Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Konzern

Konzern (distaget [kɔnˈtsɛʁn]) zo ur ger alamanek evit envel ur strollad embregerezhioù, dizalc'h an eil diouzh egile war an dachenn lezennel, met emframmet a-blaen (da lavaret eo embregerezhioù hag a sav produioù dezhe ul live talvoudegezh heñvel etreze) hag a-blom (embregerezhioù hag a brodu traoù disheñvel met stag ouzh ar memes chadenn broduiñ). En ur mod pleustrek eo mestr un embregerezh war ar re all, a zo bodet neuze en un unvez ekonomikel hepken. Unan eus palioù ur *c'honzern* eo ren war ur skourr eus an embregerezh en e bezh.

Ganet e oa ar mod-mañ d'ober en Impalaeriezh alaman en XIXvet kantved. En Alamagn emañ, pe e oa, *Konzern*-où brudet evel ThyssenKrupp, Siemens AG, Bayer AG ha Volkswagen Group. E Rusia a-vremañ, ar strollad Kalachnikov zo ur c'honzern hag a vod kalz embregerezhioù armoù-tan eus ar vro.
# San Diego (Kalifornia)

**San Diego** zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Kalifornia e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 1 301 617 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh San Diego eo ivez.

## Skeudennoù

*
* Moon Monster
* Belmont Park
* Keating Building

## Kêrioù gevellet

|  |  |
| --- | --- |
| * Alcalá de Henares  Spagn
* Campinas  Brazil
* Cavite  Filipinez
* Dinedin  Bro-Skos
* Jalalabad  Afghanistan
* Jeonju  Republik Korea
* León  Mec'hiko
* Perth  Aostralia
 | * Quanzhou  Republik Pobl Sina
* Taichung  Republik Sina
* Tema  Ghana
* Tijuana  Mec'hiko
* Vladivostok  Rusia
* Varsovia  Polonia
* Yantai  Republik Pobl Sina
* Yokohama  Japan
 |

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
# Skol er gêr

Skol er gêr

learning approach| Iskevrennad eus | desaverezh, family education, education program  |
| Roll elfennoù | list of homeschooling programs  |

  Eus Wikidata
Ar **Skol er gêr** zo un doare d'ober skol ma chom ar bugel pe ar vugale er gêr da vezañ skoliataet gant o zud. Daoust ma vez graet kalzig e Stadoù-Unanet Amerika n'eo ket gwall anavezet e Frañs nag e Breizh. N'emañ ket er-maez diouzh al lezenn avat dre ma c'houlenn e vije *desket* ar vugale etre 3 ha 16 bloaz ha n'eo ket skoliataet dre ret.
# British Columbia

| British Columbia |
| --- |
|  |
|  Melestradurezh |
| Bro
 |  Kanada
 |
|  Geografiezh |
| Gorread
 | km²
 |
| Douar
 | km²
 |
| Dour
 | km² ( %)
 |
| Lein uhelañ
 | m ()
 |
|  Poblañs |
| Poblañs
 | ann. ([[]]) |
| Stankter
 | ann./km²
 |
|  Titouroù all |
| kemmañ  |

**Kolombia Vreizhveuriat**, pe **Kolombia Breizh-Veur**, *British Columbia* e saozneg (berraet neuze alies e **B.C.** pe **BC**), ha *Colombie-Britannique* e galleg (berraet neuze e *C.-B.*), a zo ur broviñs eus Kanada sko ouzh ar Meurvor Habask. Ar broviñs pellañ eus tu ar c'hornaoueg an hini eo, ar pezh a zo aroueziet war he banniel ma weler un heol o vont da guzh er mor. Brudet eo hec'h ardremezioù kaer. Victoria eo he c'hêr-benn ha Vancouver ar gêr vrasañ.

Lamm-dour Takakkaw Falls

## Liammoù diavaez
# Black Beauty

Anna Sewell
Black Beauty: His Grooms and Companions – The Autobiography of a Horse ("Kened Du : e baotred-kezeg ha kavandidi – Emvuhezskrid ur marc'h") zo ur romant gant Anna Sewell (1820-1878), skrivet etre 1871 ha 1877, pa oa fall he yec'hed ha pa veze klañv-fall alies, hag embannet e 1877.

Ur marc'h anvet Black Beauty a gont e vuhez. Un ebeul e oa en ur verouri e Bro-Saoz. Gwerzhet e oa bet gant ar perc'henn ha kaset da Londrez da sachañ fiakroù. A-hed e vuhez en em gav Black Beauty dirak tud kriz pe tener o c'halon ha labourat a ra dizehan. E pep pennad eus ar romant e kont Black Beauty darvoudoù e vuhez hag e ro ur gentel diwar-benn an doare da sevel kezeg. A-drugarez da romant Anna Sewell e voe gwellaet planedenn ar c'hezeg e Bro-Saoz.

Ur skouerenn eus embannadur kentañ al levr a voe gwerzhet e ti Christie's e Londrez e miz Mezheven 2006 evit 33 000 £

* Golo 1877
* Skouerenn Christie's
# Thomas Ignatius Maria Forster

**Thomas Ignatius Maria Forster**, bet ganet d'an 9 a viz Du 1789 e Londrez (Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 2 a viz C'hwevrer 1860 e Brusel (Belgia), a oa un naturour ha steredoniour saoz.

Mab henañ al louzawour Thomas Furly Forster (1761-1825) e oa.

## Listenn al laboused studiet gantañ

### Genadoù

* **E** : *Egretta*,
* **L** : *Luscinia*,
* **N** : *Nycticorax*,
* **P** : *Phoenicurus*,
* **R** : *Riparia*.

## Liamm diavaez

* (en) *A Synoptical Catalogue of British Birds: Intended to Identify the Species Mentioned by Different Names in Several Catalogues Already Extant. Forming a Book of Reference to Observations on British Ornithology* gant THOMAS FORSTER, 1817.
# Jean Meslier

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

**Jean Meslier**, bet ganet d'ar 15 a viz Even 1664 e Mazerny en Ardennes (Bro-C'hall) ha marvet e penn-kentañ an hañv 1729 en Étrépigny en Ardennes, a oa ur beleg katolik ha prederour gall.

## Oberenn skrivet

* *Mémoire des pensées et des sentiments de Jean Meslier, prêtre-curé d'Etrépigny et de Balaives, sur une partie des erreurs et des abus de la conduite et du gouvernement des hommes, où l'on voit des démonstrations claires et évidentes de la vanité et de la fausseté de toutes les religions du monde, pour être adressé à ses paroissiens après sa mort et pour leur servir de témoignage de vérité à eux et à tous leurs semblables.*

## Skeudennoù

* Iliz katolik Étrépigny.
* Plakenn e koun Jean Meslier en Étrépigny.
* Merket eo anv Meslier ouzh an obeliskenn er Park Alexandrovski e Moskov.

## Levrlennadur

* Marc Bredel, *Jean Meslier l'enragé -- Prêtre athée et révolutionnaire sous Louis XIV*, Embannadurioù Balland, 1983 (fr).
* Maurice Dommanget, *Le curé Meslier*, Coda Éditions, 2008 (fr).
* Friedrich Hagen: Jean Meslier oder: Ein Atheist im Priesterrock. Leverkusen, Köln: Lit. Verlag Braun, 1977, ISBN 3-88097-046-7
* Paul Heinrich Dietrich Holbach: Le bon sens du Curé Jean Meslier suivi de son testament. G. Olms, 1970
* Günter Mager: Das Wissen des Jean Meslier. Über die wahre Entstehung der Aufklärung. Friedmann Verlag, 2006, ISBN 3-933431-75-1 (Roman)
* Morehouse, Andrew R. (1936). Voltaire and Jean Meslier. Yale Romanic Studies, IX. New Haven: Yale University Press.
# Gouel-meur

Ur gouel eo ar **gouel-meur** pe **festival**, e-lec'h ma vez strollet meur a abadenn sonerezh, kanerezh, c'hoari-pezh hag all... war un devezh pe meur a zevezh.
# Daked

Delwennoù Daked e Bolz Kustentin, e Roma.
Tachenn Dacia e 82 kent JK, da vare Burebista.
An **Daked** (latin: *Daci* ; gresianeg: *Dákoi* pe *Dákai*) a oa ur bobl indezeuropek a oa o vevañ e Dakia (Roumania hiziv). Ar meneg kentañ eus an Daked a voe graet gant ar Romaned. Hervez lod eus an istorourien e oant ur skourr eus pobl an Draked, pe d'an nebeutañ e oant kar dezho.

O vevañ e oant e Dakia, e reter Europa, gant ar Mor Du er reter hag an Danav er c'hreisteiz. En em astenn a rae o bro war ar pezh a zo bremañ Roumania ha lodennoù eus ar broioù amezek. Kaozeal a raent dakeg, ur yezh kar da hini an Draked, gant levezonoù pobloù all, evel ar Gelted pe ar Skited.

War-dro daou vilion a Zaked a oa moarvat. Da lavaret eo e oa unan eus pobloù bras Europa en amzer-hont, an eil vrasañ marteze goude ar Romaned. D’ar mare-se e veze un dekvedenn eus ar boblañs o servijañ an arme : neuze e vije bet 200 000 soudard en armeoù an Daked.

E 106 e voe aloubet Dakia gant ar Romaned. Gant an impalaer Trajan e voe diblaset pe skarzhet 150 000 eus an Daked. Ar re a chomas en em veskas gant ar Romaned hag a zegemeras o yezh, al latin. E-pad kantvedoù e voe graet ‘’Valaked’’ eus o diskennidi, ur ger hag a zo kar moarvat d’ar gerioù “Gall” pe “Wales”, hag a veze implijet gant o amezeien da envel romanegerien ar Balkanioù. N’eo nemet adalek an XIXvet kantved e voe graet gant ar gerioù Roumaned ha Roumania evito.

Daoust ha diskennidi d’an Daked eo ar Roumaned hiziv ? N’emañ ket an holl istorourien a-unan war ar poent-se, met an dra-se eo ar soñj a zo gant pennoù Roumania ha peurvuiañ e sav ar braz eus an istorourien estren ganto. En hengounioù Roumania, en doareoù-bevañ, er boued, en dilhad, er yezh… e kaver aspadennoù eus amzer an Daked.

## Notennoù
# Grenada

* *Pennadoù Granada ha Grenade a zo ivez.*

---

Kartenn eus Enez Grenada.
Banniel Grenada.
**Grenada** (anv saoznek distaget [ɡrɨˈneɪdə], diwar an anv spagnolek orin *Granada*) a zo ur stad eus an Antilhez, enni seizh enezenn. Emañ Grenada er gwalarn da Drinidad ha Tobago, er biz da Venezuela hag er mervent da Sant-Visant hag ar Grenadinez. St. George's eo ar gêr-benn.

Unan eus Inizi an Avel (Antilhez) eo.

## Ar seizh enezenn

Setu o anvioù:

* enez Grenada,
* ha c’hwec'h enezennig eus ar Grenadinez :
	+ Carriacou (27,5 km²), 7 400 a dud, pennlec'h: Hillsborough,
	+ Saline (Grenada) (0,3 km²), didud
	+ Frigate (0,4 km²), didud
	+ Ronde (*Ronde Island* e saozneg), (3,2 km²), didud
	+ Large, (0,5 km²), didud
	+ Petite Martinique (3.7 km²2), 550 a dud, pennlec'h: North Village.

## Gounezerezh

Brudet eo evit ar muskadez a vez gounezet enni.

Broioù ha Stadoù Kreizamerika, an Antilhez ha Norzhamerika[diskouez]
**Stadoù**

Antigua ha Barbuda • Bahamas • Barbados • Belize • Costa Rica • Dominica • Republik Dominikan • Grenada • Guatemala • Haiti • Honduras • Jamaika • Kanada • Kuba • Mec'hiko • Nicaragua • Panamá • Saint Kitts ha Nevis • Santez Lusia • Sant-Visant hag ar Grenadinez • El Salvador • Stadoù-Unanet Amerika • Trinidad ha Tobago

---

**Tiriadoù dalc'hetDanmark** : Greunland

**Frañs** : Clipperton • Gwadeloup • Martinik • Saint-Barthélemy • Saint-Martin • Sant-Pêr-ha-Mikelon

**Izelvroioù** : Aruba • Bonaire • Curaçao • Saba • Sint Eustatius • Sint Maarten

 **Rouantelezh-Unanet** : Anguilla • Bermuda • Inizi Gwerc'h Breizh-Veur • Inizi Cayman • Montserrat • Turks ha Caicos

 **Stadoù-Unanet** : Navassa • Puerto Rico • Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet

Aozadur ar Stadoù Amerikan[diskouez]
Arc'hantina • Bahamas • Barbados • Belize • Bolivia • Brazil • Chile • Costa Rica • Dominica • Ecuador • Grenada • Guatemala • Guyana • Haiti • Honduras • Kanada • Kolombia • Kuba • Panamá • Paraguay • Perou • Republik Dominikan • Saint Kitts ha Nevis • Saint Lucia • El Salvador • Sant-Visant hag ar Grenadinez • Stadoù-Unanet Amerika • Surinam • Trinidad ha Tobago • Uruguay • Venezuela
# Dereadegezh politikel

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.
An dereadegezh politikel eo ar gerioù a vez implijet da ober anv eus doareoù da gomz, pe da skrivañ, pe d'en em zerc'hel, mennet da chom hep feukiñ kredennoù relijiel pe ideologiezh un den pe ur strollad tud, pe da zoujañ ouzh tud disheñvel o emzalc'h pe o doare-bevañ diouzh hini an darn vrasañ eus an dud pe c'hoazh diouzh reolennoù normativel ar gevredigezh.

## Yezh dereat

Klask a ra ar yezh "dereat", da skouer, klask troioù-lavar evit komz eus revelezh pe Tuadur reizhel an dud hep lakaat un doare revelezh da vezañ an hini "dereat" nemetañ. Da skouer, chom hep implijout termenoù evel "pich-kaoc'h" evit kaozeal eus paotred heñvelrevel abalamour ma'z e anezañ un termen disprizius.

Pe klasket an tu, da skouer, da goazeal ha da envel tud eus sevenadurioù disheñvel diouzh an hini gantañ ar muiañ a bouez hep ma vefe lakaet anezhe da vezañ skeudennet en doare ma talvezfent nebeutoc'h evit ar sevenenadurioù pe an etniaoù pouezusañ, hag abalamour da se e vez kaozeet hini kentoc'h eus inuit (unander: "inuk") kentoc'h evit "eskimoed".

Unan eus palioù pennañ ar yezh dereat-se, bet treuzimplijet an termen-se da c'houde, a denne d'an doare ma vez skeudennet ar maouezed er yezh en un doare digempouez e-keñver ar wazed ha klask diskoulmoù evit lakaat an implijoù-yezh da vezañ kempouezoc'h pe neptuekoc'h.

Ur yezh "ijinet" an hini eo neuze, ma klaskas a-ratozh-kaer kemmañ er penn-kentañ an doare ma soñj an dud e-keñver an dud all dre kemmañ an doare ma vez implijet ar yezh gante, levezonet don gant damkan Sapir ha Whorf. Klask a reas lakaat war wel ar rakvarnioù kevredigezhel a c'helle bezañ kuzhet dre an doare da implijout ar yezh evit dont a-benn da sevel ur yezh neptuekoc'h.
# Yezh vamm

Ar  **yezh vamm**  eo ar yezh kentañ desket gant ur bugel.

A-wechoù ne vez ket savet ar bugel gant e vamm, hag e tesk e yezh kentañ gant e dad (ral a-walc'h) pe gant e dud-kozh alieoc'h), pe a-wechoù e servijoù-stad. Koulskoude e vez kavet aesoc'h derc'hel d'ober gant an termen "yezh vamm" peogwir e klot gant buhez ar muiañ a dud.

## Tro-lavar

E brezhoneg e reer gant un dro-lavar resis : **"desket em eus brezhoneg war barlenn ma mamm"**. E-lec'h barlenn ar vamm e c'haller ober anv eus barlenn ar vamm-gozh pe un den bennak all, rak betek-hen n'eus barlenn ebet d'ar stad.

## Divyezhegezh

Pa vez savet ar bugel gant tud a gomz yezhoù disheñvel e c'hall deskiñ div yezh war un dro. Komz a reer neuze eus divyezhegezh, hag eus div yezh vamm.

## Kanada

Pa vez niveret an dud e Kanada e vez termenet ar yezh vamm,gant an aozadur Statistique Canada *, evel ar « yezh kentañ desket er gêr pa oad bugel ha komprenet c'hoazh gant an den d'ar c'houlz m'emeur ouzh e niveriñ ». .*

## Bro-C'hall

En niveradegoù poblañs e Bro-C'hall ne vez ket a c'houlenn diwar-benn ar yezh vamm, na yezh all ebet. Hervez Mellad 2 Bonreizh ar Republik c'hall, n'eus nemet ur yezh er Republik ha ne vez ket anavezet ez-ofisiel ur yezh all, pe yezh-vamm pe all.
# Reveulzi neolitik

Reveulzi neolitik

dispac'h, argerzh| Rann eus | Neolitik  |
| Arvez | Neolitik  |
| Lec'h | Kreskenn Strujus  |
| Deiziad kregiñ | 9. millennium BCE  |
| Deiziad echuiñ | 3. millennium BCE  |

  Eus Wikidata
Lec'hioù mammenn hag emled al labour-douar
Ar **Reveulzi neolitik** a vez graet eus ar c'hentañ reveulzi kouerel, ma troas meuriadoù chaseourien-kutuilherien da gumuniezhioù labourerien-douar e-kerzh marevezh an Neolitik. Hervez al labourioù arkeologel e vez gwelet meur a zoare doñvaat al loened hag ar plant. Disheñvel eo bet an doareoù hag al lec'hioù ma tiwanas an doñvadurioù-se, ha seizh pe eizh korn-bro a zo bet mammenn dre ar bed da lies mareoù.

Al lec'h kentañ a zo bet er Reter-Nesañ, eno an dud a oa tremenet goustadik eus kutuilhañ plantennoù gouez, en Natoufian, betek tizhout produerezh plantennoù ha loened doñvaet. Pazennoù lies a zo bet e-kerzh 4000 bloaz.
# Aruba

| Aruba |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Banniel | Ardamezioù |

 |
|  Pont naturel en Aruba

---

 |
| **Yezh ofisiel** | Nederlandeg Papiamento |
| *Statud politikel'* | Stad eus Rouantelezh an Izelvroioù |
| **Kêr-benn** | Oranjestad |
| **Roue** | Willem-Alexander |
|

---

 |
| **Gorread** • Hollad • % dour | (214vet renk) 193 km² Dister-kenañ |
| **Poblañs** • Hollad Stankter | (195vet) 102 695 (2006) 571/km² |
| **Moneiz** | Florin Aruba |
| **Gwerzhid eur** | UTC -4 |
| **Kan broadel** | *Aruba Dushi Tera* |
| **Internet** | .aw |
| Kod pellgomz | +297 |
|

---

  |

**Aruba** a zo un enezenn, 32 kardlev hed dezhi, er Mor Karib, 27 kardlev er-maez da aodoù Venezuela, dezhi ur gorread a 386 devezh-arat (193 km²). Oranjestad eo ar gêr-benn. Kontrol da veur a vro eus ar rannved-hont, n'eo ket gleborek an hin: sec'h-kras eo ar vro, ha mard eo fall evit al labour-douar e plij d'an douristed kenañ. Ur stad emren eo e framm Rouantelezh an Izelvroioù.

## Istor

Gwezenn dividivi
Poblet e oa Aruba gant an Amerindianed Caiquetios, ur meuriad arawak deuet eus Amerika ar Su (Venezuela a-vremañ) en XIvet kantved. Dizoloet e oa bet gant ar Spagnoled e 1499, ha da Spagn e oa en-ofisiel pa oa bet aloubet gant moraerien eus an Izelvroioù e 1636.

Disrannet eo bet diouzh an Antilhez Nederlandat e 1986. Deuet eo da vout ur vro emren e framm rouantelezh an izelvroioù. Da vezañ dizalc'h e oa a-benn 1996, met paouezet e oa an argerzh a-benn 1990, war c'houlenn gouarnamant Aruba. Hiziv an deiz eo unan eus ar peder stad a ya d'ober Rouantelezh an Izelvroioù.

Broioù ha Stadoù Kreizamerika, an Antilhez ha Norzhamerika
**Stadoù**

Antigua ha Barbuda • Bahamas • Barbados • Belize • Costa Rica • Dominica • Republik Dominikan • Grenada • Guatemala • Haiti • Honduras • Jamaika • Kanada • Kuba • Mec'hiko • Nicaragua • Panamá • Saint Kitts ha Nevis • Santez Lusia • Sant-Visant hag ar Grenadinez • El Salvador • Stadoù-Unanet Amerika • Trinidad ha Tobago

---

**Tiriadoù dalc'hetDanmark** : Greunland

**Frañs** : Clipperton • Gwadeloup • Martinik • Saint-Barthélemy • Saint-Martin • Sant-Pêr-ha-Mikelon

**Izelvroioù** : Aruba • Bonaire • Curaçao • Saba • Sint Eustatius • Sint Maarten

 **Rouantelezh-Unanet** : Anguilla • Bermuda • Inizi Gwerc'h Breizh-Veur • Inizi Cayman • Montserrat • Turks ha Caicos

 **Stadoù-Unanet** : Navassa • Puerto Rico • Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet

Stadoù Amerika ar Su
Amerika ar SuAmerika ar Su
Arc'hantina • Bolivia • Brazil • Chile • Kolombia • Ecuador • Guyana • Panamá • Paraguay • Perou • Surinam • Trinidad ha Tobago • Uruguay • Venezuela

**Tiriadoù dalc'het**: Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su • Gwiana c'hall • Inizi Maloù
# COVID-19

COVID-19

emerging communicable disease, atypical pneumonia, Doare ar c'hleñved| Anv ofisiel | coronavirus disease  |
| Anv berr | COVID-19  |
| Den heverk | Zhang Jixian, Zhong Nanshan  |
| Darvoud-alc'hwez | Kleñved-red Wuhan  |
| Abeg pennañ | SARS-CoV-2  |
| Mare ma oa dizoloet pe ijinet | Kerzu 2019  |
| Location of discovery | Wuhan  |
| Dibarder mezegel | infectious diseases, pulmonology, virology, epidemiology, medisinerezh mallusted  |
| Medical examination | reverse transcription polymerase chain reaction, ELISA, tomografiez jedet, polymerase chain reaction, COVID-19 rapid antigen test  |
| Hashtag | COVID19  |
| Has natural reservoir | Lutreola  |
| Dezverket dre | contagiousness, COVID-19 mortality  |
| Istor | timeline of the COVID-19 pandemic  |
| Roll ar sujed | acute respiratory distress syndrome  |
| Diskouezadur eus | disease X  |
| Handled, mitigated, or managed by | treatment of COVID-19  |
| EntitySchema for this class | Entity schema not supported yet (E196)  |

  Eus Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikipedia ne ro ket alioù mezegel pe yec'hedel**

---

 |
| *Titouroù diamzeriet pe ziwir a c'hall bout er pennad-mañ. Un den a-vicher hepken war ar vezegiezh a c'hall reiñ un ali mezegel deoc'h, ha pennadurezhioù yec'hedel ho pro hepken zo anadouek war ar reiñ kemennoù a-fet yec'hed foran evit a sell bedreuziad COVID-19 e 2019-2020.* |
| *Diwar-benn ur c'hleñved eo ar pennad-mañ. Gwelit Bedreuziad COVID-19 e 2019-2020 m'emaoc'h o klask deskrivadur bedreuziad ar C'hCOVID-19, SARS-CoV-2 m'emaoc'h o klask deskrivadur ar viruz.* |

Displegadenn ar c'hudennoù degaset gant ar c'hCOVID-19.
**Kleñved ar c'hurunviruz 2019**, berraet e **COVID-19** (*COronaVIrus Disease 2019* e saozneg), a zo ur c'hleñved poreüs c'hoarvezet gant ur viruz anvet SARS-CoV-2. Kiriek eo da kleñved-red Wuhan e Sina ha da bedreuziad kurunviruz 2019-2020 war e lerc'h.

## Goradur

Gounervezh COVID-19 a vije war-dro 5 deiz, etre 3 ha 7 deiz peurliesañ. Da ouzhpenn 1% eus an dud e ya hiroc'h eget 14 deiz, hag e padfe betek 24 deiz ezreol. An ABY a ouie dija a-raok ar bedreuziad e 2020 e oad tredizhus a-raok vije an anzonoù gweladus, evel ar grip, bet studiet kurunviruzoù all gantañ.

## Treuzkas

E kreiz miz Kerzu 2019 eo deuet an treuzkas etredenel hervez *The New England Journal of Medicine*.

Ur metrad zo a-walc'h, evit-doare, d'en em wareziñ ouzh ar viruz, ha daou vetrad zo suroc'h. Ar maskloù gwareziñ a zo efedus pa lakaer an diarbennoù yec’hedoniel all da bleustriñ ivez (gwalc’hiñ an daouarn, h.a.).

Azonoù kuñv pe azon ebet a vez gant ar vugale gontammet peurliesañ, tredizhus int avat. Dindan 0,5% emañ riskl marv an dud dindan 50 vloaz, 8% eo d'ar re a-us 70 bloaz. Ur riskl dibarek poread grevus zo gant ar merc'hed dougerez.

## Vaksinoù

Meur a vaksin efedus zo a-enep ar C’hovid-19. Lod anezho a ra gant trenkenn ribonukleek kannad, lod all gant virused diaktivet, pe c’hoazh proteinoù adkevredek.

## Notennoù ha daveoù
# Ezra

Engravadur eus Danevelloù Nürnberg 1493
**Ezra** (en hebraeg, עזרא, Ezra) a oa ur beleg hag ur skrib yuzev bet kaset gant roue Persia d'ober un enklask war stad Jeruzalem da sikour distro ar Yuzevien d'o bro er Vvet kantved kent JK.

Abaoe dismantr Jeruzalem gant Nevouc'hadnesar (587 kent JK) ha harlu ar Yuzevien e oa an darn vrasañ eus an harluidi o chom e Babilon hag en he zrowardroioù.

E 539 kent JK e teuas Koresh, roue Persia da aloubiñ Babilon.

E 538 kent JK ec'h embannas ur skrid a roe aotre da dud Israel da zistreiñ d'o bro ha da gas ganto an teñzorioù bet kemeret gant Nevouc'hadnesar hag an holl vadoù a c'hellfent kas ha da adsevel an Templ.

Graet e voe an distro e lies gwech ha ne zisjrojont ket holl .

Ar re gentañ renet gant Zeroubavel (Zorobabel) a gavas diaesterioù, skoilhoù hag enebiezh zoken. Dont a rejont a-benn koulskoude en un nebeud bloavezhioù harpet gant urzhioù Dariavesh ha skoazell ar Yuzevien chomet e bro an harlu.

Kaset e voe Ezra, beleg ha skrib, gant Artashashta (Atakserkses), roue nevez Persia, da Jeruzalem evit ober un enklask diwar-benn stad ar gêr hag ar vro ha seveniñ kement tra a selle ouzh adsav lezennoù Israel.

Mont a reas gantañ ur strollad bras a harluidi ha kas a reas da benn ar gefridi fiziet ennañ. Adreizhañ a reas al lezennoù (da skouer lezennoù a dimeziñ peogwir e oa dimezet Yuzeveien gant merc'hed estren (Ez 9-10)

Damvesket eo e istor gant hini Nehemia ha diaes eo lavarout ar mare resis m'en deus sevenet e gefridi. Kontet eo e Levr Ezra an Tanac'h.

E troidigezh Gwilh ar C'hoad (1897) e kaver Esdras evit Ezra.

#### Daveoù
# Édith Piaf

|  |
| --- |
| Édith Piaf |
|  |
| Alias | La môme Piaf |
| Anv | Édith Giovanna Gassion |
| Ganet | D'an 19 a viz Kerzu 1915 Pariz, Bro-C'hall |
| Marvet | D'an 10 a viz Here 1963 Grassa, Okitania, Stad c'hall |
| Micher(ioù) | kanerez, aktourez |
| Doare(où) | Chanson française |
| Bloavezhioù oberiant | 1935-1963 |
| Label(ioù) | Decca Records |
|

---

 |
| Endro | Jean Cocteau, Yves Montand, Marcel Cerdan, Georges Moustaki, Charles Aznavour, Bruno Coquatrix |
| kemmañ  |

**Édith Piaf** pe « **la Môme Piaf** » (**Édith Giovanna Gassion** diouzh hec'h anv gwir), bet ganet d'an 19 a viz Kerzu 1915 e Pariz hag aet da Anaon d'an 10 a viz Here 1963 e Grassa (Alpes-Maritimes) a oa ur ganerez hag un aktourez c'hallek.

Bet eo bet mamm d'un niver bras a ganaouennoù brudet-mat hiziv-and-deiz c'hoazh evel *La Vie en rose; Non, je ne regrette rien, l'Hymne à l'amour, Mon légionnaire, La Foule, Milord, Mon Dieu*.