Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1961

*Diwar-benn bloavezh **1961** an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

* 31 a viz Kerzu: klozet eo ar Steuñv Marshall.

#### Kenvarc’had

#### Alamagn

* 12-13 a viz Esot : krog eo Moger Berlin da vezañ savet.

#### Breizh

#### Bro-C'hall

* 17 a viz Here: manifestadeg gant an FLN e Pariz (Bro-C'hall), etre 100 ha 200 Aljerian a zo lazhet gant ar polis.

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

#### Maroko

* 3 a viz Meurzh: dont a ra Hasan II da vezañ roue.

#### Aljeria

* 21-26 a viz Ebrel : putsch ar jeneraled e Aljer

#### Tanganyika

* 9 a viz Kerzu: dizalc’hidigezh ar vro.

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

##### Stadoù-Unanet

* 3 a viz Genver: torret o liammoù diplomatek gant Stadoù Unanet Amerika diouzh Kuba

#### Kuba

* 16-20 a viz Ebrel : c'hwitañ a ra dilestradeg Bae ar moc'h.

#### Suamerika

### Okeania

* 1añ a viz Kerzu: embannet eo Republik Papoua ar C'hornôg.
* 18 a viz Kerzu: aloubet eo kornôg Ginea Nevez gant Indonezia.

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

* 9 a viz C'hwevrer: seniñ a ra ar strollad The Beatles e *Cavern Club* Liverpool evit ar wech kentañ.

#### Lennegezh

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

* Kevanaozadur an elfenn gimiek lawrensiom 103Lr gant skipailh Albert Ghiorso el *Lawrence Radiation Laboratory* (LRL) e Skol-veur Kalifornia, Berkeley.
* 12 a viz Ebrel : Youri Gagarin eo an den kentañ da vont d'an egor, oc'h ober tro ar bed.

### Armerzh

### Sport

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 1961*

## Marvioù

* 29 Meurzh : Armand Robin

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 1961*
# Betoñs

Micherourien oc'h ober ul leur vetoñs. Emaint amañ o pozañ ur framm houarn evit kreñvaat an traoù.
**Betoñs** pe **beton**, pe c'hoazh dre gammimplij **bili-raz**, a zo dafar da sevel savadurioù aozet gant simant ha mein drailhet munut. Ar **betoñs houarnet** a zo barrennoù metal ennañ ouzhpenn evit kreñvaat.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
# Kresteneg

|

| Kresteneged |
| --- |

 |
| --- | --- |
|  Un nebeud kresteneged |
| Rummatadur filogenetek |
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : |  Arthropoda |
| D'ar vevoniezh  e tenn ar pennad-mañ. |

Ur **c'hresteneg** a zo ul loen graet e groc'hen gant un danvez kalet a-walc'h. Tennet eo bet an anv eus ar ger kembraek *crestog*.

Ar **c'hresteneged** (Crustacea) zo un isskourrad eus an artropoded, ennañ war-dro 52 000 spesad deskrivet. En o zouez e kaver loened anavezet mat evel ar c'hranked, ar grilhed, ar chevr ha kement zo.... Ar pep brasañ anezhe a vev en dour, en dour dous pe en dour sall, met lod anezhe a vev war an douar evel kranked zo, ar moc'h-koad ha re all. Goloet e vez o c'horf gant un ezrelegenn peurliesañ hag analiñ a reont war-bouez brenkoù. Vic'hanerien int.

Ar pep brasañ zo gouest da fiñval o-unan met lod eus an taksaoù zo arvevat hag a vev staget ouzh ul loen all (evel ar bronnoù-kranked, al laou-pesked pe ar pavilhonoù), ha re all a vev evel ar garilied, stag ouzh ar c'herreg.

