# Brom

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Brom |  |

 |
| Seleniom – **Brom** – Kripton |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Cl **Br** I | taolenn beriodek, Brom
Taolenn beriodek |

 |
|

---

 |
| **Niver atomek** | 35 |
| **Rummad kimiek** | Halogen |
| **Strollad** | 17 (halogenoù) |
| **Trovezh** | 4 |
| **Aozadur elektronek** | [Ar] 3d10 4s2 4p5 |
| **Niver oksidadur** | -1, +1, +5 |
| **Tredanleiegezh** | 2,96 |
| **Skin atomek** | 114,5 |
| **Tolz atomek** | 79,904 |
|

---

---

 |
|  Ur voutailhad **Brom**

---

 |
|  |

Un elfenn gimiek eo ar **brom** ; **Br** eo e arouez kimiek, **35** e niver atomek ha **79,904** e dolz atomek. Un halogen eo ar brom, evel holl elfennoù ar strollad 17.

Un dourenn ruz-gell flaerius eo ar brom ; pistrius, mougus ha tagus eo e aezhennoù, ha gouest eo da leskiñ kroc'hen an dud.

En dour-mor e vez kavet, hag en dour-sall danzouar, e stumm strinkennoù diliv par d'an holen (NaCl) a zebromp.

Gant Stadoù-Unanet Amerika (en Arkansas) e vez kenderc'het un drederenn (1/3) eus brom ar bed. Sina hag Israel a zeu war o lerc'h, heuliet gant Jordania ha Japan. Un nebeud brom a vez kenderc'het ivez en Ukraina, Alamagn, India, Spagn ha Turkmenistan. War-dro 460 000 tonennad a vrom a voe kenderc'het e 2011.

## Istor

Gant ar c'himiour alaman Karl Jacob Löwig e voe dizoloet ar brom e 1825, e dour unan eus stivelloù e gorn-bro. Daleet e voe embannadur e gavadenn pa glaskas tennañ splet eus e gavadenn evit tapout ur garg a gimiour en Heidelberg.

Gant an apotiker gall Antoine Balard e voe dizoloet ivez ur bloavezh war-lerc'h, e 1826, e ludu bezhin bet dastumet e paludoù Montpellier. *Muride* a voe an anv bet dibabet gantañ evit an elfenn nevez, diwar al latin *muria*, "dour-sall", hag a-raok hini K. Löwig e voe embannet e labour. En embannadur e kemmas an anv *muride* : *brôme* e voe an anv nevez, diwar an henc'hresianeg βρωμος *bromos*, "flaer".

## Perzhioù

### Kimiek

* Un oksider eo ar brom.
* Haloù bromidenn a ro ar brom pa vez lakaet e darempred gant ur metal, dindan levezon an dour dreist-holl.
* Disliverioù kreñvoc'h eget dour Javel (NaClO) eo ar c'henaozadoù brom.
* Ur c'hementad bihan a vrom a c'hall bezañ dileizhet en dour, hogen dileizhus-tre eo ar brom en dileizhuzennoù bevek evel *trenkenn aketek* (CH3CO2H) ar gwinêgr, ar *sulfidenn garbon* (CS2), an *tetraklorometan* (CCl4) hag an *alkooloù alifatek*.

### Izotopoù

Daou izotop stabil zo d'ar brom (80Br) : **79Br** ha **81Br**.

Skinizotopoù zo d'ar brom ivez, pa 'z anavezer ur 25 anezho ; berr eo o hanter-vuhez (2 376 devezh d'ar muiañ, hini **77Br**).

## Arver

* Tremen an hanter eus brom ar bed a vez arveret da genderc'hañ kenaozadoù evit fardañ danvezioù da herzel ouzh an tan.
* Heverennoù evit talariñ, c'hwezh-vat, ha louzeier evit ar yec'hed a vez fardet gant brom.
* Livuzennoù ha dilouezerioù a vez fardet ivez.
* Gwezhall e veze arveret a-builh da fardañ ur c'henaozad plomek evit ar c'hefluskerioù helosk diabarzh.
* Daoust d'ar binvioù-luc'hskeudenniñ bezañ niverel hiziv an deiz e vez implijet c'hoazh el luc'hskeudennerezh arc'hantek.
* Louzeier enep an amprevaned graet diwar vrom zo bet implijet degadoù-pad ; berzet int bremañ abalamour ma vez atomoù brom o vezañ distaget dindan levezon bannoù an heol, ha fall-tre int da geñver gwiskad ozon aergelc'h an Douar.

## Notennoù

## Daveennoù

* *American Chemical Society* (en) Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / *Bibliothèque nationale de France* (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* *Pure an Applied Chemistry* (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* *National Institute of Standards and Technology* (en) Liamm oberiant 18 HER 12
* *Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)* (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 *Brookhaven National Laboratory* (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* *International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)* (en) Liamm oberiant 26 HER 12
* *Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)* (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
* *National Nuclear Data Center* (en) Liamm oberiant 09 KZU 12
* *Royal Society of Chemistry* (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
* *Webelements* (en) Liamm oberiant 26 HER 2012

| Kimiezh | Elfennoù kimiek |
| --- |
|

Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
Taolenn beriodek
Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
 |
| Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford |