Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mutinerezh

mutinerezh

doare torfed| Iskevrennad eus | irienn evit seveniñ un torfed, rebellion, disujidigezh  |
| Pal | transition of power  |

  Eus Wikidata
**Mutinerezh** pe **kilbennad** pe **kilhourzerezh** a vez graet eus un emsavadeg e-mesk ur strollad tud (dreist-holl soudarded pe bourzhidi) evit enebiñ, eskemm, pe skarzhañ tud uheloc'h egeto pe urzhioù. An droienn a vez implijet alies evit ober anv eus disujidigezh gant soudarded a-enep o ofiserien, met gellout a ra bezañ implijet evit forzh peseurt emsavadenn a-enep un nerzh. Kilhourzerezh ne vez ket implijet hepken e bed an arme rak gallout a ra ivez bezañ implijet e bed ar politikerezh, an ekonomiezh, pe ur reizhiad lec'h ma tud izeloc'h o taeañ ouzh tud uheloc'h egeto.

Skeudennadur eus ar mutinerezh war ar vag *Bounty*
## Pennadoù kar

* Taol-stad
* Rebellion
* Disujidigezh
* Fragging
# Henan

| Henan |
| --- |
|  |
| **Statud** | proviñs |
| **Bro** | Republik Pobl Sina |
| **Kêr-benn** | Zhengzhou |
| **Gorread** | 167 000 km² |
| **Poblañs** | 94 023 567  (2010) |
| **Stankter** | 563 ann./km² |

**Henan** (sinaeg : 河南 ; pinyin : *Hénán*, "er su d'ar stêr") zo ur proviñs e Republik Pobl Sina, e kreiz-reter ar vro.

* Mougevioù Longmen (龙门石窟 *lóngmén shíkū*)
# C'hoar

*Ar c'hoarezed Benzon*
Peder Severin Krøyer (1897)
*Div c'hoar*
William-Adolphe Bouguereau (1901)
**C'hoar** un den eo ar bugel a reizh venel o deus bet tad ha mamm an den-se.

En ur ster relijiel e vez graet *c'hoar* eus an holl verc'hed, evel en droienn *ma breudeur ha ma c'hoarezed kristen*, ha dreist-holl eus al leanezed.

## C'hoar henañ

Er gevredigezh kozh e tegouezhe d'ar c'hoar henañ, da lavarout eo an hini goshañ, kemer lec'h ar vamm en tiegezh pa chome o zad intañv. Dezhi e veze da sevel ar vugale, ha ma felle d'he zad he mirout da vatezh dezhañ n'he devoa ket gwir da zimeziñ.*(Daveoù a vank)*

## Fent

Dre fent e lavarer eus daou dra ez int c'hoar, da lavarout eo heñvel a-walc'h : *Da gasketenn, 'm eus aon, zo c'hoar dam hini* (Jules Gros).

## C'hoarezed brudet

SeTU aman un toullad c'hoarezed brudet :

* Mari Bro-Saoz hag Elesbed Iañ, rouanezed Bro-Saoz,
* ar c'hoarezed Brontë
* ar c'hoarezed Goadeg, kanerezed kan ha diskan

## Lavaroù ha krennlavaroù

* *Karantez c'hoar / Breur ne oar*.
* *Ar brezhoneg hag ar feiz / Zo breur ha c'hoar e Breizh*. Lugan katolik ar Bleun Brug.

## Livouriezh

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| *The Sisters* James Collinson, 1860 | *Die große Schwester* Fritz von Uhde, 1883 |

## Lennegezh

* *Tri sestry* (Три сeстры), *An Teir c'hoar, pezh-c'hoari rusek gant Anton Tchec'hov en 1900.*

## Filmoù

* *Hannah and Her Sisters*, film stadunanat e 1986 gant Woody Allen.

## Pennadoù kar

* Breur,
* C'hoareg
* Republik c'hoar
* Hanterc'hoar
# Aksiom

Un **aksiomenn** a zo ur « vartezeadenn a vez lakaet da wir anez he anataat a-benn sevel ur reizhiad, un damkaniezh diwarni ».

## Termenadur

Steriou un tammig disheñvel a vez kavet hervez an diskiblezh, da skouer matematik pe prederouriezh pe stlenneg pe skiantoù all. Sterioù disheñvel a vez kavet iwe evit un diskiblezh bennak dre diorren an diskiblezh.
Da skouer e veze un aksiomenn un dra anat-kenañ pe diazezet-kenañ ne veze ket tabutet warnañ evit ar brederourien c'hresianek klasel. A-vremañ e vez implijet ar ger aksiom evit ur poent a vez diazezet un heuliad poellataerezh warnañ.

