Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Georg Wilhelm Friedrich Hegel

Poltred Hegel gant Schlesinger
**Georg Wilhelm Friedrich Hegel** (27 a viz Eost 1770 e Stuttgart - 14 a viz Du 1831 e Berlin) a oa ur prederour alaman hag unan eus krouerien an idealouriezh alaman gant Johann Gottlieb Fichte ha Friedrich Wilhelm Joseph Schelling.

Ul levezon kreñv war aozourien niverus all en deus bet. En o-zouez e kaver (Bauer, Marx, Bradley, Sartre, Küng). E-touez e enebourien e kaver Schelling, Kierkegaard, Schopenhauer, Nietzsche, Heidegger, Russell). Hegel a lâre diwar-benn an darempred etre natur ha frankiz, peurfedusded ha trehontiñ hag unvaniezh an daou dra-se hep skarzhañ kuit an eil pe egile.
# Republik

Republik

form of state, stumm gouarnamant| Iskevrennad eus | regime  |
| Anvet diwar | Res publica  |
| Enebet ouzh | monarchic system  |
| Roll elfennoù | list of republics  |

  Eus Wikidata

**Doareoù gouarnamant**
Darn eus heuliad ar politikerezh

|  |
| --- |
|
Roll an doareoù gouarnamant
* Aotrouniezh
* Belegveliezh
* Despotelezh
* Diktatouriezh
* Frankizouriezh
* Gladdalc'helezh
* Kritarkiezh
* Gladveliezh
* Gwerinelezh

Gwerinelezh kannadel
Gwerinelezh perzhiadek
Gwerinelezh reizh* Laerveliezh
* Mac'hveliezh
* Morveliezh
* Nemeurveliezh
* Republik

Gouarnamant mesket
Republik Kevalaour
Republik Parlamantel
Republik Sokialour
Republik Vonreizhel* Rinveliezh
* Stad komunour
* Stad unstrolladel
* Tiranterezh
* Unpenniezh

Unpenniezh hollveliek
Unpenniezh vonreizhel* Unveliezh
 |

**Porched ar politikerezh**

---

Ur **republik** a zo ur riez pe ur vro ha n'eo ket renet gant un unpenn ha m'he deus ar bobl - pe un darn anezhi - ul levezon war bolitikerezh ar stad. Dont a ra ar ger eus al Latin *Res Publica* a c'heller treiñ dre *An Dra Voutin*. Stumm bonreizhel ar republikoù a c'hell kemm kalz hervez ar broioù.

## Perzhioù ar republikoù

### Penn ar Stad

Ar *prezidant* a vez graet eus penn ar Stad en darn vrasañ eus ar republikoù a-vremañ. Er re gozh ec'h implijed alies titloù arall evel doj, arc'hon pe konsul.
# Sugawara no Michizane

Kanke (anvet ivez Sugawara no Michizane, eus Ogura Hyakunin Isshu)
**Sugawara no Michizane** (菅原道真 26 Meurzh 845 - 903) a oa ur c'helenner, ur barzh, hag ur politikour en deus bevet e-kerzh marevezh Heian Japan. Sellet e vez outañ evel ouzh ur barzh ampart-kenañ, dreist-holl er varzhoniezh sinaat.

Ganet e oa bet en un tiegezh lenneien. E servij al lez e oa bet e diegezh, e dad-kozh peurgetket.
Kelenn a raent an istor er skol vroadel evit an danvez kargidi. Savet e oa bet ur skol brevez gant e dad en e vaner ha kelenn a rae d'ar studierien en em briente evit kenstrivadeg mont e-barzh ar skol vroadel pe a oa mennet da vont da varnerien.

Degemeret e voe Sugawara er genstrivadeg ha mont a reas en *Daigaku*, anv an akademiezh vroadel d'ar mare-hont. Goude bezañ diplomet e krogas gant e vuhez el lez evel kelenner. Anvet e voe ivez da gargiad ar gouarnamant. A-drugarez d'e varregezh war ar sinaeg e veze lakaet da labourat evit an diplomategezh a-wechoù ha da zegemer kannaded estren. Ouzhpenn e labour el lez e rae war-dro ar skol brevez bet savet gant e dad. Anvet e voe ivez da *Monjo Hakushi*, ar garg kelenn uhelañ en Daigaku. Ar garg-se a veze sellet outañ evel ar garg enorusañ a c'halle bezañ tapet gant un istorour.

D'ur mare bennak e voe kollet gantañ e vrud el lez hag anvet e voe da c'houarnour ur broviñs. Ne oa ket ar wech kentañ dezhañ bezañ anvet da gargoù evel-se c'hoazh met betek-neuze n'en doa ket bet da guitaat al lez evit kelo-se. Koll a reas e garg a gelenner el lez ha rankout a reas moarvat mont da chom d'ar broviñs bet lakaet dezhañ. Pa savas un tabut politikel etre an Impalaer Uda ha Fujiwara no Mototsune avat e kasas e skoazell da Mototsune a ouias kas an dorzh dezhañ d'ar gêr. Daoust ma ne oa ket echu e amzer gouarnour gant Sugawara c'hoazh e voe galvet en-dro da Gyoto

Kargoù uhel a voe fiziet e Sugawara e lez an Impalaer Uda met e 901 e voe iriennet a-enep dehañ gant e eneber Fujiwara no Tokihira ha torret e voe eus e gargoù hag anvet da gargiad bihan e Dazaifu, e Proviñs Chikuzen Kyushu. Goude e varv reuzeudik, e-unanik, e kouezhas ar vosenn hag ar sec'hor war ar vro ha mervel a reas mibien an Impalaer Daigo an eil war-lerc'h egile. Skoet e veze ingal Hall Degemer ar Palez Meur (*shishinden*) gant al luc'hed ha reuziet e voe kêr gant kaouadoù avel tourmant ha dour-beuz
sizhunvezhioù-pad. Lakaet e voe ar gwalennoù-se war gont spered kounnaret Sugawara marvet en harlu ha savet e voe un templ shinto anvet Kitano Tenmangu e Kyoto, gouestlet dezhañ. Adroet e voe e gargoù hag e ditloù da Sugawara goude e varv ha diverket e voe eus ar marilhoù kement meneg a rae anv eus e vuhez en dispell. Douekaet eo bet Sugawara evel Tenjin-sama, pe *kami* pe gouzieg. Hiziv an deiz ez eus kalz a demploù en e enor e Japan.

Gant sugawara e voe divizet paouez gant kannaderezh an Impalaer da Sina e 894, dre ma soñje dezhañ ne oa ket ken skedus an dierniezh Tang ken.

 **日本と日本文化のポータル — Porched Japan ha sevenadur Japan** • Adkavit ar pennadoù a denn da Japan ha d'he sevenadur — 日本とその文化についてのページを見つける
# Ķ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ķ**, **ķ**, da lâret eo *k* gant ur virgulenn dindanañ, implijet gant al latveg evit skrivañ ar son kensonennel [c].

Lizherenneg latin
Aa · Bb · Cc · Dd · Ee · Ff · Gg · Hh · Ii · Jj · Kk · Ll · Mm · Nn · Oo · Pp · Qq · Rr · Ss · Tt · Uu · Vv · Ww · Xx · Yy · Zz

|  |  |
| --- | --- |
| **Lizherennoù gant diakritikoù :** | Áá ·  Ää ·  Åå ·  Ćć ·  Čč ·  Éé ·  Łł ·  Ññ ·  N̈n̈ ·  Óó ·  Öö ·  Øø · Šš ·  Úú ·  Üü  ·  Žž |
| **Digramoù :** | Ch ·  C'h ·  Dd ·  Dz ·  Ǆ ·  Dx ·  Gb ·  IJ ·  Kp ·  LJ ·  LL ·  Mb ·  Mp ·  Nd ·  Ng ·  NJ ·  Nk ·  Ns ·  Nt ·  Nz ·  Ȣ ·  Sh ·  Th |
| **Trigramoù :** | Dzs  Ngb  Nkp  Sch  Tsh |
| **Lizherennoù ispisial :** | Ææ ·  ɑ ·  Ɓɓ ·  Ↄↄ ·  Ɗɗ ·  Ðð ·  Ðđ ·  Ðɖ · Ɛɛ ·  Ʒʒ ·  Ə ·  Ǝǝ ·  Ƒƒ ·  Ɠɠ ·  Ɣɣ ·  Ȝȝ ·  Ƴƴ ·  Ƣƣ ·  Ħħ ·  Ⱶⱶ ·  Ƕƕ ·  ĸ ·  Ŋŋ ·  Œœ ·  Ɔɔ ·  Ɽɽ ·  Ȣȣ ·  ſ ·  ß ·  Ʃʃ ·  Ʋʋ ·  Ɯɯ ·  Ⅎⅎ ·  Ȥȥ ·  Þþ ·  Ƿƿ ·  Ƨƨ ·  Ƽƽ ·  Ƅƅ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Ṡ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ṡ**, **ṡ** implijet evit skrivañ ar sioueg distaget [ʃ] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.

