Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Leon XIV

| Leon XIV Pab an Iliz katolik roman |
| --- |
|  |
|  |
| Ganedigezh
 | 14 a viz Gwengolo 1955 Chicago,  Stadoù-Unanet Amerika
 |
| Dilennet da bab
 | 8 a viz Mae 2025
 |
| En e raok
 | Frañsez
 |
| War e lerc'h
 | —
 |
| Roll ar bibien : kronologiezh · hervez al lizherenneg |
| kemmañ  |

**Leon XIV**, bet ganet **Robert Francis Prevost** d'ar 14 a viz Gwengolo 1955 e Chicago (Stadoù-Unanet Amerika), eo eskob Roma, hag hervez an hengoun an 267vet pab.

## Buhez

Ganet eo bet Leon XIV e Chicago. Beleget e voe d'an 19 a viz Even 1982 e Roma. Ur Perouad eo ivez, p'en doe kargoù er Stad-se etre 1985 ha 1998. Ezel eo ouzh Urzh Sant Eosten. Dilennet eo bet da bab goude peder zro-votiñ d'an 8 a viz Mae 2025, e plas Frañsez, marvet d'an 21 a viz Ebrel 2025.

## Magnifica Humanitas

Ar pab Leon XIV en doa embannet ar c'helc'hlizher *Magnifica Humanitas* evit lakaat ar gaoz war ar prederioù en doa war dasorc'hidigezh an naouegezh artifisiel, ar bec'hioù tro-dro d'an dellezegezh denel, hag al liestuegezh. Devezh embannadur ar c'helc'hlizher a oa bet choazet evit bezañ hini 135vet deiz-ha-bloaz embannadur *Rerum novarum*, ur c'helc'hlizher hag a blede gant ar greanteladur ha skrivet gant ar pab Leon XIII.

## Daveennoù

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| En e raok **Frañsez (pab)** |
Leon XIV Pab | War e lerc'h **—** |
# 7 Mezheven

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Mezheven** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
|  |

## Darvoudoù

* 1099 : deroù ar Groaziadeg kentañ, gant Seziz Jeruzalem.
* 1494 : sinadur Emglev Tordesillas etre Kastilha ha Portugal, evit rannañ ar bed etrezo.
* 1654 : dont a ra Loeiz XIV da vezañ Roue Frañs.
* 1905 : dispartiet eo Norvegia diouzh Sveden.
* 2001 : trec’h eo Tony Blair ha Strollad al Labour er vouezhiadeg, er Rouantelezh Unanet.

## Ganedigezhioù

|  |  |
| --- | --- |
| Ar C'hrist melen, ul livadur gant Paul Gauguin livet e Pont-Aven | Mike Pence |

* 1502 : João III, roue Portugal.
* 1840 : Charlotte Belgia, impalaerez Mec'hiko.
* 1848 : Paul Gauguin, livour gall.
* 1896 : Imre Nagy, politikour hungarat.
* 1917 : Dean Martin, aktour ha kaner amerikan.
* 1920 : Georges Marchais, politikour gall komunour.
* 1930 : Bellini, melldroader etrebroadel brazilian.
* 1942 : Padrig al Lay, rener embregerezh ha prezidant Stade Rennais Football Club abaoe ar 7 a viz Mae 2010.
* 1946 : Fancy, soner, kaner ha produer sonerezh alaman.
* 1953 : Johnny Clegg, soner eus Suafrika.
* 1958 : Prince, soner ha kaner stadunaanat.
* 1959 : Mike Pence, politiker stadunanat.

## Marvioù

|  |  |
| --- | --- |
| Antoni Plàcid Gaudí i Cornet |  |

* 1329 : Robert Iañ a Vro-Skos, anvet ivez **Robert the Bruce**.
* 1840 : Friedrich Wilhelm III, roue Prusia.
* 1843 : Friedrich Hölderlin, skrivagner alamanek.
* 1954 : Alan Turing, jedoniour saoz.
* 1965 : Judy Holliday, aktourez stadunanat.
* 1966 : Jean Arp, arzour elzasat.
* 1980 : Henry Miller, skrivagner stadunanat.
* 2011 : Jorge Semprún, skrivagner ha politikour spagnol.
* 2013 : Pierre Mauroy, politiker gall.
* 2017 : Wesley E. Lanyon, evnoniour stadunanat.

## Lidoù
# Marc'hhouarnerezh

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.
Mont war varc'h-houarn
Polis war varc'h-houarn.
Ar **marc'hhouarnerezh** eo an anv a vez graet ouzh ar mont war varc'h-houarn, un ardivink divrodek peurvuiañ (met unrodek, teirrodek, pe bederrodek ivez a-wechoù) hag a ya war-raok dre nerzh an den a zo warnañ. Gallout a ra an obererezh-se bezañ un doare emzezougen, ur blijadur, pe ur sport. Gallout a ra c'hoarvezout war an hentoù, pe gwenodennoù zoken a-wechoù, war ar maez pe e kêr, dindan an amzer pe dindan doenn, war an erc'h pe ar skorn ivez.

## Emzezougen

Kalz a dud a ya da labourat bemdez war o marc'h-houarn, pe a implij anezhañ da emzezougen e kêr. Kavout a ra dezho ez eont buanoc'h, pa vez stank an dremeniri, hag e kavont lec'h da barkañ aesoc'h. Lod a gav gwelloc'h mirout ar marc'hhouarn evit ar pourmen.

## Sport

Evel sport ez eo gouarnet ar marc'hhouarnerezh gant an Union Cycliste Internationale e Suis. Dre vras e reer kemm etre

* ar marc'hhouarnerezh war an hent
* ar marc'hhouarnerezh war ar c'helc'h
* ar marc'hhouarnerezh a-dreuz park, pe *cyclo-cross*
* ar BMX
* ar marc'hhouarnerezh treuz-bro, MTB (*mountain bike* e saozneg)

### Dafar ha paramant

E kalz broioù ha n'int ket gwall ziorroet eo ar marc'h-houarn an ardivink muiañ implijet. Betek n'eus ket pell e oa gwir c'hoazh e Sina, e Viet-Nam, en India dre ma chome izel niver ar c'hirri-tan. Mar deo bet kemeret lec'h ar marc'hoù-houarn gant ar c'hirri-tan er broioù-hont abaoe deroù ar XXIañ kantved, en-dro d'ar c'hêrioù bras bepred, eo chomet gwir e Kuba.

## Doareoù disheñvel

### E kêr

|  |  |
| --- | --- |
| Parkad marc'houarnoù e Niigata, Niigata, Japan. |  |

### Dougen marc'hadourezh

E Karnataka, en India, dougen kraoñ koko.
Ouzhpenn fiñval hag emzougen a c'haller ober war varc'h-houarn, peogwir e c'haller ivez dougen marc'hadourezh.

E-pad pell amzer e veze kaset al lizhiri war varc'h-houarn hepken. E 1880 e voe prenet ar marc'hoù-houarn kentañ gant Royal Mail Breizh-Veur. 37,000 anezho zo eno hiziv, 25,700 en Alamagn, 10,500 en Hungaria ha 7000 e Sveden.

Er bloavezhioù 1950 e veze gwelet poliserien war varc'h-houarn e Pariz, ha bremañ e weler adarre, diwar-skouer Kalifornia. E Breizh ivez, e weler un nebeud poliserien war varc'h-houarn e Roazhon ha Naoned e-pad an hañv.

### Pourmen ha plijadur

En Izelvroioù, ardivinkoù digoust en Hoge Veluwe.

### Redadegoù

Gwelout ar pennad : Redadeg war varc'h-houarn.

|  |  |
| --- | --- |
| Redadegoù war-dro 1909. |  |

### Saotradur an aer

Mont war varc'h-houarn e-kreiz an dremeniri a laka an den da analat aer saotret. Lavaret e vez ez eo dañjerusoc'h, met diskouezet ez eus bet e veze analet aer saotret muioc'h e-barzh ar c'hirri-tan , abalamour ma ne vez ket nevezet an aer er c'harr pe, pa vez graet, eo gant aer saotret n'eus forzh penaos.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
# Perou

|  |
| --- |
| República del PerúRepublik Perou** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Banniel | skoed-ardamez |

 |
| Kan broadel: *Himno Nacional del Perú* |
| Lec'hiadur Perou |
| Kêr-benn (ha kêr vrasañ) | Lima 12°2.6′N 77°1.7′W |
| Yezh(où) ofisiel | Spagnoleg, ketchwaeg, aymareg |
| **Gouarnamant** | Republik |
|  - Prezidant | José María Balcázar |
|  - Vice Prezidan | vacant |
|  - Kentañ ministr | Denisse Miralles |
| Gorread |
|  - Hollad | 1.285.216 km² (20vet) |
|  - Dour (%) | 8,92 |
| Poblañs |
|  - istimadur Gouere 2025 | 34.350.244 () |
|  - Stankter | 23/km² (198añ) |
| Moneiz | sol (`PEN`) |
| Gwerzhid-eur | (UTC-5) |
| Kod kenrouedad | .pe |
| Kod pellgomz | +51 |

**Perou** a zo ur vro eus reter Amerika ar Su ha Lima eo he c'hêr-benn.

## Douaroniezh

Tro dro d'ar vro emañ Ecuador, Kolombia, Brazil, Bolivia, Chile hag ar Meurvor Habask.

