Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 Gouere

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Gouere** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |   |   |   |

 |
|  |

## Darvoudoù

* 1661 : embann a ra Bank Stockholm ar bilhedoù kentañ en Europa.
* 2008 : krouidigezh ar gevredigezh .bzh.

## Sportoù

* 1947 : 18vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Les Sables-d'Olonne (Vañde) ha Gwened ; trec'h eo Pietro Tarchini (Suis).
* 1991 : 11vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Ervlan ; trec'h eo Charly Mottet.
* 2001 : dilennet eo ar Belgiad Jacques Rogge da 8vet prezidant ar Poellgor etrebroadel olimpek.

## Ganedigezhioù

|  |  |
| --- | --- |
| Ginger Rogers (1941). |  |

* 1872 : Roald Amundsen, ergerzher norvegiat.
* 1911 : Ginger Rogers, aktourez stadunanat.
* 1952 : Stewart Copeland, sonaozer ha soner taboulin stadunanat, unan eus tri c'hrouer ar strollad The Police.

## Marvioù

|  |  |
| --- | --- |
| Herbert von Karajan (1938). |  |

* 1324 : Go-Uda, 91vet Impalaer Japan (1274-1287).
* 1342 : Roue Charlez Iañ Hungaria.
* 1917 : Vincenc Hrubý, mestrc'hoarier echedoù tchek.
* 1956 : Karel Hromádka, mestrc'hoarier echedoù tchek.
* 1985 : Heinrich Böll, skrivagner alaman, tapet Priz Nobel al Lennegezh gantañ e 1972.
* 1989 : Herbert von Karajan, rener laz-seniñ eus Aostria.
* 2012 : Jon Lord, sonaozer ha soner klavier saoz, unan eus pemp krouer ar strollad Deep Purple.

## Lidoù

* Itron Varia Menez Karmel
# Italianeg

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

| Italianeg (*italiano*)

---

 |
| --- |
| Perzhioù |
| Komzet e : | Italia, Suis, San Marino, Slovenia, Kroatia, Frañs, Keoded ar Vatikan, Malta, Arc'hantina, Brazil, Uruguay, Libia, Somalia, Stadoù Unanet Amerika |
| Rannved : | Europa, Afrika, Amerika |
| Komzet gant : | 70 000 000 |
| Renkadur : | 19-20 |
| Familh-yezh : | Yezhoù Indezeuropek
* Yezhoù italek
	+ - Yezhoù romanek
			* **Italianeg**
 |
| Statud ofisiel |
| Yezh ofisiel e : | Italia, Suis, San Marino, Slovenia, Kroatia, Keoded ar Vatikan, Somalia, Unaniezh Europa |
| Akademiezh : | Accademia della Crusca |
|  |
| Kodoù ar yezh |
| ISO 639-1 | it |
| ISO 639-2 | ita |
| ISO 639-3 |  |
| Kod SIL | ITA |
| Sellit ivez ouzh ar pennad Yezh. |

Desket e vez ar skritur-dorn e skolioù Italia (20vet-21vet kantved).
An **italianeg** a zo ur yezh renket e-touez ar yezhoù romanek, ar re-mañ e familh ar yezhoù indez-europek. Meur a rannyezh (ha sokiolektenn) italek-romanek a vez kavet. En Italia hag e Suis (kanton Ticino) e vez komzet hag e kumuniezhoù an Italianed divroet er bed a-bezh.

Evel meur a yezh Stad eo an italianeg modern ur rannyezh hag he deus graet berzh er-maez eus he fastell-vro, rannvro Toskana. Ar rannyezh toskan, an hini komzet ha skrivet e kêrioù Firenze, Pisa ha Siena, a zo aet da vezañ yezh Italia a-bezh, peogwir eo an hini vrudetañ e-keñver ar sevenadur hag dreist-holl al lennegezh.

E toskaneg eo bet skrivet levrioù Dante Alighieri, Petrarca ha Boccaccio a vez sellet outo evel an tri skrivagner italianek brasañ.

Brud Firenze, ur gaer a geoded, galloudus ha pinvidik a-gozh, kentañ kêrbenn Italia, a zo bet ur fed a-bouez ivez.

## Italianeg ha brezhoneg

### Gerioù brezhonek a orin italianek (*geriadur An Here*)

Deuet ez eus un nebeud gerioù italianek e brezhoneg, dre hanterouriezh ar galleg peurvuiañ.

* mandolinenn (It: *mandolino*)
* piano (It: *piano*)
* pizza (It: *pizza*)
* spaghetti (It: *spaghetti*)

### Geriadurioù

* **Geriadurig brezhoneg/italianeg**, Yoran Embanner

### Oberennoù italianek bet troet e brezhoneg

* LearnItaliano.net
* Boccaccio, G., **Ar marvailher italiat**, *troet gant Alan Brenn*, Emb. Gwalarn, 1931
* Dante, **An Divina Commedia**, *troet gant Pêr Bourdellez*, Imbourc'h, 1977
* Manzoni A., **Danvez Priedoùtroet gant Pêr Bourdellez*, Mouladurioù Hor Yezh, 1986
* Silvestri, B., **Avel-draezh**, *troet gant Aline Gleoneg*, Ti embann Al Lanv, 2003

## Notennoù

* Serianni, Luca (2000). *Italiano* (in it). Milan : Garzanti.
* Berloco, Fabrizio (2018). *The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition* (in en). Lengu. ISBN 978-8894034813.
# Mor Karib

Ar Mor Karib
Ar Mor Karib e Bocas del Toro (Panama)
Ar **Mor Karib**, pe **Mor an Antilhez**, a zo ur mor er Meurvor Atlantel, er reter da Greizamerika, er gevred da bleg-mor Mec'hiko. En em astenn a ra war-hed ur 2 415 km a reter da gornôg, ha dre vras, an hanter nebeutoc'h a hanternoz da greisteiz, dezhañ ur gorread a 2 640 000 km².

## An anv

Dont a ra an anv eus hini ar bobl Karib a veve eno betek donedigezh ar Spagnoled er XVvet kantved. Sede anvioù ar broioù pouezusañ en-dro d'ar Mor Karib:

* Mec'hiko, Honduras, Nicaragua ha Costa Rica er c'huzh-heol;
* Panama, Kolombia ha Venezuela er c'hreisteiz;
* An Antilhez Bihanañ (Grenada, Martinik, Gwadloup, ha re all), er sav-heol;
* An Antilhez Brasañ (Puerto Rico, Hispaniola, Jamaika ha Kuba) en hanternoz.

Gwel eus ar Mor Karib

## Gwelout ivez

* Listennad ar morioù ha meurvorioù
* Antilhez

## Liammoù

* (fr) Disklêriadur Margarita
# Kevre Kolombia Vras

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Setu ur pennad **diechu** hag a denn d'an istor. Gallout a rit reiñ un tamm skoazell, ha kreskiñ ar pennad : krogit e-barzh !*
* Mar karfec'h reiñ hoc'h ali ha netra ken, grit 'ta e pajenn ar gaozeadenn*.*
 |

Kartenn Gran Colombia e 1824.
**Kevre Kolombia Vras** (*Gran Colombia*) a zo ur stad bet krouet e miz Kerzu 1819, e Kendalc'h Angostura, ur c’hevread a oa ennañ Venezuela, Kolombia, Panama hag Ecuador. Simón Bolívar a voe prezidant ar vro ha Francisco de Paula Santander an eilprezidant anezhi. Er bloavezhioù war-lerc’h e voe peurdrec’het ar Spagnoled : gant emgannoù Carabobo e 1821 ha Pichincha e 1822 e voe kreñvaet krog Bolívar war Venezuela hag Ecuador. Divodet e voe e 1831.
# 1831

*Diwar-benn bloavezh **1831** an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Belgia

* 3 a viz C'hwevrer: aet Louis de Nemours, mab da Loeiz-Fulup Iañ, da roue ar Velgiz.

#### Breizh

#### Frañs

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

##### Stadoù-Unanet

#### Suamerika

1831 : Emgann Salsipuedes

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 1831*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 1831*
# 1903

*Diwar-benn bloavezh **1903** an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

* Goulenn a ra an enseller Akademiezh Dantzer en un danevell kaset da guzul-departamant ar Mor-Bihan ma vo kinniget he skoazell gant an Iliz evit reiñ o fask d'ar c’hallegerien hepken.
* 5 a viz Gwengolo: degemeret eo Bro gozh ma zadoù Taldir Jaffrennou da gan broadel Breizh da-geñver kendalc'h an URB e Lesneven.

#### Frañs

* Kelc’hlizher Combes a zifenn ober ar sarmon e brezhoneg en ilizoù.

#### Impalaeriezh Rusia

* 19-21 a viz Ebrel : pogrom Kichinev.

#### Makedonia

* 2 a viz Eost : emsavadeg Ilinden.

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Iskevandir indezat

* 12 a viz Kerzu : deroù ergerzhadenn vrezel Breizh-Veur e Nepal.

#### Reter-pellañ

### Afrika

#### Aljeria

* 2 a viz Gwengolo: Emgann El-Moungar.

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

##### Stadoù-Unanet

#### Suamerika

* 3 a viz Du : dizalc'hiezh Panama.

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

* 17 a viz Kerzu: kentañ nijadenn aerlestr *Flyer* Orville Wright ha Wilbur Wright e Kitty Hawk (Stadoù-Unanet).

### Armerzh

### Sport

* 16 a viz Genver : dont a ra ar gazetenn-sport *L'Auto-Vélo* da vezañ *L'Auto* (Bro-C'hall).

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 1903*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 1903*
# 1914

|  |
| --- |
| **Bloavezhioù**
1911 1912 1913 - **1914** - 1915 1916 1917 |
| **Dekvloaziadoù**
1890 1900 - **Bloavezhioù 1910** - 1920 1930 |
| **Kantvedoù**
XIXvet kantved - **XXvet kantved** - XXIvet kantved |
| **Milvedoù**
Iañ milved - **Eil milved** - IIIe milved |

*Diwar-benn bloavezh **1914** an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.*

## Afrika

 Angola
* 18 a viz Kerzu : Emgann Naulila e Su ar vro.

 Tanzania
* 3 a viz Du : deroù Emgann Tanga etre an Impalaeriezh alaman hag ar Rouantelezh-Unanet.

## Amerika

### Norzhamerika

### Kreizamerika

### Suamerika

## Azia

#### Reter-Nesañ

#### Reter-Kreiz

#### Reter-Pellañ

#### Iskevandir Indez

## Europa

 Aostria-Hungaria
* 28 a viz Mezheven : an arc'hdug Franz Ferdinand Aostria-Este zo muntret e Sarajevo gant ar Bosniad Gavrilo Princip
* 28 a viz Gouere : deroù ar Brezel-bed kentañ pa zisklêr Aostria-Hungaria ar brezel ouzh Serbia.

 Bro-C'hall
* 12 a viz Gwengolo : trec'h eo Bro-C'hall hag Impalaeriezh Breizh-Veur e Kentañ emgann ar Marne.
* Nedeleg hag en devezhioù war-lerc'h : treverzioù lec'hel primaozet war talbenn gornôg ar brezel.

## Okeania

## Armerzh

## Arzoù

## Politikerezh

## Skiantoù

## Sportoù

## Relijionoù

* 3 a viz Gwengolo : dilennet eo ar c'hardinal italian Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa da bab an Iliz katolik roman dindan an anv Benead XV.

## Ganedigezhioù

## Marvioù

* 9 a viz Genver : Louise Michel, e Marselha.
# Kanol Panamá

Panama hag ar ganol
**Kanol Panamá** a zo ur ganol a-dreuz strizh-douar Panamá. Digoret eo bet e 1914. Kleuziet eo bet evit digeriñ un hent d'al listri etre ar Meurvor Habask hag ar Meurvor Atlantel.