# Martini-Henry

| Martini-Henry |
| --- |
|  Ur fuzuilh **Martini-Henry** e Mirdi an Arme (Stockholm, Sveden) |  |
| Kinnig |
| Bro |  Rouantelezh-Unanet |
| Doare | Fuzuilh un-tenn |
| Mont en-dro | Morailhañ dre zorn, kulasenn *falling block* |
| Munisionoù | .577/450 Boxer-Henry .577/450 Martini–Henry .303 British .310 Cadet 11,43 × 55 mm R (stumm otoman) 7,65 × 53 mm Mauser (stumm otoman) 11,43 × 59 mm R (stumm roumanat) |
| Produerien | RSAF Enfield Birmingham Small Arms (stumm Cadet) Kopiennoù e proviñs an North-West Frontier (Pakistan a-vremañ) |
| Mare produiñ | 1871 - 1889 |
| Niver produet | Etre 500.000 hag 1 milion |
| Mare implij | 1871-1918 (Rouantelezh-Unanet) |
| Perzhioù teknikel (stumm diazez) |
| Mas (hep baionetez) | 3,83 kg |
| Mas (gant ar vaionetez) | 4,22 kg |
| Hirder | 1.245 mm |
| Hirder ar c'hanol | 844 mm |
|

---

 |
| Tizh mont e-maez ar boledoù | 400 m/s (gant poultr du) |
| Lusk-tennañ | Hervez an tenner, etre 12 hag 20 tenn/mn |
| Hed-tenn efedus | 370 m |
| Hed-tenn d'ar muiañ | 1.700 m |
| Adstummoù | Karabinenn, Cadet, Greener Police Shotgun, Gahendra |
|  |
| Lezenn |
| Rummad e Bro-C'hall | D |

Ar **Martini-Henry** zo ur rummad fuzuilhoù un-tenn reolius er British Army adalek 1871 hag implijet betek dibenn ar Brezel-bed Kentañ. Unan eus an armoù arouezius eus ar mare viktorian ha deus Impalaeriezh Breizh-Veur eo.

## Istor ha mont en-dro

Er bloavezhioù 1860 e rae ar British Army gant ar Snider-Enfield, a oa fuzuilhoù karget dre o begoù kemmet evit degemer kartouchennoù metalek modernoc'h.

Savet e voe ar Martini-Henry diwar ur sistem kulasenn breouet gant ar Stadunanad Henry O. Peabody e 1862, dezhi ur wikefre *falling block*. Evit kargañ an arm e oa ret sachañ war ul loc'henn-grogenn dindan e fust ha lakaat ur gartouchenn en e gambr. E 1866, an ijinour suis Friedrich von Martini a simplaas ar gulasenn en ur dennañ he morzhol bras hag en ur lakaat en e blas un doare skoer all. Kemmañ a reas stumm al loc'henn-grogenn ivez. E Breizh-Veur e voe ouzhpennet ur c'hanol nevez d'an arm, ennañ rizennoù savet hervez teknik ar Skosad Alexander Henry. Diwar ar c'hemmoù-mañ e voe savet ar fuzuilhoù Martini-Henry, hag a voe lakaet er servij e arme Breizh-Veur adalek 1871.

Brudet eo evit bezañ ur fuzuilh simpl he gwikefre, resis, ha solut, pa c'hall he c'hulasenn anduriñ gwaskoù uhel. Kambret e oa en he stumm orin e .577/450 Martini-Henry. Efedus e oa betek ur 400 metr bennak, hag etre daouarn ur soudard stummet mat e c'halle tennañ etre 12 hag 20 boled bep munutenn. Adstummoù (betek ar Mk IV) a voe anezhe, evit renkañ kudennoù war distrinkañ an douilhezioù da skouer. Stummoù berroc'h evit ar marc'hegerezh (karabinenn) pe deskiñ ar soudarded yaouank (e .310 Cadet) a voe ivez. Lod eus ar Martini-Henry a voe adkambret e .303 British, ur c'halibr modernoc'h deuet war-wel e dibenn ar bloavezhioù 1880.

## Implij

Implijet e voe ar Martini-Henry e brezelioù trevadenniñ Breizh-Veur dreist-holl, evel a-enep ar Zouloued e 1879. Al Lee-Metford a gemeras he flas en ur mod ofisiel adalek 1888. Servijout a reas memestra e-pad ar brezelioù a-enep ar Voered hag e emgannoù all betek dibenn ar Brezel-bed Kentañ. Skouerennoù kollet da vare emgann Maiwand e 1880 a voe adkavet e-pad brezel Afghanistan e 2011 e tier annezidi ar vro zoken, gant soudarded stadunanat.

Implijet e voe an arm gant broioù all evel Rouantelezh Gres, Chile, an Impalaeriezh otoman pe Perou. Servijout a reas ivez er brezelioù en Iwerzhon en XXvet kantved, ma vije etre daouarn an dizalc'hourien (PIRA) pe an Ulster Volunteers.

## Er sevenadur

En e varzhoneg *The Young British Soldier* (1890), Rudyard Kipling a ra anv d'ar Martini-Henry. Er skrid-mañ e tesk ur soudard kozh d'unan nevez doujañ d'e arm, pa c'hallo saveteiñ e vuhez:

> When 'arf of your bullets fly wide in the ditch,
>
> Don't call your Martini a cross-eyed old bitch;
>
> She's human as you are - you treat her as sich,
>
> An' she'll fight for the young British soldier.
>
> Fight, fight, fight for the soldier...
>
> .
>
>  – Rudyard Kipling, The Young British Soldier
>
>

## Levrlennadur

* (en) ASPINSHAW Neil, *The Martini-Henry For Queen And Empire*, International Military Antiques, 2019, 256 p., ISBN 9780996073127
* (en) MANNING Stephan, *The Martini-Henry Rifle*, Osprey Publishing, 2013, 80 p., ISBN 978-1780965062

## Daveennoù

  **Stag eo ar bajenn-mañ ouzh Porched an Armoù-tan**