# Strontiom

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Strontiom |  |

 |
| Rubidiom – **Strontiom** – Itriom |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ca **Sr** Ba | taolenn beriodek, Strontiom
Taolenn beriodek |

 |
|

---

 |
| **Niver atomek** | 38 |
| **Rummad kimiek** | Metaloù prialkaliek |
| **Strollad** | 2 |
| **Trovezh** | 5 |
| **Aozadur elektronek** | [Kr] 5s2 |
| **Niver oksidadur** | +2 |
| **Tredanleiegezh** | 0.95 |
| **Skin atomek** | 215,1 |
| **Tolz atomek** | 87,62 |
|

---

---

 |
|

---

 |
|  |

Un elfenn gimiek eo ar **strontiom** ; **Sr** eo e arouez kimiek, **38** e niver atomek ha **87,62** e dolz atomek. Ur metal prialkaliek eo ar strontiom, evel holl elfennoù ar strollad 2.

Ur metal blot liv an arc'hant eo ar strontiom, a gaver e kailhoù evel er *strontianit*. Da arvelen e tro pa vez lakaet en aer.

Petra bennak ma kaver strontiom e Stadoù-Unanet Amerika ez eus bet paouezet d'e zastum eno abaoe 1959, ha da fardañ *karbonat strontiom* (SrCO3) e 2006.

Sina eo ar c'henderc'her pennañ er bed (210 000 tonennad e 2011), dirak Spagn (120 000 t) ; Mec'hiko eo an trede (35 000 t), heuliet gant Maroko, Iran, Arc'hantina ha Pakistan. Un 380 000 t bennak a strontiom a voe kenderc'het er bed e 2011.

## Istor

E kêr Strontian, e penn Loch Shuaineart e Bro-Skos (*Sròn an t-Sìthein* e gouezeleg Bro-Skos, "beg run ar boudiged") e voe dizoloet kailh *strontianit* e dibenn an XVIIIvet kantved.

E 1790 e verzas ar c'himiour norzhiwerzhonat Adair Crawford e oa un elfenn nevez er c'hailh-se. E 1793 e voe ar c'hailh anvet *strontit* gant ar c'himiour skosat Thomas Charles Hope.

E 1808 e teuas ar c'himiour kerneveurat Sir Humphry Davy a-benn da hiniennekaat an elfenn nevez, a anvas *strontiom* hervez stumm anvioù ar metaloù prialkaliek all.

## Perzhioù

Ur metal blot eo ar strontiom, ha *govelius* eo (tu zo d'e bladañ a-daolioù mailh).

### Kimiek

Dazgweredus-kenañ eo ar strontiom : pa vez lakaet e darempred gant dour e ro hidrogen (H) ha *hidroksidenn strontiom* (Sr(OH)2) ; deviñ a ra en aer en ur reiñ *oksidenn strontiom* (SrO) ha *nitrid strontiom* (Sr3N2).

### Izotopoù

Stabil eo pevar izotop naturel ar strontiom ; **88Sr** eo an hini paotañ (82,58 %), kent **86Sr** (9,86 %), **87Sr** (7,0 %) ha **84Sr** (0,56 %).

*Skinc'hanet* eo **87Sr** ivez, da lavaret eo e teu diwar skinoberiegezh 87Rb ; daou zoare **87Sr** zo neuze : an hini a zo bet ganet gant stered evel **84Sr**, **86Sr** ha **88Sr**, hag an hini a zo deuet diwar **87Rb**.

C'hwezek izotop distabil zo, an hini pouezusañ o vezañ **90Sr** (hanter-vuhez : 28,78 bloavezh) ; diwar ar skiriadur derc'hanel e teu, hag e 1986 e kontammas korn-bro Tchornobyl en Ukraina a-c'houde tarzhadenn ur greizenn nukleel.

## Arver

Kentañ arver ar strontiom e voe ar c'henderc'hañ sukr digant beterabez-sukr dre *hidroksidenn strontiom* Sr(OH)2 adalek 1849, ar pezh a voe graet en Alamagn betek dibenn an XIXvet kantved ; tremen 100 000 t a hidroksidenn strontiom a veze arveret bep bloaz kent ar brezel-bed kentañ a-benn kaout sukr.

Skort eo arveroù ar rubidiom hag e genaozadoù hiziv an deiz, hogen implijet e vez da zisrannañ an TDN, da fardañ neudennoù luc'hek, kleuzeurioù (lampoù), binvioù da welet en deñvalijenn. Servij a ra ivez da gevanaozañ kenderc'hadoù kimiek, ha gant ar c'heziom e vez arveret en horolajoù atomek.

Muioc'h ag arveroù zo da kenaozadoù ar strontiom :

* *aluminat strontium* SrAl2O4 : evel fosfor skedus, a bad pelloc'h e lampr ;
* *karbonat strontiom* SrCO3 : fardañ gwarelloù ferrit, tanioù-arvest, ha puraat ar zink ;
* *kloridenn strontiom* SrCl2 : betek 10 % anezhi a vez lakaet e lod toazoù-dent evit an dent kizidik ;
* *nitrat strontiom* Sr(NO3)2 : tanioù-arvest ;
* *sulfat strontiom* SrSO4 : tanioù arvest ;
* *titanat strontiom* SrTi03 : fardañ falsdiamantoù.

Lod kenaozadoù kemplezh a vez arveret er vezegiezh hag e greanterezh an elektronik.

## Notennoù

## Daveennoù

* *American Chemical Society* (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / *Bibliothèque nationale de France* (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* *Pure an Applied Chemistry* (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* *National Institute of Standards and Technology* (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* *Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)* (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 *Brookhaven National Laboratory* (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* *International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)* (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* *Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)* (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* *National Nuclear Data Center* (en) Liamm oberiant 09 KZU 12
* *Royal Society of Chemistry* (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* *Webelements* (en) Liamm oberiant 26 HER 2012

| Kimiezh | Elfennoù kimiek |
| --- |
|

Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
Taolenn beriodek
Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
 |
| Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford |