Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kêr-benn

kêr-benn

| Iskevrennad eus | kêr, kreizenn velestradurel  |
| Enebet ouzh | former capital  |
| Category for eponymous categories | Category:Wikipedia categories named after capitals  |

  Eus Wikidata
New York eo **kêr-benn** ABU
**Kêr-benn** (liester : kêrioù-penn) a reer eus ur gêr m'emañ sez ur galloud politikel pe armerzhel hag a ren war ur Stad pe ur bastell-vro.

Kavet e vez ar furm *kêrbenn* (liester : *kêrbennoù*) alies a-walc'h, e Geriadur Hemon-Huon da skouer, met ar furm *kêr-benn* eo an hini a gaver e geriadur An Here hag el levrioù-deskiñ. Pa vez ur roll dibar gant ur gêr war dachenn pe dachenn e vez graet kêr-benn eus ar gêr-mañ ivez ; da skouer : An Oriant eo kêr-benn ar peskerezh e Breizh.

* Pariz eo kêr-benn Vro-C'hall ha Canberra hini Aostralia
* Naoned eo kêr-benn istorel Breizh
* Roazhon eo kêr-benn Rannvro Breizh, ur rannvro velestradurel eus Frañs
* Pont-'n-Abad eo kêr-benn ar Vro-Vigoudenn
* Cotonou eo kêr-benn armerzhel Benin ha Porto-Novo kêr-benn bolitikel ar vro-se
# 706

*Diwar-benn bloavezh **706** an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia

#### Reter-nesañ

* Ar c'halif Omayad al-Walid I a grog da sevel Moskeenn vras Damask

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 706*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 706*
# Keoded difennet

ti an emglev uhelañ
Ar **Geoded difennet** a zo ar palez impalaerel e-kreiz Beijing, a oa bet savet eus 1406 da 1420. Deuet eo da vezañ ur mirdi a-vremañ a vez o terc'hel kalz oberennoù arz sinaeg: livadurioù, aremennoù, prierezhoù, binvioù-seniñ, lakennoù...
# 892

*Diwar-benn bloavezh **892** an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh

#### Frañs

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

##### Stadoù-Unanet

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 892*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 892*
# Delta (stêr)

**Delta** ur stêr zo un dachenn douar etre penn ar stêr-se hag ar mor (pe ul lenn) m’eo rannet dourioù ar stêr etre meur a vrec’h. Un dachenn blat eo hag abalamour da se n’eus ket kalz a gas gant an dour. Chom a ra lec’hid ha meinadoù all da ouelezenniñ e naoz an aber ha rankout a ra an dour neuze kavout hentoù all da vont betek ar mor.

Dont a ra an anv eus hini al lizherenn c’hresianek delta, abalamour ma vez stumm un tric'horn gant al lizherenn-se, pa vez skrivet bras. Implijet e voe an anv *delta*, da gentañ, evit ober anv eus genoù an Nil, a oa ar stumm-se gantañ.

Un nebeud deltaoù bras (gant o gorread) :

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Stêr | Bro | Gorread |
| --- | --- | --- |
| Ganga-Brahmapoutra | Bangladesh | 59 600 km² |
| Mekong | Vietnam | 50 000 km² |
| Niger | Nigeria | 36 300 km² |
| Volga | Rusia | 27 224 km² |
| Mississippi | Stadoù Unanet | 26 200 km² |
| Lena | Rusia | 25 900 km² |
| Orinoko | Venezuela | 24 600 km² |
| Nil | Ejipt | 20 200 km² |
| Danav | Roumania | 4 152 km² |

 | * Delta an Nil, gwelet eus ul loarell (NASA)
* Delta war aod mervent Greunland, e-kichen Narsarsuaq
* Delta ar stêr Ganga en India hag e Bangladesh zo unan eus ar re strujusañ er bed
* Delta ar Ganga
 |

## Liammoù diavaez

* Louisiana State University Geology
# Penn ar silabenn

**Skouerioù**| Ger | Penn |
| --- | --- |
| **m**at [mat] | [m] |
| **b**ed [be:d] | [b] |
| ed [e:d] | Ø penn mann |

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **penn ar silabenn** (saoz.: *syllable onset*) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn a c'hell bezañ implijet e penn-kentañ ur silabenn dirak ar graoñell.

