Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Borneo

Borneo, en enezeg Indonezia
Enez Borneo, rannet etre stadoù Indonezia, Malaysia ha Brunei.
**Borneo** zo un enezenn vras e gevred Azia. Gant ur gorread a 743 330 km² ez eo-hi an trede enezenn vrasañ er bed. Al lodenn vrasañ eus an enezenn zo en Indonezia, ha Kalimantan a vez graet anezhi alies. Hogen en Indonezia e talvez an anv "Kalimantan" da envel an enezenn a-bezh. Al lodenn norzh eus an enezenn zo rannet etre Malaysia (stadoù Sabah ha Sarawak) ha rouantelezh Brunei.

En-dro da Vorneo emañ Mor Su Sina en norzh hag er gwalarn, Mor Sulu er biz, Mor Sulawesi er reter ha Mor Java er su. Er c'hornôg da enez Borneo emañ Ledenez Malaya hag enez Sumatera, er su emañ enez Java (pe Jawa) hag er reter Sulawesi. E Sabah emañ ar menez uhelañ, menez Kinabalu, zo dezhañ 4 095 m a uhelder.

Pinvidik eo natur Borneo ha niverus eo ar spesadoù plant ha loened : 221 spesad bronneged, 420 spesad evned, 3 000 spesad gwez... Gwechall e oa goloet an enezenn a-berzh pe dost gant koadegi trovanel, met war-gil eo aet ar gorreadoù dindan wez er bloavezhioù diwezhañ.
# Blaise Compaoré

**Blaise Compaoré** zo ur politikour burkinabat ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1951 e Ziniaré, ur gêr en hanternoz da Ouagadougou. Kemeret en devoa ar galloud e Burkina Faso d'ar 15 a viz Here 1987 da-heul un taol-Stad ma voe lazhet ar prezidant Thomas Sankara. Dilennet e voe da brezidant e 1991 hag adarre e 1998, 2005 ha 2010. D'an 31 a viz Here 2014 e ro da c'houzout e tilez e garg. Emsavadegoù bras a oa bet a-enep dezhañ evit na glaskje ket mont da brezidant evit ar pempet gwech.
# Voivodina

Banniel Voivodina
Kartenn eus Serbia gant Voivodina livet e roz, en hanternoz
Voivodina (Војводина e serbeg, *Vojvodina* e kroateg hag e slovakeg, *Vajdaság* en hungareg, *Voivodina* e roumaneg, *Войводина* e rusineg) zo ur rannvro emren e hanternoz Serbia. En em astenn a ra war 21 506 km² ha bevennoù he deus gant Hungaria en hanternoz, gant Kroatia er c'hornôg, gant Roumania er reter, ha gant Bosnia ha Herzegovina er mervent. Treuzet eo Voivodina gant ar stêrioù Danav, Tisza ha Sava.

Novi Sad eo kêr-benn ar rannvro emren.

Annezet eo ar rannvro-se gant e-leizh a bobloù. C'hwec'h yezh ofisiel zo (serbeg, hungareg, slovakeg, roumaneg, kroateg, ruusineg) ha 26 pobl disheñvel zo anavezet ent-ofisiel. Serbed eo al lodenn vrasañ eus an dud (66%) ha Hungariz eo ar vinorelezh vrasañ (13%).
# 2001

*Diwar-benn bloavezh 2001 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### 1añ trimiziad

* 2 a viz Genver : dourioù-beuz e Kastellin, Kemper, Kemperle ha Redon.
* 10 a viz Genver : penn-kentañ Wikipedia.
* 24 a viz Meurzh : Breizh : 4000 den bet o vanifestiñ e Kemper diwar galv Diwan, Dihun, Div Yezh hag UGB evit "Brezhoneg er skolioù : trawalc'h gant ar promesaoù".

### Eil trimiziad

* Ebrel : Breizh : nullet ar c'hrogad mell-droad etre skipailh Breizh hag hini Kuba war urzh Kevre Frañs ar Vell-droad.
* 7 a viz Even : trec’h eo Tony Blair ha Strollad al Labour er vouezhiadeg, er Rouantelezh Unanet.
* 30 a viz Mezheven : Breizh : 7000 den bet o vanifestiñ e Naoned diwar galv Komite evit Unvaniezh Melestradurel Breizh da geñver 60vet deiz-ha-bloaz troc'h Breizh e daou damm.

### Trede trimiziad

* 19 a viz Gouere : dizoloet eo Toumai e Tchad, klopenn ur spesad nevez homininae anvet *Sahelanthropus tchadensis*, marteze un hendad d'an den pe d'ar chimpanze.
* 11 a viz Gwenholon : gwalldaolioù ramzel e New-York hag e Washington dre dagañ daou skraber-oabl ha Departamant an Difenn gant tri c'harr-nij bras.
* 21 a viz Gwenholon : tarzhadenn ur bern bras temz kimiek e stal greantel Azote de France (AZF, strollad Total) distrujet ganti meur a savadur e Toloza (Haute-Garonne).

