Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kêr

Ur gêr da noz en Israel gant ur straed ledan ha skraberioù-oabl.
 *Ur pennad Ker zo ivez.*
kêr

classification of human settlements| Iskevrennad eus | urban settlement, kêr pe kêriadenn  |
| Next higher rank | kêr vras  |
| Renk dres dindan | bourc'h  |
| Studiet gant | urban studies, urban history  |
| Douaroniezh an danvez | urban geography  |
| Istor | history of cities  |
| Skouer an elfenn | Perm, Tokyo, Londrez, Mumbai, Buenos Aires  |
| Entry in abbreviations table | г., ш., қ., с.  |
| Category for eponymous categories | Category:Wikipedia categories named after cities, Category:Categories by city  |

  Eus Wikidata
Ur **gêr** a zo ul lec'h annezet stank, ennañ etre un nebeud kantadoù a dud ha miliadoù pe kantmiliadoù, pe milionoù anezho. Stumm un tolpad-savadurioù he deus ur gêr. Evit ar c'hêrioù bras-tre e vez implijet ar ger-se pe ivez keoded pa ne reer ket gant metropolenn pe gant tolpad-kêrioù, ma 'z eus meur a gêr enno.

## Implij

E brezhoneg, pa vez kaoz eus an tolpadoù savadurioù e Breizh, e komzer eus ur gêriadenn evit envel an tolpadoù savadurioù bihanoc'h eget ar re a weler er c'hêrioù, met un diforc'h a vez graet etre ar vourc'h (brezhoneg kozh : *gwik*), ur seurt kêriadenn gant an iliz-parrez enni hag ar gêr a zo dezhi un iliz-parrez pe ouzhpenn. Ar ger kevatal da vourc'h e vez klevet e galleg e meur a lec'h e Bro-C'hall, met ur ster all a zo e galleg evit ar c'hêrioù o doa gounezet gwirioù dre forzh goulenn ouzh o aotrouien er Grennamzer. Sellet ouzh Bourg-en-Bresse.
Ne zepant ket an diforc'hioù etre ar poblañsoù pa vez kavet bourc'hioù o deus muioc'h a annezidi eget kêrioù bihan zo.

## Roll armerzhel ha sokial

Ur straed e Reading (Berkshire), e Bro-Saoz.
Perzhioù pennañ ar c'herioù a zo ar perzhioù armerzhel pa vez kavet enno nebeut a dud o c'hounid an douar. Er c'hêrioù e kaver stalioù-kenwerzh e-leizh, stalioù servijoù ha stalioù greantel a bourvez labour d'an annezidi ha da du o chom tro-war-dro.

Pa chañch an oberezhioù armerzhel e c'hell mont war wel pe greskiñ pe digreskiñ ar c'hêrioù. Koulskoude, lod anezho a zo bet krouet a-gozh eus an Henamzer pellañ (keodedoù Mezopotamia), an Henamzer gresian pe roman (ar c'heodedoù gresian ha Roma gant o trevadennoù niverus), ar Grennamzer (Pondi, da skouer) ha ivez an amzerioù modern ha kempred (an Oriant, kêrioù nevez Enez-Frañs). E Amerika koulz hag en Afrika, an trevadennerezh en deus lakaet miliadoù a gêrioù nevez da vezañ savet dindan tri c'hantved.

## Gerioù gant kêr enno

* kêraouzouriezh
* kêriadenn
* kêr-benn
* kêr-gloz
* kêriad
* tolpad-kêrioù
* tolead kêr

## Pennadoù nes

* bourc'h
* dezougerezh-kêr
* karter
* keoded
* kêr nevez
* metropolenn
* straed
* stankted al lojeiz