## Deveradurezh

Diouzh an anv henc'hresianek ἀξίωμα (aksíōma) e teu ar ger 'aksiom'. Hennezh a zeu eus ar verb ἀξιόειν (aksioein) o talvezout « bezañ dellezek »  pe «  azgoullen ». Ar verb-se a zeu diouzh ar ger ἄξιος (áxios) o talvezout « o vezañ a bouez » ha rak-se a dalv kement ha « dellezek », « mat d'ober  ».

## Aksiomennoù brudet

* Aksiom Euklides
* Aksiom Tales
* Aksiom Kolmogorov
* Aksiom an dibab

## Liammoù diavaez

* Preder

## Troidigezh

## Notennoù ha daveennoù
# Poull-neuial

Ur **poull-neuial** zo ur poull kalvezel a leugner gant dour, dous peurvuiañ pe sall a-wechoù, evit ma c'hellfe tud neuial.

Poulloù-neuial foran a vez er c'hêrioù, digor d'an holl, gant paeañ evit mont enne.
Poulloù-neuial prevez, bras pe vihan, a vez a-wechoù e ti an dud.

* Poull-neuial Neptun, Hearst Castle, California
* Poull-neuial olimpek e Melbourne, Aostralia

* Poull-neuial foran Moskva, a oa hini brasañ ar bed e 1980
* Poull-neuial prevez a-drek un ti
# 23

|  |
| --- |
| **Diwar-benn bloaz 23 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ** |
| Evit ar bloaz -23, gwelet ar bajenn : | -23 |
| Evit an niver 23, gwelet ar bajenn : | 23 (niver) |

776 AUC (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) / 0023 goude Krist

---

### Skiantoù an den

## Darvoudoù

### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)
* Koñsuled : **C(aius) Asinius Pollio & C(aius) Antistius Vetus Neron Kaezar, ha Drusus Kaezar, mab Germanicus, a zo dizkouezet d'ar Sened gant Tiber.
* Lakaat a ra Sejan da ampoezoniñ Drusus Yaouank, advab Tiber. Bodet eo ar gward pretorian gantañ en ur c'hazarn hepken e Roma. Aonik eo ar gouarnamant rak iriennoù a bep seurt e gwir pe e gaou. Embannet e vez lezennoù dispis da wareziñ ar galloud o kreñvaat evel-se enkrez an diraniezh. E vad a ra Sejan eus an aergelc'h-se a-benn kreñvaat e c'halloud. Kregiñ a ra da vezañ mestr war ar Sened ha war Tiber. Ur wech kollet e vab gantañ e tilez Tiber traoù an Impalaeriezh evit en em reiñ d'ar plijadurioù.
	+ Dalc'het eo gward an Impalaerien roman er-maez eus kêr, er fabourzioù.
* Ren Ptolemaios, roue Mauretania (fin e 40).

## Breizh (-Veur)

* **Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)**

### Persia

### Sina

* Adsavet eo perc'henniezh prevez an douar.
* Sevel a ra an Impalaer Liu Xuan, anezhañ un diskennad eus an dierniezh impalaerel Han war an tron. E penn an emsaverien a-enep da dierniezh Xin Wang Mang e oa.
* Drouklazhet eo an Impalaer skaper Wang Mang.

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

* Embann a ra an douaroniour gresian Strabon *Douaroniezh*, ul labour a zispleg ar bed anavezet gant ar Romaned hag ar C'hresianed kozh da vare an Impalaer Aogust. Al levr nemetañ eus e seurt zo deuet betek ennomp eus mare an Henamzer ez eo.

### Buhez pemdez ha dudi

## Ganedigezhioù 23

* Plinius an Henañ, skrivagner skiantour ha naturour Henroma, bet ganet e Como (aozer an "Istor Naturel", hag eontr Plinius ar Yaouankañ).

## Marvioù 23

* Drusus Julius Caesar, mab an Impalaer Tiberius Claudius Nero Caesar, ampoezonet.
* 6 Here : Wang Mang, Impalaer Sina eus an dierniezh Xin, bet skrapet ar galloud gantañ digant an dierniezh Han.
* Juba II, roue Mauretania.

## Gwelet ivez

* Roll ar Pennoù Stad e 23
# 580

*Diwar-benn ar bloavezh **580** en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Enez Vreizh

* Rhydderch Hael eus Alt Clut a ren war Strat Clut.

### Arzoù ha lizhiri

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### A bep seurt

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez: *Rummad:Ganedigezhioù 580*

## Marvioù

Gwelet ivez: *Rummad:Marvioù 580*
# 168

921 *Ab Urbe Condita* = **168** goude J.-K.

|  |
| --- |
| **Kantvedoù** 1añ kantved - **2vet kantved** - 3e kantved

---

 |
| **Dekvloazhiadoù** 130 – 140 – 150 - Bloavezhioù 160 - 170 – 180 – 190

---

 |
| **Bloavezhioù** 165 – 166 – 167 – **168** – 169 – 170 – 171 |

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaerien : Marcus Aurelius (Marcus Ælius Aurelius Verus) (08.03.161 / 17.03.180), ha Lucius Verus (Lucius Ceionius Commodus) (08.03.161 / 01. ? 169)
* Koñsuled : Lucius Venuleius Apronianus Octavius II & Lucius Sergius Paullus II

----------------------

* Krog ar brezel a-enep Markomaned, Quaded, ha Sarmated war ar stêr Danav

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab : Soter (166 - 175)

## Ganedigezhioù 168

## Marvioù 168

## Levrioù talvoudus

## Daveoù
# 386

|  |
| --- |
| **Kantvedoù** 3e kantved - **4e kantved** - 5vet kantved

---

 |
| **Dekvloazhiadoù** 350 – 360 – 370 - Bloavezhioù 380 - 390 – 400 – 410

---

 |
| **Bloavezhioù** 383 – 384 – 385 – **386** – 387 – 388 – 389 |

1139 *Ab Urbe Condita* = **386** goude J.-K.

Bloavezh boutin ho kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius hag Arcadius
* Impalaer war Italia, Illirica, lodenn eus Afrika : Valentinian II
* Impalaer war Galia, Germania romania, Spagn, Britannia romania, lodenn eus Afrika : Maximus
* Koñsuled ː Honorius Nob. puer I & Flavius Eodius

### Afrika

### Reter nesañ

* Apamea (Siria) ː distruj templ bras Zeus, gant an eskop Marcellus, skoazellet gant Kynegios, prefed ar Pretordi.

### Azia

#### Sina

* T'o-pa Kouei, penn an Durked Tabghatch, deuet eus al lenn Baikal, a ya da vezañ roue Sina an Hanternoz. Diazez rummad Wei

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

* Diazez an iliz-veur *Sant-Paol-war-ar-Maez*, e Roma

## Relijionoù

* Sul Fask ː 05 Ebrel
* Pab : sant Siricius

## Ganedigezhioù 386

## Marvioù 386

* Priscillianus hag e vignoned, laket d'ar marv war urzh Maximus.
* diskar-amzer : Aelia Flaccilla Augusta, impalaerez, gwreg an impalaer Theodosius Iañ.

## Daveoù
# Hirohito

An impalaer Hirohito en e unwisk brezel
**Hirohito** (裕仁) pe *Hiro-Hito* a zo bet ganet d'an 29 a viz Ebrel 1901 e Tokyo (Japan) ha marvet d'ar 7 a viz Genver 1989 en hevelep lec'h.

Impalaer Japan eo bet adalek adalek ar 25 a viz Kerzu 1926 betek e varv.
# Trevadenniñ

**Trevadenniñ** pe **trevadennerezh** eo an obererezh graet gant tud eus ur vro a ya d’en staliañ en ur vro all, da vevañ diwarni ha da ren anezhi.

A-hed an istor e weler kalz skouerioù eus an obererezh-se : en Henamzer ez eas tud eus keodedoù Henc'hres da grouiñ kêrioù all, e meur a lec’h en-dro d’ar Mor Kreizdouar.

Ur skouer all anavezet eo trevadennerezh Amerika gant tud eus Europa, adalek 1492, ar bloaz ma tilestras Kristol Goulm er c’hevandir-se. Dre ma voe lazhet kalz eus annezidi gentañ Amerika, an Amerindianed, an darn vrasañ eus annezidi Norzhamerika hiziv an deiz zo diskennidi da drevadennerien deuet eus Europa.

Kalz broioù eus Afrika a voe trevadennet gant tud eus Europa ivez, ha n’eo nemet en XXvet kantved e c’hounezjont an dizalc’hiezh.

