# Diktatour

Napoleone Buonaparte sakret da impalaer e 1804.
Un **diktatour** zo un den e penn ur Stad, o ren anezhi en e unan pe hogozik, en ur mod aotrouniek. Torgammet e vez gwirioù mab-den gantañ. An diktatouriezh a vez graet eus seurt renad politikel.

Ar ger *dictator* - « an hini hag a gomz » hervez ar gerdarzh - a veze implijet e Henroma pa veze ur reizhaouriezh dreist-ordinal, ma veze roet ar galloud a-bezh d'un den e-unan e-pad ur prantad.

Evit ar renerien-bro eus ar maread a-vremañ (adalek marevezh ar gouloù betek bremañ) e vez implijet ar ger-se evit ober anv eus ar pezh vefe bet un tirant gwechall e-pad amzer ar roueed hag an impalaerien (Loeiz XIV a Vro-C'hall da skouer).

Dre vras e vez lavaret eo rener ur vro un diktatour pa vez gantañ ar galloud a-bezh, implijet en ur mod aotrouniek-tre. Kalz diktatourien a gemer penn o bro goude ur poutch (en Amerika Latin da skouer) pe goude ur brezel diabarzh (Francisco Franco e Bro-Spagn da skouer). Lod all memestra a zo bet dilennet en-demokratel, hag en em lakaet diktatourien goude (Adolf Hitler da skouer).

E-penn rejimoù hollveliour an XXvet kantved (Alamagn nazi, URSS...) zo bet diktatourien a-leizh.

## Lesanvioù

Plijout a ra d'an diktatourien reiñ ul lesanv sklokus dezho o-unan, evel impalaer, roue, komandour, tad, levier pe c'hoazh "ar rener meur". Lesanvet *Fürher* e oa Hitler, *il duce* Mussolini, "al levier meur" Mao Zedong, *el caudillo* Franco ha diktatourien spagnolek all. Tri lesanv a oa gant Jozef Djougachvili : "tad bihan ar pobloù", "ar sturier" hag "ar gwaz dir" (Stalin e rusianeg).

## Un nebeud diktatourien brudet

### Dilennet

ar *fürher* Adolf Hitler.
* José Gaspar Rodriguez de Francia (1766-1840), lesanvet *El Supremo*, e Paraguay adalek 1811, hag e ziskennidi war e lerc'h
* Adolf Hitler e Bro-Alamagn hag Aostria
* Benito Mussolini en Italia
* Nicolae Ceaușescu *(gwelout ar Renerion komunour)*
* Franjo Tudjman e Kroatia
* François Duvalier, lesanvet *« Papa doc »*, en Haiti, hag e vab Jean-Claude Duvalier, lesanvet *« Bébé doc »*
* Robert Mugabe e Zimbabwe, hag e warlec'hidi,
* Saddam Hussein en Irak
* Hafez al-Assad hag e vab Bashar al-Assad e Siria
* Antonio de Oliveira Salazar e Portugal
* Francisco Macías Nguema e Ginea ar C'heheder
* Ramzan Kadyrov e Tchetchnia

### Renerion komunour

Jozef Stalin, ar gwaz dir.
* Fidel Castro e Kuba, hag e warlec'hidi,
* Jozef Stalin hag e warlec'hidi e penn an URSS, en o zouez Nikita Khrouchtchev ha Leonid Brejnev,
* Pol Pot e Kambodja,
* Nicolae Ceaușescu e Roumania, lesanvet *El conducator*, *Danav ar preder* hag *ijin ar C'harpatoù*,
* Kim Il Sung, an tad-kozh, Kim Jong Il, an tad, ha Kim Jong-un, ar mab, e Norzhkorea,
* Mao Zedong hag e warlec'hidi, bremañ Xi Jinping, e penn Republik Pobl Sina,
* Aleksandr Loukachenko e Belarus
* Slobodan Milošević e Serbia
* Samora Machel e Mozambik

### Soudarded

Ar c'horonal Kadafi ha José Luis Rodríguez Zapatero, kentañ ministr Spagn, e 2010.
* Napoleone Buonaparte e Bro-C'hall hag e gerent war dronoù Europa
* Augusto Pinochet e Chili
* Alfredo Stroessner e Paraguay
* Francisco Franco e Bro-Spagn
* Mu'ammar al-Qaddafi e Libia
* Idi Amin Dada en Ouganda
* Omar al-Bashir e Soudan
* Jean-Bedel Bokassa e Kreizafrika
* Joseph-Désiré Mobutu e Zair
* Omar Bongo hag e vab Ali Bongo e Gabon

### Tud a relijion

* Rouhollah Khomeini en Iran
* Salman bin Abdulaziz Al Saud, roue Arabia Saoudat

## Levlennadur ha filmadurezh

### Skridoù-arnod

* Orinoù an hollveliouriezh gant Hannah Arendt

### Diktatourien er sevenadur poblek

Flemmganet eo Adolf Hitler gant Charlie Chaplin e *The Great Dictator* (1940).
* Hitler ha Mussolini ludresadennet gant Charlie Chaplin e An Diktatour meur, film savet gant an aktour hollvrudet, deuet er-maez e 1940,
* ar moc'h e Kêr al loened e 1945, ha Big Brother e-barzh 1984 e 1949, romantoù gant George Orwell,
* ar c'homandour Adam Susan e V for Vendetta, ur vandenn-dreset,
* an diktatourien arab ludresadennet gant Sacha Baron Cohen e *The Dictator*, ur film savet gantañ, deuet er-maez e 2012,
* ar prezidant Snow e The Hunger Games (film) e 2012, diwar ar romantoù gant Suzanne Collins.

## Pennadoù kar

* diktatouriezh
* jakobiniezh
* impalaer
* roue
* unveliour
* unpenniezh hollveliek
* hollveliouriezh
* faskouriezh
* komunouriezh
* teokratelezh