Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Prezidant Stadoù-Unanet Amerika

Prezidant ar Stadoù-Unanet

karg dilennadel| Iskevrennad eus | penn Stad, Penn Gouarnamant, pennkomandant, Prezidant  |
| Rann eus | First Family of the United States, executive branch of the U.S. government  |
| Deiziad krouiñ | 30 Ebrel 1787  |
| Anv er yezh orin | President of the United States, presidente de los Estados Unidos  |
| Dilennadeg | United States presidential election  |
| Honorific prefix | Mr. President, The Honourable, Excellency  |
| Annez ofisiel | Ti Gwenn  |
| Appointed by | United States Electoral College, Ti Dileuridi ar Stadoù-Unanet  |
| Vehicle normally used | Presidential state car, Air Force One, Marine One  |
| Position holder | Donald Trump  |
| Organization directed by the office or position | Gouarnamant Kevredadel Stadoù-Unanet Amerika, Armeoù ar Stadoù-Unanet  |
| Kan broadel | Hail to the Chief  |
| Stad | Stadoù-Unanet  |
| A dalv evit tiriad | Stadoù-Unanet  |
| Substitute/deputy/replacement of office/officeholder | besprezidant·ez Stadoù-Unanet Amerika  |
| Renk dres dindan | besprezidant·ez Stadoù-Unanet Amerika  |
| Lec'hienn ofisiel |    |
| Banniel (deskrivadur) | flag of the president of the United States  |
| Has seal, badge, or sigil | seal of the president of the United States  |
| Roll ar sujed | pennkomandant, pardon  |
| Roll elfennoù | Prezidant Stadoù-Unanet Amerika  |

  Eus Wikidata
**Prezidant Stadoù-Unanet Amerika** (berraet en **POTUS**) eo penn Stad ha penn gouarnamant ar Stadoù-Unanet. Ar prezidant eo penn skourr ec'hounid ar gouarnamant kevredadel ha bez eo penn nerzhioù armet ar vro.

Ledanaet a galz eo bet galloudoù ar prezidant abaoe ar c'hentañ hini, George Washington, hag a oa bet kadoriet e 1789. Hervez ar mare eo aet war brasaat pe gwanaat galloudoù ar prezidant, met e kreiz ar vuhez politikel emañ ar prezidant stadunanat, dreist-holl abaoe penn-kentañ an XXvet kantved. Kendalc'het eo al lusk-se etrezek an XXIvet kantved. Gant Franklin D. Roosevelt ha George W. Bush e oa bet merzet div wech al lusk-se dreist-holl. Hiziv-an-deiz, prezidant SUA zo unan eus an dud politikel pouezusañ dre ar bed ha penn un dreistgalloud eo. Evel penn ar vro gant ur galloud ekonomikel ramzel, ar prezidant en deus kalz galloudoù eeun ha kalz levezon er vro hag en estrenvro. E-kerzh darn eus an XXvet kantved, dreist-holl e-kerzh ar Brezel yen, e oa lesanvet ar prezidanted stadunanat "penn ar bed dieub".

## Pennadoù kar

* Besprezidant ar Stadoù-Unanet
* Listenn prezidanted Stadoù-Unanet Amerika

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an Ti Gwenn
# Ger-stur

Ardamezioù Azorez
*Antes morrer livres que em paz sujeitos*
"Kentoc'h mervel er frankiz eget bout sujidi er peoc'h"
Ur **ger-stur** zo ur frazenn verr, pe ur bomm-lavar arouezius da ziskouez mennad un den, ur stroll, un aozadur, dibabet da sturiañ buhez an dud, pe a-wechoù da gounaat an tremened hep mui. Alies e vez e latin. Graet e vez ivez **ger-ardamez** pa vez war ardamezioù un tiegezh pe ur vro, da skouer.

Da skouer :

* *Potius mori quam foedari*, ger-stur duged Breizh ;
* *Liberté, Égalité, Fraternité*, ger-stur ar Republik c'hall ;
* *Por mi raza hablará el espíritu* ("Dre ma gouenn e komzo ar spered") eo ger-stur Skol-veur broadel emren Mec'hiko, kinniget gant José Vasconcelos.

En ardamezouriezh e vez lakaet ur ger-stur war an ardamezioù, e traoñ ar skoed.

## Gwelout ivez

* Gerioù-stur broadel
# Seziz

seziz

kadoniezhoù brezel, doare bec'h| Iskevrennad eus | blockade, oberiadur brezel, brezel armet  |
| Rann eus | brezel  |
| Studiet gant | Poliorcetica  |
| Deskrivet dre | aloubadeg ur c'hastell-kreñv  |
| Istor | History of the siege  |
| Skouer an elfenn | Siege of Orléans  |

  Eus Wikidata
Ur **seziz** zo un oberiadur milourel ma vez gronnet ul lec'h gant tud armet, evit stankañ an darempred etre al lec'h-se hag an diavaez. **Lakaat seziz** war ur gêr pe ur c'hreñvlec'h a dalvez da glask aloubiñ al lec'h-se dre uz pe dre un argadenn prientet mat. Bez' eo un doare stourm izel, padus, gant un tu o kaout ul lec'h difenn kreñv ha difiñv. An tu all, an argadour, a glask derc'hel ur seziz war an difennerien. Alies an disoc'h a vo ur marc'hata etre an daou du engouestlet, dre ma vez dic'hortoz disoc'h ur seziz e ro tu da implij an diplomatiezh.

## Breizh

Meur a seziz brudet a zo bet en istor Breizh. Seziz Montroulez a oa bet e 1342. E dibenn ar XVvet kantved, e-pad ar Brezel etre Breizh ha Bro-C'hall, e oa bet meur a hini ivez. Seziz Gwengamp a oa bet e 1488, Seziz Roazhon e 1491. E-touez ar re brudetañ e oa bet Seziz Naoned e 1487. Dalc'het mat e oa bet gant kêr ha rediet arme roue Bro-C'hall da baouez gant ar seziz.

## Broioù all (XVII-XIXvet kantved)

Seziz Yorktown (1781), Seziz Badajoz, Seziz Sevastopol, Seziz Pariz a zo chomet e-touez ar re brudetañ.

## Eil Brezel-bed

Sezizoù lies a oa bet e-kerzh an Eil Brezel-bed, evel Seziz Leningrad (1941-1944), Seziz Sevastopol (1941-1942).

## Notennoù ha daveennoù
# Ribauldequin

ribauldequin

rummad implij un arm| Iskevrennad eus | volley gun  |

  Eus Wikidata
Ribaudequin e Kastell Castelnaud, Bro-C'hall. Adsavet eo bet a-ziwar tresadennoù Leonardo da Vinci.
Ur **Ribauldequin**, anvet ivez **rabauld**, **ribault**, **ribaudkin**, **machine infernale** pe **arm ograoù**, a oa un arm eus fin ar Grennamzer gant meur a ganol war un diaz oc'h implij bolodoù bihan. Implijet e voe e-pad ar XIVvet kantved hag ar XVvet kantved.

Tresadenn un arm ograoù hervez Konrad Kyeser, Bellifortis, embannadur 1430
Pa veze tennet gant an arm en un taol e veze krouet ur barrad bolodoù houarn taolet war an enebour. Implijet e oant bet, dreist-holl e penn kentañ ar XVvet kantved, goude-se e oant implijet muioc'h evel armoù difenn enep den. An anv *arm ograoù* a zo deuet dre m'eo heñvel a-walc'h neuz kanolioù lies an arm ouzh re ar benveg sonerezh.

Tresoù eus ar Ribauldequin gant Leonardo da Vinci
# Listenn istorel an izili brudet en USMC

Al listenn da heul a zo ul listenn eus izili brudet an U. S. Marine Corps. An dud el listenn a voe brudet evit o obererezhioù e-pad o servij en USMC; evit an izili brudet er-maez eus o servij er c'horfad gwelet Listenn izili brudet an USMC.

