Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Reizhiad ar Broadoù Unanet

Reizhiad ar Broadoù Unanet

strollad| Iskevrennad eus | ensavadur  |
| Anv e yezh-vamm an den | United Nations System, Système des Nations unies, Sistema de las Naciones Unidas  |
| Lec'hienn ofisiel |   |

  Eus Wikidata
Graet e vez **Reizhiad an ABU** (saozneg: *United Nations System*) eus c'hwec'h rannad diazez Aozadur ar Broadoù Unanet: Bodadeg veur ar Broadoù Unanet, Kuzul Surentez ar Broadoù Unanet, Kuzul Ekonomikel ha Sokial ar Broadoù Unanet, Kuzul-gwareziñ ar Broadoù Unanet, al Lez-varn Etrebroadel, hag ar Sekretourva, hag an ajañsoù arbennikaet hag aozadurioù all liammet outo. E reizhiad an ABU e vez kavet is-aozadurioù meret en un doare dizalc'h, evel sekretourva an arc'hantouiñ hag ar programoù, an ensavadurioù enklask ha gourdoniñ, ha reoù all c'hoazh. Ul lod eus an aozadurioù-se a zo koshoc'h eget an ABU krouet e 1945 hag a zo un hêrez da Gevredigezh ar Broadoù.

Ul lod eus pennoù ar galloud erounit eus aozadurioù reizhiad Aozadur ar Broadoù Unanet, hag eus Aozadur Bedel ar C'henwerzh, ha n'eo ket ent ofisiel ul lodenn eus reizhiad Aozadur ar Broadoù Unanet, o deus sezoù e burev kenurzhiañ pennrenerien reizhiad Aozadur ar Broadoù Unanet. An aozadur-se, renet gant Sekretour meur ar Broadoù Unanet, en em gav div wech ar bloaz evit kenurzhiañ labour an aozadurioù a gemer perzh e Reizhiad ar Broadoù Unanet.

## Notennoù ha daveennoù
# Tierniezh Liang

|  |
| --- |
| **梁朝 Liang** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **502 – 557** |  →
 |

 |
| **Kêr-benn** | *Dianav* |
| **Yezh(où)** | Sinaeg |
| **Gouarnamant** | Impalaeriezh |
| **Impalaer** |
|  - 502-549 | Wu Liang |
|  - 549-551 | Jianwen Liang |
|  - 551-552 | Yu Zhang Wang |
|  - 552-555 | Yuan Liang |
|  - 555 | Zhen Yang Hou |
|  - 555-557 | Jin Liang |
| **Istor** |  |
|  - Kouezh Qi ar Su | 502 |
|  - Krouidigezh Tierniezh Chen | 557 |

|  |
| --- |
| Istor Sina**Istor Sina** |
| **3 Enorus & 5 Impalaer** |
| **Tierniezh Xia** |
| **Tierniezh Shang** |
| Zhou ar C'hornôg | **Zhou** |
| Nevezamzer & Diskar-amzer | Zhou ar Reter |
| Stadoù Brezelour |
| **Tierniezh Qin** |
| Han ar C'hornôg | **Han** |
| Xin |
|
Han ar Reter
 |
| **Teir rouantelezh** |
|
Wei
 |
Shu
 |
Wu
 |
|
Jin ar C'hornôg
 | **Jin** |
| **C'hwezek rouantelezh** |
Jin ar Reter
 |
| **Tierniezhioù Su & Norzh** |
| **Tierniezh Sui** |
| **Tierniezh Tang** (troc'het gant an eil Zhou)
 |
| **Liao** |
5 Tierniezh & 10 Rouantelezh
 |
|
Song an Norzh
 | **Song** |
| **Jin** | **Kornôg Xia** |
Song ar Su
 |
| **Tierniezh Yuan** |
| **Tierniezh Ming** |
| **Tierniezh Qing** |
| **Republik Sina** |
| **Republik Pobl Sina** (1, 2, 3, 4)
 | **Republik Sina** (Taiwan) |
|

---

* **Kronologiezh istor Sina **Tierniezhioù istor Sina **Istor milourel Sina**
 |

**Tierniezh Liang** (sinaeg 梁朝) (502-557), anvet ivez **Tierniezh Liang ar Su** (南梁) a oa an hini trede eus Tierniezhoù ar Su eus Sina. Savet e oa bet pa gasas kuit diazezer an dierniezh, Wu Liang impalaer diwezhañ Qi ar Su.