Hervez reolennoù fonotaktikel pep yezh e c'heller kaout e penn ur silabenn ur gensonenn nemetken pe meur a hini renk-ouzh-renk: da skouer:

Ur gensonenn
"**b**azh"
Div gensonenn
"**bl**az"
Teir c'hensonenn
"**spl**ujañ"
E yezhoù all, evel da skouer ar jorjieg e c'heller kavout kalz muioc'h a gensonennoù renk-ouzh-renk e penn ur silabenn.

## Gwelit ivez

* Silabenn
* Kraoñell ar silabenn
* Lost ar silabenn
* Klotennad ar silabenn
* Pouez silabennek
# Cuju

Mevelion o c'hoari *cuju*
Sina, XVvet kantved

Cuju (sinaeg : 蹴鞠 ; pinyin : *Cùjū*, distaget "tsoudju" ;  botezadiñ ar vell ) zo ur sport hag a veze c'hoariet en Henamzer e Sina, Korea, Japan ha Viêt Nam.

Stumm koshañ ar c'hoari mell-droad eo evit doare.
# Vaksin

vaksin

pare| Iskevrennad eus | louzoù biologel, Louzoù  |
| Implij | vaksinadur chas, vaksinadur  |
| Anvet diwar | Buoc'h  |
| Efed | adaptive immune system, neutralizing antibody  |
| Studiet gant | vaksinouriezh  |
| Dizoloer pe ijiner | Edward Jenner  |
| Hashtag | vaccines  |
| Dezverket dre | effedusted vaksinel, surentez vaksin, vaccine adverse event, doare vaksin  |
| Istor | kronologiezh ar vaksinoù  |

  Eus Wikidata
Ur **vaksin** a vez graet eus un aozadenn viologel a zegas un immunegezh oberiant a-enep ur stumm resis eus ur poread pe ur c'hleñved red. Efedusted ha surentez ur vaksin a vez studiet spis ha gwiriet. Evit darn eus ar vaksinoù e vez kaoz eus un aozadenn viologel gant un ajant savet diwar un doare sioulaet pe marvet eus ur mikrob, an toksinoù, pe unan eus proteinoù diavaez anezhañ. An ajant a vroud reizhiad immunekaat ar c'horf da gompren eo an ajant un dañjer, da zistrujañ anezhañ, ha da vezañ kap da zerc'hel soñj anezhañ ha da lazhañ anezhañ pe reoù damheñvel ma vez ur c'hontamadur da zont c'hoazh e-barzh ar c'horf.
# Tierniezh Yuan

Impalaeriezh an dierniezh Yuan e-tro ar bloaz 1335.
An **Dierniezh Yuan** eo an dierniezh a orin mongol a renas Sina adalek 1279 betek 1368. Boulc'het e oa bet gant Kublai Khan, ur mab-bihan da Genghis Khan.

## Roll an impalaerien

* 1279-1294 : Kublai Khan
* 1294-1307 : Chengzong
* 1307-1311 : Wuzong
* 1311-1320 : Renzong
* 1320-1323 : Yingzong
* 1323-1328 : Taidingdi
* 1328-1328 : Tianshundi
* 1328-1329 : Wenzong
* 1329-1329 : Mingzong
* 1329-1332 : Wenzong
* 1332-1332 : Ningzong
* 1332-1368 : Huizong
# 608

*Diwar-benn ar bloavezh **608** en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia

### Afrika

### Amerika

#### Norzhamerika

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### A bep seurt

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 608*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 608*
# Hakaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù sinaek eo ar **hakaeg** (客家话, mandarineg: *kèjiāhuà*, hakaeg: *hak-ka-fa/-va*) komzet gant tro-dro da 25 725 000 den en holl gant 2,5% eus poblañs Sina (dreist-holl e Guangdong hag ivez e Fujian, Jiangxi, Guangxi, Hunan ha Sichuan) hag e Brunei (3 000 den), Gwiana c'hall (5 000 den), Polinezia c'hall (19 200 den; 2% eus ar boblañs), Indonezia (Java ha Bali; 640 000 den), Malaysia (985 635 den), Panama (6 000 den), Singapour (69 000 den; 2,9% eus ar boblañs), Surinam (6 000 den), Taiwan (2 366 000 den; 11% eus ar boblañs), Tailand (58 800 den) hag ivez e Moris, Zeland-Nevez, Suafrika, er Stadoù-Unanet hag er Rouantelezh Unanet.

