Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2 Gwengolo

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Gwengolo** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
|  |

## Darvoudoù

* -31 : Emgann Actium war vor.
* 1192 : gant un emglev etre ar Sultan Saladin ha Richarzh Kalon Leon ez eus lakaet fin d’an Trede kroaziadeg.
* 1666 : Tan-gwall bras Londrez a bad tri devezh ha distrujet ez eus 10 000 savadur e kêr-benn Bro-Saoz.
* 1807 : morlu Breizh-Veur a dag Kopenhagen evit mirout ouzh Danmark da godianañ gant Napoléon Bonaparte.
* 1866 : emsavadeg e Kreta a-enep yev an Durked.
* 1870 : en Emgann Sedan eo trec’h ar Brusianed ha prizoniet eo an impalaer gall Napoleon III gant 100 000 eus e soudarded.
* 1903 : Emgann El-Moungar e Maroko.
* 1944 : dieubet eo Sezambr, un enezenn e-tal Sant-Maloù, diouzh an alamaned.
* 1945 :
	+ diskleriadur dizalc’hidigezh Viêt Nam, e stumm Republik demokratel Viêt Nam.
	+ sinadur kodianidigezh Japan e bae Tokyo.
* 1981 : digoradur kentañ kendalc’h Solidarność e Polonia.

## Ganedigezhioù

|  |  |
| --- | --- |
| Wilhelm Ostwald (1909). |  |

* 1661 : Georg Böhm, soner alaman.
* 1838 : Liliʻuokalani, rouanez diwezhañ Hawaii (1891-1893).
* 1853 : Wilhelm Ostwald, kimiour alaman, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1909.
* 1877 : Frederick Soddy, skingimiour saoz, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1921.
* 1898 : Pietro Ferrero, pennembreger italian.
* 1900 : René Gaveau, filmaozer, produour, rener ar skeudenniñ ha saver senario gall.
* 1923 : Rene Thom, jedoniour gall.
* 1933 : Mathieu Kérékou, prezidant Benin.
* 1939 : Jack Lang, politikour gall.
* 1952 : Jimmy Connors (lesanvet *Jimbo*), tennisour stadunanat.
* 1953 : Ahmad Shah Massoud, unan eus pennoù an harzherezh e-eneb an dTalibaned en Afghanistan.

## Marvioù

* 1820 : Jiaqing, Impalaer Sina adalek 1796 betek e varv.
* 1857 : Martin Lichtenstein, ergerzher, loenoniour ha mezeg alaman.
* 1865 : William Rowan Hamilton, matematikour ha fizikour iwerzhonat.
* 1872 : Nikolai Grundtvig, skrivagner ha prederour danat.
* 1891 : August von Pelzeln, evnoniour aostrian.
* 1910 : Henri Rousseau (lesanvet *Ar maltouter Rousseau*), livour gall.
* 1926 : Jeanne Malivel, arzourez vreizhat.
* 1937 : Pierre de Coubertin, istorour ha pedagogour gall, adsaver ar C'hoarioù Olimpek arnevez.
* 1946 : Yann-Loeiz Rozeg, skrivagner brezhonek.
* 1968 : Ernest Claes, skrivagner flandrezat.
* 1969 : Hô Chi Minh, prezidant Viêt Nam.
* 1973 : J. R. R. Tolkien, skrivagner saoznek.
* 2001 : Christiaan Barnard, surjian suafrikan.
* 2021 : Mikis Theodorakis, sonaozour gresian.

## Lidoù

* er Relijion gatolik :
	+ Santez Yaouank
* Vietnam : Devezh ar vro (dizalc’hidigezh diouzh Bro-C'hall e 1945)
# Silabenn

Ar **silabenn** a zo anezhi un unded yezhoniel o tennañ d'ar yezh komzet. Pep silabenn he devez dre ret ur *graoñell* (peurliesañ ur vogalenn) ha sonennoù all a c'hell bezañ ouzhpennet outi. A-bouez e c'hell bezañ silabennoù ur yezh evit gouzout e pelec'h emañ an taol-mouezh e pep ger ha neuze evit ar metroù implijet evit sevel barzhonegoù hag all.

## Struktur ar silabenn

Setu struktur diazez ar silabenn:

* Penn ar silabenn
* Kraoñell ar silabenn
* Lost ar silabenn
* Klotennad ar silabenn

Ar c'hraoñell eo an elfenn ret nemeti.