## Enoret gant ar Medal of Honor

Jack Lucas, 17 vloaz, den yaouankañ enoret gant ar Medal of Honor
* Smedley Butler – a voe enoret div wech gant ar Medal of Honor evit div obererezh disheñvel outspoken critic of war profiteers
* Dan Daly – a voe enoret div wech gant ar Medal of Honor evit div obererezh disheñvel
* John Basilone – a emezelas evel ur Marine, den enoret nemetañ gant ar Medal of Honor hag a zistroas d'ar brezel hag a voe lazhet
* Gregory "Pappy" Boyington – Enoret gant ar Medal of Honor penn brudet ar "Black Sheep Squadron" (VMA-214) e-pad an Eil Brezel-bed
* Louis Cukela – enoret kement gant an Navy hag Us Army Medal of Honor
* Merritt A. Edson – Enoret gant ar Medal of Honor ha komandant ar 1st Marine Raiders Battalion
* Joe Foss – Blenier kirri-nij, as d'an USMC e-pad an Eil Brezel-bed, enoret evit e obererezhioù e-pad Kampagn Guadalcanal
* Jacklyn H. Lucas – Den yaouankañ enoret gant ar Medal of Honor
* John Lucian Smith – enoret gant ar Medal of Honor, un as e-pad Emgann Guadalcanal

## Notennoù ha daveennoù
# Naval Criminal Investigative Service

Naval Criminal Investigative Service

federal law enforcement agency of the United States, military police| Deiziad krouiñ | 1992  |
| Anv berr | NCIS  |
| Merour/rener | Omar R. Lopez  |
| Stad | Stadoù-Unanet  |
| Aozadur mamm | United States Department of the Navy  |
| Sez sokial | Quantico  |
| Lec'hienn ofisiel |   |

  Eus Wikidata
Siell an United States Naval Criminal Investigative Service
Badj an NCIS
An **United States Naval Criminal Investigative Service**, berraet en **NCIS**, zo skourr diazez an nerzhioù polis eus an United States Department of the Navy. Roll diazez an NCIS a zo seveniñ enklaskoù a-fed torfederezh gant izili eus an United States Navy hag an United States Marine Corps. Ouzhpenn-se e vez tu d'ar skourr over war-dro ar Surentez vroadel, an enep-spierezh, enep-sponterezh, torfederezh niverennel, ha gwareziñ ar bazennoù morlu stadunanat dre ar bed holl.

An NCIS en doa kemeret plas an **Naval Investigative Service** (**NIS**), a oa bet savet gant an Office of Naval Intelligence goude an Eil Brezel-bed.

Darn izili an NCIS a zo trevourien, e-tro an hanter anezho a zo special agents gourdonet evit dont a-benn da seveniñ ar c'hefridioù lies roet d'an NCIS. Izili an NCIS a zo enklaskerien armet al lezenn kevredadel stadunanat, labourat a reont alies gant ajañsoù all ar gouarnamant stadunanat. Adkavet e vezont ledet war 40 vro. Adkavet e vezont ivez war bigi an US Navy.

Logo 2013 an NCIS
Ouzhpenn d'an enklaskerien e vez tud arbennikaet war tachennoù resis, medisinerezh, spierezh, enep-spierez, enklask niverennel, surentez korfel...

## Pennadoù kar

* NCIS ar stiradoù skinwel
# Kantonioù Suis

26 **kanton suis** zo, gwir stadoù emren, en ur stad kevreadel a vez graet ar C'hengevread suis anezhi.

