Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Karate

Krogad karate e-kerzh Kampionad ar bed e 2006 e Tampere, Finland
Un arz brezel hag ur sport emgannañ eo ar **c'harate** (japaneg : 空手道, *karate-dō*), a orin eus Enez Okinawa e Rouantelezh Ryūkyū (1429-1879) en Enezeg Okinawa.
# Korea

Ledenez Korea gant bevennoù an div Stad
**Korea** (koreaneg 한국}} *Hanguk* pe 조선, *Joseon* ) zo ul ledenez hag ur vro eus Azia ar Reter a zo rannet hiziv an deiz e div Stad disheñvel — Korea an Norzh ha Korea ar Su. Emañ stok ouzh Republik Pobl Sina er gwalarn, Rusia er biz, ha tost eus Bro-Japan er reter, en tu all da Strizh-mor Korea ha Mor Japan , ha da Daiwan en tu all da Mor Sina, er su.

Diskouez a ra an arkeologiezh ha yezh ar Goreaned e teuont eus ur bobl a gomze ur yezh altaek eus su Kreiz Siberia, hag a boblas Korea gozh e gwagennoù a heulie an eil eben adalek an Neolitik betek Oadvezh an arem. Amprestet e oa ar reizhiad skrivañ sinaek ("Hanja" e Koreaneg) en eil kantved kent JK, hag ar Voudaegezh er pevare kantved eus hon oadvezh, hag ul levezon don o doe e Teir rouantelezh Korea.

Unanet e oa Korea gant an impalaer Taejo eus an dierniezh Goryeo e 936. Goryeo a oa ur Stad ma oa ar sevanadur en e vleuñv hag eno e voe krouet ar Jikji er XIVvet kantved, oc'h implijout ar c'hentañ gwask gant lizherennoù metal lem-laka er bed. Aloubadegoù ar Vongoled en XIIIvet kantved, koulskoude, a wanaas kalz ar vroad a oa rediet da baeañ un truaj. Diskar an impalaeriezh Vongol a oa heuliet gant stourmoù politikel taer ha kemeret e oa lec'h an dierniezh Goryeo gant an dierniezh Joseon e 1388.

Merket e oa an 200 vloavezh kentañ eus an dierniezh Joseon gant ar peoc'h ha krouet e oa al lizherenneg koreanek Hangeul gant King Sejong veur. Er XIVvet kantved e kreskas levezon ar gonfusianegezh er vro. E diwezh ar prantad Joeson avat, politikerezh digenvezour Korea a sachas warni al lesanv a "rouantelezh ermit " er C'hornôg. E diwezh an XIXvet kantved e tivizas impalaeriezh Bro-Japan ober un drevadenn eus ar vro. E 1910 e oa staget Korea ouzh Bro-Japan hag e chomas dindan ar gouarnamant-se betek diwezh an Eil Brezel-bed e 1945.

E 1945 en em glevas an URSS hag ar Stadoù-Unanet diwar-benn kodianadur arme Bro-Japan e Korea hag an arme ruz a zalc'has ar vro betek norzh an 38vet ledenn, e-keit ha ma talc'he arme ar Stadoù-Unanet su ar vro. An diviz kemeret gant armeoù kevredet a zeuas buan da vezañ diazez rannadur Korea gant an daou c'hourc'halloud, n'hallent ket en em glevet diwar-benn dizalc'hiezh Korea. Savet e oa gant pep hini eus an div vro gouarnamantoù a-du gant o c'helennadurezh, ar pezh a oa heuliet gant rannadur Korea a-vremañ : Korea an Norzh ha Korea ar Su. Brezel Korea a darzhas nebeut goude etre an div vro hag o c'hevredidi.

Korea an Norzh, pe Republik Demokraetl Pobl Korea, zo ur Stad gant ur strollad politikel hepken ha dezhañ ur armerzh c'hreantel kreizennet ha meret gant ur steuñv. Korea ar Su, pe Republik Korea, zo ur vro a varc'had dieub, demokratel, hag ur vro ziorroet zo ezel eus ar Broadoù Unanet, hag eus ekonimiezhioù ar G-20.

## Notennoù
# 30 Mezheven

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Mezheven** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
|  |

## Darvoudoù

* 1651 : Emgann Beresteczko, Polonia a drec'h ar gozaked ha tatared Krimea.
* 1758 : Emgann Domstadtl etre Rusia ha Prusia e-pad Brezel Seizh Bloavezh.
* 1794 : harzet eo Jorj Kadoudal en Alre.
* 1934 : Nozvezh an Hirgontilli en Alamagn.
* 1941 : gant un dekred sinet gant ar marichal Pétain e roer galloud da brefed Roazhon war bevar departamant eus Breizh. Evit ar wech kentañ eo dispartiet al Liger Izelañ diouzh ar peurrest eus Breizh.
* 1960 : dont a ra Kongo Kinshasa da vezañ dizalc'h diouzh Belgia.

## Sportoù

* 1959 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Blaen ha Naoned (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Roger Rivière.
* 1962 : 7vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kemper ha Sant-Nazer ; trec'h eo Huub Zilverberg (Izelvroioù).
* 1974 : 3de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Montroulez ha Sant-Maloù ; trec'h eo Patrick Sercu (Belgia).
* 1985 : 2l tennad-hent Tro Bro-C'hall etre An Oriant ha Gwitreg ; trec'h eo Rudy Matthijs (Belgia).