Daou venez zo e Perou : El Misti hag Ubinas

## Poblañs

Poblañs e miliadoù a dud etre 1961 ha 2003
## Sevenadur

### Lennegezh

* Mario Vargas Llosa
* César Vallejo
* Alfredo Bryce Echenique
* Julio Ramón Ribeyro
* José María Arguedas
* Ciro Alegría
* José Carlos Mariategui
* Teodoro Fennadez
* Jaime Bayly

## Departamantoù Perou

## Skeudennaoueg

* Machu Picchu
* Kolibri e Nazca
* Inizi Uros, Lenn Titicaca

* Plac'hig e giz hengounel ar vro
* Chaman eus ar boblad Urarina, 1988
* Kondor dreist kanienn Colca

## Liammoù diavaez

* (es) Lec'hienn ofisiel Gouarnamant Perou

Stadoù Amerika ar Su
Amerika ar SuAmerika ar Su
Arc'hantina • Bolivia • Brazil • Chile • Kolombia • Ecuador • Guyana • Panamá • Paraguay • Perou • Surinam • Trinidad ha Tobago • Uruguay • Venezuela

**Tiriadoù dalc'het**: Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su • Gwiana c'hall • Inizi Maloù

Aozadur ar Stadoù Amerikan
Arc'hantina • Bahamas • Barbados • Belize • Bolivia • Brazil • Chile • Costa Rica • Dominica • Ecuador • Grenada • Guatemala • Guyana • Haiti • Honduras • Kanada • Kolombia • Kuba • Panamá • Paraguay • Perou • Republik Dominikan • Saint Kitts ha Nevis • Saint Lucia • El Salvador • Sant-Visant hag ar Grenadinez • Stadoù-Unanet Amerika • Surinam • Trinidad ha Tobago • Uruguay • Venezuela
# Afer Epstein

Afer Epstein

criminal case| Den heverk | Jeffrey Epstein  |
| Stad | Stadoù-Unanet  |

  Eus Wikidata
Jeffrey Epstein, an den e-kreiz ar gwallreuz, e 2013
An **Afer Epstein** a vez graet eus ur gwallreuz politikel liammet ouzh torfedoù reizhel an den a arc'hant stadunanat Jeffrey Epstein, ha liammet ouzh tud vrudet ha galloudus. Al lec'hienn *Vox* en deus embannet e oa teir lodenn en afer: Epstein ar preizher reizhel bugale ha maouezed; an trafikerezh reizhel a rae eus maouezed evit tud vrudet; hag ouzhpenn-se "teoriennoù amsklaer, duoc'h" gant gwaskoù, muntroù, hag ul listenn pratikoù.

## Bro-C'hall

Hollad an e-bostoù kaset (4500 anezho) eus ar chomlec'h *jeevacation@gmail.com* hag a zo e-touez ar restroù hag a zo bet embannet e 2026 (tri milion restr en holl) eus an Afer Epstein a oa e dalc'h ar justis gall abaoe 2019.

E miz C'hwevrer 2026, goude embannadur dielloù nevez eus an Afer Epstein, Médiapart en doa diskouezet al liammoù arc'hantel a oa etre Jeffrey Epstein ha tud kar da Jack Lang, betek e verc'h, Caroline Lang, kenberc'hennez gant Jeffrey Epstein eus an embregerezh offshore Prytanee LLC lec'hiet en inizi Gwerc'h stadunanat. Goude ma vije bet prouet liammoù Caroline Lang gant Epstein he deus roet he dilez eus e holl bostoù: Syndicat des producteurs indépendants, stroll arc'hantel Pictanovo, festival Séries Mania, SPI, hag ar gevredigezh PFDM. Nac'het en doa reiñ e zilez dre "ma oa digablus", eo bet roet e zilez gant Jack Lang eus Ensavadur ar bed Arab e miz C'hwevrer 2026 dre ma oa kavet alies e anv er restroù bet embannet eus an Afer Epstein.

E 2013, Fabrice Aidan, un diplomat gall er Stadoù-Unanet a oa bet furchet gant an FBI evit bezañ sellet lec'hiennnoù internet pedopornografek. Ne oa ket bet na kastizet na furchet gant ar polis gall met degaset en-dro e Bro-C'hall. Goude embannadur ar restroù Epstein e 2026, eo bet prouet e oa liammoù lies etre Jeffrey Epstein ha Fabrice Aidan, reoù arc'hantel ha goubrenerezh E 2026 e oa o labourat en ur post uhel er strollad energiezh Engie met goude-se ma vije bet brudet e liammoù gant Jeffrey Epstein eo bet skarzhet eus an embregerezh

## Notennoù ha daveennoù