Betek 557 e badas stad Liang. D'ar poent-se e voe e rener diwezhañ diskarret gant Wu Chen a grouas an dierniezh Chen. Ur mab-bihan eus Impalaer Wu a savas ur stad nevez war-dro Jiangling e 555, Liang ar C'hornôk (西梁) e anv. Sujet da diernezhoù an norzh e chomas e-pad tout e vezañs ha torret e voe gant Impalaer Wen Sui.

## Renerien Liang

| Anv ofisiel | Anv familh hag Raganvs | Ren | Marevezh |
| --- | --- | --- | --- |
|  |
| Wu Liang - Wu Di
(武帝 Wǔ Dì) | Xiao Yan (蕭衍 Xiāo Yǎn) | 502-549 | Tianjian (天監 tiān-jiān) 502-519 Putong (普通 pǔ-tōng) 520-527 Datong (大通 dà-tōng) 527-529 Zhongdatong (中大通 zhōng-dà-tōng) 529-534 Datong (大同 dà-tóng) 535-546 Zhongdatong (中大同 zhōng-dà-tóng) 546-547 Taiqing (太清 tài-qīng) 547-549 |
| Jianwen Liang - Jianwen Di
(簡文帝 jiān wén dì) | Xiao Gang (蕭綱 xiāo gāng) | 549-551 | Dabao (大寶 dà bǎo) 550-551 |
| Priñs Yuzhang - Yu Zhang Wang
(豫章王 yù zhāng wáng) | 蕭棟 xiāo dòng | 551-552 | Tianzheng (天正 tiān zhèng) 551-552 |
| Yuan Liang - Yuan Di
(元帝 yuán dì) | 蕭繹 xiāo yì | 552-555 | Chengsheng (承聖 chéng shèng) 552-555 |
| Marquess of Zhenyang - Zhen Yang Hou
(貞陽侯 zhēn yáng hóu) | 蕭淵明 xiāo yuān míng | 555 | Tiancheng (天成 tiān chéng) 555 |
| Jing Liang - Jing Di
(敬帝 jìng dì) | 蕭方智 xiāo fāng zhì | 555-557 | Shaotai (紹泰 shào tài) 555-556 Taiping (太平 tài píng) 556-557 |

## Notennoù

|  |  |
| --- | --- |
|  | **中文世界門戶 Porched ar bed sinaat** — 找到關於中國的頁面 Adkavit ar pennadoù a denn d'ar bed sinaat. |
# Xi'an

Mogerioù kêr Xi'an
**Xi'an** (西安) zo unan eus kêrioù-penn kozh Sina, e rannvro Shaanxi, e-kreiz Republik Pobl Sina hiziv. E 2002 e oa annezet gant 2 872 539 a dud ha war-dro 7,5 milion a dud a oa en tolead tolpad-kêrioù. Gwechall e oa anvet **Chang'an** (长安, 長安).

Emañ Xi'an war lez ar stêr Wei He, nepell diouzh kember ar stêr-se gant ar stêr Huang He. Amañ e oa penn kentañ Hent ar Seiz, e tu ar reter. Kêr-benn Sina e oa da vare an Dierniezh Tang ha d'ar mare-se dija e oa stank an dud enni, gant ouzhpenn ur milion a annezidi.

## Istor

Ouzhpenn 3100 bloaz en deus ar gêr. Hao (镐 / 鎬, Hào) pe Zongzhou (宗周, Zōngzhōu) a oa e anv e-pad Tierniezh Zhou.

