Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bro-Saoz Nevez

Bro-Saoz Nevez

tiriad sevenadurel, rannvro stadunanat| Anv er yezh orin | New England  |
| Perzhiad e | King William's War  |
| Anvet diwar | Bro-Saoz  |
| Anv annezidi | New Englander, Yankee  |
| Stad | Stadoù-Unanet  |
| E tiriad | Stadoù-Unanet  |
| Gwerzhid-eur | Eastern Time Zone  |
| War ribl | Meurvor Atlantel, Long Island Sound  |
| Daveennoù douaroniel | 44°12′20″N 70°18′23″W  |
| Coordinates of geographic center | 43°6′0″N 71°36′0″W  |
| Kenurzhiennoù al lec'h pellañ er reter | 44°48′55″N 66°56′59″W  |
| Kenurzhiennoù al lec'h pellañ en norzh | 47°27′35″N 69°13′29″W  |
| Kenurzhiennoù al lec'h pellañ er su | 40°58′57″N 73°37′24″W  |
| Kenurzhiennoù al lec'h pellañ er c'hornôg | 41°6′2″N 73°43′39″W  |
| Poent uhelañ | Mount Washington  |
| A zo stok ouzh | Mid-Atlantic  |
| Banniel (deskrivadur) | flag of New England  |
| Ekonomiezh an danvez | economy of New England  |
| Poblañsouriezh an danvez | demographics of New England  |
| Roll elfennoù | Extreme points of New England  |
| Rummad evit ar c'hartennoù | Category:Maps of New England  |

  Eus Wikidata
**Bro-Saoz Nevez** (*New England* e saozneg, *Nova Anglia* e latin) zo ur rannvro istorel ha sevenadurel e biz Stadoù-Unanet Amerika. Ur 14 milion bennak a dud zo o chom enni.

N'eo ket Bro-Saoz Nevez ur rann velestradurel. C'hwec'h Stad a ya d'hec'h ober : Connecticut, Maine, Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island ha Vermont.

Boston e Massachusetts eo ar gêr bennañ en tolead.

*
* ██ Bro-Saoz Nevez
# Kolombia

|  |
| --- |
| República de ColombiaRepublik Kolombia** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Banniel | skoed-ardamez |

 |
| Ger-stur : *"Libertad y Orden"*  (Spagnoleg) "Frankiz hag Urzh" |
| Kan broadel: *Oh, Gloria Inmarcesible!* |
| Lec'hiadur Kolombia |
| Kêr-benn (ha kêr vrasañ) | Bogotá 4°39′N 72°3′W |
| Yezh(où) ofisiel | Kastilhaneg |
| **Gouarnamant** | Republik |
|  - Prezidant | Juan Manuel Santos |
| Dizalc'hded | diouzh Spagn  |
|  - Disklêriet | 20 a viz Gouere 1810  |
|  - Anavezet | 7 a viz Eost 1819  |
| Gorread |
|  - Hollad | 1 138.910 km² (26vet) |
|  - Dour (%) | 8,8 |
| Poblañs |
|  - istimadur 2024 | 52 695 952 () |
|  - niveradeg 2005 | 42 090502 |
|  - Stankter | 41/km² (161añ) |
| PDK (PGP) | 2016 (istimadur) |
|  - Hollad | $688 miliard (32vet) |
|  - Keidenn | $14 100 (117vet) |
| **FDD**  (2016) |  0,727 (krenn) (95vet) |
| Moneiz | Peso (`COP`) |
| Gwerzhid-eur | (UTC-5) |
| Kod kenrouedad | .co |
| Kod pellgomz | +57 |

**Kolombia** (spagnoleg : *Colombia*), ent-ofisiel **Republik Kolombia** (*República de Colombia*), zo ur vro e gwalarn Suamerika. Bogotá eo ar gêr-benn anezhi.

Ur vro ec'hon eo, ar 26vet hini er bed, ha poblet gant 47 milion a dud eo, an 30vet hini er bed.

Lies eo orinoù hec'h annezidi : amerindian, europat, afrikan. Brudet eo ar vro evit gounit kafe, bleunioù, emrodez, glaou ha tireoul. Kenderc'her kokain pennañ ar bed eo chomet e-pad pell, a-raok bezañ bet digresket ar produerezh abaoe un nebeud bloavezhioù.

E 1819 e oa bet disklêriet Kolombia dizalc'h diouzh Spagn. Kolombia vraz a vez graet anezhi, rak enni edo **Kolombia** a-vremañ, Panamá, Venezuela hag Ecuador.

Ur Republik prezidantel eo bremañ. Goude bloavezhioù a feulster eo stabilaet an traoù adalek 2010 war tachenn ar politikerezh.

## Tud

* Fernando Botero, kizeller
* Gabriel García Márquez, skrivagner, Priz Nobel al Lennegezh
* Juan Pablo Montoya, bleiner kirri
* Shakira, kanerez

Departamantoù Kolombia

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Amazonas
 Antioquia
 Arauca
 Atlántico
 Bolívar
 Boyacá
 |  Caldas
 Caquetá
 Casanare
 Cauca
 Cesar
 Chocó
 |  Córdoba
 Cundinamarca
 Guainía
 La Guajira
 Guaviare
 |  Huila
 Magdalena
 Meta
 Nariño
 Norte de Sant. |  Putumayo
 Quindío
 Risaralda
 San Andrés y P.
 Santander
 |  Sucre
 Tolima
 Valle del Cauca
 Vaupés
 Vichada
 |

Stadoù Amerika ar Su
Amerika ar SuAmerika ar Su
Arc'hantina • Bolivia • Brazil • Chile • Kolombia • Ecuador • Guyana • Panamá • Paraguay • Perou • Surinam • Trinidad ha Tobago • Uruguay • Venezuela

**Tiriadoù dalc'het**: Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su • Gwiana c'hall • Inizi Maloù

Aozadur ar Stadoù Amerikan
Arc'hantina • Bahamas • Barbados • Belize • Bolivia • Brazil • Chile • Costa Rica • Dominica • Ecuador • Grenada • Guatemala • Guyana • Haiti • Honduras • Kanada • Kolombia • Kuba • Panamá • Paraguay • Perou • Republik Dominikan • Saint Kitts ha Nevis • Saint Lucia • El Salvador • Sant-Visant hag ar Grenadinez • Stadoù-Unanet Amerika • Surinam • Trinidad ha Tobago • Uruguay • Venezuela
# Gustavia (Saint-Barthélemy)

Porzh Gustavia
**Gustavia** eo kêr vrasañ enez Saint-Barthélemy, ur strollegezh tramor eus ar Stad C'hall, e Mor Karib.

War aod kornôk enez Saint-Barthélémy emañ Gustavia,ha porzh brasañ an enezenn eo.

## Istor

Trevadennet e voe an enezenn gant ar C'hallaoued, er XVIIvet kantved. D'ar porzh brasañ e voe roet an anv « Le Carénage », abalamour, moarvat, ma oa aes dresañ bigi eno.

Roet e voe an enezenn da Sveden e 1784 en eskemm ouzh ar gwir da verniañ marc'hadourezh e porzh Göteborg. En enor d'ar roue svedat Gustav III e voe kemmet anv *Le Carénage*, bourk brasañ an enezenn, hag anvet « Gustavia » war-dro 1787.

E 1878 e voe gwerzhet an enezenn gant Sveden d'ar C'hallaoued.
# Inizi Auckland

Kartenn eus an inizi er-maez da Zeland-Nevez. Emañ Inizi Auckland er su da Zeland-Nevez.
**Inizi Auckland** (saozneg: *Auckland Islands*; maorieg: *Motu Maha* pe *Maungahuka*) a zo un enezeg didud perc'hennet gant Zeland-Nevez lec'hiet 465 km er su da Enez ar Su. Evel an inizi gouantarktikel all eus Zeland-Nevez emañ war roll Glad ar bed an Unesco abaoe 1998.

## Loened dibar

* Gioc'h Auckland
* Heskenneg Auckland, aet da get

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
# Massively multiplayer online game

C'hoari video enlinenn bras-niver

doare c'hoari video| Iskevrennad eus | c'hoari video enlinenn liesc'hoarier  |
| Kod rummatadur ACM (2012) | 10003258  |
| Roll elfennoù | list of massively multiplayer online games, list of free massively multiplayer online games  |

  Eus Wikidata
Ur **C'hoari video enlinenn bras-niver** (eus ar saozneg: **massively multiplayer online game**, berraet en *MMOG* pe *MMO*) a vez graet eus ur c'hoari video a vez c'hoariet enlinenn gant e-leizh a c'hoarierien war ar memes servijer. Dre vras ar c'hoarioù MMO a vez savet gant ur bed digor ha padus. An tu a zo da c'hoari ar c'hoarioù-se war meur a savenn hervez ar c'hoari gant ar redi bezañ liammet gant internet: urzhiataer personel, letrinoù c'hoari, pe poellgomzoù.

Ar c'hoarioù video doare MMO a ro an tu d'ar c'hoarierien da labourat kengred pe da vezañ kevezerien etrezo ha war ur skeul ramzel. Hervez ar c'hoari eo posubl kaout eskemmoù gant tud eus ar bed a-bezh. Lies eo ar c'hoarioù ivez hervez an doare ha kavet e vez eus an holl rummadoù c'hoarioù video disheñvel (FPS, MMORPG, strategiezh...).

## Liammoù diavaez

* (en) Listenn Steam c'hoarioù doare enlinenn bras-niver
# Roen

Diazad ar Roen
Trede brasañ stêr Europa eo ar stêr **Roen**, 1 232,7 km hed dezhi, goude ar stêr Volga (3 530 km) hag ar stêr Danav (2 850 km).

Div andon zo d'ar stêr Roen, e kanton Grizon e Suis : ar *Vorderrhein* « Roen gentañ » en norzh da *Lai da Tuma* (Lenn Tuma, *Tomasee* en alamaneg) a lakaer da andon bennañ daoust ma'z eo hiroc'h an adstêr *Rein da Medel* er c'hember gant ar Vorderrhein e-kichen Disentis.

## Anvadurezh

Eus al latin *Rhēnus*, amprestet digant ar galianeg *Rēnos*, kar d'ar gerioù keltiek *rían* « mor ; dourredenn » en heniwerzhoneg ha *rhewyn* « ruzel, gouver » e kembraeg, diwar ar wrizienn indezeuropek *\*h₃reiH-* « redek, ruilhal, fluañ ».

* Eus ar wrizienn-se e teu anv ar stêr en holl yezhoù (sellit ouzh he anvioù e bann ar yezhoù amañ a-gleiz).

## Adstêrioù

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| * Thur
* Wutach
* Aar
 | * Birs
* Ill
* Moder
 | * Neckar
* Main
* Nahe
 | * Lahn
* Mosel
* Wied
 | * Wupper
* Erft
* Ruhr
 | * Lippe
* Meuse
* IJssel
 |

## Skeudennoù

* Andon ar Roen e *Lai da Tuma*, Graubünden, Suis
* Ar Roen e Düsseldorf

## Liammoù diavaez

* (fr) *e-RIS — Service d'information fluviale du Rhin Supérieur*

## Pennadoù kar

* Reno

## Notennoù
# Tiriad Dieub Trieste

Tiriad Dieub Trieste, e 1947
**Tiriad Dieub Trieste** (italianeg  : *Territorio libero di Trieste* ; sloveneg : *Svobodno tržaško ozemlje* ; kroateg : *Slobodna teritorija Trsta*) a oa ur stadig neptu savet e Venezia Giulia goude an Eil brezel-bed, d'an 10 a viz Genver 1947.

## Kartennoù

* Yezhoù Istria en 1880 : italianeg en glas-oabl, sloveneg en glas-melen, kroateg en glas-sklaer.
* Rannidigezh Venezia Giulia entre Mezheven 1945 ha Gwengolo 1947, gant an Takad A en glas-lireu, an Takad B en glas-geot, al linenn Morgan en ruz, tiriad dieub Trieste en melen ha harzoù 1954 en glas-oabl.
* Kartenn an daou dakad.
# Louarn Arktik

|

|  Louarn Arktik  |
| --- |

 |
| --- | --- |
|
 Kudenn ebet (LC) |
| Rummatadur filogenetek |
| Riezad : | Animalia |
| Skourrad : |  Chordata |
| Kevrennad : |  Mammalia |
| Urzhad : |  Carnivora |
| Kerentiad : |  Canidae |
| Genad : |  *Vulpes* |
| Anv skiantel |
|  *Vulpes lagopus*   Linnaeus, 1758 |
| D'ar vevoniezh  e tenn ar pennad-mañ. |

Al **Louarn Arktik** (*Vulpes lagopus*, *Alopex lagopus*) zo ul louarn hag a vev e rannvedoù yen an hantervoul norzh.

## Rummatadur

Al louarn Arktik a vez renket a-wechoù er genad *Alopex* m'emañ ar spesad nemetañ.

* En hañv
*
* ██ Tiriad al louarn Arktik
# Doolish

**Doolish** (*Douglas* e saozneg) eo kêr-benn enez Vanav ha kêr vrasañ an enezenn. Da 26 677 a dud e save ar boblañs, un digresk a 8,5% e-keñver ar 28 939 a dud a oa o chom enni e 2011, da lavaret eo un drederenn eus poblañs an enezenn a-bezh. E Doolish emañ an Tynwald (parlamant Manav).

Gwel eus Doolish hag ar mor
## Tud ganet e Doolish

* Edward Forbes (1815-1854), naturalour
* Brian Stowell (1936-2019), difenner ar yezh vanavek
* Mark Cavendish (g. e 1985), marc'hhouarner
* Peter Kennaugh (g. e 1989), marc'hhouarner
* Geoff Duke (1923-2015), reder moto, kampion ar bed
* Chris Killip (1946-2020), luc'hskeudenner
* Izili ar strollad sonerezh ar Bee Gees :
	+ Barry Gibb (1946-)
	+ Maurice Gibb (1949-2003)
	+ Robin Gibb (1949-2012)
* Joe Locke (g. e 2003), aktour, brudet evit e roll er stirad skinwel *Heartstopper* (2022).
# Greunadenn (arm)

Greunadenn (arm)

rummad implij un arm| Iskevrennad eus | throwing weapon, grenade, explosive device  |
| Implijet gant | soudard  |
| Skouer an elfenn | Molotov cocktail, Mills bomb  |

  Eus Wikidata
Diskouez implij ur greunadenn alaman *Stielhandgranate*, ur c'hreunadenn tarzh uhel, en Izelvroioù e 1946
**Greunadenn** a vez graet eus un arm tarzh bannet dre voaz gant an dorn (anvet neuze greunadenn dorn), met ivez gant stumm un obuzenn (strinkenn tarzh) skoet gant ur fuzuilh (greunadenn fuzuilh) pe ur banner-greunadennoù. Ar greunadennoù a-vremañ zo savet gant ur mir danvez tarzh, un distonier, ur skoer evit enaouiñ an distonier, an armañ a zo stanket gant ur surentez evit an dezougen. An implijer a rank tennañ ar surentez (ur walenn dre voaz) a-raok bannañ ar c'hreunadenn. Ur wech skoet an arm, ar surentez a laosk ar skoer da vont hag an distonier da blantañ tan en danvez tarzh. Goude ur pennadig amzer e tarzh ar c'hreunadenn.
# Halo (heuliad c'hoarioù video)

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.
Halo

heuliad c'hoarioù video| Tachenn | skiant-faltazi  |
| Ti-embann | Xbox Game Studios  |
| Deiziad embann | 2001  |
| Hollved faltaziek | Halo universe  |
| Tudennoù | Forerunner  |
| Lec'hienn ofisiel |   |

  Eus Wikidata
Logo Halo
**Halo** zo ur frañchiz c'hoarioù video skiant-faltazi milourel ha first-person shooter sevenet gant 343 Industries, ur skourr eus Xbox Game Studios.