Dre vras e vez kavet sonennoù mouezhiet e kraoñell ar silabenn, peurliesañ ur vogalenn pe veur a vogalenn. A-wechoù avat ez eus ur gensonenn silabennek e kraoñell ar silabenn, da skouer |[l]| pe |[r]|.

Ret eo da bep silabenn kaout ur graoñell dre vras. Ar silabenn a c'hell kaout ul lost pe get. Pa vez ul lost ouzh ar silabenn e vez gret *silabenn serr* anezhi ha *silabenn digor* a vez graet eus ar re n'o deus lost ebet. Da skouer ("C" = kensonenn; "V" = vogalenn):

* silabennoù digor:V, CV, CCV...

* silabennoù serr: VC, CVC, CVCC...

Tost holl yezhoù ar bed a ra gant silabennoù digor, met n'eo ket an holl a ra gant silabennoù serr ivez.

## Fonologiezh ar silabenn

Ar reolennoù fonotaktikel a dalvez da c'houzout peseurt sonioù a c'hell implijout ur yezh bennaket ha penaos e c'hellont bezañ implijet ganti. Da skouer e c'heller e brezhoneg kregiñ ur ger gant an div gensonenn *s* + *k* asambles ("skol") met e portugaleg e ranker ouzhpennañ un *e* ("escola"). Struktur ar silabennoù a cheñch ivez a yezh da yezh hervez reolennoù fonotaktikel resis.

Evel-se e ra yezhoù evel ar japaneg, daoust ha ma vez implijet silabennoù digor gant kazi holl yezhoù ar bed, gant silabennoù serr gant "-n" nemetken. Yezhoù evel ar sinaeg a rank ober gant silabennoù digor hag en o fenn ur gensonenn d'ar muiañ. Yezhoù all evel an arabeg a rank kregiñ pep silabenn gant ur gensonenn.

## Ar silabennoù hag an taol-mouezh

Alies a-walc'h ez eus ul liamm strizh etre lusk ar gerioù (an taol-mouezh) ha struktur ar silabennoù a zo enne. E latin e ouzer da skouer e pelec'h emañ taol-mouezh pep ger dre zielfennañ struktur ar silabennoù.

## Yezhoù hep silabennoù

N'eo ket sklaer ha bez' ez eus ur perzh hollek eus ar silabenn rak un nebeud yezhoù ral pe raloc'h evel an *nuxálk* (pe *bella coola*) a ra gant gerioù enne kensonennoù hepken, da skouer :

xłp̓x̣ʷłtłpłłskʷc̓ [xɬp’χʷɬtɬpɬːskʷʦ’] 'gantañ e oa ur blantenn (saoz. "bunchberry")'     (Bagemihl 1991:16)

## Gwelet ivez :

* Penn ar silabenn
* Kraoñell ar silabenn
* Lost ar silabenn
* Klotennad ar silabenn
* Mora
* Pouez silabennek
* Pluti

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# COVID-19

COVID-19

Seurt c'hleñved| Anv ofisiel | coronavirus disease  |
| Anv berr | COVID-19  |
| Den heverk | Zhang Jixian, Zhong Nanshan  |
| Darvoud-alc'hwez | Kleñved-red Wuhan  |
| Abeg pennañ | SARS-CoV-2  |
| Mare ma oa dizoloet pe ijinet | Kerzu 2019  |
| Location of discovery | Wuhan  |
| Dibarder mezegel | infectious diseases, pulmonology, virology, epidemiology, medisinerezh mallusted  |
| Medical examination | reverse transcription polymerase chain reaction, ELISA, tomografiez jedet, polymerase chain reaction, COVID-19 rapid antigen test  |
| Hashtag | COVID19  |
| Has natural reservoir | Lutreola  |
| Dezverket dre | contagiousness, COVID-19 mortality  |
| Istor | timeline of the COVID-19 pandemic  |
| Roll ar sujed | acute respiratory distress syndrome  |
| Diskouezadur eus | disease X  |
| Handled, mitigated, or managed by | treatment of COVID-19  |
| EntitySchema for this class | Entity schema not supported yet (E196)  |

  Eus Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikipedia ne ro ket alioù mezegel pe yec'hedel**