### Pevare trimiziad

* 17 a viz Du : aet an trec’h gant Kevre Demokratel Kosovo e dilennadegoù parlamant Kosovo.
* Du : Breizh : krouidigezh Embregerezhioù Breizh evit ar Brezhoneg.
* 22 a viz Kerzu : aet Hamid Karzai da brezidant Afghanistan.

## Breizh

### Gwengolo

* Gwengolo, Breizh : krouidigezh klasoù divyezhek publik e Langedig ha Pont-Skorf.
* Gwengolo, Breizh : krouidigiezh ar gelaouenn Rouzig gant Keit Vimp Bev.
* 15 a viz Gwenholon : 7vet embannadur, ar c'hCatholicon gant Gwennole ar Menn.

### Kerzu

* Embannadur Geriadur brezhoneg An Here.
* Krouidigezh Sindikad Labourerien Breizh.

## Prizioù Nobel

## Ganedigezhioù

## Marvioù
# Ivo Andrić

Ivo Andrić
**Ivo Andrić** (Иво Андрић e serbeg) a oa un diplomat hag ur skrivagner serb, ganet e Bosnia e 1892 ha marvet e Beograd e 1975.

E-touez e oberennoù emañ *Travnička hronika* (Kronikennoù Travnik) ma kont enni donedigezh koñsul Bro-C'hall da d-Travnik e 1806 hag an enebiezh etre ar c'humuniezhoù disheñvel e Bosnia.

Priz Nobel al lennegezh en doa bet e 1961.

## Oberoù

* *Ex Ponto*, 1918
* *Nemiri*, 1920
* *Put Alije Đerzeleza*, 1920
* *Pripovetke I*, 1924
* *Pripovetke*, 1931
* *Pripovetke II*, 1936
* *Izabrane pripovetke*, 1945
* *Na Drini ćuprija*, 1945
* *Travnička hronika*, 1945
* *Gospođica*, 1945
* *Most na Žepi*, 1947
* *Pripovijetke*, 1947
* *Nove pripovetke*, 1948
* *Priča o vezirovom slonu*, 1948
* *Priča o kmetu Simanu*, 1949
* *Pod gradićem : pripovetke o životu bosanskog sela*, 1952
* *Prokleta avlija*, 1954
* *Panorama*, 1958
* *Priča o vezirovom slonu, i druge pripovetke*, 1960
* *Ljubav u kasabi : pripovetke*, 1966
* *Aska i vuk : pripovetke*, 1968
* *Eseji i kritike*, dalif, 1976
# 1816

*Diwar-benn bloavezh **1816** an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

##### Stadoù-Unanet

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 1816*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 1816*
# Stephen Hawking

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

| Stephen Hawking |
| --- |
|  Stephen Hawking en NASA war-dro 1974. |
| Ganet
 | 8 a viz Genver 1942 Oxford
 |
| Marvet
 | 14 a viz Meurzh 2018 Cambridge
 |
| Broadelezh
 | Saoz
 |
| Micher
 | fizikour ha steredoniour
 |
| Ensavadurioù
 | Lucasian Professor of Mathematics e Skol-veur Cambridge
 |
| Brudet evit
 | E labourioù war an toulloù du, ar gosmologiezh hag ar c'hraviter kwantek, met ivez evit e gleñved, ar Skleroz kostezel amiotrofik
 |
| Enorioù
 | Medalenn Eddington (1975)
Priz Dannie Heineman (1976)
Medalenn Albert-Einstein (1979)
Medalenn aour an RAS (1985)
Priz Wolf fizikiezh (1988)
Priz Priñsez Asturiez (1989)
Medalenn Copley (2006)
Medalenn brezidantel ar Frankiz (2009)
Robert A. Heinlein Memorial Award (2012)
 |
| Pried
 | Jane Wilde Hawking (1965-1995) ha Elaine Mason (1995-2006)
 |
| Bugale
 | Lucy Hawking; Robert Hawking ha Tim Hawking
 |
| Sinadur  |
| Lec'hienn
 | hawking.org.uk
 |
| kemmañ  |

**Stephen Hawking** (8 a viz Genver 1942 en Oxford - 14 a viz Meurzh 2018 e Cambridge) a oa ur fizikour hag ur steredoniour saoz.

Diplomet e voe e Skol-veur Oxford hag aet e oa da c'houde da labourat en NASA.

Labouret en deus kalz Stephen Hawking diwar-benn ar gosmologiezh hag ar c'herc'hellder pementadel.

E 1970 e skrivas delakadenn an dibarderioù kerc'hellek hag a servij da c'houzout gant peseurt arventennoù e vez krouet an toulloù du.

E 1963 e kavas e vez krouet gant an toulloù du skinoù korfoù e pep lec'h en egor. Lavarout a reas ivez ez eus bet kaset toulloùigoù du, ment ur proton pe ur menez ganto, gant ar *Big Bang*.

Kinniget en deus ivez e vefe "toulloù preñved" hag a servijfe da vont eus ul lec'h d'egile kalz buanoc'h dre implijout seurtoù tunelioù en hollved, met n'eo ket bet gwiriet gant ar skiantourienn : kalzik media a skignas ar mennozh nevez-se.