## An heuliad Halo

**Halo** a zo ur c'hoari video tenn brudet mat. Dre berzh an hini gentañ ez eo bet sevenet un heuliad c'hoarioù video war e lerc'h :

* 2002 : *Halo* war Xbox

gant Bungie Software
* 2003 : *Halo* war Mac ha Windows

gant MacSoft evit Mac, ha Gearbox Software evit ar stumm Windows.
* *Halo Custom Edition* war Windows

gant Gearbox Software, stumm liesc'hoarier standalone Halo.
* 2003 : *Halo* war Mac

gant MacSoft.
* 2004 : *Halo 2* war Xbox ha Windows (2007)

gant Bungie Software
* 2007 : *Halo 3* war Xbox 360

gant Bungie Software.
* 2009 : *Halo Wars* war Xbox 360

gant Ensemble Studios.
* 2009 : Halo 3: ODST *war Xbox 360*

gant Bungie Software
* O vezañ diorroet : *Halo: Reach* war Xbox 360 (raktreset evit 2010)

gant Bungie Software
## Tro-dro da Halo

* Sevenet ez eus bet ur film adal ar c'hoari video anvet Halo 4 - Forward Unto Dawn embannet ez eo bet en 2012 gant un arc'hantaouiñ a 8.500.500 Dollar Us.
* Romantoù ha bandennoù-treset a zo bet savet adal ar c'hoarioù video.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Halo
* Halopedia
# Enepsponterezh

enepsponterezh

| Iskevrennad eus | law enforcement, obererezh  |
| Enebet ouzh | sponterezh  |

  Eus Wikidata
**Enepsponterezh**, pe **stourm ouzh ar sponterezh**, a vez graet eus hollad an obererezhioù, kadoniezhoù milourel, ha steuñvioù gant ar gouarnamantoù, ar polis ha servijoù spierezh implijet evit talañ ouzh ar sponterezh hag an tuioù pellañ taer.

## Notennoù ha daveennoù
# Lionsgate Films

Lionsgate Films

embregerezh produiñ sinema| Deiziad krouiñ | 1998  |
| Diazezer | Frank Giustra  |
| Stad | Stadoù-Unanet  |
| Perc'hennet gant | Starz Entertainment  |
| Aozadur mamm | Starz Entertainment  |
| Perc'henn war | Lionsgate Premiere  |
| Sez sokial | Santa Monica  |
| Produ | film  |
| Lec'hienn ofisiel |   |

  Eus Wikidata
Logo an ar studio Lionsgate
**Lionsgate Films** (**Cinépix Film Properties** e anv ofisiel) zo ur studio stadunanat-kanadian embann ha sevel filmoù savet e 1962. Lec'h penn Lionsgate zo e Santa Monica, e Kalifornia, met krouet eo bet e Kanada. Ar brasañ studio gant berzh eo a-fed mini majors en Norzhamerika. Ar filmoù ha dreist-holl an heuliadoù filmoù zo reoù dieub pe estren ha lod o deus graet berzh bras dre ar bed evel: *The Hunger Games*, *Rambo*, *Divergent*, *The Punisher* (a-raok ma vefe adprenet ar gwirioù gant Marvel Studios e 2013), *John Wick*, *Saw*, *Madea*, *Blair Witch*, *Now You See Me*, *Hostel*, *The Expendables*, *Sinister*, *The Twilight Saga* ha *Step Up*.