## Gevelliñ

Gevellet eo Xi'an gant :

* Kyōto (Japan)
* Pau (Bearn)
* Istanboul (Turkia)
* Kebek (kêr) (Kanada)
* Brasilia (Brazil)
* Jeddah (Arabia Saoudat)
* Johannesburg (Suafrika)
* Kathmandu (Nepal)
* Taupo (Zeland-Nevez)
* Aten (Gres)
# Eil brezel etre Sina ha Japan

Brezel Sina ha Japan

brezel| Rann eus | Brezel ar Meurvor Habask, Eil Brezel-bed  |
| Anv er yezh orin | 中国抗日战争, 日中戦争  |
| Lec'h | Sina  |
| Deiziad kregiñ | 7 Gouere 1937  |
| Deiziad echuiñ | 9 Gwengolo 1945  |
| Perzhiad | Impalaeriezh Japan, Republik Sina (1912-1949), Taiwan  |
| Abeg pennañ | Marco Polo Bridge incident  |
| Istor | timeline of the Second Sino-Japanese War  |

  Eus Wikidata
An eil **Brezel Sina ha Japan** a grogas gant aloubadeg reter Sina gant arme impalaeriezh Bro-Japan. C'hwec'h vloaz goude aloubadeg Mandchouria ha savidigezh ar Stad margodenn Manchukuo, impalaeriezh Bro-Japan a zalc'he gant e bolitikerezh emledañ e Sina. Sur eus o chañsoù da echuiñ ar brezel buan ez eas ar Japaned betek ober ar raktres da c'hounit ar brezel en un nebeud sizunvezhioù : daoust da drec'hioù kentañ Bro-Japan e padas ar brezel e-pad eizh vloaz. Rediet e oa an impalaeriezh da verañ un dachenn ec'hon ha na oa ket sur.

Tagadenn Bro-Japan a zegasas un dreverzh er Brezel diabarzh a enebe ar C'huomintang ha Strollad Komunour Sina abaoe dek vloaz. Sevel a reas an div gostezenn un eil talbenn unvan sinaat. Ar brezel etre Sina ha Bro-Japan a oa gwadek-kenañ, ha dilerc'hioù pounner en doe war istor Bro-Sina ha war ar c'hempouezioù geopolitikel eus al lodenn-se eus ar bed en degadoù bloavezhioù goude.

Adalek 1939 e krogas ar brezel d'en em ledañ e diavaez Sina, gant ar brezel etre Bro-Japan hag an URSS e Mongolia. Adalek 1941 en em renkas Republik Sina a-du gant ar Gevredidi. Brezel Sina a zeuas da vezañ en un doare ofisiel ul lodenn eus an Eil Brezel-bed.

Echuiñ a reas brezel Sina ha Japan pa godianas Bro-Japan e 1945, hag heuliet e oa gant adkrog ar brezel diabarzh e Sina.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Brezel Sina ha Japan war ouhya.com
# Pi (niver)

Bezet ur c'helc'h 1 an treuzkiz anezhañ : bez' e vo  **WIKINIUM\_MATH\_PH\_0**  talvoudegezh e drogelc'h.
**An niver  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2** , distaget **Pi**, a reer eus un arstalenn vatematik, ar c'heñver etre trogelc'h ur c'helc'h hag e dreuzkiz. Tost eo an niver-se da 3,14159. Skrivet e vez an niver-se e meur a zoare evel "Pi" pe "π", al lizherenn c'hresianek, abaoe kreiz an XVIIIvet kantved. Gant ar matematikour kembreat William Jones e oa bet kinniget ober gant an arouezenn π evit se.

Graet e vez ganti en dric'hornventouriezh peurgetket.

## Notennoù ha daveennoù
# Sumer

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.
Penn Gudea, priñs Lagash. Dioritenn, Telloh (Kêr gozh Girsu), war-dro 2120 a-raok J.-K.
Kartenn eus Keodedoù-Stad Sumer
**Sumer** (eus an Akkadeg *Šumeru*; Sumereg 𒆠𒂗𒂠 *Ki-en-ĝir15*, da lâret eo "Bro an aotronez sevenaet" pe "bro c'henidik") a oa ur sevenadur hag ur vro istorel eus kreisteiz Mezopotamia, da lavaret eo Su Irak hiziv, da vare ar C'halkoliteg hag Henoadvezh an arem. Ar Sumeridi a reer eus hec'h annezidi.

