# Reizhiad korvoiñ

reizhiad korvoiñ

seurt meziant| Iskevrennad eus | system software  |
| Rann eus | computing platform  |
| Raklec'hiet gant | kernel  |
| Studiet gant | stlenneg  |
| Istor | history of operating systems  |
| EntitySchema for this class | Entity schema not supported yet (E102), Entity schema not supported yet (E179)  |
| Tikedenn Stack Exchange |   |
| Roll elfennoù | list of operating systems  |
| Category for eponymous categories | Category:Wikipedia categories named after operating systems  |

  Eus Wikidata
Ar **reizhiad korvoiñ** Ubuntu (2013)
## Erouezadur

**Reizhiad korvoiñ** a reer eus ur strollad goulevioù sternet ouzh un urzhiataer pe un trevnad stlennegel hag a ziogela daou arc'hwel meur :

* ardeiñ loazioù an trevnad stlennegel dre ziogelaat al lodennadur anezhe etre meur a arveriaded ;
* diogelaat d'an arveriaded ur strollad gwazerezhioù e erouez dezhe ur c'hetal azasoc'h d'o ezhommoù eget hini an ardivink alvezel.

Ur strollad meziantoù ha periantoù amkanet da efediñ gwezhiadurioù oc'h ober gant keweriañ ent-emgefreek ar stlennoù eo ar reizhiad stlennegel.

Kehentiñ un hevelep reizhiad gant ar bed tro-dro a zo diogelaet gant parzhioù haeziñ ; un etrewezhiañ gant trevnadoù alvezel e vez ar reizhiad stlennegel hag a evezh pe a sturia anezhe a vez diogelaet gante ivez.

Arc'hwel ar reizhiad stlennegel a bourchas gwezhiadurioù gouest da skoaziañ da seveniñ kudennoù boaz :

* ardeiñ ar stlennegoù : kadaviñ, dihaeziñ, klask, kehentiñ, gwareziñ ouzh an teukadoù hag an ebarzhiñ ;
* danzen ar goulevioù ;
* ardeiñ al loazioù da gevaraezañ korvoiñ ar goulevioù (krouadur un amva ret da erounit ar goulevioù) ;
* ardeiñ ha rannañ al loazioù (periant, stlennegoù....) etre an holl arveriaded.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Meziant arload |
| Meziant diazez |
| Ardivink alvezel |

 |

Ar strollad gougorioù-se pourchaset gant ar reizhiad korvoiñ zo evit arveriaded ar reizhiad stlennegel-se un ardivink solluniek (distrilhet) pe darvanel en eneb ouzh an ardivink alvezel kediet gant parzhioù periantel.

Dielfennet e c'hell bezañ ar meziant diazez e daou live :

* binvioù ha gwazierezhioù (kempunerioù, kargerioù, embannerioù, goulevioù mavek....) ;
* ar reizhiad korvoiñ.

## Roll ar reizhiad korvoiñ

* **Ardeiñ ar c'hewerier** : karget eo ar reizhiad korvoiñ d'ardeiñ an deverkañ ar c'hewerier etre ar goulevioù oc'h arverañ un treol kanturzhiañ. Rizh ar c'hanturzhier a zo e dalc'h ar reizhiad korvoiñ.
* **Ardeiñ ar vemor vresk** : karget eo ar reizhiad korvoiñ d'ardeiñ ar memor vresk deverket da bep arload hag ivez da bep arveriad. Pa ne vez ket a-walc'h a vemor vresk e vez krouet ur maez memor war ar gantenn galet anvet **memor darvanel**. Ar c'halvezder-se a gevaraez d'arverañ arloadoù a vez o c'houlenn muioc'h a vemor eget ma 'z'eus e-barzh an urzhiataer ; hogen kalz gorrekoc'h eo ivez !
* **Ardeiñ an enankañ/ec'hankañ** : kevaraezañ a ra ar reizhiad korvoiñ da unelaat ha da wiriañ an haeziñ ar goulevioù arload d'al loazioù periantel dre ar sturioù anvet ivez **ardoerioù trobarzhelloù** pe **ardoerioù enankañ/ec'hankañ**.
* **Ardeiñ an erounit an arloadoù** : karget eo ar reizhiad korvoiñ d'ardeiñ an arc'hwel reizh d'an arloadoù o teverkañ dezhe al loazoù periantel rekis. Galloud a ra lazhañ un arload ne vefe ket ken oc'h arc'hwelañ reizh.
* **Ardeiñ ar gwirioù** : karget eo ar reizhiad d'ardeiñ ar surentez e-keñver erounezadur an arloadoù. Diogelañ a ra e vije arveret al loazoù nemet gant ar goulevioù hag an arveriaded gwirioù rekis gante.
* **Ardeiñ ar restroù** : Ardoet e vez gant ar reizhiad korvoiñ al lenn hag ar skrivañ er **reizhiad restroù** hag ar gwirioù haezerezh d'ar restroù gant an arloadoù hag an arveriaded.
* **Ardeiñ an ditouroù** : pouchas a reont ouzhpenn ditouroù dindan stumm menegerioù a-zivout stad arc'hwel an ardivink.