Lizherenneg latin
Aa · Bb · Cc · Dd · Ee · Ff · Gg · Hh · Ii · Jj · Kk · Ll · Mm · Nn · Oo · Pp · Qq · Rr · Ss · Tt · Uu · Vv · Ww · Xx · Yy · Zz

|  |  |
| --- | --- |
| **Lizherennoù gant diakritikoù :** | Áá ·  Ää ·  Åå ·  Ćć ·  Čč ·  Éé ·  Łł ·  Ññ ·  N̈n̈ ·  Óó ·  Öö ·  Øø · Šš ·  Úú ·  Üü  ·  Žž |
| **Digramoù :** | Ch ·  C'h ·  Dd ·  Dz ·  Ǆ ·  Dx ·  Gb ·  IJ ·  Kp ·  LJ ·  LL ·  Mb ·  Mp ·  Nd ·  Ng ·  NJ ·  Nk ·  Ns ·  Nt ·  Nz ·  Ȣ ·  Sh ·  Th |
| **Trigramoù :** | Dzs  Ngb  Nkp  Sch  Tsh |
| **Lizherennoù ispisial :** | Ææ ·  ɑ ·  Ɓɓ ·  Ↄↄ ·  Ɗɗ ·  Ðð ·  Ðđ ·  Ðɖ · Ɛɛ ·  Ʒʒ ·  Ə ·  Ǝǝ ·  Ƒƒ ·  Ɠɠ ·  Ɣɣ ·  Ȝȝ ·  Ƴƴ ·  Ƣƣ ·  Ħħ ·  Ⱶⱶ ·  Ƕƕ ·  ĸ ·  Ŋŋ ·  Œœ ·  Ɔɔ ·  Ɽɽ ·  Ȣȣ ·  ſ ·  ß ·  Ʃʃ ·  Ʋʋ ·  Ɯɯ ·  Ⅎⅎ ·  Ȥȥ ·  Þþ ·  Ƿƿ ·  Ƨƨ ·  Ƽƽ ·  Ƅƅ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Ŕ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ŕ**, **ŕ**, da lâret eo *r* gant un tired lemm, implijet gant ar slovakeg evit skrivañ ar son kensonennel [r:].

Lizherenneg latin
Aa · Bb · Cc · Dd · Ee · Ff · Gg · Hh · Ii · Jj · Kk · Ll · Mm · Nn · Oo · Pp · Qq · Rr · Ss · Tt · Uu · Vv · Ww · Xx · Yy · Zz

|  |  |
| --- | --- |
| **Lizherennoù gant diakritikoù :** | Áá ·  Ää ·  Åå ·  Ćć ·  Čč ·  Éé ·  Łł ·  Ññ ·  N̈n̈ ·  Óó ·  Öö ·  Øø · Šš ·  Úú ·  Üü  ·  Žž |
| **Digramoù :** | Ch ·  C'h ·  Dd ·  Dz ·  Ǆ ·  Dx ·  Gb ·  IJ ·  Kp ·  LJ ·  LL ·  Mb ·  Mp ·  Nd ·  Ng ·  NJ ·  Nk ·  Ns ·  Nt ·  Nz ·  Ȣ ·  Sh ·  Th |
| **Trigramoù :** | Dzs  Ngb  Nkp  Sch  Tsh |
| **Lizherennoù ispisial :** | Ææ ·  ɑ ·  Ɓɓ ·  Ↄↄ ·  Ɗɗ ·  Ðð ·  Ðđ ·  Ðɖ · Ɛɛ ·  Ʒʒ ·  Ə ·  Ǝǝ ·  Ƒƒ ·  Ɠɠ ·  Ɣɣ ·  Ȝȝ ·  Ƴƴ ·  Ƣƣ ·  Ħħ ·  Ⱶⱶ ·  Ƕƕ ·  ĸ ·  Ŋŋ ·  Œœ ·  Ɔɔ ·  Ɽɽ ·  Ȣȣ ·  ſ ·  ß ·  Ʃʃ ·  Ʋʋ ·  Ɯɯ ·  Ⅎⅎ ·  Ȥȥ ·  Þþ ·  Ƿƿ ·  Ƨƨ ·  Ƽƽ ·  Ƅƅ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Renée

**Renée** zo un anv-bihan gallek roet d'ar merc'hed.

## Orin

Diwar an anv-bihan gallek René, roet d'ar baotred.