## Roll ar c'hresteneged anavezetañ

* chevr (chevretez pe chifretez)
	+ chevr ruz (*Palaemon serratus*)
	+ chevr-traezh (*Crangon crangon*)
* kravan (*Balanus*)
* grilhed-dour (*Potamobius astacus*)
* grilhed-mor (*Palinurus vulgaris*)
* grilhed-traezh (*Nephrops norvegicus*)
* kranked
	+ kranked ar roue
	+ kranked-silioù (kranked-avel) (*Necora puber*)
	+ kouskered (kranked-saoz) (*Cancer pagurus*)
* laou-dar (moc'h-koad) (*Porcellio scaber*)
* legestr (*Homarus gammarus*)
* morgevnid (kevnid-mor) (*Maia squinado*)
* morgevnid-blevek (*Pilumnus hirtellus*)

## Kranked a bep seurt

* *Lyreidus tridentatus*
* *Pachygrapsus marmoratus*
* *Grapsus grapsus*
* *Gecarcinum ruricola*
* *Hemigrapsus takanoi*

## Liamm diavaez

* (en) Bevoniezh ar c'hresteneged
# Enepyuzevegezh

Enepyuzevegezh

hostility, bigotry, Droukziforc'h, ideologiezh, sentiment, ideologiezh politikel| Iskevrennad eus | gouennelouriezh, estrengasoni  |
| Arvez | social exclusion  |
| Named by | Moritz Steinschneider  |
| Efed | Kasoni, Pogrom, persecution of Jews, gouennlazh  |
| Istor | history of antisemitism, timeline of antisemitism  |
| Pleustret gant | enep-yuzev  |

  Eus Wikidata
An **enepyuzevegezh**, pe **enepyuzeviezh**, pa vez un ideologiezh e reer kentoc'h gant **enepyuzevouriezh**, eo an anv roet d'an enebiezh pe d'ar gasoni ouzh ar Yuzevien, evel relijion, pobl, pe gouenn.

En em ziskouez a ra an enepyuzevegezh e komzoù ha skridoù hiniennoù zo, en heskinerezh a-wechoù, a-berzh yoc'hoù, strolladoù, pe gouarnamantoù zo.

En istor ez eus bet, ouzhpenn progromoù e broioù zo, darvoudoù c'hoarvezet eus an enepyuzevegezh, evel embann argasidigezh Yuzevien Bro-Saoz e 1290, an Enklaskerezh Spagnol ha harluidigezh Yuzevien Spagn e 1492.

Bez' ez eus bet ivez, dre Europa a-bezh, un darvoud meur c'hoarvezet da vare an eil brezel-bed, hag a vez graet al Loskaberzh, pe ar Shoah anezhañ, hag a veze graet an Diskoulm diwezhañ anezhañ gant Adolf Hitler hag e vignoned, pa gave dezho e ranked diskoulmañ « ar gudenn yuzev » en Europa. Neuze e voe lazhet ur 6 milion a dud a oa bet lakaet da Yuzevien, da lavarout eo an 3/4 (tri c'hard) eus Yuzevien al lodenn aloubet gant armeoù ar Reich, an 2/3 (div drederenn) eus Yuzevien Europa a-bezh, hag ouzhpenn un drederenn eus Yuzevien ar Bed a-bezh.

* Tresadenn enepyuzev embannet e Bro-C'hall e 1898
* Skritell un danvez kannad enepyuzev e Bro-C'hall e 1898

## Notennoù ha daveoù

 **יהדות** • Yuzevegezh [diskouez]

|  |
| --- |
| 613 Mitzvot • Halac'ha • Kabbala • Midrash • Minhag • Talmud • Tanac'h (Torah / Nevi'im / Ketouvim) • Targoum

---

 |
| Strolladoù sokial-sevenadurel |
| Achkenazed • Djouhouried • Mizrac'hed • Samaritaned • Sefaraded

---

 |
| Istor ar Yuzevien |
| Brezelioù yuzev-roman • Diaspora • Harlu Babilon • Istor ar Yuzevien er Grennamzer • Istor ar Yuzevien en Henamzer • Templ Jeruzalem

