Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sant Visant hag an Inizi Granadinas

Sede pelec'h emañ Sant Visant hag an Inizi Granadinas, er Mor Karib.
Kingstown
**Sant Visant hag an Inizi Granadinas(Daveoù a vank)*, *Saint Vincent and the Grenadines* e saozneg, ha **Sant-Visant hag ar Grenadinez** e brezhoneg, zo ur stad er Mor Karib, anezhi meur a enezenn. Kingstown eo ar gêr-benn.

Unan eus enezegi Inizi an Avel (Antilhez) int.

En hanternoz dezhi emañ Saint Lucia hag er c'hreisteiz emañ Grenada, hag er sav-heol Barbados.

## An inizi

Setu an inizi pouezusañ:

* Enez Sant Visant eo an enezenn vrasañ,
* ur chapeledad inizi bihanoc'h zo er c'hreisteiz dezhi, ar Granadinas, ha sed ar re vrasañ anezho:
	+ Bequia,
	+ Baliceaux,
	+ Mustique,
	+ Canouan,
	+ Mayreau,
	+ Tobago Cays,
	+ Union
	+ Petit Saint Vincent, an hini dostañ eus enezenn Grenada.

 Kartenn eus Sant Visant hag an Inizi Granadinas.

## Istor

* Kentañ brezel karib
* Eil brezel karib

## Daveennoù

Broioù ha Stadoù Kreizamerika, an Antilhez ha Norzhamerika
**Stadoù**

Antigua ha Barbuda • Bahamas • Barbados • Belize • Costa Rica • Dominica • Republik Dominikan • Grenada • Guatemala • Haiti • Honduras • Jamaika • Kanada • Kuba • Mec'hiko • Nicaragua • Panamá • Saint Kitts ha Nevis • Santez Lusia • Sant-Visant hag ar Grenadinez • El Salvador • Stadoù-Unanet Amerika • Trinidad ha Tobago

---

**Tiriadoù dalc'hetDanmark** : Greunland

**Frañs** : Clipperton • Gwadeloup • Martinik • Saint-Barthélemy • Saint-Martin • Sant-Pêr-ha-Mikelon

**Izelvroioù** : Aruba • Bonaire • Curaçao • Saba • Sint Eustatius • Sint Maarten

 **Rouantelezh-Unanet** : Anguilla • Bermuda • Inizi Gwerc'h Breizh-Veur • Inizi Cayman • Montserrat • Turks ha Caicos

 **Stadoù-Unanet** : Navassa • Puerto Rico • Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet

Aozadur ar Stadoù Amerikan
Arc'hantina • Bahamas • Barbados • Belize • Bolivia • Brazil • Chile • Costa Rica • Dominica • Ecuador • Grenada • Guatemala • Guyana • Haiti • Honduras • Kanada • Kolombia • Kuba • Panamá • Paraguay • Perou • Republik Dominikan • Saint Kitts ha Nevis • Saint Lucia • El Salvador • Sant-Visant hag ar Grenadinez • Stadoù-Unanet Amerika • Surinam • Trinidad ha Tobago • Uruguay • Venezuela
# Al-Andalus

|  |  |
| --- | --- |
|
**Granada**

---

Kalifiezh Córdoba war-dro ar bloaz 1000 | Al-Ándalus en arabeg

---

 |
|  Divogalenn

---

 |
|  Vogalennet |

**Al-Andalus** (arabeg : الأندلس ; spagnoleg : *Al-Ándalus* ; portugaleg : *al-Ândalus*) zo bet ur vro e ledenez Iberia a oa dindan veli vuzulman er Grennamzer e-pad 781 bloaz etre ar bloazioù 711 ha 1492.

Andalouzia hiziv, ur gumuniezh emren e Spagn, ne voe nemet un darn vihan eus ar vro-se pa oa en he brasañ.

Alouberezh ha trevadennerezh ar vro gant ar Verbered a voe ken trumm ma voent dic'hortoz, ha klotañ a rejont gant emled ha kresk ar bed muzulman.

Al-Andalus a zeuas da vout un oaled a sevenadur uhel en Europa ar Grennamzer .

## Aloubadeg

Etre 711 ha 715 e voe aloubet ledenez Iberia gant jeneraled ar C'halif Omeyad.

D'ar 27 a viz Ebrel 711 e tilestras Táriq ibn Ziyad, letanant gouarnour Tanger ha Musa ibn Nusair, gouarnour Afriqiya gant un armead 9 000 den. Tri miz goude, d'an 19 a viz Gouhere, e voent trec'h war ar Vizigoted, hag o roue Roderico a varvas en Emgann Guadalete.