Bleuniet he deus ar sevenadur-se eus kentañ trevadenn Eridu e-doug Prantad Obeid (fin ar VIvet milved a-raok J.K.) betek prantad Uruk (IVre milved), prantad an tierniezhioù arkaek (IIIde milved) ha kresk galloud Babilonia e deroù an eil milved. Ar c'hentañ sevenadur kêr gwirion a zo anezhi. Ijinet e oa un doare skrivañ dibar gant ar Sumeridi, ar skritur gennheñvel, hag ar sevenadur-se a verk eta diwezh ar ragistor er Reter-Nesañ ha deroù an Henamzer eno. Kavet ez eus bet kalz a destennoù miret mat war dablezennoù pri a ro dimp an tu da anavout gwell ar vro-se
Ne hañval ket bezañ ur sevenadur semitek e-keñver e yezh, ar sumereg. .

## Kudenn orin ar Sumeridi

Seblantout a ra e teuas sevenadur Sumer war-wel a-daol hag ur framm kêrioù bihan staliet mat ganti dija. E-kerzh e diorroadur e weler hini ar skritur hag ar savouriezh. Ken prim e weler an diorroadurioù e soñj an arkeologourien e c'hellfe sevenadur Sumer bezañ bet degaset eus ul lec'h all, gant alouberien da skouer. Kinniget eo bet ar Reter (Iran pe pelloc'h) ha ivez e enez Bahrein evel o lec'h orin.

Pa oa kavet tablezennoù pri raksumerek e 1961 e Tartaria (Roumania), deiziataet eus war-dro 6000 kent Jezuz-krist, e oa bet kinniget al lec'h-se ivez.

## Keodedoù-Stad

Er IVre milved kent J.K. e oa rannet Sumer etre un dousennad Keodedoù-Stad dizalc'h, bevennet gant kanolioù ha mein-bonn. Kavout a raed e pep hini un templ bras gouestlet d'an doue pe d'an doueez a oa he fatrom(ez) ha renet e oant gant pep a veleg gouarner (ensi) pe a roue (lugal) liammet a dost gant lidoù relijius ar geoded.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ar pemp keoded "kentañ" m'o dije renet rouanez ar prantad a-raok an tierniezhioù**1. Eridu (*Tell Abu Shahrain*)
2. Bad-tibira (*Tell al-Madain* moarvat)
3. Larsa (*Tell as-Senkereh*)
4. Sippar (*Tell Abu Habbah*)
5. Shuruppak (*Tell Fara*)
 |  | **Keodedom bras all**6. Uruk (*Warka*)
7. Kish (*Tell Uheimir & Ingharra*)
8. Ur (*Tell al-Muqayyar*)
9. Nippur (*Afak*)
10. Lagash (*Tell al-Hiba*)
11. Girsu (*Tello or Telloh*)
12. Umma (*Tell Jokha*)
13. Hamazi
14. Adab (*Tell Bismaya*)
15. Mari (*Tell Hariri*)
16. Akshak
17. Akkad
18. Isin (*Ishan al-Bahriyat*)
 |  | **Keodedoù bihan (eus ar su d'an norzh)**1. Kuara (*Tell al-Lahm*)
2. Zabala (*Tell Ibzeikh*)
3. Kisurra (*Tell Abu Hatab*)
4. Marad (*Tell Wannat es-Sadum*)
5. Dilbat (*Tell ed-Duleim*)
6. Borsippa (*Birs Nimrud*)
7. Kutha (*Tell Ibrahim*)
8. Der (*al-Badra*)
9. Eshnuna (*Tell Asmar*)
10. Nagar (*Tell Brak*)
 |

## Notenneoù
# Naan

Naan

| Iskevrennad eus | flatbread  |
| Rann eus | keginerezh India  |
| Anv er yezh orin | नान  |
| Bro orin | Iskevandir Indez  |
| Danvez implijet | wheat flour, Yaourt  |
| Cuisine | keginerezh India  |

  Eus Wikidata
An **naan** (ourdoueg/perseg: نان, hindeg: नान, pandjabeg: ਨਾਨ) zo ur seurt bara plaen, aozet diwar bleud gwinizh, ha hep goell. Ennañ e lakaer ivez yaourt, sukr hag eoul. Spisoù (koumin, kari) a c'haller ouzhpennañ ivez. Debret e vez en Afghanistan, Iran, Ouzbekistan, Birmania, Pakistan hag e India, dreist-holl e gwalarn ar vro (Rajasthan ha Gujarat).

Disheñvel eo ar bara naan diouzh ar bara chapati : ront eo ar bara chapati, ha peurliesañ e vez poazhet war ur blakenn botin anvet tawa.

Naan o tont er-maez eus ar forn, en ur preti indian.
# Zhao Diwezhat

|  |
| --- |
| **後趙 Hòuzhào** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **319 – 351** |  |

 |
| **Kêr-benn** | *Dianav* |
| **Yezh(où)** | Sinaeg |
| **Gouarnamant** | Impalaeriezh |
| **Istor** |  |
|  - Krouidigezh | 319 |
|  - Aloubet gant Qin A-raok ha Ran Wei | 351 |

|  |
| --- |
| Istor Sina**Istor Sina** |
| **3 Enorus & 5 Impalaer** |
| **Tierniezh Xia** |
| **Tierniezh Shang** |
| Zhou ar C'hornôg | **Zhou** |
| Nevezamzer & Diskar-amzer | Zhou ar Reter |
| Stadoù Brezelour |
| **Tierniezh Qin** |
| Han ar C'hornôg | **Han** |
| Xin |
|
Han ar Reter
 |
| **Teir rouantelezh** |
|
Wei
 |
Shu
 |
Wu
 |
|
Jin ar C'hornôg
 | **Jin** |
| **C'hwezek rouantelezh** |
Jin ar Reter
 |
| **Tierniezhioù Su & Norzh** |
| **Tierniezh Sui** |
| **Tierniezh Tang** (troc'het gant an eil Zhou)
 |
| **Liao** |
5 Tierniezh & 10 Rouantelezh
 |
|
Song an Norzh
 | **Song** |
| **Jin** | **Kornôg Xia** |
Song ar Su
 |
| **Tierniezh Yuan** |
| **Tierniezh Ming** |
| **Tierniezh Qing** |
| **Republik Sina** |
| **Republik Pobl Sina** (1, 2, 3, 4)
 | **Republik Sina** (Taiwan) |
|

---

* **Kronologiezh istor Sina **Tierniezhioù istor Sina **Istor milourel Sina**
 |

**Zhao Diwezhat** (sinaeg 后赵) a oa ur riez eus ar C'hwezek rouantelezh e-pad an Dierniezh Jin (265 - 420). Krouet e oa bet e 319 gant ar familh Shi eus ar meuriad Jie. An eil stad vrasañ goude ar Qin Diaraok e oa.

Xiangguo (襄國, e Xintai, Hebei) e oa e gêrbenn da gentañ met e 335 e tiblasas Shi Hu anezhi da Yecheng (鄴城, Handan, Hebei) ma chomas betek fin ar stad e 351.

## Rouaned Zhao Diwezhat

| Anv Azeuldis | Anv ofisiels | Anv familh rakanv | Ren | Marevezh |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| Gaozu (高祖 Gāozǔ) | Ming (明 míng) | Shi Le (石勒 Shí Lè) | 319-333 | *Zhaowang (趙王 Zhàowáng)* 319-328 *Taihe (太和 Tàihé)* 328-330 *Jianping (建平 Jiànpíng)* 330-333
 |
| Ebet | Priñs Haiyang (海陽王 Hǎiyáng wáng) | Shi Hong (石弘 Shí Hóng) | 333-334 | *Yanxi (延熙 Yánxī)* 334
 |
| Taizu (太祖 Tàizǔ) | Wu (武 Wǔ) | Shi Hu (石虎 Shí Hǔ) | 334-349 | *Jianwu (建武 Jiànwǔ)* 335-349 *Taining (太寧 Tàiníng)* 349
 |
| Ebet | Priñs Qiao (譙王 Qiáo wáng) | Shi Shi (石世 Shí Shì) | 33 devezh e 349 | *Taining (太寧 Tàiníng)* 33 devezh e 349
 |
| Did not exist | Prince of Pengcheng (彭城王 Péngchéng wáng) | Shi Zun (石遵 Shí Zūn) | 183 devezh e 349 | *Taining (太寧 Tàiníng)* 183 days in 349
 |
| Ebet | Priñs Yiyang (義陽王 Yìyáng wáng) | Shi Jian (石鑒 Shí Jiàn) | 103 devezh e 349-350 | *Qinglong (青龍 Qīnglóng)* 103 devez e 349-350
 |
| Ebet | Priñs Xinxing (新興王 Xīnxīng wáng) | Shi Zhi (石祗 Shí Zhī) | 350-351 | *Yongning (永寧 Yǒngníng)* 350-351
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **中文世界門戶 Porched ar bed sinaat** — 找到關於中國的頁面 Adkavit ar pennadoù a denn d'ar bed sinaat. |
# Font Moneizel Etrebroadel

Font Moneizel Etrebroadel

international financial institution, specialized agency of the United Nations| Rann eus | Emglevioù Bretton Woods  |
| Deiziad krouiñ | 22 Gouere 1944  |
| Tachenn labour | loan origination  |
| Den e penn an aozadur | Managing Director of the International Monetary Fund  |
| Pennrener | Kristalina Georgieva  |
| Yezh ofisiel | saozneg  |
| Bro | Stadoù-Unanet  |
| Ezel eus | Network for Greening the Financial System, ORCID  |
| Aozadur mamm | Aozadur ar Broadoù Unanet  |
| Gant kevelerezh | International Civil Aviation Organization  |
| Sez sokial | Washington D.C.  |
| Foundational text | Articles of Agreement of the International Monetary Fund  |
| Lec'hienn ofisiel |   |
| Official observer status in organization | World Intellectual Property Organization, International Organization for Migration, Bodadeg veur ar Broadoù Unanet  |

  Eus Wikidata
Penngarter an FME e Washington D.C.
Ar **Font Moneizel Etrebroadel** (FME; ent-ofisiel IMF/FMI, saozneg: *International Monetary Fund*; galleg: *Fonds monétaire international*; spagnoleg: *Fondo Monetario Internacional*) a zo un ensavadur etrebroadel lakaet war-sav d’an 22 a viz Gouhere 1944. Staliet eo e Washington er Stadoù-Unanet ha 187 stad ezel a zo bremañ. Christine Lagarde eo ar bennrenerez abaoe miz Gouhere 2011.

Da bal en deus an aozadur mirout stabilded ar sistem moneizel bedel ha merañ an enkadennoù moneiz hag arc'hant a c'hall c'hoarvezout. Evit se e tegas kredadoù d’ar broioù o deus kement a vec'h arc'hant ma c'hall kement-se lakaat en arvar stabilded o reizhiad arc'hantañ (tiez-bank, marc'had an arc'hant...), o c'henwerzh etrebroadel hag ivez aozadur gouarnamant ar stad. Evit ma rafe ket ur vro “freuz boutik” e vez prestet arc'hant dezhi eta, amzer d'ar fiziañs distreiñ. En eskemm ouzh an dra-se e vez goulennet digant ar broioù-se ober adrenkadurioù ekonomikel a-benn gwellaat mererezh ar stad ha kaout ur c'hresk armerzhel plaen.

## Istor

Ganet eo an FME e miz Gouhere 1944 e-kerzh kuzuliadeg Bretton Woods a-benn degas stabilded e sistem moneizel ar bed goude an Eil Brezel-bed. Ar pal a oa ne c'hoarvezje ket ken ar pezh a oa c'hoarvezet er bloavezhioù 1930 gant an armerzhioù bras, pa oa bet gouwerzhekaet (didalvoudekaet) moneizoù ha kemeret disentezioù ekonomikel hep tamm kenemglev ebet, ar pezh en doa degaset bec'h etre ar broioù.

Hiziv an deiz emañ koulz lavaret kement bro a zo ezel eus an FME, met broioù bihan ’zo n'emaint ket (Liechtenstein, broigoù eus ar Meurvor Habask), na Taiwan kennebeut.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Porzh-houarn

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.
Porzh-houarn an Oriant
Er c'hêrioù e reer **porzh-houarn** eus an hollad savadurioù ha staliadurioù ma c'haller implijout trenioù an hent-houarn evit bezañ treuzdouget (beajourien) pe evit lakaat marc'hadourezhioù da vezañ treuzdouget ha resevet. Evit ar c'hêrioù bihan hag ar c'hêriadennoù e vez graet "ti-gar" (pe "gar" hepmuiken) eus al lec'hioù-se.
# Anhui

| Anhui |
| --- |
|  |
| **Statud** | proviñs |
| **Bro** | Republik Pobl Sina |
| **Kêr-benn** | Hefei |
| **Gorread** | 139 400 km² |
| **Poblañs** | 59 500 510  (2010) |
| **Stankter** | 427 ann./km² |

**Anhui** (e sinaeg : 安徽) zo ur proviñs eus Republik Pobl Sina, e reter ar vro. Dont a ra e anv eus anv div gêr e su ar proviñs: Anqing ha Huizhou (bremañ Huangshan).

HuangShan
# Makao

| Makao |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Banniel | Ardamezioù |

 |
|  |
|  |
|  |

**Makao** (sinaeg : 澳門 , pinyin *àomén*, kantoneg : [ōu.mǔːn], portugaleg : *Macau*) a zo ur rannvro velestradurel dibar (RMD) e Republik Pobl Sina abaoe 1999. A-raok e oa meret gant Portugal. Da 650 834 annezad e save ar boblañs e 2016. Deuet eo da vezañ ul lec'h meur evit touristañ ha c'hoari arc'hant.

## Gevelliñ

Gevellet eo Makao gant :

* Coimbra (Portugal) (10 842 kilometr eus Makao)
* Lisboa (Portugal) (10 990 km)
* Porto (Portugal) (10 791 km)
* Linköping (Sveden) (8 362 km)
* Praia (Kab Glas) (13 778 km)
* São Paulo (Brazil) (17 980 km)

Liammoù a vignoniezh ha kenober he deus skoulmet gant :

* Đà Nẵng (Viet Nam)
* Brussel (Belgia)

## Notennoù ha daveennoù
# Bloavezhioù 2000

|  |
| --- |
| **Bloavezhioù**
2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 2004
2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009 |
| **Dekvloazhiadoù**
1980 1990 - **Bloavezhioù 2000** - 2010 2020 |
| **Kantvedoù**
XXvet kantved - **XXIvet kantved** - XXIIvet kantved |
| **Milvedoù**
Eil milved - **IIIe milved** - IVe milved |

### Darvoudoù

* Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001
* Brezel Afghanistan
* Brezel Irak
* Sec’hor 2003
* Dispac’h orañjez en Ukraina
* Kren-douar ar 26 Kerzu 2004 hag an Tsunami deuet d'e heul
* Kelc’hwidenn Katrina
* Breizh gouarnet a-gleiz evit ar wech kentañ

### Tud dibar

* José María Aznar, Spagn
* Ousama Bin Ladin
* Tony Blair, Breizh-Veur
* George W. Bush, SUA
* Jean-Yves Cozan, Breizh
* Jean-Yves an Drian, Breizh
* Jacques Chirac, Frañs
* Vladimir Poutin, Rusia
* Josilin a Roc'han, Breizh
* Gerhard Schröder, Alamagn
* Lula da Silva, Brazil
* Yann-Bêr Thomin, Breizh
* José Luis Zapatero, Spagn

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

* Emled al luc'hskeudennerezh niverel
* Demokratelerezh ar Genrouedad
* Emled ar pellgomz hezoug
* Digoridigezh ar Stlenneg hiniennel (PDA, GPS, hag all)
* Ofis ar Brezhoneg
# Anatolia

