Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Souverenist

Un ger gallek eo hag a glot gant ul luskad politikel a ya a-du gant *Europa ar Broadoù*, ha n'eo ket hini ar rannvroioù, e-lec'h ma vefe doujet ouzh diforc'hioù hag emrenerezh pep bro. A-wechoù e plij d'ar souverenourien-se bezañ anvet eurorealourien da enebiñ ouzh ar gevrededourien europat hag a blijfe dezho gwelout Europa o tent da vezañ ur gengevredad. Plijout a ra dezhe bezañ lesanvet euroskeptikourien ivez. Alies e c'heller lavarout e vezont broadelourien strizh hag e Bro-C'hall evit ur vro unvan. Enep un Europa gant galloud hag ivez a-enep da rannvroioù kreñv. Souverenour a vez un den e Bro-C'hall pa zifenn mennozhioù tud evel Jean-Pierre Chevènement, Philippe de Viliers pe Jean-Marie Le Pen.
# ANZUS

ANZUS

Feur-emglev etrebroadel, aliañs vilourel, Aozadur etrebroadel| Deiziad krouiñ | 1 Gwengolo 1951  |
| Lec'h | San Francisco  |
| Deiziad embann | 1 Gwengolo 1951  |
| Deiziad | 1 Gwengolo 1951  |
| Work available at URL |   |
| Operating area | Meurvor Habask  |

  Eus Wikidata
**Emglev surentez Aostralia, Zeland-Nevez, Stadoù-Unanet Amerika** (saozneg : A**ustralia, **N**ew **Z**ealand, **U**nited **S**tates Security Treaty*) a voe sinet e 1951 en un doare nann-redius etre da gentañ Aostralia ha Zeland-Nevez, hag en tu all, Aostralia hag SUA, evit labourat asambles war an dachenn vilourel war dachenn ar Meurvor Habask. Hiziv-an-deiz eo liammet ouzh ur sell brezel bedel.

Embann a ra ma vefe eus un dagadenn war unan eus an tri siner e teufe da vezañ dañjerus evit ar sinerien all ha pep hini a rankfe sevel obererezhioù evit reiñ lamm d'an dagadenn.

Nerzhioù an ANZUS a genvrezelias e Korea hag en Indez-Sina.

## Liamm diavaez

* Encyclopædia Britannica
# He

Pempvet lizherenn meur a abjad (**هد۶**) semitek eo **he** (*prenestr*), en o zouez al lizherennegoù fenisek , aramaek , hebraek (**ה**) , siriek (**ܗ**) hag arabek (**ﻩ**).

Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm orin ouzh hini ur prenestr.

Distaget e vez (LFE) [h].

Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek epsilon **E**, estruskek , latin **E** ha kirillek **E**, **Ë** ha **Э**.

Hervez ar sistem niverenniñ hebraek *gematria* e talvez al lizherenn-mañ da 5.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Taw

Eil lizherenn warn-ugent meur a abjad semitek eo **taw**, en o zouez al lizherennegoù fenisek, aramaek, hebraek (**ת**), siriek (****) hag arabek (**ﺕ**).

Ur groaz pe ur steredennig eeun a oa he stumm orin.

Distaget e vez (LFE) [t].

Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek tau **T**, estruskek , latin **T** ha kirillek **T**.

Hervez ar sistem niverenniñ hebraek *gematria* e talvez al lizherenn-mañ da bevar c'hant.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Upsilon

Ugentvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo **upsilon** υψιλόν (Υ, υ) hag a dalvez 400 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.

Anv al lizherenn a oa υ hepken er penn kentañ. Cheñchet e oa bet en *u psilon* (υ ψιλόν, da lavaret eo 'u simpl') evit e zishañvalout diouzh οι, a oa deuet da gaout ar memes distagadur: [y].

E henc’hresianeg e veze distaget u er penn-kentañ. Distaget e vez LFE [y] pe [y:] e gresianek klasel hag [i] ha [f] pe [v] e diftongennoù e gresianeg a-vremañ.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek *waw* .
Ijinet e oa bet al lizherenn latin nevez Y diwar patrom al lizherenn c’hresianek-mañ gant an Impalaer Claudius evit skrivañ ar son [y] met buan-tre e teuas da vezañ distaget [i].
Diorroet e oa bet al lizherennoù latin V ha Y ha da c’houde U ha W ha kirillek Y ([u]) A diwar al lizherenn c'hresianek-mañ.

## Implijoù all

## Gwelet ivez

* Lizherenneg ar gresianeg
* Treuzlizherennadur gresianek

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Palamedes

Delwenn Palamedes gant Antonio Canova.
**Palamedes** (Παλαμήδης / Palamêdês e henc'hresianeg), roue Euboia, a ijinas ar c'hoari-echedoù, hervez ur vojenn, e-pad seziz Troia evit diduañ e soudarded.

## Lennegezh

Meneget eo en oberennoù gant Aisc'hylos, Sofokles hag Euripides.
# Dhimotiki

**Dhimotiki** (gresianeg: δημοτική «(yezh) ar bobl ») eo anv stumm ofisiel ar gresianeg unvan a-vremañ diazezet dreist-holl war doareoù-komz ar bobl kentoc'h evit ar gresianeg klasel.

Yezh Aten an hini eo a dalvezas da diazez pennañ ar stumm yezhel-mañ, bet resisaet da vat e 1941 gant ar yezhoniour Manolis Triantaphyllidis. E 1976 eo hennezh an hini a oa bet lakaet da stumm ofisiel ar yezh e Gres e lec'h ar c'hatharevousa hag abaoe 1982 e vez skrivet hervez ar reizhskrivadur untonel.

## Gwelet ivez

* Katharevousa ;
* Gresianeg ;

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Mor Ionian

Mor Ionian

marginal sea, diazad doureier| Rann eus | Mor Kreizdouar  |
| Anv er yezh orin | Ιόνιο Πέλαγος, Mare Ionio  |
| Bro an diazad | Albania, Italia, Gres  |
| Anvet diwar | Io  |
| Stad | Gres, Italia, Albania  |
| Daveennoù douaroniel | 38°0′0″N 19°0′0″E  |
| A zo stok ouzh | Strofylia forest  |

Wikimedia | © OpenStreetMap  Eus Wikidata
Mor Ionia (Skrivet «Mer Ionienne» war ar gartenn c'hallek-mañ).
Mor ionian, evel m'er gweler eus Enez-Korfou, gant Gres an Douar-bras hag Albania en diadreñv.
Ar **Mor Ionian** (*Deti Jon*, da lavarout eo "hor mor-ni" en albaneg, *Ιόνιο Πέλαγος* e gresianeg, *Mare Ionio* en italianeg) zo anezhañ ul lodenn eus ar Mor Kreizdouarel, er c'hreisteiz d'ar Mor Adria.

* Er c'huzh-heol dezhañ emañ kreisteiz Italia, gant Kalabria, Sikilia, ha ledenez Salento.
* Er sav-heol dezhañ emañ gevred Albania hag un niver bras a inizi eus Gres, en o zouez Korfou, Zante, Kefalonia, Itaka, ha Lefkas.

An holl inizi-se a vez graet an Inizi Ionian anezhe, gant inizi all evel enezeg ar Strofades, Sphagia, Schiza, Sapientza ha Kythira.

Ar mor zo anavezet evel unan eus ar re ma kren an douar dindane.

Listri-beajourien a vez o treizhañ etre Patras (e Bro-Hellaz) ha Brindisi pe Ancona, en Italia. Listri eus Pire a vez ivez.

## Orin an anv

Hervez Aesc'hulos e teu an anv eus an doueez Io. Evit doare e oa bet anvet a-raok "mor Kronos ha Rea".

Hervez ur vojenn all e oa ur priñs *Ionius* hag a oa mab d'ar roue *Adrias* eus Illyria a roas e anv da Vro Adria.

Lavaret e vez ivez e oa Ionius mab da Dyrrhachus, eus kêr Dyrrhachium (gwechall Epidamnos) (hiziv Durrës). Pa voe Dyrrhachus o klask stourm ouzh e vreudeur e voe sikouret gant Herakles, met e-doug an emgann e voe lazhet mab ar roue gant an haroz meur, dre fazi. Taolet e voe korf ar priñs er mor, a voe anvet ar **Mor Ionian** diwar-se.

## Lec'hioù en-dro d'ar Mor Ionian

* Sirakuza, porzh, er c'hornôg
* Catania, porzh, er c'hornôg
* Saranda, porzh ha traezhenn, NE
* Parga, porzh bihan
* Astakos
* Fiskardo, porzh bihan
* Keri, porzh ebet
* Methoni, porzh bihan ha traezhenn

## Plegoù-mor, ha strizhoù-mor

* Pleg-mor Ambracia
* Pleg-mor Cyparissia
* Pleg-mor Laconian
* Pleg-mor Patras
* Pleg-mor Messenia
* Pleg-mor Taranto
* Strizhdouar Messina
# Lecce

Lecce

kumun italian, kêr| Anv ofisiel | Lecce  |
| Anv er yezh orin | Lecce  |
| Anv annezidi | leccesi  |
| Stad | Italia  |
| Kêr-benn eus | proviñs Lecce  |
| E tiriad | proviñs Lecce  |
| Daveennoù douaroniel | 40°21′7″N 18°10′9″E  |
| Kenurzhiennoù al lec'h pellañ er reter | 40°23′21″N 18°18′27″E  |
| Kenurzhiennoù al lec'h pellañ en norzh | 40°30′23″N 18°5′22″E  |
| Kenurzhiennoù al lec'h pellañ er su | 40°18′45″N 18°7′13″E  |
| Kenurzhiennoù al lec'h pellañ er c'hornôg | 40°29′17″N 18°2′24″E  |
| Penn an aotrouniezh | Mauro Gattinoni  |
| Perc'henn war | Stadio Via del Mare  |
| Yezh implijet | italianeg, Leccese  |
| Kod-post | 73100  |
| Lec'hienn ofisiel |   |
| Seismic classification | 4  |
| Kod pellgomz an takad | 0832  |
| Kod plakenn varilh | LE  |
| Category for the view of the item | Category:Views of Lecce  |
| Rummad evit ar c'hartennoù | Category:Maps of Lecce  |

  Eus Wikidata
*Basilica de Santa Croce, e Lecce*
**Lecce** zo ur gêr hag ur gumun e kreisteiz Italia. Pennlec'h Proviñs Lecce eo, e rannvro Puglia.

Brasañ kêr ledenez Salento eo, ur gêr gozh anezhi, hag enni ur skol-veur, kozh ivez. 94 766 a dud zo o chom e kêr ha 430 000 a dud zo o vevañ en tolpad-kêrioù.

Abalamour da builhder ar savadurioù kozh ha kaer enni, Lecce zo bet lesanvet *"Firenze ar c'hreisteiz"*.

Bevañ a ra ar c'horn-bro diwar al labour-douar, diwar gounit olivez ha gwini dreist-holl hag ezporzhiet e vez eoul olivez ha gwin eus kêr Lecce.

## Notennoù
# Unnek

An niver *unnek* e sifroù arabek
Unnek melldroader ur skipailh
**Unnek** eo an niver ampar etre dek ha daouzek, skrivet **11** e [sifroù arabek]] ha **XI** gant sifroù roman (X "dek"+ I "unan").

Unnek c'hoarier a vez en ur skipailh mell-droad.
# Jentil (relijion)

Ar **Jentiled** (diwar al latin *gentilis*, "ezel eus an hevelep pobl", diwar *gēns*, "meuriad, klan, pobl, familh") eo an anv a vez graet gant ar yuzevien ouzh an dud n'int ket yuzevien. Treiñ a ra ar ger hebraek גוי (*goy*) ha נכרי (*nohri*) a gaver en Tanac'h hag ar ger gresianek ἔθνη (*éthnē*) a gaver en Testamant Nevez. Ne gaver ket ar ger latin *gentilis* en-eeun er Bibl. Ar gerioù orin en hebraeg hag e gresianeg a vez implijet er Bibl evit an Israelited hag ar re n'int ket israelit, talvezout a ra "pobl" nemetken.

