# C'hanelezh Krimea

Khanat Krimea

bro istorel| Deiziad krouiñ | 1441  |
| Anv er yezh orin | Qırım Hanlığı, Kîrîm Kanlîgî  |
| Familh | Giray dynasty  |
| Relijion pe kredenn | Islam, Islam sunnit  |
| Perzhiad e | Long War  |
| Yezh ofisiel | Turki, Ottoman Turkish, tatareg Krimea  |
| Kevandir | Europa  |
| Kêr-benn | Bakhchysarai, Chufut-Kale, Staroselye  |
| Daveennoù douaroniel | 44°45′18″N 33°51′9″E  |
| Renad politikel | aristocratic monarchy, elective monarchy  |
| A zo stok ouzh | Republik an Div Vroad, Moscovia, Impalaeriezh otoman  |
| Yezh implijet | Turki, tatareg Krimea, Ottoman Turkish  |
| Deiziad divodañ | 19 Ebrel 1783  |
| Relijion ofisiel | Islam  |
| Rummad evit ar c'hartennoù | Category:Maps of Crimean Khanate  |

  Eus Wikidata
Khanat Krimea war-dro 1600
‘’'C'hanelezh Krimea **(e tatareg Krimea *Qırım Hanlığı*, e ruseg *Крымское ханство*, e turkeg *Kırım Hanlığı*) a oa un dierniezh tatar a renas war Krimea etre 1441 ha 1783.**

A-douez ar pevar c'hanelezh lakaet e plas gant ar Meuriad Aour eo an hini a badas an hirañ. Stag e voe ouzh an impalaeriezh otoman eus 1475 betek sinadur feur-emglev Küçük Kaynarca e 1774.

## Istor

Meuriadoù tatar a'n em stalias e Krimea en XIIIvet ha XIVvet kantved. Goude diskar ar Meuriad Aour e savas freuz e-touez ar re a glaske ren war ar rannvro hag an trec'h a yeas gant Hacı Giray, diskennad Toka Temür (trizekvet mab Cuci ha mab-bihan Cengiz Han), ha ganet e Lituania e penn kentañ ar XVvet kantved. E 1441 e kognas moneiz en e anv ha diwar-se e vez lakaet ar bloavezh-se evel bloavezh krouidigezh ar c'hanelezh.

### Bloavezhioù kentañ

Mengli Giray
Goude marv Hacı Giray e savas tabut etre e vibien Mengli Giray ha Nur Devlet. Diskoulmet e voe ar gudenn e 1475 pa voe aloubet ar vro gant an Otomaned ha lakaet Mengli Giray war an tron ganto.

E 1484 e kemeras perzh an arme krimeat evit ar wech kentañ en ur brezel otoman kaset gant Bayezid II.

E 1502 e voe arsailhet kêr Saray gant Mengli ha darc'haouet evel-se an taol diwezhañ ouzh c'hahanelezh ar Meuriad Aour. Goude-se e kemeras ar galloud war c'hanelezhioù Kazan hag Astrahan. Gant ar c'hresk-se teuas ar c'hanelezh da vezañ ur stad a-bouez er rannvro ha kevezerezh a savas etrezo ha priñselezh Moskov. E 1521 e lakaas Mehmet Giray ar seziz war Moskov ha trec'het ar Rused. Adalek an deiz-se ha betek mare Pêr Iañ e voe paeet truajoù gant ar Rused d'an Datared.

### Oadvezh aour

Gazi Giray II
Devlet Iañ Giray a bignas war an tron e 1551. Sirkasianed, Nogayed pe Kiptchaked a yae d'ober e arme. E 1571 e voe trec'h war ar Rused adarre ha lakaet Moskov en arigrap. Raktres Devlet Giray a oa aloubiñ Rusia a-bezh, met ne badas ket pell e huñvre pa voe faezhet ar bloaz war-lerc'h gant ar Rused en emgann Molodi, 60 km e su Moskov.

Jeu a savas etre hêred Devlet Giray goude e varv e 1577. An trec'h a yeas gant Gazi II Giray, lesanvet *Bora*, e 1588. Hemañ a reas berzh e-kerzh ar brezelioù etre an impalaeriezh otoman hag Aostria a-raok mervel gant ar vosenn e 1607.

### Diskar

E fin ar XVIIvet kantved e oa *c'hanelezh Krimea* en ur blegenn diaes, pa oa kreñvaet kalz Rusia (deuet da vezañ un dsariezh), ha rouantelezh Pologn krevredet gant Dugelezh Meur Lituania ivez.

Arme Krimea, renet gant Murat Giray, a yeas da harpañ an Otomaned en Eil seziz Vienna (1683). Goude drouziwezh an emgann e voe lamet e garg digant Murat Giray ha lakaet Hacı II Giray e penn ar c'hanelezh. Ne chomas ket pell war an tron hag e 1684 e teuas Selim Iañ Giray e penn ar c'hanelezh evit an eil gwech.

Un taol fall e voe da *c'hanelezh Krimea* drouziwezh an Otomaned en o brezelioù ouzh Rusia ha sinadur feur-emglev Karlofça e 1699. Hervez an emglev-se e oa difennet ouzh an Datared kas ergerzhadennoù brezel en tiriadoù rus ha poloniat ha mont a reas war zigresk an niver a sklaved gwerzhet war marc'hadoù Krimea kement ha ken bihan ma voe ret serriñ ar marc'hadoù-se e 1735.

E 1736 ec'h eas ar Rused betek Bahçesaray ha lakaet ar rannvro en arigrap.
E-kerzh brezel 1768-1774 etre an Otomaned ha Rusia e voe aloubet ledenez Krimea gant ar Rused (1771). D'an 21 a viz Gwengolo 1774 e voe sinet feur-emglev Küçük Kaynarca ha tennet Krimea diouzh tiriad an Otomaned ha ne chome levezon ganto nemet a-fed relijion.

E 1777 e pignas Şâhin Giray, anavezet evit e vignoniezh ouzh ar Rused, war an tron, daoust da enebiezh Bahadır II Giray, a-du gant an Otomaned.

E 1779 e voe sinet feur-emglev Aynalıkavak a zisklêrie dieubidigezh Krimea hag a redie soudarded Rusia da skarzhañ diouzh al ledenez. Daoust d'o sinadur ne voe ket sentet ouzh ar c'hemennoù-se gant Rusia hag e 1783 e voe aloubet en-dro Krimea gant armeoù Katelin II. Sevel a reas ar bobl ha lakaet Bahadır Giray war an tron. Şâhin Giray a zistroas gant sikour arme Rusia met, pa ne voe ket roet e c'hoant dezhañ gant ar Rused e klaskas repu en Istanbul. Lazhet e voe war enez Rodos.

E 1792 e voe staget da vat Krimea ouzh Rusia gant sinadur feur-emglev Yaş.

## Darempredoù diavaez hag armerzh

Hansaray, palez ar c'han e Bahçesaray
Kêrbenn gentañ c'hanelezh Krimea a voe Salacık. E 1532 e tivizas Sahib Iañ Giray lakaat anezhi e Bahçesaray.

Daoust ma oa *c'hanelezh Krimea* stag ouzh an impalaeriezh otoman e oa evel ur stad dieub : gallout a rae kognañ moneiz pe sinañ emglevioù gant stadoù all. Ne veze ket paeet tailhoù ganto d'an Durked ; er c'hontrol e veze kaset profoù d'an Datared gant ar sultan otoman e degouezhioù liesseurt : goproù bloaziek d'ar c'han, d'e galgay ha d'e familh, profoù d'ar c'han ha d'ar c'halgay nevez anvet, skodennoù evit lakaat an arme tatar da gemer perzh er brezelioù otoman...

Stag e oa armerzh *c'hanelezh Krimea* ouzh ar c'henwerzh war vor hag ar brezelioù kaset. Kalz a soudarded a veze kaset gant ar c'hanat da sikour an arme otoman en e vrezelioù en Europa hag ar gounid degaset gant an trec'hioù a yae d'ober ul lodenn vat eus ekonomiezh ar vro. Dre-se ec'h eas armerzh Krimea da fall da heul diskar an Otomaned.

Ar sklavelezh a zegase gounid ivez d'ar c'hanat. Dont a rae ar sklaved eus Ukraina, Kaokaz, Sirkasia, Rusia ha Pologn dreist-holl. Hürrem Sultan, pried Süleyman ar Meurdezus, a zeue eus ar marc'hadoù sklaved krimeat.

## Pennad kar

Roll c'haned Krimea

## Mammenn

* Alan W. Fischer, "Les rapports entre l'Empire ottoman et la Crimée". E-barzh *Cahiers du monde russe et soviétique*, niv. 13-3, 1972.