# Citologija

**Citologija** (grč. κύτος, *kytos* = šuplja, šupljina + λογία, *logos* = nauka, znanje*,* znanost, učenje) – *biologija ćelije*, *ćelijska biologija*, *celularna biologija* – je biološka nauka koja proučava i objašnjava životne pojave i procese na nivou ćelija. Ovakva istraživanja se vrše na mikroskopskoj i molekularnoj razini i obuhvataju biohemijske, biofizičke, fiziološke, morfološke i druge osobine ćelija, njihov životni ciklus, diobe i međusobnu komunikaciju ćelija.
Zbog životnih procesa koji se odvijaju na nivou ćelije, citologija danas zauzima centralno mjesto u biologiji. Ćelija je osnovna strukturna i funkcionalna jedinica svih živih bića. Ćelije mogu biti zaseban organizam kao što su jednoćelijski organizmi ili mogu biti integrisane u sisteme višeg reda, kao što su tkiva, organi i organski sistemi.

Sve se ćelije dijele na **prokariote** (grčki *pro* prije i *karyon* orah ili jezgra) u kojima područje koje sadrži genetski materijal, DNK, nije jasno odijeljeno od ostatka ćelije i imaju jednostavniju građu od eukariota.

**Eukarioti** su druga vrsta ćelija koje imaju jasno definirani odjeljak s genetskim materijalom, posjeduju velik broj organela koje imaju određene funkcije, i morfološki su složenije.

Najočiglednija razlika između prokariotske i eukariotske ćelije je postojanje unutrašnjih membrana i njihovih funkcija. Kod eukariota, dio koji sadrži genetski materijal odvojen je od ostatka ćelije membranom, dok kod prokariota taj dio nema membranu i nije jasno definiran. Membrane kod eukariota također imaju važnu ulogu u strukturi različitih organela. *Organele* su unutarćelijske strukture s jasno određenim funkcijama u ćeliji analogno organima koji imaju jasno određenu funkciju u tijelu. Samo ime organela (mali organ) nastalo je tako što su biolozi uvidjeli paralelu u odnosu organela prema ćeliji i organa prema tijelu.

Kada se eukariotska ćelija pogleda pomoću elektronskog mikroskopa niske rezolucije, najveće se organele mogu vidjeti u naoko bezličnoj homogenoj supstanci zvanoj *citoplazmatski matriks* ili citoplazma. Iako na prvi pogled bezobličan, matriks je vrlo važan za ćeliju i mjesto je bitnih biohemijskih procesa. Nekoliko vidljivih promjena u ćeliji, npr. viskozitet ćelije je očigledan zahvaljujući citoplazmatskom matriksu.

Od 70 – 85% ukupne težine eukariotske ćelije čini voda, koja se u najvećem dijelu nalazi u citoplazmatskom matriksu. Dio ove vode nalazi se u slobodnom stanju i predstavlja osmotski aktivnu vodu, dok se ostatak nalazi na površini mnogih organela, bjelančevina (proteina) i drugih makromolekula i osmotski je neaktivan.

Najvjerovatnije sve ćelije imaju u svom sastavu strukture zvane *mikrofilamenti*, jako tanka proteinska vlakna, ne šira od 4 do 7 nanometara u promjeru, koja mogu biti ili razbacana po unutrašnjosti ćelije ili strukturno organizirana. Mikrofilamenti imaju važnu ulogu u kretanju ćelije i njenom oblikovanju i formi.

Druga vrsta vlaknastih organela koje se također nalaze u citoplazmi su *mikrotubuli*. Za sada se zna da imaju tri uloge u životu ćelije:

* pomažu u oblikovanju
* zajedno s mikrofilamentima učestvuju u njenom kretanju
* učestvuju u unutarćelijskom transportu

Ove dvije grupe vlaknastih organela pripadaju velikoj mreži koja se zove *citoskelet* i koja za ulogu ima kretanje ćelije i njeno oblikovanje. Prokarioti nemaju visoko organizirani citoskelet.

U životu ćelije i njenom svakodnevnom funkcioniranju učestvuje velik broj organela koje se nalaze u citoplazmi:

* Plazmatska membrana
* Endoplazmatski retikulum
* Ribosomi
* Golđijev aparat
* Lizozomi
* Hloroplasti
* Ćelijska jezgra (nukleus)
* Nuklelolus (jezgrica)
* Cilije i flagele
* Vakuola
* Mitohondrije
* Bazalno tjelešce

## Reference

## Također pogledajte

* Prokarioti
* Eukarioti
* Ćelije

## Vanjski linkovi