An anv *goy* zo bet implijet en un doare dismegañsus gant Yuzevien c'hallek zo, se zo kaoz e implijer kentoc'h ar ger "jentil", a orin latin, en e lec'h.
# Blackberry

Logo Blackberry
BlackBerry 8820, BlackBerry Bold 9900 ha BlackBerry Classic
**BlackBerry** zo un hollad pellgomzioù hezoug smartphone, tabletennoù, ha servijoù krouet gant an embregerezh kanadian BlackBerry Limited (anvet **Research In Motion**, pe **RIM**). Evit ar pellgomzioù hezoug ez int savet bremañ gant TCL Communication (dindan an anv merk BlackBerry Mobile) evit ar bed, BB Merah Putih evit Indonezia hag Optiemus evit ar marc'had indian.

E miz C'hwevrer 2017, BlackBerry Mobile en devoa embannet ar BlackBerry KeyOne, a voe brudet evit kaout un douchennaoueg gwir dindan ar skramm, gant ur bateri padus, hag ur savenn disheñvel eus an OS10.

Ar pellgomzioù hezoug gant BlackBerry doare Android zo reoù gant BlackBerry Motion. Ar pellgomzioù-se, gant ar re doare BlackBerry Aurora savet gant BB Merah Purih a zo deuet da vezañ linenn sevel diazez an embregerezh.

Ar c'hentañ pellgomz BlackBerry, ar stumm 850, a voe embannet e 1999 e München, en Alamagn.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
# Leet speak

Al Leet speak (e leet speak : **1337 5|\*34|<**), eus ar saozneg "elite speak" ("yezh ar re wellañ"), a zo ur skritur oc'h implij an arouezennoù alphanumerel ASCII en un doare digomprenus evit an dud n'int ket boaziet (a-wechoù anvet noob (pe n00b) ganto) evit kaout un doare eskemm spesius. Ar priñsip a zo implij arouezennoù a seblant tost d'al lizherennoù boaz, da skouer, 5 e plas S, 7 e plas T hag evit an tu pellañ |\_| e plas U pe |< e plas K, hep klask doujañ d'ar reizhskrivañ pe d'ar pennlizherennoù.

Ar yezh-mañ a vez implijet dreist holl gant ar Geeked, an hackers pe ar c'hoarierien.

## Orin

Al lizherenneg 1337 a zo ganet e fin ar bloavezhioù 1980 war ar BBS *underground*, gant ur meskaj a gerioù teknikel e pellgomzerezh hag e stlenneg.

Implijet eo bet er penn-kentañ gant an dud ampart (*elite*) evit mirout d'ar re all (lamer) da vont er fichennaouegoù kizidik diwar-benn ar morlaerezh pellgomz (phreaking) ha urzhiataerel (hacking, crack...)

Ouzhpenn da se ez zo diaesoc'h, e-pad ur gaozeadenn eus sujedoù kizidik, reperiñ ar gerioù : "Morlaer" a zeu da vezañ "|\/|0r143r" da skouer...

N'eus reolennoù reizhskrivañ resis ebet.
# Heniwerzhoneg

| Heniwerzhoneg, henouezeleg (*goídelc*)

---

 |
| --- |
| Henyezh |
| Perzhioù |
| Komzet e : | Iwerzhon, Bro-Skos, Manav |
| Rannved : | Europa |
| Komzet gant : |  |
| Familh-yezh : | Indezeuropeg
* keltieg
	+ gouezeleg
 |
| Statud ofisiel |
| Yezh ofisiel e : |  |
| Akademiezh : |  |
|  |
| Kodoù ar yezh |
| ISO 639-1 |  |
| ISO 639-2 | sga |
| ISO 639-3 | sga |
| Kod SIL |  |
| Sellit ivez ouzh ar pennad Yezh. |

An **heniwerzhoneg**, anvet ivez **henouezeleg** (en heniwerzhoneg : *goídelc* ; Ogham: ᚌᚑᚔᚇᚓᚂᚉ ; en iwerzhoneg a vremañ : *Sean-Ghaeilge*, ; gouezeleg Bro-Skos : *Seann-Ghàidhlig* ; Manaveg : *Shenn Yernish* pe *Shenn Ghaelg*) eo ar stumm koshañ eus an iwerzhoneg a c'haller adsevel hiziv en un doare feal pe fealoc'h diwar ar mammennoù a c'haller da gaout.
Implijet e oa etre ar IVe kantved hag an Xvet kantved. War-dro 900 e oa tremenet ar yezh d'ar c'hrenniwerzhoneg dija. Lod eus an testennoù en heniwerzhoneg zo bet skrivet en Xvet kantved, Daoust ma'z int moarvat eilennoù eus testennoù savet abretoc'h ha dianav dimp.

Kavout a reer roudoù kentañ an heniwerzhoneg e spisc'herioù skrivet e marz dornskridoù latin eus ar IVe kantved kantved. Kavet ez eus bet ivez un nebeud roudoù, anvioù tud dreist-holl, skrivet e stumm kozh ar yezh-se (anvet heniwerzhoneg kentidik) war monumantoù maen. Skrivet eo an enskrivadurioù-se gant an ogham, ul lizherenneg keltiek hag a veze implijet en Iwerzhon hag e kornôg Breizh-Veur er IVe kantved.

Daoust d'an iwerzhoneg da vezañ diaraoger ar yezhoù a vremañ evel an iwerzhoneg, ar gouezeleg hag ar Manaveg ez eo disheñvel dioute koulskoude. N'eo ket ken kemplezh ar yezhoù-mañ war an dachenn morfologek ha fonologek.

Levezonet e vez c'hoazh ar studiadennoù hiziv an deiz gant labourioù un dornad skiantourien, en o zouez Rudolf Thurneysen (1857-1940) hag Osborn Bergin (1873-1950). Hiziv c'hoazh e seller ouzh o oberennoù evel labourioù-dave evit an holl zo intereset gant an heniwerzhoneg.

## Notennoù
# Sakai

Sakai
**Sakai** (堺市 e japaneg) a zo unan eus kêrioù bras Japan, e rannvro Kansai, e prefeti Osaka.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh

149,99 km2 eo gorread ar gêr.

## Poblañs

War-dro 839 310 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Tud

 **日本と日本文化のポータル — Porched Japan ha sevenadur Japan** • Adkavit ar pennadoù a denn da Japan ha d'he sevenadur — 日本とその文化についてのページを見つける
# Ba Gua Zhang

Ar **Ba Gua Zhang** (Peotramant **Bāguà zhăng** pe **Pa Kua (Chang)**) zo un arz-emgannañ a Sina. Evel an Tai Chi hag an Xingyi ez eo ar Ba Gua Zhang un arz-emgannañ "diabarzh" (enebet ouzh an arzoù-emgannañ "diavaez" evel an Hung Gar pe ar Wing Chun). Luskoù kelc'hiek niverus a ranker pleustriñ pa reer Ba Gua Zhang hag e meur a geñver e tenn d'an aikido japanat.
# Chuck Norris

| Chuck Norris |
| --- |
|  Chuck Norris e 2015. |
| **Anv** | Carlos Ray Norris |
| **Lesanv** | "Chuck" |
| **Ganedigezh** | 10 a viz Meurzh 1940 Ryan,  Oklahoma  Stadoù-Unanet |
| **Marv** | 19 a viz Meurzh 2026 Kauai,  Hawaii  Stadoù-Unanet |
| **Micher** | Aktour |
| **Doare** | Arzoù emgannañ |
| **Filmoù brudet** | *Missing in Action* *Invasion U.S.A.* *The Delta Force* |
| **Priedoù** | Dianne Holechek (1958-1988) Gena O'Kelley (adalek 1998) |
|

---

 |

**Carlos Ray "Chuck" Norris**, ganet d'an 10 a viz Meurzh 1940 ha marvet d’an 19 a viz Meurzh 2026, a oa un aktour stadunanat.