## Arc'hwelioù pennañ ar reizhiad korvoiñ

|  |
| --- |
| **Arveriad** |
|  |
| **Arloadoù** / *Applications* |
|  |
| Ardeiñ al labourioù | **Reizhiad korvoiñOperating System* (OS) |
| Ardeiñ ar restroù |
| Ardeiñ an enankañ-ec'hankañ |
| Ardeiñ ar memor |
|  |
| **Kraoñell** / *Kernel* |
| **Periant** / *Harware* |

## Renkadur ar reizhiadoù korvoiñ

Meur a rizh renkadurioù a vez arveret.

Gant hentenn haeziñ d'ar reizhiad gant an arveriad
* Dre estezioù : reizhiadoù treuzgreat hag etrewezhiat, da skouer : amberzañ ur vilhetenn er SNCF
* Dre reked : amzer werc'hel
* Dre labourioù *(batch)* : keweriañ dre lodoù, da skouer : hizivaat kontoù bank e-kerzh noz

Gant rizh arloadoù e vez an arveriaded oc'h ober gante
* Evit danzen goulevioù
* Evit dazverañ ar roadennoù

Gant kefluniadur ar reizhiad stlennegel
* Ur c'hewerier : reizhiad un-kewerier
* Lies kewerier : reizhiad lies-kewerier
* Diazezet war ur rouedad : reizhiad rouedad

Gant an doare da rannañ al loazioù meziantel hag alvezel
* Rannañ ar memor etre lies goulevioù : reizhiad lies-goulevet
* Rannañ an amzer gewerier etre ar goulevioù en erounezadur : amzer rannet (rannadur dre gantom amzer) pe amzer werc'hel (rannadur dre devet ar poelladoù)

Gant niver an arveriaded diaser
* Reizhiad un-stael
* Reizhiad lies-stael

## Perzhioù ur reizhiad

* Ar soliusted : bevennañ an heuliadoù eus an teukadoù periantel pe eus fazioù an arveriaded. Tremen hebioù ar c'holloù stlennegoù beteg gouzout e vije ur chanad.
* An efedusted : arverañ ar gwellañ possubl al loazioù hag ar gallusterioù periantel (hep dispign re evitañ e-unan).
* An aested arver : pourchas un areg arc'hañ (emziviz arveriad/reizhiad) ha deznaouadoù fazioù (reizhiad/arveriad) sklaer ha resis.
* An azasausted : kevaraezañ daskemmadurioù meziantel ha periantel an aesañ ar gwellañ gant binvioù arbennik.
* Ar muzuliadusted : marilhañ jederezh al loazioù implijet gant an arveriaded, muzuliañ an arventennoù arc'hwel ha karg.

## Un nebeud reizhiadoù korvoiñ

Galloud a reer diforc'hiñ meur a rizh reizhiadoù korvoiñ hervez o barregezh d'ardeiñ diaser stlennoù 16 bit, 32 bit pe 64 bit a hed.

| Reizhiad | Enbonegañ | Unarveriad | Liesarveriad | Unpoellad | Liespoellad |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **DOS** | 16 bit |  |  |  |  |
| **Windows 3.1** | 16/32 bit |  |  |  | Nann kentprenel |
| **Windows 95/98/Me** | 32 bit |  |  |  | Kevelourel |
| **Windows NT/2000** | 32 bit |  |  |  | Kentprenel |
| **Windows XP** | 32/64 bit |  |  |  |
| **UNIX/LINUX** | 32/64 bit |  |  |  |
| **MAC/OSx**  | 32 bit |  |  |  |
| **VMS** | 32 bit |  |  |  |

## Un nebeud despizadurioù

* "Liespoellat" *(multithreaded)* a reer eus ur reizhiad korvoiñ hag a zo gouest da erounit lies poellad (*processus*) diaser.

"Kentprenel" eo ur reizhiad korvoiñ pa vez kenstaget ennañ ur c'hanturzhier hag a vez o tazparzhañ an amzer ardivink etre ar poelladoù a c'houlenn anezhañ hervez dezverkoù tevet.

* "Amzer rannet" eo ur reizhiad pa vez ur feurbarzh amzer roet da bep hini eus ar poelladoù gant ar c'hanturzhier. Gwir eo evit ar reizhiadoù korvoiñ liesarveriad a gevaraez da lies arveriadoù d'arverañ diaser war un ardivink arloadoù disheñvel pe beuzheñvel. "Reizhiad treuzgreadel" a reer eus ar reizhiad neuze. Ur feurbarzh amzer avez roet da bep arveriad d'en ober.

## Parzhioù ar reizhiad korvoiñ

Kediet eo ur reizhiad korvoiñ gant ur strollad meziantoù o kevaraerañ un etrewezhiañ gant ar periant. Setu un nebeud anezhe :

* ar graoñell *(kernel)* a stroll arc'hwelioù diazezel ar reizhiad evel ardeiñ ar memor, ar poelladoù, ar restroù, an enankoù-ec'hankoù pennañ hag arc'hwelioù kehentiñ ;
* an dewezhier arc'hadoù' *(shell)* a gevaraez ar c'hehentiñ gant ar reizhiad dre un areg arc'hañ. Hemañ a ro an tu d'an arveriad da sturiañ an trobarzhelloù hep anavezout dre ret dezverkadurioù ar periant e vez oc'h ober gantañ, ardeiñ ennegoù alvezel ha kement zo ;
* ar reizhiad restroù *(FS, file system)* a gevaraez da varilhañ ar restroù en ur gwezennad.

## Liammoù diavaez

* (br) (fr) Geriadurioù Preder en-linenn