## Notennoù ha daveoù
# Pentagon (Stadoù-Unanet Amerika)

Pentagon

headquarters, government building, office building, dedenn touristel, groundscraper| Deiziad krouiñ | 11 Gwengolo 1941  |
| Anv er yezh orin | The Pentagon  |
| Anvet diwar | pempkorneg  |
| Kevandir | Norzhamerika  |
| Stad | Stadoù-Unanet  |
| E tiriad | Arlington County  |
| Lec'h | Arlington County  |
| War ribl | Potomac  |
| Daveennoù douaroniel | 38°52′15″N 77°3′18″W  |
| Perc'hennet gant | Departamant an Difenn ar Stadoù-Unanet  |
| Darvoud-alc'hwez | Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001, Pentagon Renovation Program  |
| Danvez implijet | Betoñs, Indiana limestone  |
| Prizioù resevet | Doublespeak Award  |
| Tisavour | George Bergstrom  |
| Giz savouriezh | Stripped Classicism  |
| Deiziad digoradur ofisiel | 15 Genver 1943  |
| Lakaet er servij | Ebrel 1942  |
| Main building contractor | John McShain  |
| Occupant | Departamant an Difenn ar Stadoù-Unanet  |
| Aveadur | elevator, escalator  |
| Statud gladel | National Historic Landmark, National Register of Historic Places listed place, Virginia Historic Landmark  |
| Chomlec'h | 1400 Defense Pentagon  |
| Kod-post | 20301  |
| Lec'hienn ofisiel |   |
| Stumm | pentagonal prism  |
| Category for the interior of the item | Category:Interior of the Pentagon  |

  Eus Wikidata
Ar Pentagon e Genver 2008
**Pentagon** a vez graet eus pennlec'h departamant difenn Stadoù Unanet Amerika, lec'hiet e Arlington County, Virginia, dres ar ster Potomac eus Washington D.C. Deuet da vezañ arouez an nerzhioù milourel stadunanat, ar Pentagon a vez implijet alies evit komz eus departamant difenn ar vro.
Ar Pentagon a oa bet soñjet gant an tisaver stadunanat George Bergstrom (1876–1955), ha savet gant John McShain eus Philadelphia. Krog e oa al labouriom d'an 11 a viz Gwengolo 1941, hag ar savadur a voe echuet ha digoret d'ar 15 a viz Genver 1943. Ar jeneral Brehon Somervell a roas an nerzh a-dreñv mennad ar savadur hag ar c'horonal Leslie Groves a voe karget gant an US Army da ziwall ouzh ar saverezh.
# Ideologiezh

ideologiezh

| Iskevrennad eus | world view  |
| Rann eus | Sevenadur  |
| Category for eponymous categories | Category:Wikipedia categories named after ideologies  |

  Eus Wikidata
Un **ideologiezh** a zo ur strollad mennozhioù kenaozet diwar-benn an armerzh, ar politikerezh, ar gevredigezh, hag a zo o fal mirout ar sistem a-vremañ (ideologiezhioù mirour), cheñch anezhañ (pazenn-ha-pazenn pe a-daol-trumm: ideologiezhioù adreizhañ), pe adsevel ur sistem kozh (ideologiezhioù kilstourm).

Alies ez eus div gevrenn en un ideologiezh : ur skeudennadur eus ar sistem, hag ur programm obererezhioù. Gant an hini gentañ e vez sellet ouzh ar bed, ouzh ar wirionez, en un doare resis, gant harp pennaennoù filozofel. Keñveriet e vez ar sell-se gant sell un ideologiezh all. Pal an eil gevrenn eo tostaat ar sistem gwir ouzh ar sistem mennet pe ijinet.

Un ideologiezh a zo gant a bep seurt strolladoù eus ar gevredigezh, ha ma vefe ur strollad sokial, un aozadur, ur strollad politikel, un emsav sokial, un emsav relijiel pe un emsav sevenadurel.

Heñvel ouzh meizad ar *Weltanschauung* ("sell war ar bed" en alamaneg) eo an ideologiezh, nemet e vez implijet an ideologiezh evit strolladoù, sevenadurezhioù pe sevenadurioù a-bezh, ha n'eo ket hiniennoù nemetken.
# Politikerezh

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

Ar **politikerezh** a zo ar pezh a c'heller arsellout pa 'z eus etreober ar gevredigezh (pe ar c'horf sokial) gant ar frammoù denel o deus galloudoù warni. A wechoù e vez mesket ar frammoù-se gant ar riez, met galloudoù diframm a zo ivez (an oberioù armerzhel, da skouer). Savet eo bet politikerezh gant ar gresianeg , *polis*, politis, da lavaret eo ar geoded, pa oa riezoù bihan Henc'hres frammet war ur gêr-benn hepken. Eno ar geodedourien frank (ar bihañniver eus an annezidi) a gemere perzh e buhez politikel ar geoded dre vodadegoù ha votadegoù diehan.

## Renkadur politikel

Abaoe an Dispac'h gall ez eo deuet war-wel ur sell nevez evit renkañ ar strolladoù politikel hag an dud hervez al liv politikel warno.

Skalfad politikel doare houarn marc'h
Er bodad broadel c'hall ganet adal ar Reveulzi e veze adkavet dilennidi ar bobl o azezañ hervez o liv politikel er gambr:

* Ar re a zehoù a oa tomm ouzh ar Renad kozh hag ar Roue, o klask difenn ar madoù lec'hel. Seul vuioc'h a zehoù, seul vuioc'h a-enep ar selloù impalaeriezhel pe etrevroadel.
* Ar re e-kreiz a glaske kavout un hent etre ar Renad kozh hag an nevezintioù degaset adal ar Reveulzi.
* Ar re a-gleiz a oa tomm ouzh ar mennozhioù nevez degaset dre an Dispac'h gall, seul vuioc'h a-gleiz seul uheloc'h ar c'hoant da zegas ar mennozhioù-se etrezek peurest ar bed.

Hiziv-an-deiz c'hoazh e vez gwelet ha renket ar bed politikel gant ar sell-se, lod strolladoù pe tudennoù ar bed politikel o kounariñ hervez e pelec'h e vezont lakaet da dalvezout.

## Mennozhioù hag emsavioù

* Mennozhioù politikel
* Emsavioù politikel
* Emsavioù sokial
* Strollad politikel
* Brederouriezh politikel
* Skiant politikel
* Sokiologouriezh ar politikerezh
* Ar riez hag Stad

## Frammadur politikel

* Begenn
* Brientinelezh
* Gladveli
* Impalaeriezh
* Oligarkiezh
* Proleteriezh
* Renad politikel
* Renkadur sokial
* Republik
* Republik gwerinel
* Rouantelezh
* Unpenniezh

## Pennadoù kar

* Damkaniezh doare houarn marc'h
# Feulster

feulster

topic, pattern of behavior, type of violence| Iskevrennad eus | aggression, obererezh, destructive behavior  |
| Rann eus | abuse  |
| Abeg pennañ | human overpopulation, kleñved spered, psychological trauma, Psikosis, dehumanization  |
| Efed | poan, gloazadenn  |
| Studiet gant | sociology of violence  |
| Contributing factor of | unnatural death, dial, parental alienation  |
| Relates to sustainable development goal, target or indicator | Target 16.1 of the Sustainable Development Goals  |
| Handled, mitigated, or managed by | violence prevention, violence interruption  |
| Enebet ouzh | nonviolence  |

  Eus Wikidata

En un doare hollek e vez kaoz eus ar **feulster** pa 'z eus oberoù tagañ pe drougimplij evit ober gaou da dud zo pe freuz da draoù zo pe da loened zo, met en un doare all e vez implijet ar feulster gant nerzhioù ar Stadoù (polis, lu, nerzhioù surentez) gant ma vo graet e-barzh harzoù al lezenn.

Er c'hentañ ster e vez gwelet ar feulster evel un torfed peurvuiañ pa vez taget an dud hag evel ur gwall ha ne vez ket gwelet evel ken grevus e-keñver an traoù. E-keñver an droug graet d'al loened e vez diforc'hioù barnañ hervez ar priz a ro ar gevredigezh-mañ-kevredigezh d'ar pezh a vez intentet gant krizded e-keñver al loened.

Gant ar feulster ez a ivez al lusk a zesach tud da ober oberoù feuls, da lavaret eo diwar o emzalc'hioù personel. Met pa vez graet ar feulster gant muioc'h eget un den e c'hell bezañ pe degouezhus (feulsterioù nann rapkprederiet) pe a-stroll (feulsterioù savet gant strolladoù, ar sponterezh en o zouez).

## Gwelet ivez

* Feulster gant armoù-tan
# Strollad politikel

strollad politikel

meizad gwirel, stumm gwirel| Iskevrennad eus | juridical person, aozadur politikel  |
| Den e penn an aozadur | penn strollad politikel, sekretour ar strollad  |
| Istor | istor ar strolladoù politikel  |
| Skouer an elfenn | Strollad Demokratel, Christlich Demokratische Union Deutschlands, Strollad Komunour Sina, Strollad al Labour, Indian National Congress  |
| EntitySchema for this class | Entity schema not supported yet (E432)  |
| Roll elfennoù | lists of political parties  |
| Category for eponymous categories | Category:Wikipedia categories named after political parties  |

  Eus Wikidata
Ur **strollad politikel** a zo un aozadur politikel a glask gounit ar galloud, ha mirout anezhañ, e-barzh ur gouarnamant, ar peurliesañ dre gemerout perzh en dilennadegoù, pe, ma'z int strolladoù dispac'hel, implijout doareoù arall da dizhout ar pal-se.
War un ideologiezh voutin e vez diazezet ar strolladoù politikel alies met gallout a reont ivez bezañ kevreadoù dezho interestoù a bep seurt.

## Levradur

* Abizadeh, Arash, 2005. "Democratic Elections without Campaigns? Normative Foundations of National Baha'i Elections." *World Order* Vol. 37, No. 1, pp. 7-49.
* Duverger, Maurice. 1954. *Political Parties*. London: Methuen.
* Gunther, Richard and Larry Diamond. 2003. "Species of Political Parties: A New Typology," *Party Politics*, Vol. 9, No. 2, pp. 167-199.
* Neumann, Sigmund (ed.). 1956. *Modern Political Parties*. IL: University of Chicago Press.
* Redding, Robert. 2004. *Hired Hatred*. RCI.
* Smith, Steven S. 2007. *Party Influence in Congress.* Cambridge University Press.
* Sutherland, Keith. 2004. *The Party's Over*. Imprint Academic. ISBN 0-907845-51-7
* Ware, Alan. 1987. *Citizens, Parties and the State: A Reappraisal.* Princeton University Press.
# Tu kleiz (politikerezh)

Tu kleiz

political alignment| Iskevrennad eus | political alignment  |
| Rann eus | left–right politics  |
| Pal | social equality  |
| ‎Lemmy instance URL |   |
| Enebet ouzh | tu dehoù  |

  Eus Wikidata
Prezegenn Jaurès er Pré-Saint-Gervais (25 Mae 1913)
An **tu kleiz** zo ur meizad politikel istorel. Hiriv pa gomzer eus tu kleiz politikel e reer anv eus ur familh bolitikel ledan, hag a vod an holl strolladoù ha tudennoù a lavar stourm evit ur bed reishoc'h, a-enep an dizingalded etre an dud, hag evit o frankiz hiniennel. Peurliesañ e vez difennet gant an tu kleiz an demokratelezh, al laikelezh, ar servijoù foran, ar sindikadoù, ar reolennoù a zifenn al labourerien hag ar sikourioù roet d'ar re baour. Met strolladoù zo eus an tu kleiz pellañ n'eo ket tomm o c'halon ouzh an demokratelezh ; ha strolladoù zo eus an tu kleiz-kreiz a zo tost o mennozhioù da re ar frankizourien war an dachenn ekonomikel.

Diforc'hioù bras spontus zo bet, hag a zo c'hoazh, en tu kleiz neuze. Etre ar gomunourien, ar sokialourien, ar sokial-demokratourien, an anarkourien, ar frankizelourien pe c'hoazh al lodenn eus an ekologourien, an emrenourien hag an dizalc'hourien a soñj emañ o flas en tu kleiz, e c'hall bezañ diposupl en em glevout ken disheñvel eo o raktresoù politikel. Er broioù bet komunour ez eus bet harzet ha drouklazhet a-wechoù stourmerien eus strolladoù politikel eus an tu kleiz ha ne oant ket komunourien (hag ar c'hontrol a zo gwir ivez).

Unan eus elfennoù unaniñ gwellañ an tu kleiz eo ar stourm a-enep an tu dehoù ha dreist-holl an tu dehoù pellañ.
# Tu dehoù (politikerezh)

tu dehoù

political alignment| Iskevrennad eus | political alignment  |
| Rann eus | left–right politics  |
| Pal | social hierarchy  |
| Enebet ouzh | Tu kleiz  |

  Eus Wikidata
An **tu dehoù** eo hollad an ideologiezhioù politikel hag a wel an urzh sokial hag an urzhaz evel diarbennus, naturel, normal, pe c'hoantapl. Dre vras e vez difennet mennozhioù al lezenn naturel, un ekonomiezh dieub, an aotrouniezh, ar perc'hennañ, ar relijion, pe an hengoun hag an treuzkas. An urzhaz er gevredigezh hag an dizingalded a c'hell bezañ gwelet evel disoc'h naturel an diforc'hioù sokial hengounel pe ar c'heveziñ er marc'had ekonomikel.