| Kod marilhañ kirri | Ardamezioù | Kanton | Bloaziad emezelañ d’ar C'hengevread | Pennlec'h | Yezh ofisiel |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ZH |  | Zürich | 1351 | Zürich | Alamaneg |
| BE |  | Bern | 1353 | Bern | Alamaneg, Galleg |
| LU |  | Luzern | 1332 | Luzern | Alamaneg |
| UR |  | Uri | 1291 | Altdorf | Alamaneg |
| SZ |  | Schwyz | 1291 | Schwyz | Alamaneg |
| OW |  | Obwalden | 1291 | Sarnen | Alamaneg |
| NW |  | Nidwalden | 1291 | Stans | Alamaneg |
| GL |  | Glarus | 1352 | Glarus | Alamaneg |
| ZG |  | Zug | 1352 | Zug | Alamaneg |
| FR |  | Freiburg | 1481 | Freiburg | Galleg, Alamaneg |
| SO |  | Solothurn | 1481 | Solothurn | Alamaneg |
| BS |  | Basel-Stadt | 1501 | Basel | Alamaneg |
| BL |  | Basel-Landschaft | 1501 | Liestal | Alamaneg |
| SH |  | Schaffhausen | 1501 | Schaffhausen | Alamaneg |
| AR |  | Appenzell Ausserrhoden | 1513 | Herisau  | Alamaneg |
| AI |  | Appenzell Innerrhoden | 1513 | Appenzell | Alamaneg |
| SG |  | Sankt Gallen | 1803 | Sankt-Gallen | Alamaneg |
| GR |  | Graubünden | 1803 | Chur | Alamaneg, Romañcheg, Italianeg |
| AG |  | Aargau | 1803 | Aarau | Alamaneg |
| TG |  | Thurgau | 1803 | Frauenfeld | Alamaneg |
| TI |  | Ticino | 1803 | Bellinzona | Italianeg |
| VD |  | Vaud | 1803 | Lausanne | Galleg |
| VS |  | Valais | 1815 | Sion | Galleg, Alamaneg |
| NE |  | Neuchâtel | 1815 | Neuchâtel | Galleg |
| GE |  | Geneva | 1815 | Geneva | Galleg |
| JU |  | Jura | 1979 | Delémont | Galleg |
# FN FNP

| FN FNP |
| --- |
|  Un **FN FNP-40** |
| Kinnig |
| Bro |  Belgia  Stadoù-Unanet Amerika |
| Doare | Pistolenn damaotomatek, un-ober/daou-ober |
| Mont en-dro | Tennata dre argil berr |
| Munisionoù | .45 ACP (FNP-45) 9 mm Parabellum (FNP-9) .357 SIG (FN-357) .40 S&W (FNP-40)  |
| Produer orin | FN Herstal |
| Mare produiñ | 2003 - 2011 |
| Perzhioù teknikel |
| Mas (hep kartouchenn) | 0,700 kg 0,757 kg (FNP-40) 0,919 kg (FNP-45) |
| Hirder | 188 mm 199 mm (FNP-45) |
| Hirder ar c'hanol | 102 mm 114 mm (FNP-45) |
|

---

 |
| Hed-tenn pleustrek | 50 m |
| Tizh mont e-maez ar boledoù | 253 m/s |
| Endalc'h | Kargerioù fiñv 14 kartouchenn (FNP-40) 15 kartouchenn (FNP-45, FNP-357) 16 kartouchenn (FNP-9) 10 kartouchenn (an holl galibroù, evit doujañ ouzh lezennoù broioù 'zo) |
| Lezenn |
| Rummad e Bro-C'hall | B |

An **FN FNP** zo ur bistolenn damaotomatek un-ober/daou-ober bet produet etre 2003 ha 2011 gant an FN Herstal (e Belgia) evit ar marc'had european ha gant an FNH USA, rann stadunanat an embregerezh, evit ar marc'had amerikan.

## Deskrivadur

Kentpatromoù an FNP-9 (he stumm e 9 mm Parabellum) a oa prest e 2001, met ne grogas ar produiñ da vat nemet e 2003. Daou stumm all (FNP-357 hag FNP-40) a zo heñvel war-bouez o c'halibr. Ar stumm FNP-45, kambret e .45 ACP, a zo un tammig disheñvel abalamour dezhañ bezañ bet savet evit ezhommoù arme ar Stadoù-Unanet : kemmet eo bet e gouch, pouez-loc'hañ e zraen, ha gellet a raer implijout anezhañ e mod daouzehouiat.

Gwerzhet ez eus bet ur stumm sivil eus an FNP-9 anvet Browning PRO-9. Ar rummad FNX en deus kemeret plas an FNP war gatalog an FN Herstal adalek 2009.

## Daveennoù

  **Stag eo ar bajenn-mañ ouzh Porched an Armoù-tan**
# FN Minimi

| FN Minimi |
| --- |
|  Ur fuzuilh-vindrailher **FN Minimi** |
| Kinnig |
| Bro |  Belgia |
| Doare | Fuzuilh-vindrailher |
| Mont en-dro | Tennata dre amprest gazoù |
| Munision | 5,56 × 45 mm |
| Produerien | FN Herstal FNH USA Thales Australia Beretta Bofors Carl Gustav Pindad |
| Mare implij | Abaoe 1974 |
| Perzhioù teknikel |
| Mas hollek gant an trebez (hep kartouchenn) | 7,1 kg |
| Hirder | 1.040 mm |
| Hirder ar c'hanol | 465 mm |
|

---

 |
| Hed-tenn pleustrek | Etre 300 ha 1.000 m |
| Lusk-tennañ | 1.150 tenn/mn |
| Tizh mont e-maez ar boledoù | 925 m/s |
| Endalc'h | Bandennoù 100 pe 200 kartouchenn Kargerioù fiñv STANAG 30 pe 60 kartouchenn |
| Lezenn |
| Rummad e Bro-C'hall | A |

Ur soudard stadunanat gant un M-249 SAW Para. Evit tri devezh stourm e vez roet 800 kartouchenn d'un *automatic rifleman*.An **FN Minimi** (berradur gallek *Mini-mitrailleuse,* "mini mindrailherez") zo ur fuzuilh-vindrailher aotomatek hepken kambret e 5,56 × 45 mm ijinet gant Ernest Vervier ha produet er Fabrique Nationale e Herstal (Belgia). Krouet e oa bet e fin ar bloavezhioù 1970. An hini stadunanat, an M249 SAW (*Squad automatic weapon*), a vez produet en uzin FN Manufacturing LLC. e Columbia (South Carolina).

Ar Minimi a zo bet savet gant doareoù lies : an doare diazez evit bezañ harp-tan ur bagad pe ur gevrenn, an doare *Para* evit an harzlammerien hag un doare all evit ar c'harbedoù stourm, evel eil arm. Hiziv-an-deiz e vez implijet gant ouzhpenn 75 bro. Degemer a ra ar c'hargerioù savet war an norm STANAG.

An United States Marine Corps a glask cheñch lod eus e M249 gant an M27 IAR, dre ma 'z eo re bonner.

## Daveennoù

  **Stag eo ar bajenn-mañ ouzh Porched an Armoù-tan**
# MG 08

| Maschinengewehr 08 |
| --- |
|  Ur vindrailherez ponner **Maschinengewehr 08** |
| Kinnig |
| Bro |  Impalaeriezh alaman |
| Doare | Mindrailherez 4 soudard ret evit ober war he zro |
| Munisionoù | 7,92 × 57 mm Mauser 7,65 × 53 mm Mauser 7 × 57 mm Mauser |
| Produerien | Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken Arsanailh Spandau Arsanailh Erfurt |
| Mare implij | 1908 - fin an Eil Brezel-bed] evit skouerennoù zo (en arme alaman) |
| Perzhioù teknikel |
| Mas | 65 kg (hep an dour da yenaat ar wikefre) |
| Hirder | 1.175 mm |
| Hirder ar c'hanol | 721 mm |
|

---

 |
| Hed-tenn pleustrek | 2.000 m |
| Lusk-tennañ | 450 da 500 tenn/mn |
| Tizh mont e-maez ar boledoù | 878 m/s |
| Endalc'h | Bandennoù 250 kartouchenn (500 kartouchenn war ar stummoù savet er c'hirri-nij) |

Ar **Maschinengewehr 08**, berraet en **MG 08**, oa ur vindrailherez eus al lu alaman implijet e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Ur stumm nevesaet eo eus ar vindrailherez Maxim savet e 1884 gant Hiram S. Maxim. A-hed ar Brezel bras e voe savet doareoù disheñvelik eus an MG 08. Implijet e voe evel mindrailherez ponner gant rannarmeoù soudarded. E fin ar brezel e veze implijet dreist-holl er fozioù-difenn hag er c'hreñvlec'hioù.

Anvet e oa bet ar Maschinengewehr 08 diwar 1908, ar bloaz ma voe lakaet da dalvezout an aotre da broduiñ ar *Maschinengewehr 01*. Al lusk-tennañ ne oa ket dres ar memes hini hervez an doare MG 08. Gouest e oa da dennañ etre 450 ha 500 boled dre vunutenn. Pourvezet e oa gant gourizadoù e lien, 250 kartouchenn war pep hini, kalibr 7,92 × 57 mm er stumm kentañ. Tennañ e-pad ul lajad amzer hir a lakae an arm da dommañ ; dre zour e veze yenaet. Un arm galloudus e oa, met dibosubl e oa da ziblasañ buan abalamour d'e bouez (ouzhpenn 65 kg, tost da 69 kg enni dour), ha pevar soudard a ranke implijout evit e vont en-dro. An MG 08/15 skañvoc'h a voe deveret anezhi e 1915.

Implijet e voe an MG08 e-pad an Eil Brezel-bed un tamm ivez abalamour e voe roet sa soudarded adarme ar Wehrmacht.

## Daveennoù

  **Stag eo ar bajenn-mañ ouzh Porched an Armoù-tan**
# Treblinka

Dilerc'hioù an hent-houarn a gase da Dreblinka
**Treblinka** a oa ur c'hamp-diouennañ nazi savet e Polonia pa oa dalc'het gant an Trede Reich e-pad an Eil Brezel-bed e-kichen kêr Treblinka e proviñs Masovia. Savet e oa e framm ar *Aktion Reinhard*, ha mont a reas en-dro etre an 23 a viz Even 1942 hag an 19 a viz Here 1943. E-doug an amzer-se e oa muntret war-dro 850 000 gwaz, maouez ha bugel e Treblinka. En o zouez e oa ouzhpenn 800 000 Yuzev, met ivez miliadoù Romed.

Ar c'hamp, renet gant an SS ha gwarded eus Europa ar Reter, a oa div lodenn ouzh e ober : Treblinka I ha II. Ar c'hamp kentañ a oa un *Arbeitslager*, ur c'hamp labour. Labourat a rae ar brizonidi pe er vengleuz grouan nepell ac'halese pe da ganouc'hellañ an takad. Etre miz Even 1941 hag an 23 a viz Even 1944 e varvas ouzhpenn an hanter eus an 20 000 prizoniad, muntret, gwallgaset pe marvet gant an divi ma oant erru.

Treblinka II a oa savet evel ul labouradeg marv. En tu all da 99% eus an holl a errue eno a veze kaset diouzhtu d'ar c'hambroù-gaz ma vezent lazhet gant ar moged kaset gant tankoù sovietet kemeret*(Daveoù a vank)*. An niver bihan a brizonidi na oant ket lazhet diouzhtu a zeue da vezañ Sonderkommandoed. Ar strolladoù sklaved a oa rediet da zouarañ an dud lazhet gant an Nazied e bezioù boutin. Diwezhatoc'h e voe devet ar c'horfoù e tantadoù savet en diavaez.

Paouez a reas Treblinka II da labourat d'an 19 a viz Here 1943 goude un emsavadeg eus ar Sonderkommandoed. Lazhet e voe meur a ward alaman ha 300 prizoniad a dec'has. Adalek miz Meurzh 1942 e loc'has an SS ar *Sonderaktion 1005* da guzhat muntradeg milionoù a dud e framm an *Aktion Reinhard*. Savet e voe *Leichenkommandoed* gant prizonidi Treblinka da zizouarañ ha da loskiñ ar c'helanoù beziet e bezioù boutin. Chom a ra nebeut a roudoù eus ar c'hamp da welet hiziv.

