Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Baionetez

baionetez

rummad implij un arm| Iskevrennad eus | Arm-fust, Arm yen  |
| Mare ma oa dizoloet pe ijinet | 17. century  |
| Kod MCN | 9307.00.00  |

  Eus Wikidata
Stumm brudet ar vaionetez eus an XIXvet kantved
**Baionetez**, pe **kleze-fuzuilh**, a reer eus un arm-entok a vez staget ouzh kanol ur fuzuilh pe ouzh un arm damheñvel evit kaout nerzh tagañ ouzhpenn da hini an arm-tan evit ar stourm a-dost. Implijet-bras e oa bet dreist-holl da vare ar fuzuilhoù untenn pe tenn-ha-tenn. Ral eo e implij hiziv an deiz. Ar vaionetez zo deuet da vezañ muioc'h-mui un doare kinkladur evit an dibunadegoù.

An anv *baionetez* evit an arm-se zo deuet diwar ar galleg *baïonnette* (1575) eus anv Baiona, ur gêr en Norzh-Euskadi ma voe fardet ar baionetezoù kentañ er XVIvet kantved.

* Baionetezoù e-kerzh Emgann Petersburg e 1865
* Soudarded al Lu Ruz eus morlu URSS e-kerzh Emgann Stalingrad

* Baionetez alaman evit ar garabinenn Mauser K98k, dindan he gouin
* Ur bistolenn-vindrailher Sten (Breizh-Veur) gant he baionetez

## Un arm didalvoud ?

Krog e oa dija ar vaionetez da vezañ un arm tost didalvoud abaoe an XIXvet kantved, dreist-holl abaoe brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861-1865). Brasjediñ a reer e oa bet ar vaionetez orin nebeutoc'h evit 1% eus ar c'holloù denel war tachennoù emgann ar brezel-se. Gwelet eo evel unan eus merkoù donedigezh ar brezel arnevez.

Implij ar baionetezoù evit lakaat an enebourien da gilañ e-kerzh brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika a c'hoarvezas aliezik met e-pad krogadoù bihan ha tostik-tost nemetken. Al lajad amzer efedusañ a oa pa veze an enebourien oc'h adkargañ o fuzuilhoù, ar pezh a gemere war-dro ur vunutenn memes evit soudarded gourdonet-mat. D'ar mare-se dija e weler e oa diamzeriet ar vaionetez dre ma oa nebeut a soudarded lazhet gant seurt armoù, pa veze gounezet krogadoù bihan pe tapet lec'hioù pouezus zoken. Un implij all d'ar mare-se a oa lakaat ar baionetezoù ouzh ar c'hanol evit lakaat ur barrad aon da sevel e-touez an enebourien pe evit kadarnaat ar soudarded digalonekaet.

Daoust da se e oa bet implijet ar baionetezioù e argadoù zo en XXvet kantved. An argad diwezhañ a seurt-se a-berzh arme Frañs a c'hoarvezas e miz Mae 1995, pa gargas Tokarnioù Glas gall war bont Vrbanja e Sarajevo (Bosnia-ha-Herzegovina) evit dieubiñ soudarded all a oa dalc'het gant an arme serbian.

## Notennoù ha daveennoù

  **Stag eo ar bajenn-mañ ouzh Porched an Armoù-tan**
# Tirlu soviedel

Tirlu Soviedel

Lu| Rann eus | nerzhioù lu Soviedel, nerzhioù lu Kenglad ar Stadoù Dizalc'h  |
| Deiziad krouiñ | 1946  |
| Stad | Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel  |
| Sez sokial | Moskov  |
| Raklec'hiet gant | Lu Ruz  |
| Deiziad divodañ | 25 Kerzu 1993  |
| Order of battle | Combat composition of the Soviet Army  |

  Eus Wikidata
**Tirlu an Unvaniezh Soviedel** (rusianeg: *Советские сухопутные войска*, *Sovetskiye sukhoputnye voyska*) a oa skourr tirlu nerzhioù lu an Unvaniezh Soviedel hag oberiant etre 1946 betek 1992. A-raok e oa al Lu Ruz.

Goude freuzadenn an URSS e miz Kerzu 1991, an nerzhioù douar a oa chomet dindan urzhioù Kenglad ar Stadoù Dizalc'h betek ma vijent lamet end ofisiel d'ar 14 a viz C'hwevrer 1992. Nerzhioù douar an URSS a oa bet troet evit darn en Tirlu rusian, e tiriad Rusia. Er-maez eus an tiriad-se, unvezioù ha strolladoù a oa bet adkemeret gant ar Stadoù goude soviedel; lod all a oa distro da Rusia, ha lod all a oa bet lamet goude brezelioù, dreist-holl er C'haokaz.

## Notennoù ha daveennoù
# Wehrmacht

Wehrmacht

nerzhioù lu| Deiziad krouiñ | 21 Mae 1935  |
| Anv er yezh orin | Wehrmacht  |
| Brezel | Eil Brezel-bed  |
| Diellaouet gant | Federal Archives-Military Archives  |
| Oberennoù zo en dastumad | NIOD Institute for War, Holocaust and Genocide Studies  |
| Stad | Trede Reich, Alamagn e dalc'h ar Gevredidi  |
| Lec'h | Zossen  |
| Aozadur mamm | Trede Reich  |
| Sez sokial | Wünsdorf  |
| Raklec'hiet gant | Reichswehr  |
| Heuliet gant | Bundeswehr, Nationale Volksarmee  |
| Bet erlec'hiet gant | Bundeswehr  |
| Erlec'hiañ a ra | Reichswehr  |
| Deiziad divodañ | 20 Eost 1946  |
| Renet gant | Adolf Hitler  |

  Eus Wikidata
Ar *Balkenkreuz*, Ar groaz du, arouez ar *Wehrmacht*
Banniel ar Wehrmacht
Ar Wehrmacht (distagadur alamanek: [ˈveːɐ̯maxt]), *Nerzh Difenn* (ger benel, eus an alamaneg *wehren*, difenn, ha *Macht*, nerzh) e oa nerzhioù arme unanet an Trede Reich, dindan ar ren nazi, eus ar 16 a viz Meurzh 1935 betek ma vefe lamet d'an 20 a viz Gwengolo 1945. Kemeret en doa plas ar Reichswehr, hag un arouez e oa eus c'hoant armañ an nazied o vont dreist Feur-emglev Versailhez. Ouzh hec'h ober e oa an *Heer* (arme-douar), ar c'h*Kriegsmarine* (arme-vor), hag al *Luftwaffe* (aerlu).

Goude ma oa bet tapet ar galloud gant an nazied e 1933, unan eus oberiadurioù pouezusañ ha dizaon Adolf Hitler a oa bet sevel ar Wehrmacht: un nerzh milourel argadiñ modern ha stummet mat, ar pezh a roe war an hir dermen an tu d'ar renad nazi da dizhout palioù lies ar strollad evel adpakañ douaroù kollet Alamagn hag aloubiñ douaroù nevez war-goust ar broioù amezek. Evit en ober e oa bet adlakaet ar servij soudard ret, ha postet arc'hant e-leizh en industriezh an armoù.
# Kanolierezh

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

Ar **c'hanolierezh**, anvet ivez **kanonerezh** pe **artilherezh**, a zo ul lodenn eus an arme enni an armoù-tan krenn pe bras o c'halibr (en tu all da 20 mm e arme Frañs da skouer) hag ar soudarded karget da implijout anezhe,a vez graet kanolierien anezhe. An istorourien a ra gant ar ger *kanolierezh* evit envel an ijinoù-seziz a bep seurt implijet gant Mab-den a-raok donedigezh ar poultr du en Europa en XIIIvet kantved.

## Skouerioù pezhioù kanolierezh

* Kanol Mons Meg (XVvet kantved) e kastell Dinedin (Skos)
* Kanol Gribeauval stumm Bloaz II a 12 lur, implijet e-pad brezelioù an Dispac'h Gall
* Kanol 75 mm gall eus mare ar Brezel-bed Kentañ
* Kanol emlusket gall CAESAR en Irak (2008)

## Pennadoù kar

* Kanolierezh arvorel
* Kanolierezh morlu

## Daveennoù
# Bunker

Bunker

perzh douaroniel, doare savadur, ger milourel| Iskevrennad eus | kreñvlec'h  |
| Rann eus | difenn soudard  |

  Eus Wikidata
Bunker nijerez e aerva Peenemünde en Alamagn.
Ur **bunker** zo ur savadur kreñvaet hag a ziwall e zalc'herien diouzh arvarioù evel armoù-tarzh pe danvezennoù marvus.

Pal ur bunker milourel eo gallout derc'hel ur savlec'h ha diaesaat an argad d'an enebourien. Gallout a rafe bout arveret da c'houdoriñ aveadurioù milourel (nijerezioù, splujerezioù, h.a...) pe evel post-gourc'hemenn. Bunkerioù foran a c'hall bout savet evit diwall an dud diouzh an endro.

Ur bunker a vez savet gant betoñs ha dir, a-wezhioù e c'haller ouzhpennañ douar, pe gallout a ra bout kleuziet e-barzh ar roc'h.

Bunker splujerez Valentin e Bremen.
# Fuzuilh eneptank

fuzuilh eneptank

rummad implij un arm| Iskevrennad eus | arm eneptank hiniennel, fuzuilh, man-portable anti-tank system  |

  Eus Wikidata
Ar fuzuilh eneptank soviedat PTRS en ur mirdi.
Ur **fuzuilh eneptank** a vez graet eus ur fuzuilh savet evit toullañ hobregonoù karbedoù stourm hobregonet, dreist-holl re an tankoù, karbedoù dezougen soudarded hobregonet, ha karbedoù stourm troadegiezh. An droienn a vez implijet alies evit armoù hag a c'hell bezañ douget hag implijet gant un den nemetken. A-wechoù avat e vez implijet evit armoù all ivez ha n'int ket hezoug. Implijusted an doare armoù-se evit ar gefridi toullañ hobregonoù a zo deuet gant ar c'hentañ tankoù war Talbenn Kornôg ar Brezel-bed kentañ hag implijet e oant bet betek Brezel Korea. An tankoù etre hag an tankoù ponner a oa deuet da vezañ re hobregonet evit gellout bezañ toullet gant kartouchennoù dibleg tennet gant fuzuilhoù hag a c'helle bezañ douget gant ur soudard nemetken. Implijet e oant c'hoazh a-enep karbedoù hobregonet treutoc'h, memes ma oa deuet war-wel armoù nevez evel ar fuzuilhoù digil hag ar rocket-propelled grenade evel ar bazooka evit en em zifenn a-dost rak an tankoù.

## Skouerioù

* Lahti L-39 ( Finland)
* Tankgewehr M1918, Panzerbüsche 39 ( Alamagn)
* PTRD-41 ha PTRS-41 ( URSS)
* Boys ( Rouantelezh-Unanet)

## Notennoù ha daveennoù

  **Stag eo ar bajenn-mañ ouzh Porched an Armoù-tan**