čehoslovačka, Mađarska, Rumunija i Bugarska, izuzev Jugoslavije i Albanije. Sve ove zemlje su politički, vojno i ekonomski bile podređene SSSR-u. Činile su tzv. "Istočni blok", i bile članice Savjeta za uzjamnu ekonomsku pomoć i "Varšavskog ugovora". Padom komunizma, raspadom SSSR-a i Varšavskog pakta došlo je do krupnih promjena. To se odrazilo i na geopolitičku podjelu Evrope, tako da se nakadašnje istočnoevropske zemlje ubrajaju u zemlje Srednje, odnosno Sjeverne Evrope. Bivše sovjetske republike, izuzev Estonije, Latvije i Litvanije su oformile Savez nezavisnih država, dok su sve ostale zemlje danas članice EU. Danas je područje Istočne Evrope, pod velikm utjecajem Rusije, i politički je vrlo nestabilno.

Istočna Evropa za vrijeme Hladnog rata - tamno crveno obojeno.
## Reljef

Istočna Evropa je sa istoka ograničena planinskim masivom Urala i rijekom Ural, sa juga Kaspijskim jezerom, masivom Kavkaza i Crnim morem, sa zapada Karpatima i Baltičkim morem i sa sjevera Barencovim morem, te u potpunosti obuhvata Istočnoevropsku nizinu. Istočnoevropska nizina nije u potpunosti ravna, te predstavlja valovitu cjelinu, iz koje se uzdižu nešto prostraniji obronci viših predjela od 200 do 400 metara nadmorske visine.

## Vode Istočne Evrope

Istočnoevropska nizina je ispresjecana velikim vodotocima i rijekama, te mnogobrojnim kanalima u proteklih 200 godina. Rijeke Dnjepar, Dnjestar, Južni Bug, Don i Prut pripadaju crnomorskom slivu, Njemen, Zapadna Dvina i Zapadni Bug slivu Baltičkog mora, Ural i Volga kaspijskom slivu, te Pečora, Sjeverna Dvina i Mezenj slivu Sjevernog ledenog mora.

Sjevernije se nalaze mnogobrojna ledenjačka jezera, najpoznatiji su Ladoga i Onjega jezero. Na Volgi i Dnjepru nalaze se brojna umjetna jezera. Na granici između Bjelorusije i Ukrajine, oko rijeke Pripjat, nalaze se najveće evropske močvare koje su do danas djelomično isušene i pretvorene u poljoprivredne površine.

Zbog utjecaja tople Golfske struje, Barentsovo more i Bijelo more imaju veliko značaj za promet i ribolov. Crno more također ima prometni značaj, koji je oraničen zbog moreuza Bosfora i Dardanelija, tako da danas ima značajnije turističke, nego lučke potencijale.

## Klima

Istočna Evropa ima izrazitu **kontinentalnu klimu** pračenu toplim i suhim ljetom te vrlo hladnom i oštrom zimom. Sve te karakteristike prilično su ublažene na zapadu, gdje su utjecaji sa atlantika još prisutni.
Jug Ukrajine, tačnije poluostrvo Krim ima **mediteransku klimu**, dok južna područja Rusije imaju **stepsku klimu**. Na sjeveru zimu ublažuju atlantski utjecaji, tako u Anhargelsku na Bijelom moru je prosječna januarska temperatura -14 °C, dok prema jugu zimu zaoštravaju hladne zračne struje iz Sibira.
Prosječna januarska temperatura je **-16 °C**, a prosječna julska temperatura je **+20 °C**, a prosječna godišnja temperatura je oko **+4 °C**.
Najviša zabilježena temperatura je u **Astrahanu +39 °C**, a najniža u **Ust′Ščogoru -55 °C**.
Najtoplije su obale Crnog i Azovskog mora, a najhladnije je poluostrvo Kola te pojas do Urala.

U padavinama se također izražava kontinentalnost klime, od zapada prema istoku. Na krajnjem zapadu su godišnje padavine od 500 do 600 mm, uz rijeku Volgu 300 do 400 mm, a na njenom ušću svega 150 mm.

## Vegetacija

U tjesnoj vezi sa klimatskim prilikama, formirali su se veliki vegetacioni pojasevi, koji se protežu od sjevera prema jugu. Na krajnjem sjeveru širi se tundra područje bogato mahovinom i lišajevima. Polako prelazi u tajgu, široki pojas crnogorične šume, uglavnom prošaran brezama. Prema jugu prostire se pojas mješane šume, koja polako prelazi u listopadnu šumu, koje prema istoku iščezavaju. Listopadne i mješovite šume polako prema jugu prelaze u šumske stepe, postepeno u stepe sa visokom travom, dalje prema jugu u suhe stepe sa niskim rastinjem, te suha stepa ponegdje prelazi u polupustinju. Na poluostrvu Krimu je uglavnom zastupljeno mediteransko rastinje.

## Resursi, privreda i industrija

Istočna Evropa je bogata mnogim prirodnim resursima. U prvom redu su to zalihe zemnog gasa i nafte, gdje Rusija prednjači. Istočna Evropa daje oko 18% ukupne vrijednost svjetske rudarske proizvodnje. Značajni su rudnici željezne rude, mangana, hroma, lignita, kamenog uglja, zlata, platine, žive, cinka, bakra, boksita, olova, molibdena, nikla, volframa i uranija. Najstariji i najvažniji ugljenokopi su u Kuzneckom, Doneckom, podmoskovskom i Uralskom bazenu. Najveće zalihe nafte i zemnog plina se nalaze od Urala do Kaspijskog jezera. Za vrijeme Sovjetskog saveza, ovo područje je bilo okosnica razvoja privrede i industrije. Uz bogate rudnike razvila se crna metalurgija, a bogate zalihe ugljena, nafte, zemnog plina i urana pružile su veliki potencijal za dobijanje energije. Pored teške industrije i lahka industrija je bila, također razvijena, posebno hemijska, tekstilna, prehrambena i drvna industrija. Najvažnije industrijske regije ovog područja su moskovska, sanktpeterzbuška, kijevska i volgogradska regija.
Nakon raspada Sovjetskog saveza nekada jaka privreda i industrija je doživjela ekonomski kolaps, što je istočnoevropske zemlje učinilo vrlo siromašnim i ekonomski ovisnim o pomoči "Zapada". Tokom 1990-tih godina, zemlje Istočne Evrope su se pretvorile u izvoznice svojih prirodnih resursa, što je omogućilo mnogima enormno bogaćenje, ali i potpuno uništenje dotadašnje industrije. Posljednjih godina došlo je do ekonomske stabilizacije, pogotovo Rusije i ponovnog industrijskog rasta. Trgovinom sa velikim tržištima Evrope na zapadu i Kine na istoku, Rusija danas predstavlja jedan od glavnih faktora svjetske energetske stabilnosti. Sve ovo predstavlja okosnicu budućeg razvoja ove regije.
U Moldaviji, Ukrajini i Bjelorusiji, je još uvjek ekonomska situacija loša, iako postoje manji pomaci, što je vjerovatno uslovljeno njihovom ovisnošću o ruskim energentima.

Poljoprivredna proizvodnja u ovom djelu Evrope je uglavnom zaostajala za svjetskim prosjekom. U sovjetskoj eri, prisilna kolektivizacija, potpuno je uništila selo, a poljoprivrednu produktivnost značajno umanjila. Tako je pored plodnog zemljišta i dobrih uslova, često dolazilo do nestašica hrane. Uglavnom su se proizvodile žitarice, industrijsko bilje: šećerna repa, lan, suncokret, kukuruz, duhan, zob, riža i ječam. Na crnomorskom primorju je razvijeno vinogradarstvo, voćarstvo i povrtlarstvo, gdje uspjeva i većina sredozemnih kultura. Voćarstvo i povrtlarstvo je zbog nepovoljne klime prema sjeveru slabo razvijeno, tako da se uglavnom uzgajaju krompir i jabuke. Stočarstvo se bazira uglavnom na uzgoju svinja, ovaca i goveda, ali i na uzgoju krznaša na sjeveru. Ribolov je dobro razvijen u Rusiji zbog njenog izlaza na više mora, te velikog broja rijeka i jezera. Nakon raspada SSSR poljoprivreda je kao i industrija doživjela kolaps, ali se brzo oporavila, tako da poljoprivredna proizvodnja bilježi sve veći rast iz godine u godinu.

Prometna mreža je dosta razvijena, a glavni saobraćajni pravci su:

1. pravac sjeverni dio Srednje Evrope - Istočna Evropa (Berlin - Moskva)
2. južni dio Srednje Evrope - Istočna Evropa u dva pravca prema sjevernom i srednjem Jadranu
3. Istočna Evropa - Egejsko more (St. Peterburg - Kijev - Kišinjev - Bukurešt - Egejsko more)

Željeznički saobraćaj je veoma razvijen, na što ukazuje velika mreža pruga u cijelom regionu.
Također izgradnja panevropskog naftovoda, pored već izgrađenih gasovoda i naftovoda, taj segment prometa čini jednim od razvijenijih u odnosu na Evropu.
Pomorski saobraćaj je zadnjih godina ušao u fazu ubrznog razvoja, zbog pojačanog izvoza sirovina i industrijskih proizvoda iz Istočne Evrope.

## Stanovništvo

U Istočnoj Evropi živi oko 150 - 170 miliona stanovnika. Najveći broja stanovnika pripada grupi Istočnih Slavena, i to Ukrajinci, Rusi i Bjelorusi, od romanskih naroda tu su Moldavci, ugrofinski narodi Kareli, Nenci i Komi, te narodi turskog porijekla Tatari, Čuvaši, Udmurti, Baškiri itd. Pismenost je zahvaljujući sovjetskoj obrazovnoj politici preko 90%. Ekonomska kriza je 1990-tih, dovela do velikih migracija na zapad, ali i pored toga je zabilježen veći demografski rast. U ekonomskom pogledu većina građana Istočne Evrope je siromašna ili na granici siromaštva.