## Notennoù

**L O S K A B E R Z H**

| Diazezoù |
| --- |
| Enepyuzevegezh • Gouennelouriezh • Naziegezh • Lezennoù Nürnberg • Eutanaziezh T-4 • Kamp-bac'h nazi • Roll kampoù-bac’h an nazied • Tric'horn (kampoù bac'h) • Gouennlazh |
| Yuzevien |
| **Shoah** |
| **Pogromoù :** Nozvezh ar strink |
| **Ghettoioù an nazied :** Ghetto Varsovia • Ghetto Łódź • Ghetto Krakovia • Theresienstadt |
| **Einsatzgruppen :** Babi Yar • Rumbula • Lazhadeg Ponary • Lazhadeg Odesa |
| **Diskoulm diwezhañ :** Kendiviz Wannsee • Aktion Reinhard • Ziklon B |
| **Kampoù-diouennañ :** Auschwitz-Birkenau • Bełżec • Bergen-Belsen • Buchenwald • Chełmno • Dachau • Kreñvlec'h Breendonk • Oranienburg • Sachsenhausen • Kamp-distruj Sobibór • Treblinka |
| **Rezistañs :** Emsav Ghetto Varsovia |
| Romed |
| Porajmos |
| Slaved |
| Generalplan Ost |
| Heñvelrevaded ha Lesbianed |
| Istor an dud heñvelrevel dindan ren an nazied |
| Torfedourien bennañ |
| **Trede Reich :** Adolf Hitler • Reinhard Heydrich • Adolf Eichmann • Heinrich Himmler • Rudolf Höss • SS • Gestapo
**Prosez Nürnberg** |
# Om krisen eller kriget kommer

Om krisen eller kriget kommer e svedeg,  Ma teu un enkadenn pe ur brezel , anvet Om kriget kommer  Ma teu ar brezel  da gentañ, zo ul levrig-heñchañ embannet gant gouarnamant Sveden abaoe 1943 evit displegañ d'ar boblañs petra a vefe aliet pe ret ober betegoût e c'hoarvezfe darvoudoù naturel dreistordinal pe brezelioù er vro. Ijinet e voe al levr da vare an Eil Brezel-bed, ha kempennet e voe meur a wech evit bezañ azasaet ouzh darvoudoù evel ar Brezel Yen. E 2018 e voe ouzhpennet ar ger *krisen*,  enkadenn , en e ditl.

Div bajenn tennet diouzh embannadur 1961 al levrig-heñchañ.
E dibenn 2024 e voe savet ur stumm nevez, hanter devoc'h evit an hini kent, evit kemer e kont an endro ganet diwar aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022. Milionoù a skouerennoù eus pep embannadur a zo bet roet da Svediz. Ouzhpenn svedeg ez eo bet troet al levrig en 11 yezh all.

## Liamm diavaez

* *In case of crisis or war*, stumm 2024 troet e saozneg (diell).

## Daveennoù
# Tachenn-emgann

**Tachenn-emgann** Sant-Albin-an-Hiliber (1488).
tachenn-emgann

ger milourel| Iskevrennad eus | lec'hiadur douaroniel, lec'h arkeologel  |
| Rann eus | aerva  |

  Eus Wikidata
**Tachenn-emgann**, **stourm-lec'h** , **aerva** a vez implijet evit ober anv eus ul lec'h istorel ha douaroniel lec'h ma oa bet stourmet un emgann war zouar. Peurvuiañ ne vez implijet nemet evit ober anv eus al lec'h ma oa kejet an nerzhioù enebet, memes ma oa bet implijet muioc'h a spas gant unvezioù all tro-dro d'an dachenn, e-pad pe a-raok an emgann. An tagadennoù war al linennoù kehentiñ eus ul lu, pe war al linennoù pourveziñ, a vez lakaet alies er-maez eus an "dachenn-emgann", memes ma c'hallont kaout pouez war disoc'h an emgann da vezañ. Implijet e vez an droienn tachenn-emgann evit emgannoù war dachennoù douar peurliesañ ; met gallout a ra an termen talvezout ivez evit forzh peseurt lec'h ma vez un emgann. An droienn a c'hall kaout ivez ur dalvoudegezh lezennel, ha tachennoù-emgann a c'hell bezañ arouezel ha gant ur pouez istorel ha sevenadurel. An stourm-lec'h a zo bet diskrivet evel "ul lec'h ma vez arnodet an uhelvennadoù ha lealdedoù". Lod aktaoù pe skridemglevioù a laka harzoù d'an obererezhioù a c'hall bezañ sevenet war an tachennoù-emgann e-kerzh ur stourm. Bez ez eus ivez reolennoù ha lezennoù evit gwareziñ tachennoù-emgann evel lec'hioù istorel.

