# Rubidiom

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Rubidiom |  |

 |
| Kripton – **Rubidiom** – Strontiom |
|

|  |  |
| --- | --- |
| K **Rb** Cs |
Taolenn beriodek |

 |
| Perzhioù hollek |
| **Niver atomek** | 37 |
| **Rummad kimiek** | Metaloù alkaliek |
| **Strollad** | 1 |
| **Trovezh** | 5 |
| **bloc'h** | s |
| **Tolz atomek** | 85,4678 ±0.0003 |
| Aozadur elektronek |
| **[Kr] 5s1** Dasparzh an elektronoù : **2, 8, 18, 8, 1** |
|  |
| Perzhioù atomek |
| **Niver oksidadur** | + 1 *Oksidenn vazennek kreñv* |
| **Tredanleiegezh** | 0,82 *(Skeul Linus Pauling)* |
| **Gremmoù ionadur** | **1 :** 403 kJ/mol **2 :** 2632,1 kJ/mol **3 :** 3859,4 kJ/mol |
| **Skin atomek** | 247,5 pm |
| **Skin kenamsav** | 220 ±9 pm |
| **Skin Van der Vaals** | 303 pm |
| Perzhioù fizikel |
| **Arvez** | Kaled |
| **Douester (≈20°C)** | 1,532 g/cm3 |
| **Teuzverk** | 39,31°C |
| **Bervverk** | 688°C |
| Neuz an elfenn |
|  Ur glogorennad **Rubidiom**

---

 |
|  |

Un elfenn gimiek eo ar **rubidiom** ; **Rb** eo e arouez kimiek, **37** e niver atomek ha **85,468** e dolz atomek. Ur metal alkaliek eo ar rubidiom, evel holl elfennoù ar strollad 1 war-bouez an hidrogen (a zo un nann-metal).

Ur metal blot liv an arc'hant hag a deuz pa vez tommoc'h eget 39.3 ° C eo ar rubidiom.

Puilhoc'h eget ar c'houevr pe ar plom eo ar rubidiom en douar, hogen nebeut-tre a vez kenderc'het peogwir ne vez mui implijet er greanterezh; gant ar c'heziom, e amezeg er strollad 1, eo bet erlerc'hiet, petra bennak ma kaver 30 gwezh muioc'h a rubidiom eget a geziom. Etre 2 ha 4 zonennad rubidiom a vez kenderc'het bep bloaz er bed a-bezh, e Kanada, Namibia ha Zambia ; ne vez mui kenderc'het e Stadoù-Unanet Amerika.

## Istor

E 1861 e voe kavet ar rubidiom gant daou Alaman, ar c'himiour Robert Bunsen hag ar fizikour Gustav Kirchhof, a-drugarez d'ar skalfadseller o devoe ijinet er bloaz kent. Peogwir e weljont linennoù ruz-flamm er skalfad bet taolet gant an elfenn nevez en o anvjont *rubidiom*, diwar al latin *rubidus*, "ruz teñval".

## Perzhioù

Ur metal blot-tre eo ar rubidiom, pa deuz e 39,3 °C hepken ; *orjalennus* eo pa vez yenoc'h (bez' e c'haller e astenn hep na dorrfe).

### Kimiek

* Deviñ a ra ar rubidiom pa vez lakaet en aer, ha lakaat a ra an dour da darzhañ en ur entanañ an hidrogen a vez dieubet.
* Taer ivez eo e zazgwered ouzh an oksiderioù hag an halogenoù. Dre-se e vez kemeret diarbennoù strizh a-fed pakañ rubidiom evit e dreuzdougen : 100 g a rank bezañ klozet en ur voest dir siellet.
* Un trelusker eo ar rubidiom.

### Izotopoù

Daou izotop a gaver en natur, **85Rb** (72,2 %) ha **87Rb** (27,8 %). Skinoberiek eo **87Rb** un disterig, gant un hanter-vuhez a 48,8 a viliardoù a vloavezhioù — etre 30 ha 110 devezh zo rekis evit ma c'hallfe louc'henniñ ur blakenn-luc'hskeudenniñ.

Izotopoù eus ar rubidiom zo bet aozet gant mab-den, 24 anezho, gant un hanter-vuhez a zo berroc'h eget 3 miz ; didalvez eo an darn vrasañ eus izotopoù danzeek ar rubidiom, abalamour ma 'z int re skinoberiek.

## Arver

Ken heñvel eo ar rubidiom ouzh ar c'heziom ma vezont arveret kevret pe an eil e-lec'h egile. Kesiom zo aesoc'h da dapout, met lod kefridioù ne c'hallont bezañ sevenet nemet gant rubidiom, evel gwer arbennik (neudennoù luc'hek ha binvioù da welet en deñvalijenn).

* Peogwir ez eo ar rubidiom gouest da ezteuler gouloù e vez implijet evit fardañ kelligoù luc'hdredanel, en ardivinkoù da zinoiñ ar skinoù.
* Meur a zoare zo da arverañ ar rubidiom er vezegiezh :

• luc'hskeudenniñ dre skinoù ;
• disrannañ ar viruzoù diouzh an TDN hag an TRN
• termeniñ red ar gwad en ur c'horf
• fardañ louzoù sioulaus ha louzoù kouskus.
## Notennoù

## Daveennoù

* *American Chemical Society* (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / *Bibliothèque nationale de France* (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* *Pure an Applied Chemistry* (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* *National Institute of Standards and Technology* (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* *Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)* (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 *Brookhaven National Laboratory* (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* *International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)* (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* *Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)* (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* *National Nuclear Data Center* (en) Liamm oberiant 09 KZU 12
* *Royal Society of Chemistry* (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* *Webelements* (en) Liamm oberiant 26 HER 2012

| Kimiezh | Elfennoù kimiek |
| --- |
|

Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
Taolenn beriodek
Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
 |
| Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford |