# Sañskriteg

| Sañskriteg (*संस्कृतम्*)

---

 |
| --- |
| Henyezh |
| Perzhioù |
| Komzet e : | India |
| Rannved : | Azia |
| Komzet gant : | 6 106 (1981). 194 433 eil yezh (1961) |
| Familh-yezh : | Indez-Europek
* Indez-Iranek
	+ Indez-Aryek
 |
| Statud ofisiel |
| Yezh ofisiel e : | India |
| Akademiezh : |  |
|  |
| Kodoù ar yezh |
| ISO 639-1 | sa |
| ISO 639-2 | san |
| ISO 639-3 |  |
| Kod SIL | SKT |
| Sellit ivez ouzh ar pennad Yezh. |

Ar **sañskriteg**, pe **sanskriteg** (संस्कृता वाक् *saṃskṛtā vāk*) a zo ur yezh indez-europek klasel eus India. Ar ger *saṃskṛta-* a dalvez "glan, santelezet, sakr". An anv *saṃskṛtā vāk* pe "yezh c'hlan" a roer d'ar sañskriteg a ra dave d'ur 'yezh uhel' implijet evit lidoù relijiel. Ar yezhadur koshañ eo an Ạṣtādhyāyī bet savet gant Panini (Pāṇini पाणिनि ) er Vvet kantved kt JK.

Damheñvel eo statud ar sañskriteg evit sevenadur India ouzh hini al latin evit Europa, dre ma'z eo hounnezh ar yezh a voe implijet evit skrivañ ar vedaoù o tennañ d'an hindouegezh. Ur yezh varv eo ar sañskriteg ivez, dres evel al latin, dre ma n'eus kumuniezh ebet hag a ra gantañ. Diouzh an tu all avat, e vez desket ar sañskriteg evel eil yezh alies ha 6 000 brahmin bennak a lâr ez eo ar sañskriteg o yezh kentañ ha tud zo a glask lakaat ar sañskriteg da vezañ ur yezh vev en-dro. Implijet e vez ar sañskriteg peurliesañ evel ur yezh relijiel evit al lidoù hindouek.

Ar **sañskriteg rakklasel** pe **vedel** a zo unan eus ar yezhoù indez-europek koshañ a gaver roudoù skrivet diouto. Amañ e vo kaoz kentoc'h eus ar **sañskritek klasek** evel ma voe bet deskrivet e yezhadur gant Panini tro-dro da 500 a-raok Jezuz.

## Fonologiezh ha doare-skrivañ

48 fonem ez eus en holl er sañskriteg klasel (49 ez eus er sañskriteg vedek).

Deskrivet e vez ar sonennoù hervez an urzh hengounel, da lâret eo: vogalennoù, kensonennoù tarzh, kensonennoù dre fri, kensonennoù linkr ha kensonennoù c'hwezh.

### Vogalennoù eeun

| Devanāgarī | Treuzlizherennadur |  |
| --- | --- | --- |
| Distag | Stag | Treuzskrivadur (LFE) |
| अ |  | a | ʌ |
| आ | ा | ā | aː |
| इ | ि | i | i |
| ई | ी | ī | iː |
| उ | ु | u | u |
| ऊ | ू | ū | uː |
| ऋ | ृ | ṛ | r̩ |
| ॠ | ॄ | ṝ | r̩ː |
| ऌ | ॢ | ḷ | l̩ |

Vogalennoù eo *ṛ*, *ṝ*, and *ḷ*. A-wezhoù e vez menneget ॡ *ḹ* evel un *ḷ* hir met ne vez ket implijet ar son-mañ e sañskriteg ha war a seblant e vije bet ijinet al lizherenn-mañ dre genveriañ gant ar c'hensonennoù all.

### Diftongennoù

| Devanāgarī | Treuzlizherennadur |  |
| --- | --- | --- |
| Distag | Stag | Treuzskrivadur (LFE) |
| ए | े | e | eː |
| ऐ | ै | ai | aːj |
| ओ | ो | o | oː |
| औ | ौ | au | aːw |

Friet a c'hell bezañ an holl vogalennoù.

### Kensonennoù

E sañskriteg ez kensonennoù tarzh divouezh, mouezhiet c'hwezhet pe dic'hwezh el pep lec'h distagañ da heul:

|  | **Diweuz** | **Dent** | **Tro-gil** | **Toenn ar genoù** | **Staon** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Tarzh** | **C'hwezhet** | p प | b ब | t त | d द | ṭ (T) ट | ḍ (D) ड | c (ch) च | j ज | k क | g ग |
| **Dic'hwezh** | ph फ | bh भ | th थ | dh ध | ṭh (Th) ठ | ḍh (Dh) ढ | ch (chh) छ | jh झ | kh ख | gh घ |
| **Dre fri** | m म | n न | ṇ (N) ण | ñ (J) ञ | ṅ (G) ङ |

Bez ez eus peder hanter-vogalenn ivez: y य, r र, l ल, v व. Kensonennoù c'hwezh tro-gil, toenn ar genoù ha kildent ez eus: ś (z) श, ṣ (S) ष, and s स. Evit achuiñ ez eus ivez un *h* mouezhiet ह hag un *h* divouezh ḥ ः anvet *visarga* hag ul lizherenn anvet *anusvāraa*(ṃ) dalvez da diswel e vez distaget dre fri ar vogalenn araozi.

### Sandhi

Luziet a-walc'h eo reolennoù ar sandhi e sañskriteg. Kavet e vez alies ar sandhi e hogozik n'eus forzh peseurt yezh pa gemm ar sonennoù pa vezont kostez-ha-kostez e diwezh ur ger hag e dibenn ur ger all dre gomz dreist-holl. E sañskriteg avat ez eo ret o anavezout hag o skrivañ ivez.

### Skritur

Dornskrid eus Kachmir e sañskriteg skrivet gant ar skritur *charada* (17vet pe 18vet kantved)
E gwirionez n'eus skritur ebet liammet ouzh an sañskriteg hag implijet ez eus bet meur a skritur disheñvel evit e skrivañ o kemm a vare da vare hag a lec'h da lec'h, d.s. ar skritur brahmiek hag ar skritur kharosthiek da gentañ ha war-lerc'h (kantvedoù 4-8 goude Jezuz) e voe implijet ar skritur guptaek. Adalek an 8vet kantvet e voe implijet ar skritur charada diorroet diwar ar skritr gupataek ha neuze, war-dro an 12vet kantvet, e voe implijet ar skritur devanagari. Skrivet eo bet a-hend-all gant ar skritur kannadek e Su ar vro in the South, hag ar skritur bengalek e Norzh ar vro dreist-holl.

Peurliesañ ez eo bet implijet an devanagari evit skrivañ ar sañskritek abaoe ar grennamzer betek hiziv.

## Yezhadur

### Renkadur ar verboù

Dek renkad disheñvel ez eus en holl e sañskriteg a c'hell bezañ isrannet etre verboù o deus ur wrizienn resis hag ar re n'o deus ket.

### Displegadur ar verboù

Renket e vez ar verboù e pevar strollad. Setu penaos e vez implijet ha dispartiet ar pevar "amzer" pe "rumm"-se:

* **A-vremañ**: a-vremañ, tremenet ledan, gourc'hemenn, gallus
* **Dazont**: dazont, divizout
* **Aorist **Tremened strizh**

### Displegadur an anvioù

Ur yezh enteuzel eo ar sañskriteg, gantañ tri jener (gourel, benel, nebreizh) ha tri niver (unander, liester, daouder). Eizh kas ez eus: nominativel, vokativel, akuzativel, benvegel, dativel, ablative, genitivel, lokativel.

#### Gwriziennoù gant *a* Gourel ha Nebreizh

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Gourel (*kāma-* 'karantez')** | **Nebreizh (*āsya-* 'genoù')** |
| **Unander** | **Daouder** | **Liester** | **Unander** | **Daouder** | **Liester** |
| **Nominativel** | kāmas | kāmāu | kāmās | āsyam | āsye | āsyāni |
| **Akuzativel** | kāmam | kāmāu | kāmān | āsyam | āsye | āsyāni |
| **Benvegel** | kāmena | kāmābhyām | kāmāis | āsyena | āsyābhyām | āsyāis |
| **Dativel** | kāmāya | kāmābhyām | kāmebhyas | āsyāya | āsyābhyām | āsyebhyas |
| **Ablativel** | kāmāt | kāmābhyām | kāmebhyas | āsyāt | āsyābhyām | āsyebhyas |
| **Genitivel** | kāmasya | kāmayos | kāmānām | āsyasya | āsyayos | āsyānām |
| **Lokativel** | kāme | kāmayos | kāmeṣu | āsye | āsyayos | āsyeṣu |
| **Vokativel** | kāma | kāmau | kāmas | āsya | āsye | āsyāni |

#### Gwriziennoù gant *i* hag *u*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Gwrizienn *u* (*gati-* 'pazenn')** | '**Gwrizienn *u* (*madhu-* 'mel')** |
| **Unander** | **Daouder** | **Liester** | **Unander** | **Daouder** | **Liester** |
| **Nominativel** | gatis | gatī | gatayas | madhu | madhunī | madhūni |
| **Akuzativel** | gatim | gatī | gatīs | madhu | madhunī | madhūni |
| **Benvegel** | gatyā | gatibhyām | gatibhis | madhunā | madhubhyām | madhubhis |
| **Dative** | gataye | gatibhyām | gatibhyas | madhune | madhubhyām | madhubhyas |
| **Ablativel** | gates | gatibhyām | gatibhyas | madhunas | madhubhyām | madhubhyas |
| **Genitivel** | gates | gatyos | gatīnām | madhunas | madhunos | madhūnām |
| **Lokativel** | gatāu | gatyos | gatiṣu | madhuni | madhunos | madhūnām |
| **Vocativel** | gate | gatī | gatayas | madhu | madhunī | madhūni |

#### Gwriziennoù gant vogalennoù hir

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Gwrizienn *ā* (*jā-* 'marzh')** | **Gwrizienn *ī* (*dhī-* 'menoz')** | **Gwrizienn *ū* (*bhū-* 'douar')** |
| **Unander** | **Daouder** | **Liester** | **Unander** | **Daouder** | **Liester** | **Unander** | **Daouder** | **Liester** |
| **Nominativel** | jās | jāu | jās | dhīs | dhiyāu | dhiyas | bhūs | bhuvāu | bhuvas |
| **Akuzativel** | jām | jāu | jās | dhiyam | dhiyāu | dhiyas | bhuvam | bhuvāu | bhuvas |
| **Benvegel** | jā | jābhyām | jābhis | dhiyam | dhībhyām | dhībhis | bhuvā |
bhūbhyām || bhūbhis |
| **Dativel** | je | jābhyām | jābhyas | dhiye | dhībhyām | dhībhyas | bhuve | bhūbhyām | bhūbhyas |
| **Ablativel** | jas | jābhyām | jābhyas | dhiyas | dhībhyām | dhībhyas | bhuvas | bhūbhyām | bhūbhyas |
| **Genitivel** | jas | jos | jānām | dhiyas | dhiyos | dhiyām | bhuvas | bhuvos | bhūvām |
| **Lokativel** | ji | jos | jāsu | dhiyi | dhiyos | dhiyām | bhuvi | bhuvos | bhūṣu |
| **Vokativel** | jās | jāu | jās | dhīs | dhiyāu | dhīṣu | bhūs | bhuvāu | bhuvas |

#### Gwriziennoù gant *r*

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Unander** | **Daouder** | **Liester** |
| **Nominativel** | pitā | pitarāu | pitaras |
| **Akuzativel** | pitaram | pitarār | pitṝn |
| **Benvegel** | pitrā | pitṝbhyām | pitṝbhis |
| **Dativel** | pitre | pitṝbhyām | pitṝbhyas |
| **Ablativel** | pitur | pitṝbhyām | pitṝbhyas |
| **Genitivel** | pitur | pitros | pitṝṇām |
| **Lokativel**  | pitari | pitros | pitṛṣu |
| **Vokativel** | pitar | pitarāu | pitaras |

### Anvioù-gwan personel

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Kentañ gour** |
|  | **Unander** | **Daouder** | **Liester** |
| **Nominativel** | aham | āvām | vayam |
| **Akuzativel** | mām, mā | āvām, nau | asmān, nas |
| **Benvegel** | mayā | āvābhyām | asmābhis |
| **Dativel** | mahyam, me | āvābhyām, nau | asmabhyam, nas |
| **Ablativel** | mat | āvābhyām | asmat |
| **Genitivel** | mama, me | āvayos, nau | asmākam, nas |
| **Lokativel** | mayi | āvayos | asmāsu |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Eil gour** |
|  | **Unander** | **Daouder** | **Liester** |
| **Nominativel** | tvam | yuvām | yūyam |
| **Akuzativel** | tvām, tvā | yuvām, vām | yusmān, vas |
| **Benvegel** | tvayā | yuvābhyām | yusmābhis |
| **Dativel** | tubhyam, te | yuvābhyām, vām | yusmabhyam, vas |
| **Ablativel** | tvat | yuvābhyām | yusmat |
| **Genitivel** | tava, te | yuvayos, vām | yusmākam, vas |
| **Lokativel** | tvayi | yuvayos | yusmāsu |

### Gerioù kevrennek

Stank-tre eo ar gerioù kenvrennek e sañskriteg hag hir spontus e c'hell bezañ seurt anvioù kevrennek enne betek ouzhpenn 10 anv-kadarn. Isrannet e vez ar gerioù-kevrennek hervez o struktur evel hen:

1. **Dvandva** (*kenurzhiañ*)

Div wrizienn liammet ouzh *ha*, d.s. *matara-pitara* 'mamm-tad' = 'kerent; tud'.
2. **Bahuvrihi** (*perc'hennañ*)

Ur ger kevrennek hep penn ebet hag oc'h ober dave d'un dra disheñvel diouzh pep termen er ger kevrennel, d.s. "penn-skañv" n'eo ket un doare *penn*.
3. **Tatpurusha** (*spishaat*)

Ul liamm a zo etre pep termen er ger kevrennek, d.s. ur *voest-bost* a zo ur vouest evit lakaat lizhiri enni.
4. **Karmadharaya** (*deskrivañ*)

An eil termen a dalvez da deskrivañ egile, d.s. *uluka-yatu* 'kaouenn + aerouant ' = un aerouant gantañ tres ur gaouenn.
5. **Amredita** (*adlâret*)

Dre adlâret ur ger e vez diskwelet e vez kaset un ober da benn meur a wezh, d.s. *dive-dive* 'deiz-deiz' = 'bemdez'.
### Kevreadur

Digor eo urzh ar frazenn, met peurliesañ e vez kavet kentoc'h an urzh **Rener - Renadenn - Verb** (SOV).

## Sañskriteg yezh vev

Klasket ez eus bet - hag e vez c'hoazh - lakaat ar sañskriteg da vezañ ur yezh vev adarre, hag e skolioù zo en India e vez kelennet ar sañskriteg evel trede yezh dre ret. Aozadurioù evel ar *Samskrta Bharati* a gas da benn ivez stajoù evit ma vefe gouest an dud da gaozeal e sañskriteg hag hiziv ez eus pevar milion a dud a lâr gallout kaozeal e sañskriteg.

## Gwelet ivez:

* Devanagari
* Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg

* Wikipedia e sañskriteg

## Liammoù diavaez:

Sellit ouzh ar ger Sañskriteg er
wikeriadur, ar geriadur frank.

* Geriadur sañskriteg en linenn
* Geriadur Monier-Williams
* Savadur Amerikan evit ar sañskriteg
* Sañskriteg yezh vev

## Notennoù ha daveennoù