---

 |
| Istor ar Yuzevien dre vro |
| Alamagn • Breizh • Broioù muzulman • Frañs • Israel • Polonia • Rusia • Spagn • Stadoù-Unanet

---

 |
| Kredennoù yuzevek |
| Adgroueouriezh yuzev • Esened • Fariseed • Karaegezh • Kristeniezh kentidik • Ortodoksiezh yuzev • Sadukeed • Samaritanegezh • Yuzevegezh an Eil Templ • Yuzevegezh adreizhet • Yuzevegezh frankizour • Yuzevegezh kentidik • Yuzevegezh virour • Zeloted

---

 |
| Lidoù |
| Listenn pedennoù ha bennozhioù yuzev

---

 |
| Yezhoù yuzev |
| Bouc'horeg • Djidieg • Grouzineg • Hebraeg • Ladinoeg • Yideg • Yuzev-tateg

---

 |
| Strolladoù politikel er yuzevegezh |
| Aliyah • Brezel israelat-arab • Bund • C'hasidegezh • Dishualidigezh ar Yuzevien • Haskalah • Hasmoneed • Istor ar sionouriezh • Istor Stad Israel • Kibboutz • Sanhedrin • Sionouriezh • Trevadennoù yuzevek e Palestina

---

 |
| Heskinerezh ar Yuzevien |
| Enepyuzevegezh • Shoah |
# Murcia (Spagn)

Murcia

kumun spagnat| Anv ofisiel | Murcia  |
| Anv er yezh orin | Murcia  |
| Kevandir | Europa  |
| Bro | Spagn  |
| Kêr-benn eus | Taifa of Murcia, Taifa of Murcia  |
| E tiriad | rannvro Murcia  |
| Daveennoù douaroniel | 37°59′0″N 1°7′49″W  |
| Poent uhelañ | Revolcadores  |
| Lowest point | sea level  |
| Post dalc'het gant penn ar gouarnamant | mayor of Murcia  |
| Penn an aotrouniezh | José Ballesta  |
| Perc'henn war | Estadio de La Condomina, Estadio Nueva Condomina  |
| Kod-post | 30001–30012  |
| Lec'hienn ofisiel |   |
| Ardamezioù | Q5838153  |
| Istor | History of Murcia, timeline of Murcia  |
| Kod plakenn varilh | MU  |
| Category for the view of the item | Category:Views of Murcia  |

  Eus Wikidata
**Murcia** zo ur gêr e Spagn, anezhi kêr-benn Rannvro Murcia e gevred Spagn, war lez ar stêr Segura, 40 km eus aod ar Mor Kreizdouar.
# 11 Here

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Here** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |   |   |   |

 |
|  |

## Darvoudoù

* 1573 : Emgann Zuiderzee.
* 1698 : sinet eo Feur-emglev Den Haag etre Bro-C'hall, Bro-Saoz hag ar Proviñsoù-Unanet.
* 1889 : deroù Eil Brezel ar Voered e Suafrika.
* 1942 : kemennet eo krouadur Poellgor aliañ Breizh gant Jean Quénette, prefed rannvroel.
* 1954 : Brezel Indez-Sina kentañ : Norzh Viet-Nam dindan beli ar Viet Minh.
* 1962 : digor sened-Iliz Vatikan II gant Yann XXIII.

## Ganedigezhioù

* 1492 : Charlez-Orland (Bro-C'hall), kentañ mab Anna Vreizh ha Charlez VIII.
* 1840 : Adolf Bernhard Meyer, antropologour ha naturour alaman.
* 1848 : Alfred Hart Everett, naturour breizhveuriat.
* 1885 : François Mauriac, skrivagner ha kazetenner gall, ezel eus an Akademiezh c'hall ha Priz Nobel al Lennegezh e 1952.
* 1909 : François-Tanguy Prigent, kouer ha politikour breizhat.
* 1914 : Reuben Fine, psikologour, skrivagner ha mestrc'hoarier echedoù stadunanat.
* 1915 : T. Llew Jones, skrivagner kembraek.
* 1937 : Sir Bobby Charlton, melldroader etrebroadel breizhveuriat.
* 1942 : Amitabh Bachchan, aktor indian.
* 1983 : Ruslan Ponomariov, mestrc'hoarier echedoù ukrainat.

