# Lao Zi

Lao Zi
**Lao Zi** ( 老子, pinyin *Lǎo Zǐ*, ÉFEO *Lao-Tseu*, “Mestr Lao” pe “Lao Gozh”) a reer eus un dudenn deskrivet evel ur prederour kevrinek e Sina gozh.

Ez-hengounel e vez lakaet Lao Zi da aozer an *Dao De Jing*, ha dre-se da ziazezer an Daoegezh. Azeulet e vez en darn vrasañ eus skourroù relijiel an Daoegezh.

Hervez an hengoun sinaat e vevas Lao Zi er 6vet kantvet KJK, met niverus eo an istorourien o soñjal ez eus anezhañ ur meskaj eus meur a zen gwirion ; gouizieien all a lavar e voe evit gwir eus Lao Zi er 4re kantved KJK.

Pouezus-tre eo Laozi er sevenadur sinaat, betek hiziv an deiz, hag en Azia a-bezh ivez. Er bed-holl ez eus bet emsavioù a-enep ar galloudoù aotrouniek a embannas bezañ levezonet gant *Dao De Jing* Lao Zi.

## Lao Zi en Istor

Kejadenn Laozi ha Yin Xi
Ar skrid kentañ ma kaver meneg eus Lao Zi eo levr al lezennour **Han Feizi** (281-233 KJK), ma lenner ez eo *Lao Zi* aozer an *Dao De Jing*.

Tremen kant vloaz diwezhatoc’h e voe skrivet ar *Shi ji* (“Eñvorennoù an istorour”) gant an istorour meur Sima Qian ( 司馬遷, *Sīmǎ Qiān*, ÉFEO ”Sse-ma Ts’ien”) a vevas etre ~145 ha ~87 KJK.

Setu amañ un droidigezh eus ar meneg kentañ eus Lao Zi er skrid-se :

*Da drede bloavezh an impalaer Ding Wang eus ar remziad Zhou* [604 KJK] *e voe ganet Lao Zi e kêriadenn Qio Jin e kêr Lai e paou Ku er rouantelezh Zhou.*
*Li* ( 李, "prunenn" ) *e oa e anv-familh, Er* ( 耳, "skouarn") *e anv bihan, Bo Yang e lesanv ha Dan e anv dalif.*
*Diwaller an dielloù e voe e lez ar rouantelezh Zhou. Ul levr div rann ennañ a skrivas kent mont war-du ar C’hornôg*.
Pelloc’h avat en hevelp skrid e komz Sima Qian eus ul *Lao Lài Zi* ( 老來子, "Mestr Lao da zont") a skrivas ul levr 15 rann enni hag a oa kempred gant Konfusius (551-479 KJK) ; pelloc’h c’hoazh e kaver ul *Lao Dan* anavezet, anezhañ un istorour hag un urisinour a vevas dindan ren an dug Xian (384-362 KJK) er Stad Qin.

Gwall skort eo an daveennoù-se pa venner gouzout hag-eñ ez eus bet eus Lao Zi evit gwir pe get. Kel luziet all e chomer pa furcher en hengoun sinaat : hervez ur vojenn e voe Lao Zi engehentet pa oa e vamm o sellet ouzh ur steredenn-nij ; e-pad 62 vloavezh e chomas en he c’hof kent bezañ ganet pa oa-hi o tiskuizhañ ouzh troad ur wezenn-brun, alese e anv ; ur gwaz kozh e oa pa zeuas er bed, ur barv gwenn ha flipoù hir d’e zivskouarn (un arouez a vuhez hir hag a furnez e Sina gozh).

Mar distroer da skrid Sima Qian e tesker penaos e teuas Lao Zi ken faezh gant diskar ar vuhezegezh e kêr ma’z eas war-du ar C’hornôg a-benn ren buhez ur penitiour eno. P’em gavas war vevenn ar rouantelezh Zhou, en ode Han Ku, e voe anavezet gant ur gward anvet Yin Xi a c’houlennas digantañ skrivañ e soñjoù kent em dennañ diouzh ar vuhez foran ; neuze e skrivas Lao Zi al levr berr 5 000 kealarouez ennañ a anavezer dindan an anvioù *Dao De Jing* ( 道德經 ) “Klaselour an Hent hag ar Perzh”, pe *Laozi*. Biken ken ne voe gwelet Lao Zi e Sina.

War-dro kreiz an 20vet kantved e voe ur c’henemglev etre an darn vrasañ eus ar sinaourien evit embann ne voe ket eus Lao Zi un den istorel – pe da nebeutañ ne c’halled ket prouiñ e oa un den istorel anezhañ – hag ez eus eus an *Dao De Jing* ur c’hendastumad soñjoù liesorin eus ar 4re kantved KJK.

Diwar istor Lao Zi o profañ an *Dao De Jing* da Yin Xi e kreskas skeudenn Lao Zi evel un doue o profañ ar Wirionez Salvus da vab-den doaniet.

## Da heul Lao Zi

Lao Zi kizellet en ur roc’h
E deroù ren ar remziad Han (202 KJK-220 GJK) en em vodas an Daoidi gentañ tro-dro d’an *Dao De Jing* da ziazezañ skol an *Huanglao Dao*, “Dao an Impalaer Melen” a bouezas evit ma vije damkan an *ober hep ober* (gwelet Daoegezh) lakaet e pleustr er politikerezh en enep da reolennoù strizh heulierien Konfusius.

Da sent e voe Lao Zi ha Huanglao lakaet ganto, hag azeulet a-benn goulenn diganto sikour evit tizhout an hirhoal.

Un 350 vloaz bennak goude, da vare an impalaer Huan (147-168), e voe an azeul-se degemeret gant an impalaer hag er bloavezh 165 GJK e voe savet un azeuldi e lec’h ganedigezh Lao Zi hervez Sima Qian.

Pelloc’h e selled ouzh Lao Zi evel ouzh un doue, ha pelloc'h c'hoazh e voe ar Mestr kozh lakaet da vezañ an Dao e-unan : bez’ e vije bet eus Lao Zi kent en hollved, ha kemmañ a raje a-benn degas kemmoù en hollved dre lakaat ar *yin* hag ar *yang* da c'hoari. Tremenet e vije dre an Douar da ziskuliañ kelennadurezh an divarvelezh da renerien santel Sina gozh.

Setu Lao Zi lakaet da Vesiaz en desped da gentelioù an *Dao De Jing*.

Diwezhatoc’h e voe anavezet Lao Zi gant ar Vouddhaegezh evel un doue en devije “distroet ar gouezarded” en ode Han Ku ha prientet an hent d’ar Vouddhaegezh e Sina. E penn an Teir Relijion (Bouddhaegezh, Daoegezh ha Konfusianegezh) e voe lakaet neuze.

## Lao Zi er C’hornôg

Zoken pa ne voe ket un den gwirion eus Lao Zi e c’haller lavaret e levezonas dre an *Dao De Jing* lod politikourien gornogel a vreutaas evit ma vije ar renerien uveloc’h ha ma vije skañvaet pouez ar Stadoù war buhez ar pobloù. Lod emsavioù peoc’hour ha/pe anveliour a embannas bezañ levezonet gant an *Dao De Jing* ivez.

War dachenn an armerzh e c’haller menegiñ damkan Murray N. Rothbard (1926-1995) a reer *ar gevalaouriezh anveliour* anezhi.

## Notennoù

## Levrlennadur

* BOAZ David, *The Libertarian Reader – Classic and contemporary readings from Lao Tzu to Milton Friedman*, Free Press, New-York, 1998, ISBN 978-0-684-84767-2
* FUNG Yu-lan, *A History of Chinese Philosophy* (levrenn 1), troet gant Derk Bodde, Princeton University Press, Princeton, New-Jersey, SUA, 1983, ISBN 978-0-691-02021-1
* KALTENMARK Max, *Lao Tzu and Taoism*, troet gant Roger Greaves, Standford University Press, Standford, California, SUA, 1969, ISBN 978-0-8047-0689-6
* LUO Jing, *Over a Cup of Tea: an Introduction to Chinese Life and Culture*, University Press of America, Washington D. C., SUA, 2004, ISBN 978-0-7618-2937-9
* MASPERO Henri, *Le Taoisme et les religions chinoises*, Gallimard, Paris, 1950 (a c’haller enkargañ diwar lec’hienn an *UQAC/Université du Québec à Chicoutimi* :  )
* PEERENBOOM R. P., *Law and Morality in Ancient China – The Silk Manuscripts of Huang-Lao*, State University of New-York Press, Albany, New-York, SUA, 1993, ISBN 978-0-7914-1237-4

## Liammoù diavaez

*

Ul lec’hienn ma kaver skridoù a-zivout Sina gozh, da enkargañ er stummoù *.pdf* pe *.doc*.
*

Holloueziadur prederouriezhel Skol-veur Stanford er Stadoù-Unanet.
*

*L’éthique de la liberté*, gant Murray N. Rothbard.