Anatolia

ledenez| Anv er yezh orin | Anadolu  |
| Kevandir | Azia  |
| Bro | Turkia  |
| War ribl | Mor Kreizdouar, Mor Marmara, Mor Du, Mor Egea  |
| Daveennoù douaroniel | 39°0′0″N 35°0′0″E  |
| Poent uhelañ | Menez Ararat  |
| A zo stok ouzh | Sav-Heol, Mezopotamia  |

  Eus Wikidata
**Anatolia** (gresianeg : Aνατολή *Αnatolḗ* "(bro ar) Sav-heol" ; turkeg : *Anadolu*) eo an anv a veze roet en Impalaeriezh roman ar Reter da **Azia-Vihanañ** (*Asia Minor* e latin), eleze al ledenez a zo e penn kornok Azia, etre ar Mor Du ha Mor Marmara en Norzh, Mor Egea er C'hornôg, hag ar Mor Kreizdouar er Su.

Daou strizh-mor a zisrann Anatolia diouzh Europa : an Dardanelloù etre Mor Egea ha Mor Marmara, hag ar Bosfor etre Mor Marmara hag ar Mor Du.

Hiziv an deiz ez eo al lodenn eus Turkia a zo en Azia etre Mor Egea hag an aradennad-menezioù Anti-Taurus (*Aladağlar* e turkeg) er Reter.

*
* ██ Anatolia / Azia-Vihanañ
# Diyarbakır (proviñs)

Lec'hiadur proviñs Diyarbakır
**Proviñs Diyarbakır** zo ur proviñs e gevred Turkia.

## Douaroniezh

War-dro 1.500.000 annezad a oa e Diyarbakır e 2007.

15.200 km² eo e c'horread.

Mogerioù-kreñv Diyarbakır
# Lockheed Martin F-35 Lightning II

Lockheed Martin F-35 Lightning II

familh kirri-nij| Iskevrennad eus | fifth-generation jet fighter, multi-role combat aircraft, stealth aircraft, nijerez-emgann-ha-bombeziñ  |
| Implij | air combat  |
| Moranv | Lightning II  |
| Diazezet war | Lockheed Martin X-35  |
| Diorroer | Lockheed Martin  |
| Bro orin | Stadoù-Unanet  |
| Oberataer | Stadoù-Unanet  |
| Saver | Lockheed Martin Aeronautics, Lockheed Martin  |
| First flight | 15 Kerzu 2006  |
| Keflusket gant | Pratt & Whitney F135  |
| Military designation | F-35  |
| Lakaet er servij | 31 Gouere 2015  |
| Lec'hienn ofisiel |   |
| Kenglotus gant | PAC-3 Missile Segment Enhancement  |

  Eus Wikidata
Al **Lockheed Martin F-35 Lightning II** (*luc'hed*) a zo un nijerez emgann liesperzh amerikan.

## Liammoù diavaez
# Thomas Paine

Thomas Paine
**Thomas Paine**, bet ganet **Thomas Pain** d'an 29 a viz Genver 1736 e Thetford e Norfolk (Bro-Saoz), hag aet da Anaon d'an 8 a viz Even 1809 e kêr New York (SUA), a oa ur skrivagner, ur prederour, ur politikour hag ur reveulzier saoz, amerikan, ha gall. Bez' e voe unan eus Tadoù diazezerien Stadoù-Unanet Amerika. Skrivet en doa bet an daou flemmskrid pouezusañ e penn-kentañ an Dispac'h Amerikan (1765-1791). Eñ eo a awenas reveulzierien amerikan an Trizek trevadenn da gemer hent an disparti diouzh ar Rouantelezh-Unanet e 1776. E vennozhioù a oa re ar Sklêrijennadur ha re an humanouriezh. Lavaret a reer diwar e benn e oa *a corsetmaker by trade, a journalist by profession, and a propagandist by inclination* ("ur farder korfkennoù dre vicher, ur c'hazetenner dre feiz, hag ur bruder dre bleg."