## Anv-bihan kevrennek

* *Marie-Renée*, zo bet diouzh ar c'hiz er bloavezhioù 1960.

## Yezhoù all

* *Renate*, en alamaneg
* *Renata*, en italianeg
* *Renee*, en saozneg

## Tud

Poltred Renée de Rieux de Châteauneuf, gant ul livour dianav, XVIvet kantved. War ziskouez er mirdi Lazaro Galdiano, e Madrid.
 Renee Zellweger
### Breizh

* Renée Conan‎
* Marie-Renée Oget‎
* Renée Mauricette de Ploeuc, markizez

### Bro-C'hall

* Renée de Rieux, anv div vaouez.

#### XVIvet-XVIIIvet kantved

* Renée Bro-C'hall (1510-1575), eil merc'h Anna Vreizh, dugez Ferrara,
* Renée de Rieux de Châteauneuf (war-dro 1541-1582), serc'h da Herri III (Bro-C'hall)
* Renée-Caroline-Victoire de Froulay (1704-1803), markizez
* Renée Bordereau, lesanvet  *l'Angevin* (1770 - 1824), stourmerez eneprepublikan.

#### XXvet-XXIañ kantved

* Renée Vivien, anv-pluenn  *Pauline Mary Tarn* (1877 -1909) lesanvet « Sapho 1900 », barzhez saoz c'hallek.
* Renée Carpentier-Wintz (1913-2003), livourez c'hall, bet awenet gant Breizh

#### Danmark

* Renée Simonsen

#### Izelvroioù

* Renée Soutendijk, aktourez

#### Paraguay

* Renée Ferrer de Arréllaga (1944), romantourez

#### Stadoù-Unanet

* Renee Taylor, aktourez
* Renee Zellweger, aktourez

#### Sveden

* Renée Björling ( 1898 – 1975) , aktourez
# Zoe

**Zoe** zo un anv-bihan saoznek, a orin gresianek, roet d'ar merc'hed, hag a gaver e meur a yezh. Talvezout ar a kement ha *buhez*.

## Yezhoù all

* *Zoe*, en alamaneg, daneg, esperanteg, italianeg, kroateg, saozneg,
* *Zoé*, *Zoë* e galleg
* *Zoë*, *Zoey*, *Zooey* e saozneg,
* *Ζωή (Zoï)*, e gresianeg,
* *Zoja*, e poloneg ha slovakeg
* *Zoia*, pe *Zoya*, hervez an treuzskrivadur, e ruseg
* *Zója* en hungareg,

## Tud

### Sentezed

Anaout a reer peder santez Zoe, en o zouez Zoe Attalia, santez kristen , lidet d'an 2 a viz Mae.

### Impalaerezed Bizantion

* Zoe Zaoutzaina eil pried Leon VI ar Fur, impalaer Bizantion,
* Zoe Karbonopsina, pedervet pried Leon VI ar Fur, impalaer Bizantion, impalaerez e Bizantion,
* Zoe Porphyrogenita (978 – 1050), impalaerez.

### Tud all

#### Rusia

* Zoe Paleolog (hag a cheñchas he anv e Sofia Paleolog goude), (1455 – 1503), pried an tsar Ivan III Rusia.
* Zoya Kosmodemyanskaya, harozez sovietek

#### Hervez an doareoù saoznek

Zoe Bell
Zoe Saldaña
* Zoë Bell, aktourez zelandneveziat
* Zoe Britton, aktourez stadunanat
* Zoe Saldaña, pe *Zoe Saldana* hervez giz SUA, aktourez stadunanat
* Zoe Wicomb, skrivagnerez suafrikan
* Zoë Wanamaker, aktourez saoz

#### Zoé, hervez an doare gallek

Zoé Valdés
* Zoé Félix, aktourez c'hall.
* Zoé Oldenbourg, (1916 - 2002), livourez ha skrivagnerez c'hall a orin rus.
* Zoé Talon, kontez Cayla, serc'h ar roue gall Loeiz XVIII .
* Zoé Valdés, romantourez kuban, ganet e La Habana e 1959.

## Lec'hanvadurezh

* Zoe zo ur gêriadenn vihan e Kentucky.

## A bep seurt

* L'Arche de Zoé, kevredigezh c'hall, brudet gant un afer advabiñ bugale e Darfour
* Éditions Zoé, un ti embann suis
* Renault Zoe, ur c'harr

## Pennad kar

* Zooey
# Yezhadur ar brezhoneg

**Yezhadur ar brezhoneg** eo studi an holl reolennoù a ro tro da sevel frazennoù a vo reizh d'ar vrezhonegerien.

Meur a gevrenn zo e studi yezhadur ar brezhoneg :

* soniadurezh ar brezhoneg
* ereadurezh ar brezhoneg

## Dibarderioù en ereadurezh ar brezhoneg

Setu int dre vras

* kentañ tra a weler eo kemmadurioù ar c'hensonennoù
* lec'h ar verb er frazenn: ne vern petra a vez lakaet da gentañ e teu ar verb displeget da eil.
* Er stumm-nac'h,
	+ pa vez lakaet ar rener lies goude ar verb displeget e chom ar verb en unander: *Ne oar ket an dud*.
	+ pa vez lakaet ar rener lies a-raok ar verb displeget e vez lakaet ar verb el liester: *An dud n'ouzont ket* .
* an anv-gwan a vez lakaet goude an anv-kadarn (ha n'eo ket dirak evel e saozneg): *ar Mor Bihan*
* Goude un niver e lakaer an anvioù en unander: *tri martolod*
* displeget e vez an araogennoù: *din, warnon, ...*
# Yezhoù na-dene

Takad ar yezhoù na-dene
Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù na-dene** komzet gant pobloù-orin e Norzh Amerika. An navac'hoeg eo yezh vrudetañ ar familh-mañ hag ivez an hini gant ar muiañ a dud barrek warni hiziv.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er familh-mañ:

## Yezhoù na-dene

* Tlingiteg: komzet gant 700 den (1995)
* Yezhoù athabaskek-eyakek
	+ Eyakeg: (yezh varv: 2008)
	+ Yezhoù atabaskek
		- Yezhoù an hanternoz
		- Yezhoù aodoù ar Meurvor Habask
		- Yezhoù ar c'hreisteiz

## Liammoù diavaez

* *Ethnologue*
* Kreizenn evit Yezhoù Pobloù-orin Alaska
# Senario

senario

stumm lennegel| Iskevrennad eus | senario, drama  |

  Eus Wikidata
Ur **senario** (eus an italianeg: *scenario*), pe **skript** (eus ar saozneg: *script*), zo ul labour dre skrid savet evit ur film, un abadenn skinwel, pe ur c'hoari video gant senarioourien. Ar senariooù a c'hell bezañ labourioù o-unan pe azasadurioù eus oberennoù a oa dija dre skrid. Ur senario a zo un doare danevelladur lec'h ma vez diskrivet ar fiñvoù, an obererezhioù, ar c'homzoù eus an tudennoù en un doare arbennikaet. Ouzhpenn-se e c'heller kaout titouroù a-zivout an doare da filmañ ul leurenn, gant titouroù a-zivout ar gouloù a vez ezhomm hag ar c'hemmoù el leurennoù.
# Penn (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **penn** (saoz: *head*) evit komz eus ar morfem hag a dalvez da dermeniñ rummad kevreadurezhel ur ger kevrennek pe ar ger hag a dalvez da dermeniñ doare ar rannfrazenn pe sintagm (d.s., rannfrazenn anv, rannfrazenn verb...) ma vez kaver enni, da skouer:

Ger kevrennek
"*Dourgi*"
[**DOUR**spizer(**GI**)penn (anv)]ger kevrennek (anv)
**Penn** = anv-kadarn: "ki"
Rannfrazenn anv
"*Un ti bihan"*
{[**UN**ger-mell (**TI**)penn (anv)] **BIHAN'**renadenn}sintagm-anv
**Penn** = anv-kadarn: "(un) ti"
Rannfrazenn verb
"*Me a gan*"
[(**ME**)Raganv-gour {(**A**)rannig-verb **GAN**}penn: verb]sintagm-verb

**Penn** = verb: "kanañ"
## Gwelet ivez

* Rannfrazenn verb
* Rannfrazenn anv
* Renadur ar penn
# Gouzañver (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **gouzañver** (e saozneg "*patient*") pe **gwenn ar frazenn** (saoz. "*target*") evit komz eus an hini a c'houzañv pe a zo gwenn ur stad pe d'un ober bennak kaset da benn gant ar graer yezhadurel, da lâret eo hemañ unan eus perzhioù tematek ur stad pe un ober.

Disheñvel eo gouzañver un ober diouzh an tema dre ma rank kemmañ stad ar gouzañver.

Peurliesañ e vez graet dave d'ar stad pe d'an ober gant ur frazenn, ma talvez ar verb da elfenn bennañ evit resisaat perzhioù semantikel ar stad pe an ober-se, ha gant ur rannfrazenn anv evit sklaeraat piv pe petra a c'houzañv pe a zo pal ar stad pe an ober-se, da lâret eo ar **gouzañver**.

Da skouer, er frazenn-mañ eo "an dour" ar gouzañver yezhadurel er frazenn:

"Jakez a evas an dour"
Gant yezhoù 'zo, e vez merket graer yezhadurel ur frazenn, da skouer e japaneg gant al lostger pe rannig を ("o").

## An diforc'h etre ar graer hag ar renadenn

Daoust ha ma c'hellont klotaat an eil gant egile, ec'h eo disheñvel-krenn **graer yezhadurel** ur frazenn diouzh ar **renadenn eeun** dre m'emañ liammet ar graer ouzh ar verb keit ha m'emañ liammet ar rener ouzh red an titour er frazenn, urzh ar gerioù hag pegen a-bouez eo er frazenn.

## Ar gouzañver hag an tu-gouzañv

Daoust ha ma c'hell klotaat renadenn eeun ar frazenn gant gouzañver ar frazenn en tu-gra e teu da vezañ sklaer ez eo disheñvel an eil diouzh egile pa saver frazennoù en tu-gouzañv. Da skouer:

**Tu-gra**
"Jakez a evas an dour"
("an dour" = gouzañver ha renadenn eeun ar frazenn war un dro)
**Tu-gouzañv**
"Evet e oa bet an dour gant Jakez"
("an dour" = gouzañver ar frazenn; "Jakez" = graer ar frazenn)
## Gwelit ivez:

* Tema
* Graer
* Tu-gouzañv
* Tu-gra
# Samieg

Ur skourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù samiek** pe **lappek** (samieg: *sámegiella*) komzet gant tro-dro da 20 000 den en holl e lec'hioù zo eus Norvegia, Sveden, Finland ha Rusia. Yezh pobl ar Sámied an hini eo.

## Rannyezhoù

Isrannet e vez ar yezhoù samiek e daou vloc'had pennañ, enne meur a rannyezh:

Takad ar rannyezhoù samiek pennañ
* Yezhoù samiek ar c'hornôg
	+ Samieg ar su: Norvegia ha Sveden
	+ Samieg Ume — peuzvarv
	+ Samieg Lule: Norvegia ha Sveden (1 500 den, an eil rannyezh komzet ar muiañ)
	+ Samieg Pite — peuzvarv
	+ Samieg an norzh Norvegia, Sveden ha Finland (15 000 den pe 75% eus an holl samiegerion)
* Yezhoù samiek ar reter
	+ Samieg Kainuu — marv
	+ Samieg Kemi — marv
	+ Samieg Inari: Inari (Finland)
	+ Samieg Akkala — peuzvarv
	+ Samieg Kildin: e Ledenez Kola (Rusia)
	+ Samieg Skolt: Finland) ha Rusia
	+ Samieg Ter — peuzvarv

E lec'hioù zo ez eo posupl kompren ar rannyezhoù komzet e takadoù stok-ha-stok, met seul belloc'h ez eer seul vrasoc'h e vez an diforc'h etre ar rannyezhoù betek ma ne zeuer ket a-benn d'o c'hompren. Diaes eo evit an dud a gomz rannyezhoù eus ur bloc'had kompren tud all hag a ra gant yezhoù eus ar bloc'had all.

## Statud ar yezh

Disheñvel eo statud ar yezh hervez ar vro ma vez komzet:

* Norvegia: Yezh ofisiel eo ar samieg en un nebeud kêrioù (Kautokeino, Karasjok, Kåfjord, Nesseby, Sør-Varanger ha Tana). Hervez Bonreizh Norvegia, Mellad 110a (miz Ebrel 1988) e rank ar Stad gwareziñ ha kas ar samieg war-raok.

* Finland: Yezh ofisiel eo ar samieg en un nebeud kêrioù (Enontekiö, Inari, Sodankylä ha Utsjoki) abaoe 2003.

Hervez al Lezenn diwar-benn ar samieg (1991) e c'heller implijout ar samieg evit mont e darempred gant melestradurezh ar gouarnamant.