Trevadennet buan e voe kreisteiz al ledenez gant tud deuet eus Norzhafrika.
# Roger Bacon

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

Delwenn Roger Bacon e skol-veur Oxford.
**Roger Bacon**, lesanvet Doctor Mirabilis ivez (e anv skolastek), bet ganet war-dro 1219/1220 en Ilchester (Somerset, Bro-Saoz) ha marvet war-dro 1292 e-kichen Oxford (Oxfordshire), a oa ur prederour, un teologour, ur skiantour hag ur manac'h frañsezat. Gwelet e vez evel unan eus al liesdiskiblien wellañ er Grennamzer. Diaraoger ar gantouezegezh hag an hentenn skiantel e voe.

Unan eus e oberennoù meur, an *Opus Majus*, a voe kaset d'ar pab Klemañs IV e 1267, diwar e c'houlenn, evit renabliñ stad labourioù ha gouizigezhioù Bacon. An hini kentañ e voe ivez o skrivañ en Europa rekipe ar poultr du, bet ijinet e Sina.

## Liamm diavaez

* (en) Roger Bacon Research Society
* (fr) Elfennoù diwar-benn e vuhez, war lec'hienn ar BnF

## Daveennoù
# Dizalc'hiezh

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

An **dizalc'hiezh** eo stad ur vro pe ur vroad a zo he foblañs pe un darn anezhi, oc'h ober he mad eus an emrenerezh, hag ar riegezh peurvuiañ, war he ziriad. Evit un den, sklaverezh pe sujidigezh eo ar stad kontrol, evit un tiriad, bezañ tiriad sujet eo. Devezh an dizalc'hiezh a vez lidet e koun an deiz m'eo bet dishualet ar vroad diouzh nep stumm naskoù trevadennerezh, da lavaret eo pa ne voe ket mui posubl d'ur vroad estren emellout ouzh savadur e gevredigezh riek.

Evit un den, e riegezh a c'hell bezañ keñveriet gant e frankdivizout hag e dieubidigezh gant e emvasterezh.

## Termenadur an dizalc'hiezh

Breudoù a vez evit digejañ an dizalc'hiezh gounezet gant un tiriad diouzh an dispac'h pa z' eus anv eus ar feulster reizhwiriek a ve da implij evit mont da vezañ riek. Peurvuiañ na ya ket al luskadoù dispac'hel pelloc'h eget adkempenn ar galloudoù hep klask digaezhadur pe demokratekadur diabarzh an tiriad.

Setu perak e vez graet un diforc'h pa gomzer eus Brezel dieubidigezh Mec'hiko (1821) ha Dispac'h Mec'hiko (1910), dezhañ diwezhañ meur a beg sokial hag armerzhel, ha pa voe an disoc'h dindan furm ur vonreizh nevez. Koulskoude e vez deskrivet brezelioù dieubiñ evel dispac'hoù (Brezel dieubidigezh ar Stadoù-Unanet, dizalc'hiez Mongolia ha Finland krouet diwar degouezhioù an Dispac'h Sina ha re Dispac'h Rusia a-getep).

E-touezh an abegoù niverus a c'hell broudañ un tiriad, ur proviñs pe ur Stad kevredet da glask e riegezh e kaver d'an aliesañ hini ar santad bezañ tretet gant disingalded e-keñver rannoù all ar Stad gant ar galloud kreiz.
An dizalc'hiezh a c'hell bezañ gounezet diwar dibunadegoù habask (Luskad dieubiñ India e 1947), pe diwar ur brezel dieubidigezh broadel (Brezel Aljeria e 1954-1961).
Pa 'z eus ezhomm eus anzavadur ar Stadoù all e chom en entremar savias tiriadoù dizalc'h zo pa ne fell ket ur bochad Stadoù anzav an dizalc'hiezh (Kosovo en deus diskleriet eo dizalc'h e 2008, hep kaout an anzavadur etrebroadel).

## Sellit ivez

* Brezel dieubidigezh broadel
* Digevrediñ
* Disrannouriezh
* Dizalc'hiezh e-keñver ar gremm
* Emrenerezh
* Emsavelañ
* Emvastezh
* Frankdivizout
* Referendom war dizalc'hiezh
* Roll devezhioù an dizalc'hiezh vroadel
* Roll an tiriadoù nann-riek embannet gant ar Broadoù-Unanet
* Roll ar Stadoù dizalc'h dre deiziadioù o c'hrouidigezhioù
* Roll an emsavioù disrannour oberiant