E 2014 Stephen Hawking e lavaras d'ar gelaouenn *Nature* n'eo ket posupl e vefe toulloù du rak ne glotont ket gant ar fizik pementadel.

## Biografiezh

### Bugaleaj ha studioù

### Kleñved

### Buhez prevez

### Marv

## Daveoù

## Liammoù diavez

* www.hawking.org.uk Blog internet ma kinniger e holl labourioù ha traouigoù all
# 1900

*Diwar-benn bloavezh **1900** an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

* 27 a viz Genver: embannet eo evit ar wech kentañ gerioù BRO GOZ MA ZADOU (HENVELIDIGEZ) gant Frañsez Jaffrennou er sizhunieg katolik *La Résistance. Croix de Morlaix*.
* 1añ a viz Gwengolo: krouet eo Goursez Vreiz e Gwengamp.

#### Frañs

* 16 a viz Here: krouidigezh ar gazetenn-sport *L'Auto-Vélo* gant Henri Desgrange ; deuet e oa da vezañ *L'Auto* d'ar 16 a viz Genver 1903.

#### Italia

* 29 Gouere : Gaetano Bresci, un anarkour, a zrouklazh Umberto Iañ, roue Italia.

#### Iwerzhon

* 5 a viz Genver: gervel a ra ar pennemsaver iwerzhonat John Edward Redmond d’en em sevel a-enep galloud Breizh-Veur en enez.

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika

##### Stadoù-Unanet

* 6 a viz Du: dilennet eo William McKinley da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika en-dro.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri

#### Livañ

#### Sonerezh

#### Lennegezh

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

* Dizoloadenn ar radon gant ar fizikour Prusian Friedrich Ernst Dorn.

### Armerzh

### Sport

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

* 4 C'hwevrer : Jacques Prévert, skrivagner gall
* 18 Du : Roparz Hemon e Brest († 1978)

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 1900*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 1900*
# 13 Gouere

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Gouere** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |   |   |   |

 |
|  |

## Darvoudoù

* 1174 : William al Leon eus bro-Skos zo tapet en Alnwick gant lu ar roue Herri II (Bro-Saoz). Unan eus pennoù Emsavadeg 1173-1174 e oa.
* 1558 : e Frañs e voe trec'h lu Spagn war al lu gall kaset gant Paul des Thermes da geñver Emgann Gravelines.
* 1822 : lu Gres a voe trec'h war Impalaeriezh Otoman en Termopiloù.
* 1944 : lazhet eo Jeanne Chassin du Guerny, broadelourez ha skrivagnerez (Jeanne Danio hec'h anv-pluenn) vreizhat e Pengilli (22).
* 1956 : embannet eo ar Steuñv Ober Rannvroel e-keñver departamantoù Breizh.

## Sportoù

* 1903 : 5vet hag 2l diwezhañ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Bourdel (Gironde) ha Naoned ; trec'h eo Maurice Garin.
* 1908 : digoradur ar IVe C'hoarioù Olimpek hañv e Londrez (Bro-Saoz) gant Edouarzh VII, Roue Bro-Saoz.
* 1939 : 4re tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Brest hag An Oriant ; trec'h eo Raymond Louviot.
* 1954 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Brieg ha Brest ; trec'h eo Dominique Forlini.
* 1986 : loc'hañ a ra 10vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du park tematek Futuroscope (Vienne).
* 2001 : dilennet eo Beijing gant Poellgor etrebroadel olimpek bodet e Moskov evit degemer an XXIXvet C'hoarioù Olimpek hañv e 2008.

## Ganedigezhioù

* 1590 : Klemañs X, pab.
* 1793 : John Clare, barzh saoz.
* 1909 : Henri Pollès, skrivagner breizhat gallek, romantour, barzh ha saver esaeoù e Landreger († 30 a viz Gwengolo 1994).
* 1927 : Simone Veil, politikourez c'hall.
* 1940 : René Cédolin, melldroader ha gourdoner gall.
* 1950 : Lena Louarn, emsaverez sevenadurel.
* 1953 : Johnny Clegg, kaner suafrikan.
* 1962 : Michael Jace, aktour stadunanat.

## Marvioù

|  |  |
| --- | --- |
| lazhadenn Jean-Paul Marat livet gant Jacques-Louis David |  |

* 1380 : Beltram Gwesklin, konestabl en arme Bro-C'hall (° 1320 e-kichen Bronn).
* 1793 : Jean-Paul Marat, kazetenner ha politikour gall drouklazhet gant Charlotte Corday (° 24 a viz Mae 1743 e Boudry (Prusia d'ar mare-se)).
* 1921 : Gabriel Lippmann, fizikour gall, tapet gantañ Priz Nobel ar fizik (° 16 a viz Eost 1845 e Bonnevoie (Luksembourg)).
* 1944 : Jeanne Coroller-Danio, broadelourez ha skrivagnerez vreizhat (° 25 a viz Mae 1892 e Morzhell).
* 1985 : Federico Norcia, mestrc’hoarier echedoù italian (° 31 a viz Meurzh 1905 e Lugo di Romagna (Italia)).

## Lidoù

Sant an deiz : Sant Turio