## Marvioù

* 1303 : Bonifas VIII, pab.
* 1531 : Huldrych Zwingli, penn ar brotestanted e Bro-Suis.
* 1542 : Sir Thomas Wyatt, barzh saoz.
* 1670 : Louis Le Vau, tisavour gall.
* 1724 : Marc-Antoine Hersan, beleg gall.
* 1790 : Marmaduke Tunstall, dastumer hag evnoniour saoz.
* 1889 : James Prescott Joule, fizikour saoz.
* 1896 : Anton Bruckner, ograour ha sonaozour aostrian.
* 1919 : Kuno Meyer, keltiegour alaman.
* 1940 : Lluís Companys, Prezidant Generalitat Katalonia.
* 1961 : Chico Marx, aktour stadunanat.
* 1962 : Émile Poilvé, gourener breizhat ha kampion olimpek e Berlin e 1936.
* 1963 : Jean Cocteau, skrivagner ha filmaozer gall.
* 1969 : Enrique Ballestrero, diwaller-pal mell-droad etrebroadel uruguayat.
* 2008 : Jörg Haider, politikour aostrian.
* 2012 : Frank Alamo (**Jean-François Grandin** e anv gwir), kaner gall ar rummad *Yéyé*.

## Lidoù

Sant an deiz : Sant Gwinian

Iliz katolik roman hag an ilizoù reizkredennour

* Sant Pius 1añ, pab (2l kantved).
* Sant Benead eus Norcia, manac'h italian, diazezer urzh relijiel ar Veneaded (✝ 545).
* Sant Emeri, beleg breizhat marvet e Redon (✝ 878).
* Santez Olga, dugez ukrainat (969).
# 719

*Diwar-benn bloavezh **719** an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 719*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 719*
# Rwanda

|  |
| --- |
| Repubulika y'u Rwanda République du RwandaRepublik Rwanda** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Banniel | Skoed-ardamez |

 |
| Ger-stur : *Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu* (*"Unaniezh, Labour, Brogarantez"*) |
| Kan broadel: *Rwanda nziza* |
| Lec'hiadur Rwanda |
| Kêr-benn (ha kêr vrasañ) | Kigali
 1°57′S 30°4′R |
| Yezh(où) ofisiel | kinyarwanda, galleg, saozneg, swahili |
| **Gouarnamant** | Republik |
|  - Prezidant | Paul Kagame |
|  - Kentañ ministr | Justin Nsengiyumva |
| Gorread |
|  - Hollad | 26 798 km² (147vet) |
|  - Dour (%) | 6,3 |
| Poblañs |
|  - istimadur Gouere 2024 | 13 623 302 1 () |
|  - niveradeg 2002 | 8 128 553 |
|  - Stankter | 320/km² (27vet) |
| Gwerzhid-eur | (UTC+ 2) |
|  - Hañv (Eur hañv) | (UTC+ 2) |
| Kod kenrouedad | .rw |
| Kod pellgomz | +250 |
| 1 An istimadur-se a ra stad eus ar verventi dleet d’ar SIDA, zo uhel-mat er vro. |

**Rwanda** zo ur vro e-kreiz Afrika. Harzoù he deus gant Ouganda en norzh, Burundi er su, Tanzania er reter ha Republik Demokratel Kongo er c’hornôg (al lenn Kivu eo a ra ar vevenn gant ar vro-se, dreist-holl). Poblet-stank eo, gant 9 milion a dud, ha bez eo unan eus ar broioù pobletañ en Afrika, a-fet stankter. Lesanvet eo "Bro ar Mil Torgenn", abalamour d’he zorosennadur (*Pays des Mille Collines* e galleg, *Igihugu cy'Imisozi Igihumbi* e kinyarwanda).

Ezel eo eus an ABU, eus Unaniezh Afrika, eus Kumuniezh Afrika ar Reter, eus Aozadur Etrebroadel ar Frankofoniezh hag eus Kenglad ar Broadoù.

Gwallvrudet eo bet Rwanda abalamour d’ar boblazhadeg a oa bet eno e 1994.

Stadoù Afrika[diskouez]
Aljeria • Angola • Aod an Olifant • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Djibouti • Egipt • Eritrea • Eswatini • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Ginea • Ginea-Bissau • Ginea ar C'heheder • Kab Glas • Kameroun • Kenya • Komorez • Republik Kongo • Republik Demokratel Kongo • Republik Kreizafrikan • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Maouritania • Maroko • Mozambik • Maoris • Namibia • Niger • Nigeria • Ouganda • Rwanda • São Tomé ha Príncipe • Senegal • Sechelez • Sierra Leone • Somalia • Soudan • Soudan ar Su • Suafrika • Tanzania • Tchad • Togo • Tunizia • Zambia • Zimbabwe

**Tiriadoù dalc'het** Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos

**Broioù ha n'int ket anzavet gant an holl** Azawad • Sahara ar C'hornôg • Somaliland
# Guangdong

| Guangdong |
| --- |
|  |
| **Statud** | proviñs |
| **Bro** | Republik Pobl Sina |
| **Kêr-benn** | Guangzhou |
| **Gorread** | 177 900 km² |
| **Poblañs** | 104 303 132  (2010) |
| **Stankter** | 586 ann./km² |

**Guangdong** (e sinaeg : 广东 *Reter ledan*) zo ur proviñs eus Republik Pobl Sina, e gevred ar vro. Proviñs pobletañ Sina eo abaoe 2005.

Shenzhen
# Blev

*Plac'h yaouank o kempenn he blev*, gant Sophie Gengembre Anderson
Pennad blev ur vaouez Hopi, poltred gant Edward S. Curtis, 1922
Ar **blev** zo ur seurt feur, pe foulinenn, a c'holo korf an dud, pe lodennoù anezhañ, ha hini loened zo.
Graet int gant traoùigoù neudheñvel a gresk war ar c'hroc'hen, 4 milimetrad o gwriz dindanañ.
Korf an dud ne vez ket goloet penn da benn; hini al loened avat a vez, war-bouez lodenn dindan an treid, ar fri, ha tro-dro d'an toull-revr.

## Blev an dud

### Blev ar penn

Blev rodellet a oa d'an teir c'hoar Marie Mancini (1639-1715), Olympia Mancini (1640-708), ha Hortense Mancini (1646-1699)
War gern ar penn eo e vez ar stankañ hag an hirañ blev an dud.
Ouzhpenn-se e vez blev ouzh an elgez pe ar groñj, a vez graet ar barv anezhe.
Ar re dindan ar fri a vez graet mourroù, pe moustachoù anezhe.
Re an divjod a vez graet minvlev anezhe.
Blev a zo ivez e-barzh ar fri hag an divskouarn a-wechoù.

Eus ar blev a zo war gouzoug ar c'hezeg e vez graet moue, pe moueenn.

#### Touzañ ar penn

Sudangi: Touzañ penn un den marv e Bro-Japan
Ar c'hiz e oa touzañ blev ar re varv e Japan.

Pa yae paotred Breizh d'an arme, en XXvet kantved, en amzer ar servij-soudard ret, e veze troc'het o blev dezho, berr-berr. Eus ar soudarded blev touz e veze graet ar pennoù-touz.

Tud yaouank eus an tu dehoù pellañ a blij dezho touzañ o blev hervez giz an arme.

## Ar blev all

Blev a vez un tamm e pep lec'h war ar c'horf, met stankoc'h eo war gorf ar wazed eget war hini ar maouezed.

* War an izili, an divrec'h hag an divhar, hag en divgazel. .
* War ar bruched. Met ar baotred a zo blouc'h, pe divarv, n'o devez ket nemeur. Merc'hed zo avat o devez blev war o divvronn.
* Er c'haol. Gwelout ar pennad blev-gaol.