## Gwelet ivez

* Trevadenn
* Trevadennouriezh
# Vajrayana

Vajrasattva, ar vajra hag ar c'hloc'h gantañ en e zorn
Ar **Vajrayāna**, anvet ivez **boudaegezh tantrek** zo unan eus skourroù ar voudaegezh. Sellet e vez outañ gant lod evel ur skourr eus ar Mahayana.
Elfennoù tost d'an hindouegezh en deus, re eus shivaegezh Kachemir dreist-holl. En Tibet, ar vajrayāna hag ar bonpo, ur relijion all eus ar vro, o deus levezonet an eil egile.

Hervez testennoù an Vajrayana e ra Vajrayana dave da unan eus tri c'harbed pe tri hent ar sklêrijennadur. An Hinayana (disheñvel diouzh an Theravada) hag ar Mahayana eo an daou skourr all eus ar voudaegezh.

E anv sañskriteg a dalvez « karbed » ( *yāna*) an diamant (*vajra*), dizistrujus ha skedus evel ar gwirvoud diwezhañ-holl, pe « karbed an tan-foeltr », a zistruj an diouiziegezh, hag a laka ar feizidi da heuliañ hent ar sklêrijennadur evel ur vrogonenn. Anvet eo ivez ar c'harbed-se, pe an hent-se etrezek ar sklêrijennadur, **mantrayāna** ha **tantrayāna**, rak harpañ a ra war ar mantraoù hag an tantraoù. Kavout a reer ivez an anv **guhyayāna** (« karbed kuzh » hag ezoterek eta, troet e sinaeg gant *mìzōng* 密宗 hag e japaneg gant *mikkyo*).

Bev eo hiziv an deiz e broioù an Himalaya (Tibet, Nepal, Sikkim, Bhoutan, norzh an Indez, ha bevennoù kornôg ha norzh Sina). Feizidi a gaver ivez e Mongolia hag e broioù zo eus Kevread Rusia (Oblast Amour ha Tchita, Republikoù Touva, Bouriatia ha Kalmoukia, proviñs C'habarovsk), ha betek Bro-Japan (Shingon ha Tendai). A-hervez e vefe ar seurt boudaegezh choazet an aliesañ gant an dud n'int ket a orin eus Azia, a-raok ar Zen. Daoust ma'z eo disheñvel e orin ez eo tost ar Bonpo tibetan da vezañ un doare vajrayāna nann-boudaek.

Diwanet eo ar Vajrayāna war un dro gant an hindouegezh tantrek. Daoust ma oa skrivet testennoù kentañ ar voudaegezh tantrek en India en IIIde kantved ha ma oa savet re all betek an XIIvet kantved e soñj lenneien evel Hirakawa Akira e tiwanas ar Vajrayana er VIvet pe er VIIvet kantved, hag ar ger Vajrayana a anadas en VIIIvet kantved. Diorroet-mat e oa war-dro ar VIIvet kantved e norzh India, e Stadoù Orissa ha Bihar peurgetket.

## Notennoù
# 591

*Diwar-benn ar bloavezh **591** en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### A bep seurt

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 591*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 591*
# Belisarios

Ur jeneral bizantat e oa **Belisarios** (e henc'hresianeg: *Βελισάριος*; *Flavius Belisarius* e latin), ganet war-dro 500 goude J.K. e Trakia hag aet da Anaon e 565 e Konstantinopolis.

Gounez a reas e emgan kentañ e 530 e Dara a-enep d'ar Bersed. Dindan an impalaer Justinian ec'h adkemeras douaroù digant ar Vandaled en Afrika (533-534), e Sikilia (535) hag en Italia. Eno ivez e stourmas ouzh an Ostrogoted (536-546). Belisarios a ac'hubo kêr Roma e 536. E 546 Totila roue an ostrogoted a kemero kêr Roma, a vo adkemeret gant Belisarios ar memes bloavezh. E 550 Belisarios a vo erlec'hiet gant Narses. Prokopios Kaisareia a zo bet e sekretour.