## Notennoù ha daveennoù
# Gwiblenn

Ur **wiblenn** pe ur **marc'h-avel** zo ur benveg hag a vez lakaet war beg tour an ilizoù pe war toennoù an tiez, da ziskouez *pelec'h emañ toull an avel*.

## Arouezioù

Alies e vez ur c'hilhog, met gallout a ra bezañ ur pesk a-wechoù, evel e Groe. E gwirionez e c'hall bezañ n'eus forzh petra : e lec'hioù zo e weler ael, aerouant, dañvad,

## Skeudennoù

* En iliz Sant-Paulin Trier, Alamagn
* E Lambsheim, Alamagn. War ar wiblenn e weler arouez an tiegezh von Hacke.
* Dañvad war iliz Bartow, Vorpommern.
* E Tellin e Belgia
* En iliz Sant-Tudi, e Groe, Breizh
* E Monthermé, Bro-C'hall
* Gwiblenn karr-nij, Montmorillon, Bro-C'hall
* En Enez Yeu.
* En Enez Ré : daou vendemier o tougenn ur barr rezin.
* E Christchurch, Dorset, Bro-Saoz.
* E Bro-Skos.
* "Tour an Avelioù", e Gres
* *Gallo di Ramperto* (Kilhog Ramperto) Mirdi Santa Giulia e Brescia, Italia.
* E Palazzo Vecchio Firenze
* Ael evel gwiblenn, war iliz Tolmezzo.
* Kastell Valkenburg, en Izelvroioù.
* War iliz Farmsum.
* E Heksenwaag
* Eiladenn eus hini Iliz-veur Sevilla, Spagn
* Ar brasañ gwiblenn er bed : hini *Tio Pepe* e Jerez de la Frontera.
* E Bijuesca, proviñs Zaragoza, Aragón.
* Gwiblenn Ouchy e Lausanne, Suis
* Marc'h-avel hervez ar c'hiz kozh
* Marc'h-avel hervez an doare a vremañ
# Ruprecht von der Pfalz, Dug Cumberland

Ruprecht von der Pfalz, Dug Cumberland

den| Reizh pe jener | paotr  |
| Anv e yezh-vamm an den | Ruprecht von der Pfalz, Herzog von Cumberland, Prince Rupert of the Rhine, Duke of Cumberland  |
| Anv-bihan | Ruprecht  |
| Titl noblañs | dug  |
| Deiziad ganedigezh | 17 Kerzu 1619  |
| Lec'h ganedigezh | Praha  |
| Deiziad ar marv | 29 Du 1682  |
| Lec'h ar marv | Westminster  |
| Lec'h douaridigezh | abati Westminster  |
| Tad | Frederick V of the Palatinate  |
| Mamm | Elizabeth Stuart  |
| Kompagnun(ez) | Frances Bard, Margaret Hughes  |
| Bugel | Dudley Bard, Ruperta Hughes  |
| Kar | Mari Stuart  |
| Familh | House of Palatinate-Simmern, Tiegezh Wittelsbach  |
| Yezhoù komzet pe skrivet | saozneg, alamaneg  |
| Karg | Member of the Privy Council of the United Kingdom, Lord Lieutenant of Berkshire, Lord Lieutenant of Surrey, Master of the Horse (England), Lord High Admiral  |
| Grad milourel | amiral, jeneral  |
| Brezel | Brezel Diabarzh Bro-Saoz, Brezel Tregont Vloaz  |
| Skour lu | Royal Navy  |
| Oberenn heverk | The Great Executioner  |
| Ezel eus | Royal Society  |
| Prizioù resevet | Knight of the Garter, Royal Fellow of the Royal Society  |
| Statud e wirioù aozer | Ar gwirioù aozer ne dalvezont ket ken  |

  Eus Wikidata
Ruprecht von der Pfalz, Dug Cumberland
Ruprecht von der Pfalz
**Ruprecht von der Pfalz** (17 a viz Kerzu 1619 en Praha - 29 a viz Du 1682 en Londrez), lesanvet *Rupert the Cavalier*, a oa priñs Pfalz eus an tiegezh Wittelsbach, dug Cumberland ha kont Holderness.