---

 |
| *Titouroù diamzeriet pe ziwir a c'hall bout er pennad-mañ. Un den a-vicher hepken war ar vezegiezh a c'hall reiñ un ali mezegel deoc'h, ha pennadurezhioù yec'hedel ho pro hepken zo anadouek war ar reiñ kemennoù a-fet yec'hed foran evit a sell bedreuziad COVID-19 e 2019-2020.* |
| *Diwar-benn ur c'hleñved eo ar pennad-mañ. Gwelit Bedreuziad COVID-19 e 2019-2020 m'emaoc'h o klask deskrivadur bedreuziad ar C'hCOVID-19, SARS-CoV-2 m'emaoc'h o klask deskrivadur ar viruz.* |

Displegadenn ar c'hudennoù degaset gant ar c'hCOVID-19.
**Kleñved ar c'hurunviruz 2019**, berraet e **COVID-19** (*COronaVIrus Disease 2019* e saozneg), a zo ur c'hleñved poreüs c'hoarvezet gant ur viruz anvet SARS-CoV-2. Kiriek eo da kleñved-red Wuhan e Sina ha da bedreuziad kurunviruz 2019-2020 war e lerc'h.

## Goradur

Gounervezh COVID-19 a vije war-dro 5 deiz, etre 3 ha 7 deiz peurliesañ. Da ouzhpenn 1% eus an dud e ya hiroc'h eget 14 deiz, hag e padfe betek 24 deiz ezreol. An ABY a ouie dija a-raok ar bedreuziad e 2020 e oad tredizhus a-raok vije an anzonoù gweladus, evel ar grip, bet studiet kurunviruzoù all gantañ.

## Treuzkas

E kreiz miz Kerzu 2019 eo deuet an treuzkas etredenel hervez *The New England Journal of Medicine*.

Ur metrad zo a-walc'h, evit-doare, d'en em wareziñ ouzh ar viruz, ha daou vetrad zo suroc'h. Ar maskloù gwareziñ a zo efedus pa lakaer an diarbennoù yec’hedoniel all da bleustriñ ivez (gwalc’hiñ an daouarn, h.a.).

Azonoù kuñv pe azon ebet a vez gant ar vugale gontammet peurliesañ, tredizhus int avat. Dindan 0,5% emañ riskl marv an dud dindan 50 vloaz, 8% eo d'ar re a-us 70 bloaz. Ur riskl dibarek poread grevus zo gant ar merc'hed dougerez.

## Vaksinoù

Meur a vaksin efedus zo a-enep ar C’hovid-19. Lod anezho a ra gant trenkenn ribonukleek kannad, lod all gant virused diaktivet, pe c’hoazh proteinoù adkevredek.

## Notennoù ha daveoù
# Gwazh (dour)

Yellow River e Kontelezh Marshall, Indiana (SUA).
Ur **wazh** (*gwazhioù* el liester ) a zo un dourredenn vihan dezhi un naoz n'eo ket ledan, a zegas e dourioù d'ur wazh all pe d'ur stêr pe d'ul lenn (dour) ha ral a wech d'ar mor war-eeun. Diwar andonioù naturel e resev ur wazh he dourioù.

## Tipoù ar gwazhioù

E broioù tomm e c'heller kavout gwazhioù ha n'int ket padus ha ne vez ket dourioù o tiruilhañ e mareoù pa kouezh ar glaveier.

Et c'hontrol e broioù dizintrus o douaroù ha gleb o hin e teu meur a dourredenn, ar gwazhioù en o zouezh, da vezañ froudel. E Breizh ez eus meur a froud, da lavaret eo dourredennoù a gas 6 gwech muioc'h a zour d'an nebeutañ e-kreiz ar goañv eget er mare ma vezont en o an izelañ.

## Heñvelsterioù

* gouer
* richer (implijet e lec'h pe lec'h evit stêrioù bras hag aberioù ivez)
* riolenn
* ruzelenn
# Eil kantved kt JK

Eil milved kt JK |
**Iañ milved kt JK** |
Iañ milved

../.. |
VIvet kantved kt JK |
IIIe kantved kt JK |
**Eil kantved kt JK** |
Iañ kantved kt JK |
Iañ kantved |
../..

Bloavezhioù 190 kt JK | Bloavezhioù 180 kt JK | Bloavezhioù 170 kt JK | Bloavezhioù 160 kt JK | Bloavezhioù 150 kt JK
 Bloavezhioù 140 kt JK | Bloavezhioù 130 kt JK | Bloavezhioù 120 kt JK | Bloavezhioù 110 kt JK | Bloavezhioù 100 kt JK

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| -200 | -199 | -198 | -197 | -196 | -195 | -194 | -193 | -192 | -191 |
| -190 | -189 | -188 | -187 | -186 | -185 | -184 | -183 | -182 | -181 |
| -180 | -179 | -178 | -177 | -176 | -175 | -174 | -173 | -172 | -171 |
| -170 | -169 | -168 | -167 | -166 | -165 | -164 | -163 | -162 | -161 |
| -160 | -159 | -158 | -157 | -156 | -155 | -154 | -153 | -152 | -151 |
| -150 | -149 | -148 | -147 | -146 | -145 | -144 | -143 | -142 | -141 |
| -140 | -139 | -138 | -137 | -136 | -135 | -134 | -133 | -132 | -131 |
| -130 | -129 | -128 | -127 | -126 | -125 | -124 | -123 | -122 | -121 |
| -120 | -119 | -118 | -117 | -116 | -115 | -114 | -113 | -112 | -111 |
| -110 | -109 | -108 | -107 | -106 | -105 | -104 | -103 | -102 | -101 |
| * Gwelet ivez : Roll ar C'hantvedoù, Sifroù roman
 |

---

Kregiñ a ra an **eil kantved kt JK** d'ar 1añ a viz Genver -200 hag ec'h echu d'an 31 a viz Kerzu -101.

## Darvoudoù

Scipio Aemilianus, jeneral roman paket Kartada gantañ.
### Afrika

* 202-148 kent JK : ren a ra Massinissa war Rouantelezh Numidia.
* 198 kt JK : engravet eo dekred kurunidigezh Ptoleme V, roue Ejipt, war maen Rosetta e teir yezh.
* 149-146 kt JK : trede brezel punek, paket eo Kartada gant ar Republik roman.

### Amerika

### Azia

* kregiñ a ra an Tierniezh Han e Sina.

### Europa

* III/II kantved kt JK : sevenadurezh an opida (kêrioù keltiek) en Europa ar C'hornôg ha Kreiz.
* 197-179 kt JK : brezel keltiberiat kentañ etre ar Geltibered hag ar Romaned.

### Roma

### Okeania

## Tud dibar
# Tell

Un **dell** zo ur sammad arc'hant savet gant un aotrouniezh bennak (ur stad, ur strollegezh) war an dud pe war an traoù a-benn talañ ouzh an dispignoù graet gant an aotrouniezh-se evit mad an holl.

Kemm a lakaer etre :

* an **telloù eeun**, pe *tailhoù*, a rank an dud paeañ, bep bloaz, diwar o gounidoù hag o feadra ;
* an **telloù ameeun**, pe *taosoù* pe *gwirioù*, a baeer war ar madoù beveziñ (taos war ar gwerzh ouzhpennet (TGO), taosoù war ar butun, an alkool, an trelosk...).
# Fujian

| Fujian |
| --- |
|  |
| **Statud** | proviñs |
| **Bro** | Republik Pobl Sina |
| **Kêr-benn** | Fuzhou |
| **Gorread** | 121 400 km² |
| **Poblañs** | 36 894 216  (2010) |
| **Stankter** | 304 ann./km² |

**Fujian** (e sinaeg : 福建) zo ur proviñs eus Republik Pobl Sina, e gevred ar vro, e-tal Taiwan. Dont a ra e anv eus anv div gêr : Fuzhou (kêr-benn ar proviñs) ha Jian'ou.

Qingyunshan
# Norzh

* *Ma klaskit an departamant gall, kit da welout Norzh (departamant).*

Rod an Avelioù
An **norzh** (pe **hanternoz** ha **kreiznoz**, met hemañ hepken er rann eus an hantervoul norzh a zo etre ar penn-ahel ha Trovan ar C'hrank, pe **Nord** ha **Sterenn** a-wechoù), a zo unan eus ar pevar avel, an tu-enep d'ar su, pe kreisteiz.

E sevenadur Europa e kemerer harp war an Norzh a zo lakaet da zurc'hadur pennañ, hag adalek an Norzh eo e vez graet anv eus ar roudoù-avelioù all peurvuiañ.

Da skouer, ar bevennad e laez ur gartenn a zispak bevennad Norzh an tiriad m'eo ar gartenn evel ur skeudenn tennet dioutañ hep ezhomm da resisaat an dra.
 En tu enep d'ar Su emañ an Norzh hag a-skouer d'ar C'hornôg eus un tu ha d'ar Reter eus un tu all.

