# Bibl

Bibl

testenn relijiel, collection of literary works, objed relijiel| Anv | ꠀꠡꠝꠣꠘꠤ ꠇꠤꠔꠣꠛꠣꠁꠘ  |
| Relijion pe kredenn | kristeniezh  |
| Danvez pennañ | Testamant Kozh, Testamant Nevez, kristeniezh, yuzevegezh  |
| Seurt oberenn | Teskad  |
| Tachenn | lennegezh relijiel, testenn relijiel  |
| Aozer | various authors, group of authors  |
| Yezh an oberenn pe an anv | Biblical Hebrew, arameeg, Koine Greek  |
| Lec'h an istor | Reter-Kreiz  |
| Roll an tudennoù | list of biblical characters  |
| Dewey Decimal Classification (works and editions) | 220  |
| Abeg pennañ | revelation  |
| Studiet gant | biblical studies  |
| Dezverket dre | biblical inspiration  |
| References work, tradition or theory | purity of the heart  |

  Eus Wikidata
Bibl Gutenberg (bloavezh dianav)
*U.S. Library of Congress*

|  |
| --- |
| Tamm eus heuliad a bennadoù a-zivout ar **Gristeniezh** |
|  |
| **Istor ar Gristeniezh**
Kronologiezh ar Gristeniezh
An ebestel
Ar Senedoù-Iliz
An Disivoud Meur
Brezelioù ar Groaz
An Adreizhadur
 |
| **An Dreinded**
Doue an Tad
Doue ar Mab . Doue ar Spered Santel  |
| **Ar Bibl**
Testamant Kozh
Testamant Nevez . Ar pevar aviel  |
| **Doueoniezh kristen**
Kouezhadenn an Den · Gras Doue
Salud · Didamalladur
Azeul kristen
Ilizoniezh · Esc'hatologiezh |
| **Iliz KentañKristeniezh ar C'hornôg**
Iliz katolik roman
Protestantiezh . Iliz Bro-Saoz
**Kristeniezh ar Reter**
Iliz Ortodoks ar Reter Ilizoù ar Reter . Iliz Asirian ar Reter
Anvadurioù kristen
Emsavioù kristen  |

Ar **Bibl** zo un hollad skridoù a zo sakr d'ar relijionoù yuzev ha kristen.

Kemmañ avat a ra kanon ar Bibl hervez ar relijionoù : darn ne zegemeront ket lod levrioù en o c'hanon, pe a laka al levrioù en un urzh all, a rann lod levrioù pe a ouzhpenn levrioù. Er Bibloù kristen ez eus etre 66 levr — evit ar c'hanon protestant — ha 81 levr — evit ar c'hanon ortodoks etiopian. Met an holl anezho a vod an Testamant Kozh, da lavaret eo ar Bibl hebraek, hag an Testamant Nevez.

Kalz a studiadennoù a gaver diwar-benn ar Bibl peogwir eo diazez ar Yuzevegezh da gentañ, hag ar Gristeniezh da c'houde. Er Bibl ivez emañ gwrizioù an Islam.

An Aeled da skouer a c'heller studiañ ennañ.

## Gerdarzh

Ar ger **Bibl** a zeu eus ar ger henc'hresianek βιϐλία (*ta biblia*), un anv-kadarn lies hag a dalv kement hag « al levrioù », ar pezh a ziskouez eo liesseurt e orin. Tremenet eo d'ar brezhoneg dre ar ger latin *bíblia*, "levr", ha deuet evel-se da vout ur ger unan. Ul levr tev ez eo : ul levraoueg evit gwir, peogwir e konter 72 lodenn en Testamant Kozh.

## An Testamant Kozh

Er Bibl hebraek e kaver 24 levr (39 diwar ar 46 eus ar Bibl degemeret gant an Iliz Katolik) renket e teir lodenn hag en un doare disheñvel diouzh hini Bibl ar Gatoliked.

I – AL LEZENN (Ar pemp levr)
* Ar C'heneliezh
* An Ermaeziadeg
* Al Leviegezh
* An Niveroù
* An Adlezenn

II – AR BROFEDED
**A. Levr Yehoshoua pe Jozue (Iosue e latin)
* Levr ar Varnerien
* Levr Ruth
* Levrioù Samuel, Levr kentañ Shmouel (Samuel e latin) hag Eil Levr Shmouel en ul levr hepken
* Kentañ Levr ar Rouaned hag Eil Levr ar Rouaned en ul levr hepken

**B. Yeshaia (Isaia e latin)
* Yirmia (Jeremia e latin)
* Yehezkel (Ezechiel e latin)
* An Daouzek profed "bihan" : Hoshea (Hosea e latin), Yoel (Joel e latin), Amos (Amos e latin), Ovadia (Obadia e latin), Yona (Jona e latin); Mic'ha (Micha e latin), Nahoum (Nahum e latin), Havakouk(Habakuk e latin), Sefania (Zephania e latin), Hagai (Haggai e latin), Zec'haria (Zecharia e latin), Malac'hi (Malachia e latin)

♦ **Notenn :** re embannadur ar Bibl gant an Tour-tan eo stummoù an anvioù.
III – AR SKRIDOÙ
* Levr ar Salmoù
* Levr Job
* Levr ar C'hrennlavarioù
* Rout
* Kanenn ar C'hanennoù
* Ar Prezeger (Kohelet)
* Levr ar C'heinvanoù
* Levr Ester
* Daniel
* Levr Ezra ha Levr Nehemia
* Levrioù an Danevelloù

♦ **Notenn :** ne vez dalc'het er Bibl hebraek nemet al levrioù bet skrivet ha miret en hebraeg.
Evit ar gatoliked e vez renket an Testamant Kentañ (an Testamant Kozh) en un doare all, ha kavout a reer ennañ skridoù all bet skrivet pe miret e gresianeg, 46 levr en holl.

I – Pemp levr al Lezenn
II – Al Levrioù istorel
Levr Jozue • Levr ar Varnerien • Levr Rout • Daou levr Samuel • Daou levr ar Rouaned • Daou levr an Danevelloù • Levr Ezra • Levr Nehemia • Levr Tobit • Levr Youdit • Levr Ester (gant al lodenn c'hresianek) • Daou levr ar Vakabeed.

III – Al Levrioù a varzhoniezh hag a furnez
Levr Job • Ar Salmoù • Ar C'hrennlavarioù • Ar Prezeger (Kohelet) • Kanenn ar C'hanennoù • Levr Ar Furnez • Furnez Sirac'h.

IV – Al Levrioù profedel
Yeshaia • Yirmia • Levr ar C'heinvanoù • Levr Barouc'h • Yehezkel • Daniel (gant al lodenn c'hresianek) • Hoshea • Yoel • Amos • Ovadia • Yona • Mic'ha • Nahoum • Havakouk • Sefania • Hagai • Zec'haria • Malac'hi.

## An Testamant Nevez

Ne gaver an Testamant Nevez nemet er Bibl kristen ; 27 levr zo ennañ.

* Ar pevar aviel, a zezrevell buhez Jezuz
	+ Aviel Mazhev (Mz)
	+ Aviel Mark (Mk)
	+ Aviel Lukaz (Lk)
	+ Aviel Yann (Yn)
* Oberoù an Ebestel (Ob), ma weler Pêr ha Paol o tont da vezañ harozed ar relijion gristen
* Lizheroù an Ebestel
	+ Lizheroù Paol da gentañ-penn, ar re niverusañ :
		- Al lizher d'ar Romaned (Rom)
		- Al lizher kentañ d'ar Gorintidi (1 Kor)
		- An Eil lizher d'ar Gorintidi (2 Kor)
		- Al lizher d'ar C'halated (Gal)
		- Al lizher d'an Efezidi (Ef)
		- Al lizher d'ar Filipidi (Fil)
		- Al Lizher d'ar Goloseidi (Kol)
		- Al lizher kentañ d'an Desalonikidi (1 Tes)
		- An eil lizher d'an Desalonikidi (2 Tes)
		- Al lizher kentañ da Dimoteoz (1 Tim)
		- An eil lizher da Dimoteoz (2 Tim)
		- Al lizher da Ditoz (Tit)
		- Al lizher da Filemon (File)
		- Al lizher d'an Hebreed (He)
	+ Lizheroù an ebestel all, anvet ivez al Lizheroù katolik :
		- Lizher Sant Jakez (Jak)
		- Lizher kentañ Sant Pêr (1 Pêr)
		- Eil lizher Sant Pêr (2 Pêr)
		- Lizher kentañ Sant Yann (1 Yn)
		- Eil lizher Sant Yann (2 Yn)
		- Trede lizher Sant Yann (3 Yn)
		- Lizher Sant Jud (Jud)
* An Diskuliadur, skrivet gant Yann, a gemenn fin ar bed.

## Ar Bibl e brezhoneg

* E 1827 e oa bet embannet an droidigezh kentañ eus an Testamant Nevez, troet gant Yann-Frañsez ar Gonideg, war c'houlenn pastored eus Kembre, Thomas Price ha David Jones. Un droidigezh eus ar Bibl en e bezh gant ar Gonideg a voe embannet e 1866, goude e varv.
* E 1847 e voe embannet e Brest un droidigezh eus an Testamant Nevez gant ar pastor kembreat John Jenkins (1807-1872), a voe adembannet meur a wech. Sikouret e oa bet gant Gwilherm Rikou, ha harpet gant *Kevredigezh ar Bibl war an douar bras*.
* E 1853 e voe embannet un Testamant Nevez katolik, *Testamant neve eus hon Otro hac hon Salver Jesus-Christ*, lakaet e brezhoneg gant ur beleg eus Treger, da enebiñ ouzh hini Jenkins. Ne ouzer ket ervat gant piv e oa bet graet an droidigezh, marteze gant an aotrou Jozef Joubin, person Lanrodeg, pe gant Leméhaussé.
* E 1866 e voe embannet troidigezh ar Gonideg, *Bibl santel pe levr ar skritur sakr*, troet diwar al latin etre 1829 ha 1835, embannet e teir lodenn (levr kenta levrenn genta, levr kenta eil levrenn, eil levr), e ti Prud’homme, e Sant-Brieg.
* E 1883 e voe embannet troidigezh an Testamant Nevez adarre, graet gant ar pastor protestant Gwilh ar C'hoad (1845-1914). Ar Bibl en e bezh a voe troet gantañ goude, hag embannet e 1897 gant an *Trinitarian Biblical Society*, eus Londrez, en anv "Unvaniez Drinderian ar Bibl evit ar Vretouned". Liv brezhoneg Treger, ar yezh kaozeet gant Gwilh ar C'hoad, a gaver war an droidigezh-se. E 2004 e oa bet embannet ur stumm adwelet eus an Testamant Nevez, gant *Unvaniezh ar Bibl en Anjev hag e Breizh*, a zo un aozadur kristen protestant avielour.
* Etre 1953 ha 1981 e voe embannet gant Maodez Glanndour e levrigoù liestennet hag e ti Al Liamm ul lodenn eus an Testamant Kozh hag an Testamant Nevez en e bezh gant ur skipailh troerien, beleion gatolik, renet gant Maodez Glanndour. Troet eo diwar an destenn c'hresianek eus ar Bibl *(Septuaginta)*.
* Etre 1960 ha 1975 e voe embannet 25 levrig liestennet eus un droidigezh ger-ha-ger eus ar Bibl en hebraeg gant Pêr ar Gall.
* Etre 1981 ha 1986 e voe embannet e ti An Tour-Tan un droidigezh nevez eus an Testamant Kozh gant Job Lec'hvien ha Pêr ar Gall, pemp levrenn dezhi. Un droidigezh ger-ha-ger eo tost da vat, diwar an destenn hebraek, p'o deus klasket an droerien mirout urzh ar frazennoù hebraek an aliesañ m'o deus gallet ober.
* Etre 1982 ha 1988 e voe embannet un droidigezh nevez eus an Testamant nevez evit al liderezh hag ar bastorelezh, gant "Kenvreuriez ar Brezoneg" Eskopti Kemper ha Leon (dindan ren Aotrou 'n Eskob Visant Fave) : *Aviel Jezuz-Krist* e 1982, gant ti-embann Ar Skol dre Lizer ; *Testamant Nevez - eil lodenn* e 1988, gant Kenvreuriez ar Brezoneg.
* E 2002 e voe embannet gant Ti embann Minihi Levenez *An Testamant Nevez. Kelou Mad Jezuz or Zalver* troet gant Pêr Guichou. Un droidigezh diwar ar gresianeg ez eo, kempennet en ur brezhoneg na vefe ket re uhel, pegwir e felle da Bêr Guichou bezañ tost da destenn c'hresianek an Testamant Nevez.
* Adalek 2012 e labour Emglev An Tiegezhioù da sevel ur Bibl a heuilh testenn an Iliz katolik, an Nova Vulgata, diwar troidigezhioù diembann Maodez Glanndour, troidigezhioù Klerg evit an Testamant Kozh, ha labour an Tour-Tan, adwelet ha difaziet, evit an anvioù divoutin pergen. Diembann eo evit poent met he c'havout a c'heller war lec'hienn Emglev An Tiegezhioù.
* E 2018 eo bet embannet ar Bibl en e bezh gant an ti-embann Penkermin, diwar labour Maodez Glanndour, Marsel Klerg, an Tad Medard, Gwilherm Dubourg, Marsel ar C'hollo, Pêr ar Gall ha Job Lec'hvien. Ur raklavar a-berzh an aotrou 'n eskob Denis Moutel, eskob Sant-Brieg ha Treger, a gaver el levr. An embannadur-mañ zo disoc'h ul labour kenaozañ graet gant Job Lec'hvien hag ul labour azgweladur gant Tiegezh Santez Anna. Ar Bibl klok kentañ, e stumm ul levr hepken, bet moullet a-berzh katoliked an hini eo.
* E 2025, da vare gouel ar Pantekost, eo bet embannet al lec'hienn internet *Bibl.bzh* gouestlet d'ar Bibl en e bezh gant Eskopti Gwened asambles gant kristenien eus eskoptioù all. Ar Bibl niverel klok kentañ eo, o vezañ embannet a-berzh katoliked. Kinnig a ra ivez lennadennoù ar Sulioù hag ar Gouelioù, hag enrolladennoù da selaou deus ar Bibl.

## Liammoù diavaez

* Ar Bibl e brezhoneg (Bibl.bzh) (katolik), e peurunvan
* Troidigezhioù ar Bibl e brezhoneg
* Bibl ar Gonideg e Wikimammenn
* Bibl Yann Frañsez ar Gonideg (Testamant Kozh) lakaet e skolveurieg.
* Ar Bibl e brezhoneg (katolik), lakaet e skolveurieg
* Unvaniezh ar Bibl en Anjev hag e Breizh
* Ar Bibl protestant e brezhoneg

## Notennoù