## Dallet

* *Bélisaire*, gant François-André Vincent (1776). Belisarios, bet dallet, a rank klask e vara, hag a zo bet anavezet gant ur soudard bet dindanañ.
* Belisarios roet bod dezhañ gant ur c'houer, gant Jean-François Pierre Peyron (1779)
* Belisarios o c'houlenn an aluzen, gant Jacques-Louis David (1781)
# Kraj

**Kraj** (liester: *kraje*) a zo ur ger tchekek a vez implijet da envel rannoù melestradurel uhelañ a gaver er Republik Tchek hag e Slovakia. Peurliesañ e vez troet evel proviñs, rannvro pe tiriad, e gwirionez e talvez kentoc'h "(ul lodenn eus) ar vro". Ur *c'hraj* a vez rannet en *okresy* (kontelezhioù).

Ar *c'hraje* kentañ a voe krouet e Rouantelezh Bohemia e-pad ren Charlez IV er 14vet kantved hag e padjont betek 1862-1868. Adkrouet e voent e 1949 e Tchekoslovakia hag ez eus c'hoazh anezho hiziv an deiz (war-bouez un troc'h e penn-kentañ ar bloavezhioù 1990).

## Gwelout ivez

* Rannvroioù ar Republik Tchek
* Rannvroioù Slovakia
# Generalfeldmarschall

Generalfeldmarschall

grad milourel| Iskevrennad eus | field marshal  |

  Eus Wikidata
Bazh-varschall brusian, douget gant Franz Joseph Iañ, 1895
Ar **Feldmarschall** (eus alamaneg uhel kozh *marahscalc*, Marschall, mestr-marchosi, ha ) a oa er XVIvet kantved ur renner marc'hegerezh. E-kerzh ar XVIIvet kantved e veze roet an titl *Fältmarskalk* e sveden, lec'h ma veze o arme an hani aozet ar gwellañ en Europa. Adal 1607 e veze dilennet ur *Riksmarskalk* evel penn an arme. Er brezel Tregont Vloaz e veze graet Feldmarschall eus ofiserien a rank krenn pe uheloc'h.

Er Wehrmacht e veze graet **Generalfeldmarschall** d'ar re a rank uhelañ al lu.

Roll eus un nebeud anezho:

* Franz Joseph Iañ ;
* Gwilherm II ;
* Wilhelm Keitel ;
* Hermann Göring ;
* Erwin Rommel ;
# Gwengolo

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Genver · | C'hwevrer · | Meurzh · | Ebrel · | Mae · | Mezheven · | Gouere · | Eost · | Gwengolo · | Here · | Du · | Kerzu |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Gwengolo** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
|  |

*Gwengolo*, e *Les Très Riches Heures du duc de Berry*, 1486
Navet miz ar bloaz eo miz **Gwengolo** en Deiziadur juluan evel en Deiziadur gregorian.

Dont a rafe an anv eus ar c'holo a zo deuet gwenn ar parkeier war-lerc'h an eost.

Miz an distro d'al labour eo evit kalz a labourerien, evit ar skolidi hag ar studierien.

## Deizioù a bouez

* 21 : deiziad ofisiel an diskaramzer.
* 29 : Gouel Mikael ; gwechall e oa en deiz-se e veze paeet ar feurm d'ar perc'henn

## Krennlavaroù

* « Da viz Gwengolo / E teu dour er poulloù
* « E miz Gwengolo / En abardaez 'mañ an dorno »
* « Gounid ouzh diskar loar Gwengolo / Ne vez na greun na kolo »
* « Gourmikaël hag an Ankoù / A laka kalz cheñchamantoù »
* « Da c'houel sant Jili / E teu ar goañv e penn an ti »
* « Hiziv emañ gouel sant Jili / Kant levenez, mil prederi »
* « Da c'houel Mazhev / Ar frouezh zo holl darev »
* « Glav, glav, ken e timezo merc'h ar Mazhev / Marc'h ar Mazhev zo dimezet, hag ar glav ne ehan ket »
* « Da c'houel Mikael, da c'houloù-deiz / An Tri Roue 'vez er c'hreisteiz »
* « E foar an Trokerezh / Un ebeul evit ur gwenneg »
* « Meurlarjez, Meurlarjez / Me 'garje 'vije bemdez / An eost div wech ar bloaz / Ha Gouel Mikael bep seizh vloaz »

## Notennoù
# 1640

*Diwar-benn bloavezh **1640** an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

* 1añ a viz Kerzu: Portugal en em zistag diouzh Spagn ha dont a ra João IV da vezañ roue.
* tizhet eo ar Meurvor Habask gant ar Rusianed.

#### Breizh

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika

#### Norzhamerika

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù 1640

## Marvioù 1640

* 30 Mae : Pieter Pauwel Rubens, livour flamank.