Meur a rannyezh ez eus:

* **Raopingeg** (*yue-tai*, *raoping* pe *meixian*): talvezout a ra da yezh unvan e Taiwan
* **Yueeg ar c'hreiz** (*yue-zhong*): kreiz Guangdong
* **Yueeg an norzh** (*yuebei*): norzh Guangdong
* **Tingdjoueg** (*tingzhou* pe *min-ke*)
* **Longnaneg** (*longnan* pe *ning-long*)
* **Yugoueeg** (*yugui*)
* **Tongoueg** (*tonggu*)

e Taiwan

* **Hailoueg** (*hailu* pe *hoiluk*)
* **Sancheneg** (*shige* pe *sanhsien*)

## Gwelet ivez

* Yezhoù sinaek
# Deng Xiaoping

Deng Xiaoping

den| Reizh pe jener | paotr  |
| Bro ar geodedouriezh | Tierniezh Qing, Republik Sina (1912-1949), Republik Pobl Sina  |
| Anv e yezh-vamm an den | 邓小平  |
| Anv-bihan | Xiǎopíng  |
| Anv-familh | Deng  |
| Deiziad ganedigezh | 22 Eost 1904  |
| Lec'h ganedigezh | Guang'an  |
| Deiziad ar marv | 19 C'hwevrer 1997  |
| Lec'h ar marv | Beijing  |
| Doare mervel | abeg naturel  |
| Abeg ar marv | kleñved Parkinson  |
| Pried | Zhang Xiyuan, Jin Weiying, Zhuo Lin  |
| Bugel | Deng Pufang, Deng Nan, Deng Rong, Deng Zhifang  |
| Familh | Family of Deng Xiaoping  |
| Yezh vamm | yezhoù sinaek  |
| Yezhoù komzet pe skrivet | yezhoù sinaek  |
| Yezh implijet dre skrid | sinaeg hengounel, Simplified Chinese  |
| Micher | politiker, kazetenner, diplomat, penn Stad  |
| Bet war ar studi e | Moscow Sun Yat-sen University, Skol-Veur Gomunour Labourerion ar Reter, Q125785011  |
| Lec'h annez | Deng Xiaoping's Former Residence  |
| Strollad politikel | Strollad Komunour Sina, Kuomintang  |
| Strollad etnek | Han Chinese people  |
| Relijion pe kredenn | dizoueegezh  |
| Kleñved | kleñved Parkinson  |
| Grad milourel | pennkomandant  |
| Brezel | Brezel Sina ha Japan  |
| Skour lu | Arme Dieubidigezh Pobl Sina  |
| Luskad | Chinese economic reform  |
| Darvoud-alc'hwez | Deng Xiaoping's southern tour  |
| Prizioù resevet | People's Liberation Army Strategist, Financial Times Person of the Year  |
| Deskrivet en URL |    |

  Eus Wikidata
**Deng Xiaoping**. ganet d'an 22 a viz Eost 1904 hag aet da Anaon d'an 19 a viz C'hwevrer 1997, a oa un den Stad, reveulzier, ha prederour politikel hag a oa bet penn-meur Republik Pobl Sina etre 1978 ha 1989. Goude marv Mao Zedong e 1976, Deng a oa deuet a-benn da gemer ar galloud e Sina dre un heuliad adreizhoù ha frankizadurioù hag o doa treuzfurmet ekonomiezh ar vro e stumm un ekonomiezh marc'had sokialour. Gwelet eo e-giz krouer ha "tisaver Sina a-vremañ" abalamour m'en doa kensavet ar sokialouriezh gant elfennoù sinaat ha teorienn Deng Xiaoping.

## Notennoù ha daveennoù
# Feur Diorroadur Denel

Indikadur Diorroadur Denel

index number, wellbeing index| Iskevrennad eus | dimensionless quantity  |
| Arvez | development of the human body  |
| Dizoloer pe ijiner | Mahbub ul Haq, Amartya Sen, Meghnad Desai  |
| ISQ dimension |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0   |
| Quantity symbol (LaTeX) |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2   |
| Roll elfennoù | list of countries by Human Development Index  |

  Eus Wikidata
Kartenn ar bed hervez Feuriader an diorren denel dre vro embannet gant Aozadur ar Broadoù Unanet d'ar 24 a viz Gouhere 2014).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| - ██ Uhel tre
- ██ Uhel
 | - ██ Kreiz
- ██ Izel
 | - ██ titour ebet
 |

Kartenn ar bed hervez an Indikadur Diorroadur Denel dre vro (diazezet war sifroù 2018, embannet e 2019).

|  |  |
| --- | --- |
| - ██ 0.800–1.000 (uhel-tre)
- ██ 0.700–0.799 (uhel)
- ██ 0.550–0.699 (etre)
 | - ██ 0.350–0.549 (izel)
- ██ titouroù ebet
 |

**An Indikadur Diorroadur Denel** a vez graet eus ur stadeg krouet gant Aozadur ar Broadoù Unanet e 1990 evit jediñ live an diorroadur denel hervez ar vroioù er bed. An IDD a vez diazezet war teir elfenn: ar c'henderc'h Diabarzh Kriz dre anneziad, ar spi bevañ adal ar ganedigezh hag al live deskadurezh.

An Indikadur Diorroadur Denel n'eo nemet un elfenn a vez implijet e-touezh mennad an diorroadur denel gant an United Nations Development Programme (Raktres diorroadur ar Broadoù Unanet). Ouzhpennet e oa bet d'ar C'henderc'h diabarzh kriz dre anneziad rak ne oa ket gwelet evel resis a-walc'h. Ar c'henderc'h diabarzh kriz ne gemer ket e kont ma vev evurus an dud en un doare hiniennel pe a-stroll, ma vez aes da strolladoù pe hiniennoù ur gevredigezh da welet e live bevañ o uhelaat. Ne vez kemeret e kont nemet live an ekonomiezh.

## Orin

Orin an Indikadur Diorroadur Denel a vez da glask war-zu an annual Human Development Reports (Dezrevell bloaziek an diorroadur denel) embannet gant skourr aozadur ar broadoù unanet e-karg an diorroadur denel an United Nations Development Programme (Raktres diorroadur ar Broadoù Unanet). Krouet ha divizet e oa bet ar stadeg gant an ekonomiour Mahbub ul Haq a orin eus Pakistan er bloavezh 1990, gant ar pal "mont e-bioù ar sell nemetañ war diorroadur gounidoù an ekonomiezhioù broadel evit kas ar sell war-zu ar bolitikerezhioù kreizennet war ar bobloù".

## Ar jedadenn

### Ar jedadenn nevez (abaoe 2010)

Embannet d'ar 4 a viz Du 2010 (adneveshaet d'an 10 a viz Even 2011), an dezrevell *2010 Human Development Report* (IDD) a gemer e kont teir elfenn:

* Ur vuhez hir gant ur yec'hed mat: Ar vuhez a vez da gaout un den adal e ganedigezh
* Indikadur ar skoliata: An niver a vloavezhioù skoliata hag ar bloavezhioù skoliata a vefe da gaout gant un den en e vuhez
* Ur vuhez diazez mat: Ar c'henderc'h diabarzh kriz dre anneziad

## Notennoù ha daveennoù
# Ürümqi

**Ürümqi** (ئۈرۈمچى e ouigoureg, distaget [yrymˈʧi] ; 乌鲁木齐 e sinaeg eeunaet, 烏魯木齊 e sinaeg hengounel, Wūlǔmùqí e pinyin) eo kêr-benn rannvro emren Xinjiang e Republik Pobl Sina. Enni ez eus ouzhpenn 2 vilion a annezidi. Dont a ra an anv eus gerioù a dalvez “peurvan gaer”.

Betek n'eus ket pell e oa poblet gant Ouigoured dreist-holl, met abaoe dibenn an XXvet kantved e teu kalz a Sinaiz *Han* d'ober o annez e Xinjiang, ha dreist-holl en Ürümqi, ha bremañ e reont an darn-vuiañ eus annezidi kêr, e-kichen minorelezhioù ouigour, hui ha kazak, dreist-holl. Dre Ürümqi e tremene Hent ar seiz gwechall, ha bremañ c'hoazh ez eo ur greizenn genwerzhel a bouez evit Kreiz Azia.

Betek 1954 e veze graet *Díhuà* (迪化) eus ar gêr-se. En-dro da Ürümqi e kaver gwiskadoù tireoul, karbon hag arc'hant. E-touez greanterezhioù kêr e c'haller menegiñ purerezhioù tireoul ha labouradegoù ma reer simant, gwiadoù ha mekanikoù evit al labour-douar.

## Douaroniezh

Ar gêr vrasañ eo e kornôg Republik Pobl Sina. Bez' eo ivez unan eus kêrioù ar bed en em gav ar pellañ diouzh ar mor (war-hed ouzhpenn 2.500 kilometr emañ ar mor tostañ).

Un hin dezerzhel he deus, yen e vez ar goañv ha tomm an hañv.

## Gevellerezh

Kêr Ourumtsi zo gevellet gant :

* Almaty (Kazakhstan) abaoe 1991,
* Douchanbe (Tadjikistan) abaoe an 31 a viz Eost 1997.

## Liammoù diavaez

* (en) Ürümqi travel guide war Wikivoyage
* (zh) Lec'hienn ar gouarnamant
# Yangtze

Yangtze

stêr| Eien | Tibetan Plateau, Yangtze River source  |
| En em daol e | Mor Reter Sina  |
| Lenn war an dourredenn | Dongting Lake, Poyang Lake  |
| Diazad doureier | Yangtze River basin  |
| Bro an diazad | Republik Pobl Sina  |
| Bro | Republik Pobl Sina  |
| Daveennoù douaroniel | 33°25′44″N 91°10′57″E  |
| Testenn ar pennreolennoù | The Yangtze River Protection Law of the People's Republic of China  |

Wikimedia | © OpenStreetMap  Eus Wikidata

Ar **Yangtze** a zo ur stêr eus Sina. Ar stêr hirañ en Azia hag an trede hirañ er bed (war-lerc'h an Amazon hag an Nil). War-dro 6 300 km eo he hed hag eieniñ a ra e proviñs Qinghai hag en em deuler e Mor Sina ar Reter. Lakaet eo da vezañ ar vevenn etre Sina an Norzh ha Sina ar Su.

Stankell an Teir C'hanienn
# Krib

Ur grib plastik glas (livioù all zo). Sevenadur greantel e dibenn
an XXvet kantved.
Krib ag an Indez, daou evn warnañ. XIXvet kantved.
Krib koad eus ar Grennamzer. Hôtel de Cluny, Musée national du Moyen-age, Pariz. Pa gresker ar skeudenn e weler ar munudoù hag al labour souezhus a zo bet graet gant an arzour.
Ur **grib** zo ur benveg dantek, da gribañ ha kempenn ar blev. Pell zo eo anavezet ar c'hriboù peogwir ez eus bet kavet kriboù graet en eskern eus ar bloavezhioù 8 000 kent JK, e Lec'hlenn.

Kriboù gant dent stank-ha-stank a vez implijet evit dilaouañ ar pennadoù blev.

## Naetadurezh

Lavaret e vez ne brester nag ar broust-dent nag ar grib.

## Tro-lavar

* *Deskiñ udb diwar ar grib* : mann nemet ouzh e glevout.

Krib egiptat, graet e dant un dourvarc'h,
ur bouc'h hirgornek warnañ.
Marevezh Nagada.
## Liammoù diavaez

* Diwar-benn ar Vikinged oberourien kriboù

## Skeudennoù

* Krib hirzantek evit derc'hel ar blev, en un doukenn da skouer. Arz skit, war-dro 400 kent JK (Mirdi ar Peniti).
* Krib en askorn, gant Ac'hilleüs o stlejañ korf Hektor a-drek e garr. Eil hanterenn ar Iañ kantved kent JK. Kavet er bez 5, via Frascati en Oria.
* Krib evit an dud a goll o blev.
* Krib kizellet, en olifant, XVIvet kantved, (Dastumad Sauvageot)
# Chiapas

Chiapas.
Chiapas, unan eus 31 stad Mec'hiko.
**Chiapas** zo unan eus an 31 a stadoù kevredet a ya d'ober Bro-Vec'hiko. E gevred ar vro emañ ha Tuxtla Gutiérrez eo ar gêr-benn. Gwechall e oa e Rouantelezh Guatemala

, da vare an trevadennerezh spagnol. E 1824, goude ur boblvouezhiadeg, e teuas da voud unan eus stadoù Mec'hiko.