## Termenadur

Norzh a c'hell bezañ:

* Norzh douaroniel pe Norzh gwir, ur roud-avel a-hed gorre ar voul-Douar a yafe war-du ur pol douaroniel war ahel an Douar hag e vez kavet gant un den a vefe war ar c'heheder pa sell ouzh an heol o sevel emañ ar pol Norzh war e gostez kleiz.
* Norzh gwarellek pe Norzh magnetek, ur roud-avel a-hed gorre ar voul-Douar a yafe war-du al lec'h m'emañ nerzh park magnetek o talvezout ar muiañ.
* Ur roud ha n'a ket war-du an Norzh douaroniel pe warellek ez-resis (langaj ar bobl).

## Norzh gwarellek ha distroenn

Priziet eo an Norzh gwarellek peogwir eo posupl kavout ur roud a c'hell bezañ gwelet evel hini an Norzh douaroniel diwar un nadoz-vor. An diforc'h etre ar roud-se hag hini an Norzh douaroniel a vez anvet an distroenn warellek. Dre vras e vez posupl chom hep klask jediñ ur roud resisoc'h en ur degemerout ar roud evel m'emañ. Koulskoude e vez ezhomm a-wechoù kaout ur reizhadenn pe e spered an den pe dre un ardivink bennak.

Cheñch a ra ankl an distroenn hep ehan, met dre vilvedoù, setu perak e vez roet war kartennoù zo e dalvoud evit ar bloaz m'eo bet savet ar gartenn.

## Norzh ha lennegezh

E mojennoù Hellaz kozh e oa un doue a c'hwezhe an avel o tont eus an Norzh ha Boreas e anv. Setu perak e vez kavet el lennegezh, da skouer e testennoù Platonos, meneg an Hiperboreidi (pe Dreistvoreidi) a vefe tud mitek o vevañ e Norzh pellañ ar bed.

## Pennadoù kar

* North
* Norte

## Notennoù ha daveennoù
# Caprinae

|

|  *Caprinae* |
| --- |

 |
| --- | --- |
|   *Capricornis sumatraensis* |
| Rummatadur filogenetek |
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : |  Chordata |
| Kevrennad : |  Mammalia |
| Urzhad : |  Artiodactyla |
| Isurzhad : |  Ruminantia |
| Kerentiad : |  Bovidae |
| Iskerentiad : |  Caprinae |
| D'ar vevoniezh  e tenn ar pennad-mañ. |

Caprinae a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar givri pe an deñved...

## Genadoù

13 genad a zo ennañ:

* *Budorcas*
* *Ovibos*
* *Ammotragus*
* *Capra*
* *Hemitragus*
* *Ovis*
* *Nilgiritragus*
* *Arabitragus*
* *Pseudois*
* *Capricornis*
* *Nemorhaedus*
* *Oreamnos*
* *Rupicapra*
# Here

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Genver · | C'hwevrer · | Meurzh · | Ebrel · | Mae · | Mezheven · | Gouere · | Eost · | Gwengolo · | Here · | Du · | Kerzu |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Here** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |   |   |   |

 |
|  |

*Here*, e *Les Très Riches Heures du duc de Berry*, 1486
*Chill October*, John Everett Millais, 1870
Dekvet miz ar bloaz eo miz **Here** hervez an deiziadur gregorian, unan eus mizioù an diskar-amzer.

## Anvioù Here er yezhoù all

* Er yezhoù latin, germanek hag kar d'ar saozneg ez eo deveret diouzh al latin *ôctō*, "eight" peogwir e oa Here an eizhvet miz gwechall.
* Finneg : *lokakuu*, evit "miz ar boultrenn".
* Iwerzhoneg : *Deireadh Fómhair*, evit "fin an eost", "peurzorn".
* Izelvroeg : *Wijnmaand* evit "Miz ar gwin", rak er miz-mañ e veze puret ar gwin.
* Skoseg : *an Damhar*, evit "mare kasadenn ar c'hirvi".
* Turkeg : *Ekim*, evit "mare hadeg an ed".