An tu dehoù politikel a zo a-enep an tu kleiz, hag an didroc'hañ kleiz dehoù eo an hini implijetañ war an dachenn bolitikel. En tu dehoù emañ ar virourien sokial hag ar virourien gemedel, kement hag ar frankizourien. "Dehoù" ha "tu dehoù" a zo bet implijet kement evit meuliñ pe evit dismegañ d'ober anv eus soñjoù ekonomikel ha sokial an nevezfrankizourien, ar virourien, hag ar faskourien.

## Notennoù ha daveennoù
# Stad

*Evit implijoù all, gwelet Stad (disheñvelout).*

---

Stad

social structure, seurt rann velestradurel| Iskevrennad eus | juridical person, rann velestradurel, subject of international law, former or current state  |
| Rann eus | nation state  |
| Anvet diwar | orb  |
| Perc'henn war | public treasury, state property  |
| Studiet gant | skiantoù politikel, political arithmetic  |

  Eus Wikidata
Ar **Stad** (**stad** da lod) zo unan eus stummoù aozadur politikel ur vro.

Bevennet eo gant harzoù ar Stadoù all, ha lakaat a ra he lezennoù da dalvezout war he zachenn, war zouar ha war vor zoken (komz a reer neuze eus eus an domani war vor) .

Peurvuiañ e klasker disheñvelout:

* ar vro, a zo un dachenn douar
* ar Stad, hollad an aozadurioù politikel
* ar gouarnamant, a zo unan eus aozadurioù ar Stad
* ar vroad, an dud a zo er vro.

Gant Max Weber eo bet termenet evel *an aozadur nemetañ a c'hall ober gant an nerzh hervez al lezenn en ur vro bennak*, an nerzh o vezañ an arme, ar polis, ar velestradurezh, al lezioù-barn.

## Stadoù

An holl vroioù zo rannet en un doare bennak, evit aesaat ar melestriñ . Darn e rannvroioù, darn e departamantoù, kemm a ra ar gerioù hervez ar broioù hag ar Stadoù.

Stadoù dizalc'h zo a zo rannet etre Stadoù all, ha n'int ket dizalc'h.
Komz a reer neuze eus Stadoù emren, pe Stadoù kevredet, e diabarzh Stadoù kevredadel.

## Stadoù kevredadel

Setu ul listennad Stadoù kevredadel:

* Alamagn, rannet e "länder" emren ;
	+ gwelout Stadoù Alamagn
* Aostralia, rannet e Stadoù ;
	+ gwelout Stadoù Aostralia
* Aostria
	+ gwelout Stadoù Aostria
* Arc'hantina, rannet e proviñsoù;
	+ gwelout proviñsoù Arc'hantina
* Belgia, rannet e "kumuniezhioù" ha "rannvroioù" ;
* Brazil, rannet e Stadoù ;
	+ gwelout Stadoù Brazil ;
* an Emirelezhioù Arab Unanet, rannet en emirelezhioù ;
* India, rannet e Stadoù ;
* Mec'hiko, rannet e Stadoù ;
	+ gwelout Stadoù Mec'hiko
* Kanada, rannet e proviñsoù ;
* Spagn, rannet e "kumuniezhoù emren" ;
* Stadoù-Unanet Amerika, rannet e Stadoù ;
* Suis, rannet e kantonioù emren ;
	+ gwelout kantonioù Suis
* Yougoslavia gozh, rannet e republikoù emren.

## Ar Stadoù (dael)

E amzerioù ar gladdalc'helezh e veze dailoù a vode meur a stad, da lavared eo rummad tud hervez o stad sokial. E meur a riegezh europat e veze kavet anvadurioù evel *États* (galleg) pe *States* (saozneg) ou *Staten* (yezhoù germanek).

## Lavaredoù

* « Me eo ar Stad » (lavaredenn amwir lakaet war gont Loeiz XIV (Bro-C'hall))
* « Mard eo kreñv ar Stad e wask warnomp; mard eo gwan ar Stad e varvomp. » (Paul Valéry)
* « Pezh en deus graet eus ar Stad un Ifern war an douar eo o deus klasketan dud ober o faradoz anezhi dres » (Friedrich Hölderlin)
* « Me zo aet, met ar Stad a chomo. » (Loeiz XIV (Bro-C'hall))
* « Pep tra er Stad, netra e-maez ar Stad, netra enep ar Stad. » (Benito Mussolini)

# Pennadoù nesañ

* Stad emveliek
* Politikerezh etrebroadel
* Ar Stadoù