## Ganedigezhioù

|  |  |
| --- | --- |
| Charlez VIII Bro-C'hall | Paul Barras |

* 1470 : Charlez VIII, roue Bro-C'hall, pried Anna Vreizh.
* 1755 : Paul Barras, politikour gall.
* 1861 : Johann Bauer, mestrc'hoarier echedoù aostrian.
* 1884 : Georges Duhamel, skrivagner gall.
* 1893 : Walter Ulbricht, politiker komunour alaman.
* 1903 : Auguste Loriquer, barzh brezhonek ha gallek.
* 1911 : Czesław Miłosz, skrivagner polonek, tapet gantañ Priz Nobel al lennegezh
* 1932 : Mongo Beti, skrivagner gallek eus Kameroun.
* 1958 : Thierry Châtel, skolaer ha skrivagner.
* 1967 : Michele Godena, mestrc’hoarier echedoù italian, Kampion Italia pemp gwezh.
* 1975 : Ralf Schumacher, bleiner redadegoù kirri alaman.

## Marvioù

* 1709 : Edward Llwyd, yezhoniour kembreat.
* 1825 : Friedrich Wilhelm Hemprich, loenoniour, evnoniour ha mezeg alaman.
* 1851 : Edward Smith-Stanley, dastumer, labourer-douar, naturour ha politikour saoz.
* 1857 : Alcide Dessalines d'Orbigny, blodegour, ergerzher, naturour ha paleontologour gall.
* 1916 : Gaston Maspero, ejiptour gall.
* 1969 : Domingo Tejera, melldroader etrebroadel uruguayat.
* 1995 : Mario Monticelli, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 2001 : Chet Atkins, gitarour stadunanat.
* 2009 : Pina Bausch, korollerez alaman.
* 2012 : Yitzhak Shamir, politiker izraelat.
* 2017 : Simone Veil, politikerez c'hall.

## Lidoù
# Serbeg-ha-kroateg

Ar broioù ma komzer serbeg-ha-kroateg, pe rannyezhoù anezhañ
Ar **serbeg-ha-kroateg**, anvet c'hoazh bosneg/kroateg/serbeg (BKS), a zo ur yezh slavek eus ar C'hreisteiz, hag ar yezh pennañ e Serbia, Kroatia, Bosnia ha Herzegovina, ha Montenegro. Diazezet eo war peder rannyezh disheñvel, hag a c'heller kompren kenetrezo.

Standardizet e oa bet ar yezh e kreiz an XIXvet kantved, a-raok ma vije eus Stad Yougoslavia. Adalek ar penn-kentañ e oa div genyezh disheñvel, an hini groatek hag an hini serbek. Pep a relijion disheñvel o deus Kroatiz ha Serbiz, hag a-hed an istor int bet enframmet en impalaeriezhoù disheñvel. Kemeret o doa doareoù lennegel un tammig disheñvel da standard dezho, daoust dezho bezañ diazezet o-daou war ar memes isrannyezh eus Herzegovina ar Reter, renket er rannyezh chtokaviat. Abaoe disparti ar stadoù a yae da ober kevredad Yougoslavia e voe savet ur standard bosniat da yezh ofisiel e Bosnia ha Herzegovina, hag emeur o sevel ivez ur standard dibar eus yezh Montenegro. Dre-se e vez anvet ar serbeg-ha-kroateg alies hervez ar genel: serbeg, kroateg, bosnieg, hag montenegreg a-wezhioù. En XXvet kantved e oa ar serbeg-ha-kroateg yezh ofisiel Rouantelezh Yougoslavia (hag anvet e veze "yougoslaveg"), ha goude unan eus teir yezh ofisiel Republik Kevreadus Poblel Yougoslavia. Diwar disparti Yougoslavia e cheñchas ar sell war ar yezh hervez ar mennozhioù politikel hag ar pobloù.
# Lezireg (bronneg)

|

|  Lezireged  |
| --- |

 |
| --- | --- |
|  Lezireg Hoffmann |
| Rummatadur filogenetek |
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : |  Chordata |
| Kevrennad : |  Mammalia |
| Usurzhad : |  Xenarthra |
| Urzhad : |  Pilosa |
| D'ar vevoniezh  e tenn ar pennad-mañ. |

Al **lezireged** eo ar bronneged a ya d'ober an daou gerentiad *Megalonychidae* ha *Bradypodidae*. Bevañ a reont e Kreiz ha Suamerika.

## Spesadoù

6 spesad lezireged zo hiriv an deiz:

* *Bradypodidae*
	+ al lezireg gell (*Bradypus variegatus*)
	+ al lezireg korr (*Bradypus pygmaeus*)
	+ al lezireg moueek (*Bradypus torquatus*)
	+ al lezireg tri biz (*Bradypus tridactylus*)
* *Megalonychidae*
	+ lezireg Linnaeus, pe ounaou, (*Choloepus didactylus*)
	+ lezireg Hoffmann ((*Choloepus hoffmanni*)

Kolen lezireg Hoffmann
# Karib

Ar C'harib (e gwer)
Ar **C'harib** zo un takad en Amerika, ennañ ar mor Karib, e inizi hag an aodoù tro-dro d'ar mor. Dont a ra e anv eus pobl ar Garibed, a veve war inizi an Antilhez Bihanañ betek donedigezh Europeiz adalek dibenn ar XVvet kantved.