* Sveden: Abaoe ar 1añ a viz Ebrel 2002 ez eo deuet ar samieg da vezañ unan eus ar pemp yezh vinorelaet anavezet ez-ofisiel gant ar Stad. Bez' e c'heller ober gant ar samieg pa'z eer e darempred gant servijoù publik un nebeud kêrioù (Arjeplog, Gällivare, Jokkmokk ha Kiruna).

## Doareoù-skrivañ

Krouet ez eus bet meur a zoare-skrivañ unvan pe get evit ar samieg hervez al lec'h ma vez komzet:

\* **Samieg an norzh**: skritur unvan krouet e 1948 hag adwelet evit ar wech diwezhañ e 1985.
\* **Samieg lule**: skritur unvan gant un nebeud lizherennoù ispisial, d.s. Ń (ng)
\* **Samieg ar su**: skrivet hervez reolennoù an norvegeg (æ, ø) pe ar svedeg (ä, ö) gant lizherennoù ispisial ouzhpenn.
\* **Samieg kildin**: skrivet gant al lizherenneg kirillek gant lizherennoù ispisial ouzhpenn.
## Liammoù diavaez

* Gwezenn-familh ar yezhoù samiek
* Geriadurioù
* Samisk språkråd Kevrenn ar Yezhoù Samiek
* Finland - Lezenn diwar-benn ar samieg e Finland
# Hamamatsu

Hamamatsu
**Hamamatsu** (浜松市 e japaneg) a zo unan eus kêrioù bras Japan, e rannvro Chūbu, e prefeti Shizuoka.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh

1558,06 km2 eo gorread ar gêr.

## Poblañs

War-dro 796 803 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Tud

 **日本と日本文化のポータル — Porched Japan ha sevenadur Japan** • Adkavit ar pennadoù a denn da Japan ha d'he sevenadur — 日本とその文化についてのページを見つける
# vz. 24 (karabinenn)

| Puška vz. 24 |
| --- |
|  Ur garabinenn **vz. 24**.
  |
| Kinnig |
| Bro |  Tchekoslovakia |
| Doare | Karabinenn |
| Mont en-dro | Tennata dre zorn, dre vorailh |
| Munisionoù | 7,92 × 57 mm Mauser 7 × 57 mm Mauser 7,65 × 53 mm Mauser |
| Produer | Zbrojovka Brno |
| Mare produiñ | 1924 - 1942 |
| Perzhioù teknikel |
| Mas (hep kartouchenn) | 4,2 kg |
| Hirder | 1.100 mm |
| Hirder ar c'hanol | 590 mm |
|

---

 |
| Endalc'h | Karger diabarzh pourveziet gant klipoù 5 kartouchenn |
| Lezenn |
| Rummad e Bro-C'hall | C |

Ar **vz. 24** (en ur mod ofisiel e tchekeg Puška vz. 24, "fuzuilh stumm 24") a voe karabinenn bennañ arme Tchekoslovakia en Eil Brezel-bed. Produet e voe adalek 1924 gant an embregerezh Zbrojovka Brno.

Awenet eo gant ar Mauser Karabiner 98AZ, ur stumm berraet eus ar fuzuilh Gewehr 98 implijet gant an Impalaeriezh alaman e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Heñvel a-walc'h eo he neuz ouzh ar Karabiner 98k implijet adalek 1935 gant ar Wehrmacht, met fust an arm tchekoslovak zo hiroc'h a-us d'e ganol, hag e loc'henn-gulasenn zo eeun. Kambret e oa e 7,92 × 57 mm Mauser, met stummoù e 7 × 57 mm Mauser hag e 7,65 × 53 mm Mauser a voe graet evit bezañ ezporzhiet.

Goude krouidigezh Gwarez-stad Bohemia-Moravia gant an Trede Reich e 1939, uzin Brno a voe rediet da broduiñ an arm evit an Alamaned. Ar skouerennoù implijet gant ar Wehrmacht d'ar mare-se a voe anvet *Gewehr 24t* en ur mod ofisiel.

## Daveennoù

  **Stag eo ar bajenn-mañ ouzh Porched an Armoù-tan**
# Rabaul

Sede pelec'h emañ Rabaul
Bombezerien stadunanat a-us da Rabaul e-pad an Eil Brezel Bed.
**Rabaul** a oa kêr-benn Enez Breizh-Nevez, brasañ enezenn Enezeg Bismarck, hogen distrujet e voe e 1994 gant ludu ur menez-tan.