Brudet eo Palenque, lammoù-dour Agua Azul, hag an emsavadeg ouzh ar gouarnamant. 118 kumun zo, ha 29 MAREZ (*municipios autónomos en rebeldía*).
# SARS-CoV-2

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikipedia ne ro ket alioù mezegel pe yec'hedel**

---

 |
| *Titouroù diamzeriet pe ziwir a c'hall bout er pennad-mañ. Un den a-vicher hepken war ar vezegiezh a c'hall reiñ un ali mezegel deoc'h, ha pennadurezhioù yec'hedel ho pro hepken zo anadouek war ar reiñ kemennoù a-fet yec'hed foran.* |
| *Diwar-benn ur viruz eo ar pennad-mañ. Gwelit COVID-19 m'emaoc'h o klask deskrivadur ar c'hleñved, Bedreuziad COVID-19 e 2019-2020 m'emaoc'h o klask deskrivadur bedreuziad ar C'hCOVID-19.* |

An Novel coronavirus (2019-nCoV)
Dielfennadenn 3-ment Coronavirus ar Wuhan
An **Novel coronavirus 2019** (anvet da gentañ **2019-nCoV**), lesanvet **Kurunviruz Wuhan**, zo ur viruz hag a zegas ur c'hleñved a gurunviruz : ar COVID-19. Degas a ra kudennoù bras er benvegad analañ. Abeg kleñved-red Wuhan eo e 2019–20, hag ar bedreuziad kurunviruz a heuilh anezhañ e 2020.

Darn eus an dud klañv zo bet liammet ouzh ur marc'had an anevaled, ar viruz a vefe deuet eus loened. Keñveriet eo bet spis ar c'hurunviruz-se gant kleñvedoù all ha tostik-tost eo ouzh ar SARS-CoV (79.5%) ha Kurunviruz al logod-dall (96%). Dre ar studiadennoù-se e c'heller soñjal e vefe liammet neuze ar c'hurunviruz eus Wuhan ouzh al logod-dall.

## Penaos e treant ar c'horf

Poreañ a ra ar viruz ar c'helligoù en ur mont tre dre un endokitoz.

Displegadenn ar c'hudennoù degaset gant ar c'hCOVID-19.
## Pennadoù kar

* Kleñved-red Wuhan
# Feur genel

Ar **feur genel** (FG) pe feur kriz ar ganedigezhioù eo al liamm etre an niver bloaziek a vugale manet bev goude bezañ bet ganet hag ar boblañs hollek keitaet war un termen hag un tiriad resis.

Diwar 1 000 (‰) e vez jedet an niver peurliesañ, dre ar gevatalenn :

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
e-lec'h m'eo WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 an niver a c'hanedigezhioù en ur bloaz ha WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 keidenn ar boblañs hollek war ar memes bloaz, alies brasjedet evel keidenn ar boblañs e penn kentañ hag e penn diwezhañ ar bloavezh.

* FG e 2017 er bed hervez ar *CIA World Factbook*
*
# Iliz (savadur)

iliz

doare savadur| Iskevrennad eus | savadur relijiel, temple, venue  |
| Arvez | Christian architecture  |
| Relijion pe kredenn | kristeniezh  |
| Darvoud-alc'hwez | church consecration  |
| SRGB color hex triplet | 654321  |
| Adjacent structure or building | church cemetery  |
| Staget ouzh | churchyard, church cemetery  |
| Deskrivet dre | scale model of church  |
| Implijet gant | church congregation  |
| EntitySchema for this class | Entity schema not supported yet (E436)  |
| Arouezenn Unicode | ⛪  |
| Category for eponymous categories | Category:Wikipedia categories named after churches  |
| Category for the view of the item | Category:Views of churches  |

  Eus Wikidata
Iliz (savadur)
Er relijion kristen eo an **iliz** ar savadur relijiel pennañ er barrez, rak ar savadurioù heñvel eus eil renk a vez anvet chapelioù.

Evit pediñ ha ober lidoù e vez bodet ar feizidi. Eno e lid ar beleg katolik pe reizhkredennour an oferenn hag ar pastor protestant ar c'hult.