Brudet eo evel den ampart war an emgannañ hag evel c'hoarier Cordell Walker, anezhañ penndudenn ar stirad skinwel *Walker, Texas Ranger*.

## Roll ar filmoù

### Sinema

* 1969 : *The Wrecking Crew* (sevenet gant Phil Karlson).
* 1972 : *Meng long guojiang* (Bruce Lee).
* 1973 : *The Student Teachers* (Jonathan Kaplan).
* 1974 : *Slaughter in San Francisco* (Lo Wei).
* 1977 : *Breaker! Breaker!* (Don Hulette).
* 1978 : *Good Guys Wear Black* (Ted Post).
* 1979 : *A Force of One* (Paul Aaron).
* 1980 : *The Octagon* (Eric Karson).
* 1981 : *An Eye for an Eye* (Steve Carver).
* 1982 : *Silent Rage* (Michael Miller).
* 1982 : *Forced Vengeance* (James Fargo).
* 1983 : *Lone Wolf McQuade* (Steve Carver).
* 1984 : *Missing in Action* (Joseph Zito).
* 1985 : *Missing in Action 2: The Beginning* (Lance Hool).
* 1985 : *Code of Silence* (Andrew Davis).
* 1985 : *Invasion U.S.A.* (Joseph Zito).
* 1986 : *The Delta Force* (Menahem Golan).
* 1986 : *Firewalker* (J. Lee Thompson).
* 1988 : *Braddock: Missing in Action III* (Aaron Norris).
* 1988 : *Hero and the Terror* (William Tannen).
* 1990 : *Delta Force 2: The Colombian Connection* (Aaron Norris).
* 1991 : *The Hitman* (Aaron Norris).
* 1992 : *Sidekicks* (Aaron Norris, Beau Bridges, Mako, Jonathan Brandis, Joe Piscopo).
* 1994 : *Walker Texas Ranger 3: Deadly Reunion* (Michael Preece).
* 1994 : *Hellbound* (Aaron Norris).
* 1995 : *Top Dog* (Aaron Norris).
* 1996 : *Lords of Tanglewood* (Aaron Norris).
* 1996 : *Forest Warrior* (Aaron Norris).
* 2003 : *Bells of Innocence* (Ali Bijan).
* 2004 : *DodgeBall: A True Underdog Story* (Rawshall Marshall Thurber).).
* 2005 : *The Cutter* (William Tannen).

### Skinwel

* 1993 - 2001 : *Walker, Texas Ranger* (Christopher Canaan, Leslie Greif ha Paul Haggis ; stirad).
* 1993 : *Wind in the Wire*
* 1998 : *Logan's War: Bound by Honor* (Michael Preece).
* 2000 : *The President's Man* (Eric Norrist ha Michael Preece).
* 2002 : *The President's Man: A Line in the Sand* (Eric Norris).
* 2005 : *Walker, Texas Ranger: Trial by Fire* (Aaron Norris).

## Liammoù diavaez

* (en) *Internet Movie Database*.

## Daveoù
# Hed

An **hed** (pe **hirder**) eo ar muzul etre daou benn pellañ un dra. Er bras eus ar broioù e vez muzuliet e vez gant metroù (hag o rannoù) pegen hir eo.

Enebet e vez an **hed** ouzh al led, a vuzul pegen *ledan* eo an traoù.

## Muzuliañ

Ma vez muzuliet an hed gant metroù (ha rannoù ar metr) hiziv e veze graet gant muzulioù all gwechall :

* lev
* rahouenn
* gwalenn

## Gerioù-deveret

Hed-eskell un Airbus A320 eo ar muzul etre ar poentoù A ha B.
Komzet e vez eus :

* *hed-bann, hed-tenn, hed-taol*, diwar-benn an armoù
* *hed-eskell* an evned pe ar c'hirri-nij
* *hed-gwel*, evit ar gweled
* *hed-gwenan*, pe taol-gwenan,
* an hedledan, a zo ur blantenn

Gerioù all zo

* *hedad, hedañ, war-hed, hed-ha-hed* (pe welloc'h: *a-hed-da-hed*)
* traoù zo a vez *hed-bloaz*, re all *hed-buhez* pe *hed-deiz* hepken
* diwar ar ger **hed** eo bet savet **keit** (*kehed*, *cyhyd* e kembraeg) ha **pegeit**
# Francis

**Francis** zo un anv-bihan saoznek kar da Frañsez. Kavet e vez ivez evel anv-tiegezh er broioù saoznek, hag e galleg ivez evel anv-bihan.

## Tud

Francis Bacon livet gant Frans Pourbus ar Yaouankañ, 1617.
### Breizh

* Francis Renaud (1887-1973), kizeller
* Francis Gourvil (1889-1984), skrivagner brezhonek
* Francis Moal (1898-1979), kaner ha sonaozer
* Francis Bayer du Kern (1912-1940), barzh brezhonek ha stourmer
* Francis Guinard (1913-1996), kizeller
* Francis Pellerin (1915-1998), kizeller
* Francis Favereau (g. e 1948), geriadurour

### Bro-C'hall

* Francis Picabia (1879-1953), livour
* Francis Blanche (1921-1974), aktour
* Francis Heaulme
* Francis Cabrel (g. e 1953), kaner-sonaozer

### Bro-Saoz

* Francis Drake (1540 ? - 1596), kourser hag ergerzher
* Francis Bacon (1561-1626), prederour
* Francis Bacon (1909-1992), arzour

### Iwerzhon

* Francis Ledwidge (1887–1917), barzh

### Stadoù-Unanet

Francis Ford Coppola e Comic Con San Diego (Kalifornia) e 2011.
* Francis James Child (1825-1896), dastumer kanaouennoù
* Francis Marion Crawford (1854-1909), skrivagner
* Francis Scott Fitzgerald (1896–1940), romantour
* Francis Ford Coppola (g. e 1939), produour ha sevener filmoù

### Anv-tiegezh

* Connie Francis (1937–2025), kanerez stadunanat
* Leigh Francis (g. e 1973), kaner hag aktour saoz

## A bep seurt

* Francis Jackson Project, ul laz-seniñ funky

## Gwelet ivez

* Frances
* Frank
* Franck
* Frañsez
# Dugelezh Loren

Ardamezioù Loren
**Dugelezh Loren** pe **Dugelezh Loren-Uhel** (*Herzogtum (Ober-)Lothringen* en alamaneg ha *Duché de (Haute-)Lorraine* e galleg) a oa un dugelezh istorel hag a zegouezh dre vras gant rannvro Loren a-vremañ er Frañs hag ivez darnoù eus Luksembourg a-vremañ hag eus Alamagn. Nancy, ar gêr-benn, Metz ha Verdun e oa ar c'hêrioù pennañ. Padout he deus graet eus ar bloaz 959 betek 1766 ma voe tapet ha staget ouzh Bro-C'hall.

## Orin an dugelezh

Lotaringia Izel ha Lotaringia Uhel war-dro ar bloaz 1000
Savet e voe a-hed ar bloavezhioù goude meur a rannidigezh:

* en 843, gant feur-emglev Verdun, e voe rannet Impalaeriezh Karl Veur etre bugale Loeiz an Deol. Gant Lotar Iañ ec'h eas al lodenn etre Frankia ar C'hornôg ha Frankia ar Reter, hag anvet *Francia Media*.
* en 855 e varvas Lotar Iañ, ha rannet e voe rouantelezh Lotar Iañ etre e vibien, ha gant e vab Lotar II ez eas an hanternoz, da lavarout eo an douar anvet Lotharingia (diwar an anv latin *Lotharii Regnum*, a zo *Lotharingien* en alamaneg)
	+ *Gwelout ar pennad Lotaringia*
* un dugelezh e teuas da vezañ e deroù an Xvet kantved;
* en eil hanterenn an Xvet kantved e voe rannet an dugelezh etre div zugelezh: hini Lotaringia Izel ha hini Lotaringia Uhel, ha homañ eo a deuio da vezañ Bro-Loren.