Hiziv emañ ar gêr-benn un 20 km pelloc'h, e Kokopo.
# Inizi Caroline

* *Arabat droukveskañ gant Enez Caroline, e Republik Kiribati.*

---

**Inizi Caroline** (a zo *Caroline Islands* e saozneg, *Islas Carolinas* e spagnoleg, *Karolinen* en alamaneg) zo un enezeg e kornôg ar Meurvor Habask, e biz Ginea-Nevez. Evit ar politikerezh int rannet etre div stad : Stadoù Kevreet Mikronezia ha Palau, er c'hornôg pellañ. Gwechall e vezent anvet *Nuevas Filipinas* dre ma vezent lod eus Indez ar Sav-heol Spagnol, ha gouarnet adalek Manila en Inizi Filipinez.

## Istor

### Trevadenn spagnol

An inizi Carolinas a voe dizoloet d'an 22 a viz Eost 1526 gant ar voraerien spagnol Toribio Alonso de Salazar ha Diego de Saavedra, gwelet e voe gante Enez San Bartolomé pe Taongui. D'ar 1añ a viz Genver 1528 e taolas troad ar moraer Álvaro de Saavedra da gemer an Inizi Uluti en anv roue Spagn, ha gweladennet e voe an enezeg en 1542 (Islas Matelotes), 1543, 15450, hag en 1565 gant Miguel Lopez de Legazpi.

Anavezet e vezent evel *Islas de las Hermanas*, *Hombres Pintados* ha  *Los Jardines*, met kollet e voe ar c'heloù eus o dizoloadenn ken na deuas Francisco de Lezcano en 1686 da Yap ma o anvas *Las Carolinas*, en enor d'ar roue Carlos II, hag en enezeg e lakae ar Palaos hag ar re zo anavezet hiriv evel Inizi Gilbert hag inizi Marshall diwar-lerc'h anvioù ar voraerien saoz a deuas d'o gweladenniñ en 1788 (Gilbert) ha 1799 (Marshall).

Un trevadenniñ relijiel e voe adal an deroù, evel e pep lec'h. Un aotre roueel a voe embannet e 1707 da gas misionerien d'an inizi. Lazhet e voe an tad Cantova e-kerzh unan eus e droioù. Neuze, betek 1787, e paouezas Spagn da zaremprediñ hec'h inizi Carolinas. Pa voe adkroget, meur a vloaz goude, ne glaskjod ober nemet kenwerzh.
# United States Army Air Forces

United States Army Air Forces

major command of the United States Army| Rann eus | United States Army Air Corps  |
| Deiziad krouiñ | 1941  |
| Implij | brezel-aer  |
| Lealded | Stadoù-Unanet  |
| Anv ofisiel | Army Air Forces  |
| Anv berr | AAF  |
| Brezel | Eil Brezel-bed  |
| Skour lu | United States Army  |
| Oberennoù zo en dastumad | Museum Deelen  |
| Stad | Stadoù-Unanet  |
| Aozadur mamm | United States Department of War (1789 - 1947)  |
| Perc'henn war | Eastern Sierra Regional Airport  |
| Sez sokial | Main Navy and Munitions Buildings, Pentagon  |
| Bet erlec'hiet gant | United States Air Force  |
| Deiziad divodañ | 18 Gwengolo 1947  |

  Eus Wikidata
Ardamez-skoaz
Un nijerez Douglas A-20J eus ar *416th Bomb Group* skoet gant ar Flak a-us da **Beauvoir** (Bro-C'hall) d'an 12 a viz Mae 1944
**United States Army Air Forces** (USAAF, "Nerzhioù Aerlu ar Stadoù-Unanet") a oa aerlu SUA e-pad an Eil brezel-bed betek miz Gwengolo 1947.

## Pennadoù kar

* United States Air Force

## Rummad kar

Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed

## Liammoù diavaez

* The United States Army Air Forces in World War II
* Bomb Crossbow - bombezadegoù ouzh an diazlec'hioù fuc'helloù V1
# Radar

Ur radar.
Ur **radar** a zo un ardivink hag a ra gant gwagennoù radio evit ditektiñ ijinoù evel kirri-nij, listri, pe traoù naturel evel ar glav. Ijinet eo bet er bloaz 1904 met ar ger "radar" a zo bet savet e 1942. Ur gwreskanv eo evit "RAdio Detection And Ranging" (saozneg evit "ditektiñ hag istimañ pellder dre ar (gwagennoù) radio" a zo deuet da vezañ evel un anv-kadarn abaoe.