## Renkadur an ilizoù

Hervez o brasted pe o implij e c'hell bezañ an ilizoù :

* iliz-veur m'eo iliz un eskob.
* iliz-primad m'eo iliz un arc'heskob-primad
* penniliz
	+ m'eo bet savet hervez tres an Henamzer
	+ m'eo bet savet gant un impalaer
	+ m'en deus roet ar Pab an titl-se dezhi (abalamour d'ur pirc'hirinded peurvuiañ)
* iliz-chabistr ma 'z eus ur chabistr chalonied evit he merañ (ha ma n'eo ket un iliz-veur)
* iliz parrez ma vez implijet gant ue gumuniezh lik nemetken
* iliz abati m'eo iliz pennañ un abati.
* Ur chapel a zo ul lec'h a eil renk evit al lidoù :
	+ m'eo enklozet en un iliz, implijet e vez evit enoriñ ur sant pe ober lidoù ur familh pe ur genvreuriezh
	+ ur chapel gastell pe chapel ospital pe ur chapel vered e c'hell bezañ ivez.
	+ ur chapel goun eo m'eo bet savet en ul lec'h dibar : (andon burzhudus, lec'h ur burzhud, bez ur sant en diavaez)
# Kaerskriverezh

Kaerkskriverezh textura, bibl latin (1407), war ziskouez en abati Malmesbury, Wiltshire, Bro-Saoz
Kaerskriverezh gant Iris Yawén Hsú (徐雅雯)
Koran, XIvet kantved
**Kaerskriverezh**, pe **kaligrafiezh**, a reer eus arz ar stummañ lizherennoù brav.

## Orin

Savet eo ar ger "kaerskriverezh" war batrom ar ger gallek (hag etrevroadel, war-bouez ur yezh bennak evel an islandeg) *calligraphie*, a zeu eus ar gerioù henc'hresianeg κάλλος (*kállos*, brav) ha γραφεĩν (*grapheîn*, skrivañ), ha "kaligrafiezh" n'eo nemet un azasadenn anezhañ evel-just.

## Istor

E kement sevenadurezh ma reer gant ar skritur ez eus bet eus kaerskriverezh. E sevenadurezhioù zo ez eo deuet da vezañ un arz a-bouez, abalamour da zegouezhadoù istorel pe prederouriezhel dibar.
E meur a sevenadurezh eus ar Reter ez eo un arz kuzh : ne c'haller ket dispartiañ ar menoz, ar barr-livañ pe an tres diouzh ar brederouriezh.

## Notennoù ha daveennoù

## Gwelet ivez

* Kaligram
* Barr-livañ
# Xian Xinchang

Ur c'hombod melestradurel eus ar gêr-prefeti Shaoxing eo Xian* Xinchang** (新昌县 ; pinyin : *Xīnchāng Xiàn*), unan eus an daou *xian* eno.

War-dro 430 000 a dud zo o chom eno.
# Tan-gwall

Tan-gwall e Helsinki, e miz Mae 2006
Un **tan-gwall** zo un tan bras n'eo ket mestroniet gant mab-den hag a c'hall ober kalz a zistruj. Tier, savadurioù, kêrioù zoken, listri ha koadoù eo an traoù a ya da zeviñ dre un tan-gwall alies, penn-da-benn pe evit ul lod anezho.

Dañjerus kenañ eo an tanioù-gwall evit tud ha loened. Gallout a reont mervel pe bezañ gloazet gant ar flemmen hag ar moged, pe o klask tec'hel kuit o lammat eus ur savadur pe ul lestr. Pa grog an tan e vez galvet ar bomperien an aliesañ, ha stourmañ a reont outañ oc'h implijout dour ha produioù evit mougañ an tan. Reoladoù ha reolennoù zo e-pleustr el lec'hioù foran, er savadurioù hag en natur dreist-holl, evit diarbenn an tan, met a-wechoù eo enaouet a-ratozh, ar pezh a zo ur torfed.

## Tanioù-gwall brudet en istor

Setu un nebeud tanioù-gwall kêrioù pe savadurioù brudet dre an istor :

* Henroma e 64 (darvoudel) ha 191 (torfedel a-hervez)
* tan-gwall bras Londrez e 1666 (darvoudel)
* tan-gwall bras Roazhon e 1720 (darvoudel)
* tan-gwall Moskov e 1812 (torfedel)
* tan-gwall bras Bukarest e 1847
* tan bras Chicago e 1871
* tan-gwall ar Reichstag e 1933 e Berlin (torfedel)
* tan-gwall Parlamant Breizh e 1994 e Roazhon (n'ouzer ket ha darvoudel pe torfedel e oa)