Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Stadoù ar Pab

Stadoù ar pab e 1870
**Stadoù ar Pab**, pe **Stadoù an Iliz**, a oa *stadoù* e-kreiz Italia, e gwirionez ur stad dizalc'h, dindan c'halloud ar pab entre 752 ha 1870, dezhañ justis, toulloù-bac'h, armeoù. N'eus ket anezho ken da vat abaoe Kengradoù al Laterano e 1929.

## Istor
# Bae Cádiz

Bae Cádiz, gwelet eus an oabl
**Bae Cádiz** zo ur bae eus Andalouzia, e kreisteiz Spagn, e proviñs Cádiz. War aod ar bae-se emañ kumunioù Rota, El Puerto de Santa María, Puerto Real, San Fernando, ha Cádiz. Eno e teu da aberiñ ar stêrioù Guadalete, Iro ha Salado de Rota.
# 700

*Diwar-benn ar bloavezh **700** en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### A bep seurt

## Ganedigezhioù

Gwelet ivez :*Rummad:Ganedigezhioù 700*

## Marvioù

Gwelet ivez:*Rummad:Marvioù 700*
# Amprevanoniezh

Dastumad amprevaned
An **amprevanoniezh** a zo ur skourr eus al loenoniezh a zo e bal studiañ an amprevaned.

## Istor an amprevanoniezh

Kregiñ a ra an amprevanoniezh gant Aristoteles (-384/-322) hag a zispartias al loened gwad enno (*Enaimaed*) diouzh ar re all (*Anaimaed*). An amprevaned (*Entomaed*) a oa unan eus ar 4 familh a yae d'ober an Anaimaed hervezañ.

Er XVIvet kantved e labouras Ulisse Aldrovandi (1522-1605) war rummatadur al loened hag e renkas an amprevaned diouzh o lec'h-bevañ (douar pe dour) ha diouzh niver ha stumm o favioù hag o eskell.

Gant Jan Swammerdam (1637-1680) e voe savet an oberenn gentañ a blede gant korfadurezh an amprevaned.

Carl von Linné (1707-1778) a rummataas an amprevaned e 9 urzhad, diouzh stumm o eskell :

* Koleoptered, eskell diadreñv gwarezet gant an eskell diaraok a ya d'ober ur seurt gouhin kalet (sk. Buoc'hig-doue)
* Orthoptered, eskell eeun (sk. Kilhog-raden)
* Hemiptered, eskell diadreñv kroaziet ha hanter-guzhet (sk. Pugnez)
* Lepidoptered, eskell goloet gant skant (sk. Balafenn)
* Nevroptered, eskell nervennek (sk. Debrer-merien)
* Hymenoptered, eskell liammet div-ha-div (sk. Gwenan)
* Diptered, div askell (sk. Kelien)
* Thysanoptered, eskell gant pempilh (sk. Trips)
* Aptered, diaskell (sk. Laou)

E 1736 ec'h embann Réaumur (1683-1757) *Mémoires pour servir à l'histoire des insectes* hag a vo a bouez bras en amprevanoniezh.

Lamarck, e 1800, a ginnigas un termenadur evit sklaeraat petra eo an amprevaned. Tost a-walc'h eo e dermenadur ouzh an hini implijet gant an amprevanoniourien a-vremañ.

Jean Henri Fabre (1823-1915) zo brudet evel skiantour, skrivagner hag arvester ouzh an amprevaned. Lakaet eo Fabre e-touez tadoù etologiezh an amprevaned. Deskrivañ a reas e arnodennoù hag e evezhiadennoù en e *Souvenirs entomologiques*.

## Hec'h implijoù

Meur a implij a vez graet diwar ar c’helenn skiantel-mañ :

* ekologiezh
* gounezerezh ha gwezegouriezh
	+ kleñved ar plant
	+ stourm ouzh an amprevaned gwaster (dre louzeier kimiek pe dre ar stourm biologel)
* greanterezh (produadur al louzeier-amprevaned, gwarez ar boued hag ar prenn)
* medisinerezh
	+ medisinerezh lezennel (evit diskoachañ eurioù ar marvoù hag an abeg anezho)
* sevel tiez (stourm ouzh an amprevaned debrer)
	+ stourm ouzh an amprevaned arvevat (arvevadouriezh) hag ouzh ar re a zegas kleñvedoù bilim

## Liammoù diavaez

* Diazez-stlenn HYPPZ an INRA diwar-benn an amprevaned gwaster
* Lec'hienn war buhez an amprevaned (e saozneg)
* Office pour les insectes et leur environnement
*  INSECTA, Istor an amprevaned (e galleg)

## Levrlennadur

* Michel Lamy : Les insectes et les hommes, emb. Albin Michel Sciences, 1997