Blev o devez ar baotred aliesoc'h evit ar merc'hed en-dro d'o divvronn.
## Disvleviñ

Plijout a ra d'ar merc'hed a-vremañ disvleviñ o divhar, un dra gozh en istor Mab-Den (graet e veze gant ar Romanezed pinvidik), met nevez evel reol-buhez evel ma'z eo deuet da vezañ. Sportourien zo, evel ar rederien war varc'h-houarn a zisvlev o divhar ivez.

A-hend-all e vez ret d'ar merc'hed a ya da heul ar c'hiz disvleviñ o divgazel, hag o gaol evit krediñ diskouez o c'horf war ar groioù.

## Goleiñ ar blev

Goloet e vez ar blev gant pennwiskoù a bep seurt abalamour d'an tommder. met e broioù zo ivez (Soudan, Arabia, ...) e vez difennet d'ar merc'hed diskouez o blev.

## Gerioù kar

* Diwar ar ger blev:
	+ Ur **pennad blev** a vez graet eus ar blev zo war ar penn.
	+ **Bleva** a zo klask blev da brenañ
	+ Blevenniñ zo dont blev war un dra bennak, pe da unan bennak, a vo neuze **blevek**, pe blevennek
	+ **Blev-foll**, pe marblev, zo blev tanav-tanav ha disliv
	+ **Blev-kevnid** a zo gwiad kevnid.
	+ Un den divlev n'en deus ket blev
	+ Un den disvlev a zo bet tennet e vlev diwarnañ
	+ Divleviñ pe disvleviñ un den a zo tennañ ar blev diwar e groc'hen.

* Diwar gerioù all
	+ Un den **moal,** pe moal e benn, pe disto e benn, n'en deus ket blev.
	+ Mar deo **tarvoal** n'eo ket moal penn-da-benn.

## Notennoù

## Pennadoù kar

* Blev-gaol
* Laou

Sellit ouzh ar ger Blev er
wikeriadur, ar geriadur frank.
# 727

*Diwar-benn bloavezh **727** an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 727*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 727*
# Kaoter

Kaoter ispilhet en un oaled en ur gegin a wechall.
Kaoter vihan da boazhat ar polenta en Italia.
Ur **gaoter** (eus ar ger latin *caldarium*, kibelladenn domm) , pe *chidhouarn*, pe *chaodourenn* zo ul lestr, pe endalc'her, a vent vras, didroad pe troadek, a dalvez da aozañ boued war an tan, en un oaled peurvuiañ, gwechoù zo ouzh un drezenn-bod pe gwechoù all war un trebez, met e-maez an tier kenkoulz all.

Graet e vez **pod-houarn** ( pe "pothouarn" pe c'hoazh "potarn" e gwenedeg) peurvuiañ eus listri brasoc'h eget ur chidhouarn. Soudarded ar brezel 14 a rae "potarnoù" eus an obusoù brasañ.

## En istor

Gant ar Gelted kozh e oa ar gaoter un arouez eus galloud ar rouaned kelt (e galianeg *pario*). *Per* a oa un anv brezhonek kozh (*pair*, e kembraeg ha *per* e kerneveureg) hag a dalve kement ha kaoter ivez.

Kaoter Gundestrup zo ur gaoter gelt, kavet e Danmark.

En Italia e veze aozet ar polenta en ur gaoter vihan.

## Kaoteriad

Ur gaoteriad, pe ur gaoteriad pesked, a veze graet gwechall er bagoù-pesketa. Ar gaoteriad hiziv zo ur seurt keusteurenn graet gant a bep seurt pesked (deuet da vezañ *cotriade* e galleg).

## Gwrac'hed

Brudet eo ar c'haoterioù da vezañ implijet gant gwrac'hed pe sorserezed da boazhat louzoù, d'ober a bep seurt dourennoù, c'hwistantinoù pe kontammoù.