## Notennoù ha daveoù
# Brigid

Brigid

doueegezh kelt| Rann eus | Tuatha Dé Danann  |
| Reizh pe jener | plac'h  |
| Tad | Dagda  |
| Azeulet gant | Gwengelouriezh Iwerzhon  |

  Eus Wikidata
**Brigid** pe **Brighid**, pe **Brigantia**, zo un doueez iwerzhonat. E mojennoù Iwerzhon eo merc'h d'an Dagda, an « Doue mat » hag unan eus an Tuatha Dé Danann. Pried eo d'ar Fomoire Bress, hag ur mab o deus, Ruadan.

Doueez an nevezamzer eo, ar strujusted, ar medisinerezh, ar varzhoniezh, an arzoù, ar goveliañ.

Kinnig a reer eo Brigid anv kozh un doueez indezeuropek eus ar beure. Liammet eo gant ar prantad nevezamzer, ar frouezhusted, ar yac'haat, ar varzhoniezh hag arz ar forzh. Er Sanas Cormaic , skrivet gant menec'h kristen en Xvet kantved, e vez embannet e oa Brigit an "doueez azeulet gant ar varzhed" hag e oa div c'hoar ganti : Brigit ar pareerez ha Brigit an houarnour. Kement-se a laka da soñjal e c'hallfe bezañ bet un doueez tridoubl.

## Brigantia

*The Coming of Bríde* livet gant John Duncan (1917)
An doueez-se a gaver e meur a lec'h dre ar bed keltiek, keñveriet a-wechoù gant Brigindo e Galia pe Brigit en Iwerzhon pe e Breizh-Veur.

Dont a ra an anv eus ar protokeltieg *brigantī* ha talvezout a ra *An Hini Uhel*, kar d'an anv henwerzhonek Brigit, d'an anv personel uhel alamanek kozh Burgunt, d'ar ger sañskritek Bṛhatī (बृहती) "uhel", un anv-bihan d'an doueez hindouek eus an tarzh-deiz Ushas, ​​ha Aves bǝīzat. Ar vammenn ziwezhañ eo ar protoindezeuropek \*bʰr̥ǵʰéntih₂ (stumm gwregel \*bʰérǵʰonts , "uhel"), tennet eus ar wrizienn \*bʰerǵʰ- ("sevel").

## An delwenn

Delwenn eus Dineol, bremañ e Mirdi Breizh, e Roazhon, marteze d'an doueez Brigid pe Brigantia: IIvet kantved kent JK.

* An delwenn
* An alarc’h hag ar bolz

*Brigitte de Ménez-Hom* , anvet ivez Doueez Ménez-Hom , eo al lesanv roet gant an arkeologourien d'un delwenn arem dizoloet e 1913 e Dineol, ur gumun eus Penn-ar-Bed. Moarvat e teu eus eil lodenn ar Iañ kantved goude J.-K., sellet e vez outi evel ar skeudenn koshañ eus ur vaouez e Breizh. Kavet eo bet dre zegouezh e-kerzh an arat gant Jean Labat, ul labourer-douar yaouank.

Treset eo un dremm war ar bolz e stumm ur c'hloc'h gant ribloù flastret, o lakaat da soñjal e gaouenn Athena. Un evn, marteze un alarc'h, a servij da dalc'her ar c'hreiz. An arzour en deus e skeudennet o prientiñ nijal, "e c'houzoug astennet met soupl c'hoazh, e zivaskell savet ha serret, n'int ket ledanaet c'hoazh." Hervez an evnoniourien o deus studiet an delwenn eo un alarc'h gouez

## Gwelet ivez

* Morrígan

## Daveoù