Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# San Francisco (Kalifornia)

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.
Skeudennaoueg.
**San Francisco** (IPA: [sæn fɹænsɪsko]) a zo ur gêr hag ur porzh-mor, e kreiz stad kevredet Kalifornia (SUA), war ribl ar Meurvor Habask. Unan eus ar c'hêrioù birvidikañ e-keñver ar stuzioù frankizour hag ar spered nevesaat. Diazezet eo bet e 1776 gant ar Spagnoled tro-war-dro d'ur c'heñlvec'h en Nor Aour (*Golden Gate*) ha d'ur gouent mision dediet da Sant Frañsez a Asiz war ur c'hourenez etre ar Meurvor Habask ha morlenn San Francisco. Gant 881 549 annezad e kontelezh San Francisco e 2019 eo ar pevare kêr pobletañ e Kalifornia. E bannlev gevred ar gêr, en tu all d'ar vorlenn, ez eus un takad obererezh brudet, ar Silicon Valley (Traoñienn ar silikiom) e anv. Eno e vez ijinet un darn vras eus an ijinadennoù a denn d'an elektronik ha d'an urzhiataerezh.

## Istor

Pa oa krouet e 1776 e oa e-barzh besrouantelezh Spagn Nevez. Dindan beli Bro-Vec'hiko e voe goude, betek 1848 pa oa gounezet gant ar Stadoù-Unanet en ur brezel a-enep Mec'hiko. En em astenn a reas ar gêr e-pad ar fardadeg war an aour. Savet e voe lies pezh tiez gant michourerien deuet da vezañ pinvidik-mor. Distrujet e voe tri-c'hard eus ar gêr e 1906 gant ur c'hrenn-douar hag an tanioù-gwall da heul. Kavell ar jeans eo ha krouet e voe an embregerezh Levi Strauss & Co. eno. Diwan a reas ar Beat Generation er bloavezhioù 1950. Adalek an eil lodenn eus an XXvet kantved o deus diorroet an teknologiezhoù nevez e Rannvro Bae San Francisco.

## Gevelliñ

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * Abidjan  Aod an Olifant
* Assisi  Italia
* Caracas  Venezuela
* Korkig  Iwerzhon
* Haifa  Israel
 |  | * Kêr Ho-Chi-Minh  Viêt Nam
* Manila  Filipinez
* Osaka  Japan
* Pariz  Bro-C'hall
* Seoul  Sukorea
 |  | * Shanghai  Sina
* Sydney  Aostralia
* Taipei  Taiwan
* Thessaloniki  Gres
* Zürich  Suis
 |

## Tud

* Jack London (1876-1916), skrivagner ganet eno.
* Milton Friedman (1912-2006), armerzhour marvet eno.
* Dominique Crenn (1965), mestrez-geginerez vreizhat steredennet, tri freti e San Francisco ganti.

## Liammoù diavaez

* (en) (es) *e sinaeg, e filipineg* Lec'hienn ofisiel
* (en) Mirdi niverel Kêr San Francisco
# Huned

Tro-vrec'h hun eus ar Vvet kantved
Levezon an Huned dindan ren Attila
An **Huned** a oa ur boblad eus Azia ar C'hreiz, marc'hegerien anezho, hag a veve en ur mod kantreat. Arvar zo a-zivout o orin daoust ma vez resisoc'h-resisañ dre zielfennañ an TDN hag implijout ar benvegoù skiantel a-vremañ.

Aloubet e voe ul lodenn vras eus Europa ganto dindan ren an hini brudetañ e-touesk ar bobl-se : Attila.
# Galloudoù kreiz

*Vereinte Kräfte führen zum Ziel* ("Ar galloudoù unanet a gas d'ar pal") — Pennoù ar *Mittelmächte* (a gleiz da zehoù) : Kaiser Gwilherm II (Impalaeriezh alaman) ; Kaiser Franz Joseph Iañ (Aostria-Hungaria) ; Sultan Mehmet V (Impalaeriezh otoman) ; Tzar Ferdinand Iañ (Bulgaria)
Ar **galloudoù kreiz** a oa ur c'hevredad etre lod pennoù impalaerel e-pad ar brezel-bed kentañ, e-keit ma veze graet Emglev an teir bro eus o enebourion.

Ar c'hevredad milourel-mañ a oa anvet evel-se peogwir e veze dalc'het an tiriad e kreiz Europa gant an daou gevredet e penn ar jeu, an Impalaeriezh alaman hag Aostria-Hungaria. Diwezhatoc'h e voe degemeret ganto an Impalaeriezh otoman ha hini Bulgaria.

En alamaneg e vez graet *Mittelmächten* ("Galloudoù kreiz"), *Zentralmächte* (idem) pe *Vierbund* ("Bagad ar pevar") eus ar c'hevredad-mañ.
# Broioù balt

- ██ Ar broioù balt

- ██ Estonia
- ██ Latvia
- ██ Lituania

Graet e vez **broioù balt** (esteg : *Baltimaad*, *Balti riigid*; latveg : *Baltijas valstis* ; lituaneg : *Baltijos valstybės* ; ruseg : Прибалтика *Pribaltika*) eus teir Stad er reter d'ar Mor Balt : Estonia, Latvia ha Lituania.

O-zeir emaint en Unaniezh Europa hag en Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel.
# 1978

*Diwar-benn bloavezh **1978** an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh

* Sinadur Karta Sevenadurel Breizh gant ar prezidant gall Valéry Giscard d'Estaing.
* Krouidigezh skolioù Diwan Kastell-Paol, an Oriant, Brest ha Lannuon
* 16 a viz Meurzh: peñse an eoullestr Amoco Cadiz ouzh reier Porsal, gant ul lanv du biskoazh brasoc'h war aodoù hanternoz Breizh.
* 27 a viz Meurzh: 15 000 den o vanifestiñ e Brest da-heul peñse an Amoco Cadiz e Porsal; "N'eo ket Breizh ur boubelenn"" o lugan pennañ; krogadoù etre ar polis hag ar vanifesterion.

#### Frañs

#### Italia

* 9 a viz Mae : muntret ar politikour Aldo Moro (1916-1978) gant ar Brigadennoù Ruz.

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Turkia

* 27 a viz Du: strollad Labourerien Kurdistan (*PKK*) a zo savet e Turkia.

#### Reter-kreiz

#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

##### Stadoù-Unanet

* 17 a viz Gwengolo: Emglevioù Camp David arsav-brezel etre Egipt hag Israel

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

#### Sinema

* 17 a viz Gwengolo: Ar stirad Battlestar Galactica (stirad skinwel 1978) a zo skignet evit ar wech gentañ.

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport

* 26 a viz Kerzu: loc'hañ a ra kentañ Ralli Paris - Dakar eus Pariz.

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 1978*

## Marvioù

* 9 a viz Ebrel : Biel Elies, beleg ha skrivagner brezhonek.
* 29 a viz Mezheven : Roparz Hemon e Dulenn (g. 1900)
* 22 a viz Gwengolo : Jean Guéhenno e Pariz ( kazetenner ha skrivagner)

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 1978*
# Amerigo Vespucci

Amerigo Vespucci
Delwenn e Firenze
**Amerigo Vespucci**, ganet d'an 9 a viz Meurzh 1454 e Montefioralle, e-kichen Firenze, ha marvet d'an 22 a viz C'hwevrer 1512 e Sevilla (Kurunenn Kastilha), a oa ur marc'hadour italian hag ur moraer eus Firenze, lakaet da vezañ "genidik eus rouantelezhioù Kastilha ha León" (da lavaret eo "broadelaet") e 1505. Div wech, da vihanañ, e treizhas ar Meurvor Atlantel, da vetek ar Bed Nevez. Eñ eo ar c'hentañ den a soñjas e oa ur c'hevandir e oa eus Suamerika pa grede an holl, ha betek Kristof Kolomb, e oant erruet en Azia. Diwar e anv eo e voe krouet anv Amerika.

## Traoù

* Amerigo Vespucci (A 5312), ul lestr-skol eus morlu Italia
* Pont Amerigo Vespucci, ur pont e Firenze, en Italia
# Uhelder

An **uhelder** eo ar vent zo etre penn uhelañ un dra hag ar penn izelañ anezhañ. Lakaomp *uhelder un armel*.

E douaroniezh e komzer eus **uhelder** ur menez, da lavarout eo pegen uhel eo a-us da live ar mor.
# Merdeadurezh

Ar **verdeadurezh** zo skiant hollad ar c'halvezerezhioù kevaraezus da :

* anavezout savlec'h (daveennoù) ul loc'hell e-keñver ur reizhiad daveiñ pe e-keñver ur poent diloc'h savelet ;
* jediñ pe muzuliañ an hent da heuliañ a-benn diraez ur poent all a zaveenoù anavezet ;
* jediñ holl stlenn daveel da zilec'hiadur al loc'hell-mañ (hedoù ha padelezhioù, tizh hed, eur dont dewerzhet, h.a.).

### Pennadoù liammet

* Merdeerezh
* Merdeadurezh kevredadel
* Aerlestrerezh
* Istor ar merdeadurezh