## El lennegezh

Kaoter e *Gwenn-erc'h hag ar seizh Korrig* (1913)
* Kaoter Bendigeidfran, er Mabinogi.
* Kaoter ar gwrac'hed, e Macbeth, gant Shakespeare.
* *The Black Cauldron* (*Ar Gaoter Zu*), ur romant saoznek evit krennarded skrivet gant Lloyd Alexander (1965), awenet gant ar Mabinogi, ha deuet da vout ur film gant Walt Disney.

## Sonennoù

* *Mi Calderito*, kanaouenn savet gant Compay Segundo.

## Skeudennaoueg

* Kaoterioù houarn trizroadek en ur skol e Botswana.
* Goulach en ur *"bogrács"*, kaoter hungariat
* Ur gaoter gozh kempennet, deuet da vout ur pezh kinkladurezh, ha leuniet a askol

## Gwelet ivez

* Pod-houarn
* Kokell

## Notennoù
# 750

|  |
| --- |
| **Kantvedoù** 7vet kantved - **8vet kantved** - 9vet kantved

---

 |
| **Dekvloazhiadoù** 720 – 730 – 740 - Bloavezhioù 750 - 760 – 770 – 780

---

 |
| **Bloavezhioù** 747 – 748 – 749 – **750** – 751 – 752 – 753 |

**750 e deiziadurioù all**| Deiziadur juluan | 750 *DCCL* |
| Ab urbe condita | 1503 |
| Deiziadur armenian | 199 ԹՎ ՃՂԹ |
| Deiziadur Bahá'í | -1094 – -1093 |
| Deiziadur berberek | 1700 |
| Deiziadur boudaek | 1294 |
| Deiziadur sinaek | 3386/3446-11-19 (己丑年十一月十九日)*— da —*3387/3447-11-28 (庚寅年十一月廿八日) |
| Deiziadur koptek | 466 – 467 |
| Deiziadur etiopek | 742 – 743 |
| Deiziadur hebraek | 4510 – 4511 |
| Deiziadurioù hindouek |  |
|  - *Vikram Samvat* | 805 – 806 |
|  - *Shaka Samvat* | 672 – 673 |
| Deiziadur holosenek | 10750 |
| Deiziadur iranek | 128 – 129 |
| Deiziadur islamek | 132 – 133 |
| Deiziadur japanek |  |
|  - *Bloavezh impalaerel* | Kōki 1410 (皇紀1410年) |
| Deiziadur korean | 3083 |
| Deiziadur heolek Thai | 1293 |
| g • ka • ke |

## Darvoudoù

### Europa

### Bed Arab ha Muzulman

* Marwan II, ar c'halif Omeyad diwezhañ, zo diskaret ha dibennet gant Abû al-`Abbâs, hag a grou evel-se tierniezh an Abbasided. Kêr-benn ar galifelezh zo kaset da vBagdad.
* 18 C'hwevrer: 80 Omeyad zo drouklazhet gant an Abbasided e-pad ur banvez, ar pezh a lak fin d'ar familh. Abd al-Rahman eo an hini nemetañ a zeu a-benn da dec'hout kuit.
* Kêr Granada a zo krouet gant ar Vuzulmiz e Bro-Spagn.

### Azia

* Gopala I, kentañ roue boudaat rouantelezh Bengal, a erru er galloud dre un dilennadeg.

