# 19. vijek

|  |
| --- |
| **Mileniji:**
◄ |
1. milenij |
**2. milenij** | 3. milenij   |
| **Vijekovi:**
◄ |
17. vijek |
18. vijek |
**19. vijek** | 20. vijek | 21. vijek | ► |
| **Decenije:**
1800-te |
1810-e |
1820-e |
1830-e |
1840-e |
1850-e |
1860-e |
1870-e |
1880-e |
1890-e |

 Napoleon Bonaparte, car Prvog francuskog carstva.
**19. vijek** počeo je 1. januara 1801. (predstavljeno rimskim brojevima MDCCCI), a završio se 31. decembra 1900. (MCM).

19. vijek je karakteriziran velikim društvenim prevratima. Ropstvo je ukinuto u većem dijelu Evrope i Amerike. Prva industrijska revolucija, iako je započela u kasnom 18. vijeku, proširila se izvan britanske domovine po prvi put tokom ovog vijeka, posebno preuredivši ekonomije i društva Niskih zemalja, Rajne, Sjeverne Italije i sjeveroistočnih Sjedinjenih Država. Nekoliko decenija kasnije, Druga industrijska revolucija dovela je do sve masovnije urbanizacije i mnogo višeg nivoa produktivnosti, profita i prosperiteta, obrazac koji se nastavio u 20. vijeku.

 kraljica Viktorija od Velike Britanije.
 Arapski trgovci robljem i njihovi zarobljenici duž rijeke Ruvume (u današnjoj Tanzaniji i Mozambiku), 19. vijek
 Granice postavljene Bečkim kongresom 1815.
 Karta svijeta iz 1897. Britansko Carstvo (označeno ružičastom bojom) bilo je supersila 19. vijeka.
## Događaji

### Politika

* Ukinuto ropstvo u većini zapadnih zemalja.
* Novi ustroj austrijskog kraljevstva i veća samostalnost Mađara unutar Austro-Ugarske
* Evropsko naseljavanje Australije i početak kolonijalizacije Afrike. Kolonizacije nekih dijelova Azije (Indija, Sibir, jugoistočna Azija).

### Ratovi

* Napoleonski ratovi završavaju preustrojem evropskog sistema država.
* Nastavlja se propadanje Osmanskog Carstva: nezavisnost Grčke, Srbije, Crne Gore, Rumunije, Bugarske.
* Američko-meksički rat i Američki građanski rat, širenje SAD prema zapadu.

### Arhitektura

* 28. oktobar 1886 – U New Yorku svečano postavljen Kip slobode, poklon francuskog naroda SAD-u.
* 31. mart 1889 – Otvoren Eiffelov toranj, tada najviša građevina na svijetu. Čelična konstrukcija visoka 300 metara postala je jedna od glavnih znamenitosti Pariza.

### Industrija

* Početak industrijalizacije, najprije u Engleskoj, kasnije i u kontinentalnoj Evropi te u Sjevernoj Americi.
* U Londonu proradila prva podzemna željeznica u svijetu.

## Izumi

* Fotografija (Nicéphore Niepce)
* Telegraf (Samuel Morse)
* Telefon (Alexander Graham Bell)
* Fonograf (Thomas Edison)
* Željeznica (George Stephenson)
* Dizelski motor (Rudolf Diesel)
* Benzinski motor (Nicolaus August Otto)
* Automobil (Karl Benz)
* Film (Braća Lumière)
* Sijalica (Thomas Edison)
* Električna struja (Nikola Tesla)
* Radij i polonij (Marie Curie i Pierre Curie)
* lijekovi protiv bjesnoće i tuberkuloze (Louis Pasteur i Robert Koch)
* Periodni sistem elemenata (Dmitrij Ivanovič Mendeljejev)
* X-zrake (Wilhelm Conrad Röntgen)
* Organska hemija, Friedrich Wöhler sintetizirao ureu.

## Ličnosti

* Viktorija, kraljica Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske 1837-1901 i carica Indije 1877-1901
* Otto von Bismarck, njemački državnik i političar
* Napoléon Bonaparte, francuski general i političar
* Giuseppe Garibaldi, italijanski revolucionar
* Thomas Jefferson, predsjednik SAD
* Wilhelm I, njemački car i kralj
* Lajos Kossuth, mađarski političar
* Abraham Lincoln, predsjednik SAD
* Aleksandar II, car Rusije
* Franjo Josip I, car Austrije
* Abdul Hamid II, sultan Osmanskog Carstva
* Simón Bolívar, južnoamerički revolucionar
* Karl Marx, njemački filozof i revolucionar
* Friedrich Engels, njemački sociolog i revolucionar

## Reference