## Krennlavaroù

* « Da foar Paol / Kefeleg war an daol »
* « E miz Hero / Teilit mat hag ho pezo »
* « Foar Here e Gouenoù / Poent eo skuilhañ an trempoù »
* « Here, Du ha Kerzu / A c'halver ar mizioù du »
* « Tremenet pardon Bulad / A bep koabrenn, pep kaouad »
* « Deiz foar Vikael an hini a chom un deiz hag un noz e kêr a deu e miz Here d'ar gêr. »
* « Hanter-noz gouel an Ollsent e ya miz Here en e hent. »
* « Miz Here a font ar plom war an tïez. »
* « Pa vez miz Here e vez re nebeud daou droad en ur gwele. »
* « Pa ya miz Here en e hent, da hanter-noz (pe : an deiz war-lerc'h) e vez gouel an Ollsent »

## Notennoù ha daveennoù
# Gasterezh

*Gant ar ger* Gisti *e tegouezher amañ. Evit sterioù all ar ger, gwelit Gisti (disheñvelout).*

---

gasterezh

doare torfed| Iskevrennad eus | sexual risk behavior, business activity, transactional sex, social exploitation  |
| Rann eus | sex industry, black market  |
| Abeg pennañ | sexual desire  |
| Efed | sex tourism, sexual objectification  |
| Istor | history of prostitution  |
| Pleustret gant | houlier, prostitution client, gast  |
| A implij | transactional sex  |
| Handled, mitigated, or managed by | prostitution policy, Nordic model approach to prostitution  |

  Eus Wikidata
 *Odaliskenn* , gant Jules Joseph Lefebvre, 1874. Sklavezed en haremoù Turki e oa an odaliskezed
"An houlierez" gant Dirck van Baburen.
Gwaz gant div c'hast, hervez Édouard-Henri Avril.
Ar **gasterezh** (diwar ar ger gast, stumm gwregel kozh ar ger ki) eo gwerzh an darempredoù reizhel, pe obererezh un den (paotr pe blac'h) a ro e gorf d'un den all, evit arc'hant, amzer da hennezh kaout un darempred reizhel. Gallout a ra paotred ober gasterezh kenkoulz ha merc'hed, met merc'hed dreist-holl eo a werzh an darempredoù-se, ha paotred dreist-holl ivez a bae evit se.

Brudet eo da vezañ ar c'hoshañ micher zo war an douar.

## Gasterezh toull-bac'h

En toullioù-bac'h e adkaver ar gasterezh. Ar pal evit ar c'hast a zo kavout gwarez, pe ma vez rediet gant prizonidi all pe izili ar gangoù evel re an Aryan Brotherhood en SUA.

## Gerioù deveret

Ur **gastaouer**, pe **louveg**, zo un den a blij dezhañ kompagnunezh ar *gisti*, pe *louvigezed*.

## Gerioù all

Un toullad gerioù dismegañsus a vez graet eus ar gisti e brezhoneg: *lergen, vilgen*.
Darn anezho a ra dave d'al loustoni ouzhpenn, evel *kouilhourenn, liboudenn*.
Ar ger kourtizanez, a live uhel, n'emañ ket er yezh komzet boutin.

## Pennadoù kar

* *Call girl*
* Fouzhlec'h
* Hetaira
* La grande odalisque
# 1950

*Diwar-benn bloavezh **1950** an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh

* 13 a viz Genver: krouidigezh an Ofis kreiz (Office central des associations agricoles du Finistère et des Côtes-du-Nord).
* 18 a viz Kerzu: krouet Poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh (C.E.L.I.B. e galleg).

#### Frañs

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Iskevandir indezat

#### India

* 26 a viz Genver: embannet eo bonreizh India a ra anezhi ur republik dizalc’h.

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

##### Stadoù-Unanet

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

* D'ar 27 a viz C'hwevrer 1950 e voe kevanaozet war-dro 5 000 atom eus izotop 245 ar c'haliforniom e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Stanley Thompson, Kenneth Street Jr., Albert Ghiorso ha Glenn T. Seaborg.

### Armerzh

### Sport

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 1950*

## Marvioù

* 21 Genver : George Orwell

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 1950*
# Ursula von der Leyen

Ursula von der Leyen

den| Reizh pe jener | plac'h  |
| Bro ar geodedouriezh | Alamagn  |
| Anv e yezh-vamm an den | Ursula von der Leyen  |
| Anv ganedigezh | Ursula Gertrud Albrecht  |
| Anv-bihan | Ursula, Gertrud  |
| Anv-familh | von der Leyen  |
| Lesanv | Rose Ladson  |
| Moranv | Rosie, Uschi von der Leyen, Flinten-Uschi, Röschen  |
| Deiziad ganedigezh | 8 Here 1958  |
| Lec'h ganedigezh | Elsene  |
| Tad | Ernst Albrecht  |
| Mamm | Adele Albrecht  |
| Breur pe c'hoar | Hans-Holger Albrecht  |
| Pried | Heiko von der Leyen  |
| Kar | George Alexander Albrecht  |
| Familh | von der Leyen  |
| Yezh vamm | alamaneg  |
| Yezhoù komzet pe skrivet | alamaneg, saozneg, galleg  |
| Micher | mezeg, politiker, equestrian  |
| Implijer | Hannover Medical School, Hannover Medical School  |
| Bet war ar studi e | Hannover Medical School, Georg-August-Universität Göttingen, Universität Münster, London School of Economics and Political Science, European School, Brussels I  |
| Diplom skol-veur | Doctor of Medicine, public health professional degree  |
| Lec'h annez | Beinhorn, Berlaymont building  |
| Lec'h labour | Hannover, Berlin, Brusel  |
| Emezelet ouzh | CDU/CSU-Bundestagsfraktion  |
| Strollad politikel | Christlich Demokratische Union Deutschlands  |
| Bet war ar renk da vezañ dilennet | 2013 German federal election, 2017 German federal election  |
| Relijion pe kredenn | Luteriegezh  |
| Sport | equestrian sport  |
| Diellaouet gant | Archive for Christian Democratic Policy  |
| Niverenn katalog | 11004092  |
| Biography at the Bundestag of Germany URL |   |

  Eus Wikidata
D'ar 16 a viz Gouere 2019
**Ursula Gertrud von der Leyen** (klevet), ganet **Albrecht** d'an 8 a viz Here 1958 en Ixelles (Belgia), a zo ur bolitikourez alaman, ezel eus ar strollad Unvaniezh kristen-demokrat Alamagn (CDU).

E miz Gouere 2019 e voe dilennet da brezidantez Komision Europa gant kannaded Parlamant Europa, gant ur muianiver digresket da nav mouezh. Ar vaouez kentañ eo da gaout ar roll-mañ.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Mikhail Gorbatchev

|  |
| --- |
| Mikhail Gorbatchev |
|  |
|

---

 |
| Anv | Михаил Сергеевич Горбачёв |
| Ganet | 2 a viz Meurzh 1931  |
| Marvet | 30 a viz Eost 2022  |
| kemmañ  |

**Mikhail Sergeyevitch Gorbatchev** (rusianeg : Михаил Сергеевич Горбачёв, distagañ: ), IPA [mʲɪxɐˈil sʲɪrˈɡʲeɪvʲɪtɕ ɡərbɐˈtɕof], ganet d'an 2 a viz Meurzh 1931 ha marvet d'an 30 a viz Eost 2022, a zo ur politikour soviedat ha rusian a voe e penn URSS etre 1985 ha 1991.

## Buhezskrid

Ganet eus tud kolkozian, Sergey Andreyevitch Gorbatchev (1909-1976) ha Maria Panteleievna, ganet e Gopkalo (1911-1993. A orin eus Kaokaz an Norzh eo Gorbatchev. Studiañ a reas ar gwir e skol-veur Lomonosov Moskov e-lec'h ma kejas ouzh ar plac'h a zeuas da vezañ e wreg, Raisa hec'h anv. Emezelañ a reas ouzh ar strollad komunour e 1952 ha dont a reas da vezañ rener evit kêr Stavropol e 1962.

## Daveoù
# Aer

*Evit implijoù all, gwelet Aer (disheñvelout).*

---

Gazoù an aer
An **aer** eo an anv (gourel ha benel) a vez roet d'ar meskad gazoù a ya d'ober aergelc'h an Douar.

Diliv ha dic'hwezh eo. Nitrogen (78,084%) hag oksigen (20,946%) eo an daou c'haz pennañ a ya d'ober an aer ; gazoù all a ya d'ober ar peurrest (0,04338%) : dioksidenn garbon (CO2), neon, heliom, metan (CH4), kripton ha dihidrogen (H2).

Er sevenadurioù hengounel e veze lakaet an aer da vezañ unan eus "peder elfenn diazez" ar vuhez, asambles gant an tan, an douar hag an dour ; n’eo ket un doare skiantel da welet an traoù, petra bennak ma'z eus c'hoazh tud o krediñ ennañ.