## Filmoù Lionsgate hervez ar gounid

| Renk | Titl | bloaz | Arc'hant rastellet | Notenn(où) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | *The Hunger Games: Catching Fire* | 2013 | $424,668,047 |  |
| 2 | *The Hunger Games* | 2012 | $408,010,692 |  |
| 3 | *The Hunger Games: Mockingjay – Part 1* | 2014 | $337,135,885 |  |
| 4 | *The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 2* | 2012 | $292,324,737 | Distributed by Summit Entertainment. |
| 5 | *The Hunger Games: Mockingjay – Part 2* | 2015 | $281,723,902 |  |
| 6 | *The Day After Tomorrow* | 2004 | $186,740,799 | Released by 20th Century Fox. |
| 7 | *John Wick: Chapter 3 – Parabellum* | 2019 | $171,015,687 |  |
| 8 | *Knives Out* | 2019 | $165,359,751 |  |
| 9 | *La La Land* | 2016 | $151,101,803 | Embannet gant Summit Entertainment. |
| 10 | *Divergent* | 2014 | $150,947,895 | Embannet gant Summit Entertainment. |

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Half-Life (heuliad c'hoarioù video)

Half-Life

heuliad c'hoarioù video| Perc'hennet gant | Valve Corporation  |
| Tachenn | skiant-faltazi, tenn kentañ-sell  |
| Diorroer | Valve Corporation, Gearbox Software  |
| Ti-embann | Valve Corporation, Electronic Arts  |
| Hollved faltaziek | Half-Life / Portal universe  |
| Roll an tudennoù | characters of Half-Life  |
| Lusker grafik | GoldSrc, Source, Source 2  |
| Lec'hienn ofisiel |     |

  Eus Wikidata
Logo an heuliad ul lambda orañjez.
**Half-Life** pe **HλLF-LIFE**, zo un heuliad c'hoarioù video tenn kentañ sell sevenet hag embannet gant Valve. E darn eus ar c'hoarioù e vezer Gordon Freeman, ur fizikour o klask talañ ouzh un aloubadeg boudoù maez douarel. Daou eus ar c'hoarioù a gaver en heuliad a zo c'hoarioù o-unan, Half-Life hag Half-Life 2, daou all, Half-Life 2: Episode One hag Half-Life 2: Episode Two, a zo berroc'h, ul lodenn ouzh ur c'hoari diazez. Un trede c'hoari lodennek a oa da vezañ embannet da Nedeleg 2017 anvet Half-Life 2: Episode Three. Seblantout a ra ez eo bet dilaosket betek-henn.

Ar c'hentañ c'hoari eus an heuliad c'hoarioù video Portal, hag a implij ar memes bed evit hini Half-Life, a oa bet embannet e 2007.

## C'hoarioù

| Anv | Deiziad | Doare | Savenn(où) |
| --- | --- | --- | --- |
| Windows | Mac | Linux / SteamOS | Xbox | PS2 | Xbox 360 | PS3 | Xbox One | PS4 |
| *Half-Life* | 1998 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Half-Life: Opposing Force*  | 1999 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Team Fortress Classic* | 1999 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Half-Life: Blue Shift*  | 2001 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Half-Life 2*  | 2004 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Half-Life 2: Deathmatch* | 2004 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Half-Life: Source* | 2004 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Half-Life 2: Lost Coast* | 2005 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Half-Life Deathmatch: Source* | 2006 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Half-Life 2: Episode One* | 2006 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| *Half-Life 2: Episode Two* | 2007 | C'hoari tenn kentañ sell |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
# Torfed brezel

torfed brezel

doare torfed, degouezhioù ar marv| Iskevrennad eus | crimes against international law, violation of international humanitarian law, freuzañ al lezenn, atrocity  |
| Arvez | brezel  |
| Testenn ar pennreolennoù | Hague Conventions of 1899 and 1907  |
| Pleustret gant | war criminal  |
| Class of agent(s) of action | milour  |
| Roll elfennoù | list of war crimes  |

  Eus Wikidata
Un **torfed brezel** zo un torr c'hrevus eus al lezennoù pe boazioù a vez e-kerzh ar brezelioù hag a reer Gwir etrebroadel dengar (GED) ha Gwir ar brezel anezho. Un hevelep torr a zegas d'e heul ur giriegezh torfedel hervez al lezennoù etrebroadel. Skouerioù eus oberoù sevenet gant soudarded pe gant stourmerien all hag a c'hall degas kiriegezh lezennel hiniennel zo, e-touez traoù all, lazhañ trevourien a-ratozh, jahinañ tud, pakañ gouestlidi, distrujañ en un doare diezhomm madoù perc'hennet gant trevourien, touellañ dre yudazerezh, gwallañ, preizhañ, chom hep espern o buhez d'an enebourien o deus kodianet, enrollañ bugale evel soudarded, urzhiañ lazhadegoù a-yoc'h (evel en ur gouennlazh pe naetadur etnek), ha chom hep doujañ meizadoù an diforc'hidigezh, ar genfeurelezh hag ar redi milourel.

Meizad furmel an torfedoù brezel a oa deuet war-wel gant broioù a c'hoantae reoliata ar Gwir etrebroadel boas hag a oa da dalvezout pa vez ur brezel etre stadoù emveliek, evel gant Kenemglevioù Den Haag eus 1899 ha 1907 evit ar pezh a sell ouzh ar brezelioù etrebroadel. Goude an Eil Brezel-bed e oa bet savet lezioù-barn brezel evit barnañ pennoù uhel galloudoù an Ahel ha diazezet e oa bet Pennaennoù Nürnberg, evel ar Gwir etrebroadel kastizel ha petra e oa pe get un torfed brezel. E 1899, Kenemglevioù Geneva a oa bet o krouiñ dielfennadurioù lezennel evit an torfedoù brezel nevez hag embannet e oa bet e c'helle ar stadoù sevel ur barnerezh hollvedel evit an dorfedourien vrezel. E fin an XXvet kantved ha penn-kentañ an XXIvet kantved, lezioù-barn etrebroadel o devoa ledanaet ha dielfennet rummadoù torfedoù brezel all e kenarroud ar brezelioù diabarzh.

## Gwir etrebroadel dengar

### Termenadur

Poltred gant ar Gouarnamant Kuzh Polonat eus ar polis kuzh nazi o kelc'hiañ an intelligentsia polonat e Palmiry nepell diouzh Varsovia e 1940 evit seveniñ ul lazhadeg a-yoc'h (*AB-Aktion*)
Graet e vez torfedoù brezel eus torroù grevus eus ar reolennoù boas hag an emglevioù etrebroadel a zo da dalvezout hervez ar Gwir etrebroadel dengar, hag an torfedoù-se a c'hall degas kiriegezh hinennel. Ouzhpenn an termenadur rik e kaver ivez ouzhpennadurioù eus petra eo an torroù eus ar gwarezoù roet gant *Gwir ar brezel*, evel nac'hañ an doareoù ha reolennoù e-kerzh un emgann, da skouer tagañ tud peoc'hus o hejañ ur banniel gwenn, pe ar yudazerezh en ur implij ar memes banniel evit kaout un degouezh aesoc'h da dagañ unvezioù enebour.

## Notennoù ha daveennoù
# Blitzkrieg

*Evit implijoù all, gwelet Blitzkrieg (disheñvelout).*

---

Soudard kirri-hobregonet e penn un dagadenn Blitzkrieg war talbenn ar reter, 1942
Poltred e-pad kampagn Mae 1940 : ar jeneral Heinz Guderian, tad ar *panzer*, en e garbed-penn SdKfz 251
Strategiezh ar Blitzkrieg berr dreset
Ar Blitzkrieg ("brezel prim", « brezel *[Krieg]* luc'hedenn *[Blitz]*» en alamaneg) a zo un doazhadur brezel arsailh eus ar brezel hobregonet gant ar pal da gaout un trec'h meur oc'h implij un hollad nerzhioù karbedoù hobregonet e-pad ul lajad amzer termenet ha war un dachenn bevennet strizh.

Ouzhpenn an nerzhioù-se e vez implijet nerzhioù an droadegiezh ha nerzhioù an aerlu evit skeiñ kreñv barrregezhioù milourel, ekonomikel ha politikel an enebour.

## Orin

Testeniekaet eo ar ger evit ar wech kentañ er bloavezh 1935 en ur pennad eus ar gazetenn Deutsche Wehr, kazetenn ofisiel al lu alaman. Hervez ar gazetenn vilourel-se, ar Stadoù o vezañ treut gant an danvezioù diazez a vez rediet da « echuiñ ar buanañ ar gwellañ gant ur brezel en ur glask raktal bezañ trec'h dre implij o holl nerzhioù arsailh en un taol dizamant ».

Ar ger a zo adkemeret en ur pennad eus ar gazetenn Time Magazine d'ar 25 a viz Gwengolo 1939 a zispleg aloubadeg Polonia gant Alamagn : "This is no war of occupation, but a war of quick penetration and obliteration - Blitzkrieg, lightning war" "N'eo ket ur brezel dalc'hidigezh, met ur brezel drebarzhiñ prim ha distruj — ar Blitzkrieg, ar brezel prim ".

## Ur skouer

E-pad aloubadeg Polonia e 1939, armeoù alaman o fiñval prim a enkelc'hias an nerzhioù polonat (kelc'hioù glas) na oant ket nerzhioù hobregonet dishual met nerzhioù hobregonet, troadegiezh, aerlu ha kanolierezh kenaozet.

## Pennadoù kar

* Heinz Guderian
# Oberkommando des Heeres

Oberkommando des Heeres

general staff, unvez milourel| Rann eus | Heer (Wehrmacht)  |
| Deiziad krouiñ | 1935  |
| Anv berr | OKH  |
| Brezel | Eil Brezel-bed  |
| Skour lu | Heer (Wehrmacht)  |
| Stad | Trede Reich  |
| Deiziad divodañ | 1945  |

  Eus Wikidata
An **Oberkommando des Heeres** (**OKH**) eo an anv roet da renerezh an droadegiezh, krouet e 1935 e-barzh ar Wehrmacht. Gwelet evel uhelañ gourc'hemenn eus an Heer e oa an OKH kevatal ouzh an OKM evit ar morlu (Kriegsmarine) hag ouzh an OKL evit an aerlu (Luftwaffe). Rannet e oa an OKH e div gevrenn: ar *Generalstab des Heeres* ("penn koskor an arme ") hag an *Heerespersonalamt* (burev koskor an Arme). Ennoñ e laboure Walter Scherff a skrive istor ar Wehrmacht deiz-ha-deiz. An OKH a oa skoazellet gant ar *Chef der Heeresrüstung und Befehlshaber des Ersatzheeres* ("penn an armadur ha komander an arme erlec'hiañ"). Ar *Führungsnachrichtenregimenter* (regimantoù ar c'hehentiñ) a oa e karg eus ar c'hehentiñ etre an OKH hag an *Heeresgruppenkommandos* ("Komañdo bagadoù an Arme").

## Oberbefehlshaber des Heeres (OBdH)

* Generaloberst Werner von Fritsch, eus ar 1añ a viz Genver 1934 betek ar 4 a viz C'hwevrer 1938
* Generalfeldmarschall Walther von Brauchitsch, eus ar 4 a viz C'hwevrer 1938 betek an 19 a viz Kerzu 1941
* Adolf Hitler, eus an 19 a viz Kerzu 1941 betek an 30 a viz Ebrel 1945
* Generalfeldmarschall Ferdinand Schörner, eus an 30 a viz Ebrel betek an 8 a viz Mae 1945