### Afrika

* Penn-kentañ impalaeriezh Ghana

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

* 25 a viz Genver: Leon IV

## Marvioù

* Marwan II, kalif Omeyad diwezhañ
# Tierniezh Zhou

|  |
| --- |
| **周朝 Tierniezh Zhou** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1122 kt J-K – 256 kt J-K** |  →
 |

 |
| Location of ZhouTachenn Zhou |
| **Kêr-benn** | *Dianav* |
| **Yezh(où)** | Sinaeg |
| **Gouarnamant** | Impalaeriezh |
| **Istor** |  |
|  - Fin tiernezh Shang | 1122 kt J-K |
|  - Staget ouzh Stad Qin | 256 kt J-K |

|  |
| --- |
| Istor Sina**Istor Sina** |
| **3 Enorus & 5 Impalaer** |
| **Tierniezh Xia** |
| **Tierniezh Shang** |
| Zhou ar C'hornôg | **Zhou** |
| Nevezamzer & Diskar-amzer | Zhou ar Reter |
| Stadoù Brezelour |
| **Tierniezh Qin** |
| Han ar C'hornôg | **Han** |
| Xin |
|
Han ar Reter
 |
| **Teir rouantelezh** |
|
Wei
 |
Shu
 |
Wu
 |
|
Jin ar C'hornôg
 | **Jin** |
| **C'hwezek rouantelezh** |
Jin ar Reter
 |
| **Tierniezhioù Su & Norzh** |
| **Tierniezh Sui** |
| **Tierniezh Tang** (troc'het gant an eil Zhou)
 |
| **Liao** |
5 Tierniezh & 10 Rouantelezh
 |
|
Song an Norzh
 | **Song** |
| **Jin** | **Kornôg Xia** |
Song ar Su
 |
| **Tierniezh Yuan** |
| **Tierniezh Ming** |
| **Tierniezh Qing** |
| **Republik Sina** |
| **Republik Pobl Sina** (1, 2, 3, 4)
 | **Republik Sina** (Taiwan) |
|

---

* **Kronologiezh istor Sina **Tierniezhioù istor Sina **Istor milourel Sina**
 |

An **Dierniezh Zhou** (sinaeg: 周朝, pinyin: zhouchao), a voe an trede hini en Istor Sina, adalek war-dro 1122 kent JK betek 256 kent JK, da-heul an Shan Shang, hag en em astenn a rae he zachenn a-hed traoñienn ar Stêr Velen. Krouet e voe an dierniezh Zhou gant an tiegezh Ji, hag e Hao edo ar gêr-benn (e-kichen Xi'an a-vremañ).
E 770 kent JK e voe distrujet ar gêr-benn gant meuriadoù *barbar* deuet eus ar c'hornôg, hag ar roue Ping a zilec'hias ar gêr-benn war-du ar c'hreisteiz da Luoyi (Luoyang hiziv an deiz). Sellet e vez outañ evel dibenn marevezh Zhou ar C'hornôg.
War-lerc'h ar re Zhou e teuas Tierniezh Qin.

## Daveoù

* Ebrey, Patricia Buckley, Anne Walthall, James B. Palais (2006). *East Asia: A Cultural, Social, and Political History*. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-13384-4.
* Lee, Yuan-Yuan and Shen, Sinyan. (1999). *Chinese Musical Instruments (Chinese Music Monograph Series)*. Chinese Music Society of North America Press. ISBN 1-880464-03-9
* Shen, Sinyan (1987), Acoustics of Ancient Chinese Bells, *Scientific American*, 256, 94.
* Sun, Yan. 2006. "Cultural and Political Control in North China: Style and Use of the Bronzes of Yan at Liulihe during the Early Western Zhou." In: *Contact and Exchange in the Ancient World*. Edited by Victor H. Mair. University of Hawai'i Press, Honolulu. Pages 215-237. ISBN 9780824828844; ISBN 0-8248-2884-4.
* Feng, Li. 2006. Landscape and Power in Early China: The Crisis and Fall of the Western Zhou 1045-771 BC
* Schirokauer & Brown 2006. "A Brief history of Chinese civilization: second edition" Wadsworth, a division of Thomson Learning, pp.25-47
* Leeman, Bernard. 2005.*Queen of Sheba and Biblical Scholarship*. Queensland Academic Press Australia. ISBN 0-9758022-0-8

|  |  |
| --- | --- |
|  | **中文世界門戶 Porched ar bed sinaat** — 找到關於中國的頁面 Adkavit ar pennadoù a denn d'ar bed sinaat. |