Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Incheon

Incheon

metropolitan city of South Korea| Deiziad krouiñ | 1883  |
| Anv ofisiel | 인천광역시, 인천직할시, 인천시  |
| Yezh ofisiel | koreaneg  |
| Stad | Korea ar Su  |
| E tiriad | Korea ar Su  |
| Gwerzhid-eur | UTC+09:00  |
| Daveennoù douaroniel | 37°27′50″N 126°38′55″E  |
| Post dalc'het gant penn ar gouarnamant | Mayor of Incheon  |
| Penn an aotrouniezh | Paul Yoo  |
| Korf melestradurel | Incheon Metropolitan Government  |
| Korf lezenniñ | Incheon Metropolitan Council  |
| Perc'henn war | Incheon Subway Line 1, Incheon Asiad Main Stadium, Songdo LNG Baseball Stadium  |
| A zo stok ouzh | Gyeonggi Province, Seoul  |
| Present in work | Memories of War  |
| Lec'hienn ofisiel |   |
| Blog ofisiel |    |
| Banniel (deskrivadur) | flag of Incheon  |
| OpenStreetMap zoom level | 9  |
| Rummad evit ar c'hartennoù | Category:Maps of Incheon  |

  Eus Wikidata
**Incheon** (koreaneg: 인천; Hanja: 仁川; distagadur: [intɕʰʌ̹n]; pe Inch'ŏn; "stêr habask"), a-raok **Jemulpo** pe **Chemulp'o** (제물포) betek ar bloavezh 1910. An anv ofisiel eo **Meurgêr Incheon** (인천광역시, 仁川廣域市) zo ur gêr lec'hiet e gwalarn Sukorea, war harzoù Seoul ha Gyeonggi er reter. Incheon, annezet abaoe an Neolitik, a oa poblet gant 4700 den pa oa deuet da vezañ ur porzh etrebroadel e 1883. Hiziv-an-deiz ez eus tro 3 milion a dud o vevañ e kêr, ar pezh a laka anezhi da vezañ an drede kêr eus Sukorea goude Seoul ha Busan.

## Liammoù diavaez

* (en), (es), (fr), (ko), (ja), (zh) Lec'hienn ofisiel meurgêr Seoul
# Beta (lizherenn)

Eil lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo **beta** βήτα (Β, β hag ivez ϐ e-kreiz ur ger hervez ar mod-skrivañ implijet e Frañs) hag a dalvez 2 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.

Distaget e veze LFE [b] e gresianeg klasel ha [v] e gresianeg a-vremañ. E gresianeg a-vremañ e vez skrivet μπ evit ober diouzh ar son [b].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek *bet* .
War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin B ([b]) ha kirillek B ([v]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.

## Gwelet ivez

* Lizherenneg ar gresianeg
* Treuzlizherennadur gresianek

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Yezhoù slavek

Takad ar yezhoù slavek en Europa
Ur skourr eus ar yezhoù indez-europek eo ar **yezhoù slavek**, komzet e Kreiz ha Reter Europa hag e Siberia.

Isrannet e vez ar yezhoù-mañ evel-henn:

* Yezhoù slavek ar reter:
	+ Ruseg
	+ Ukraineg
	+ Belaruseg
	+ Karpato-Rusineg
	+ Yougoslavo-Rusineg
	+ Poleseg ar c'hornôg
* Yezhoù slavek ar c'hornôg:
	+ Poloneg
	+ Tcheko-Slovakeg
		- Tchekeg
		- Slovakeg
		- Knaneg *(yezh varv)*
	+ Kachoubeg
	+ Sorabeg
	+ Polabeg *(yezh varv)*
	+ Slovintseg *(yezh varv)*
* Yezhoù slavek ar su:
	+ Serbeg
	+ Bosnieg
	+ Kroateg
		- Kroateg Molise
		- Kroateg Burgenland
	+ Montenegreg
	+ Makedoneg
	+ Bulgareg
	+ Sloveneg
		- Sloveneg Karintia
		- Sloveneg Prekmurje
		- Sloveneg Resia
* Henslaveg pe *Slaveg an Iliz (yezh varv)*

## Gwelet ivez

* Yezhoù indez-europek
# Tchekeg

| Tchekeg |
| --- |
| Komzet e: | Republik Tchek, Slovakia, Aostria ha broioù all zo |  |
| Niver a yezherien: | 12 milion |
| Renkadur: | 73 |
| Familh yezh: |
Indez-europat
 Slaveg
  Slaveg ar c’hornôg
   Tcheko-Slovakeg
    **Tchekeg** |
| Statud ofisiel |
| Yezh ofisiel : | Republik Tchek, Unaniezh Europa |
| Akademiezh: | Akademie věd, Ústav pro jazyk český |
| Kod |
| ISO 639-1: | cs |
| ISO 639-2(B): | cze |
| ISO 639-2(T): | ces |
| ISO 639-3: | ces |
| SIL: | czc |

Ar tchekeg (tchekeg: *čeština*) zo ur yezh indezeuropek eus skourr yezhoù slavek ar c'hornôg. Komzet e vez gant tost da 12 milion a dud er Republik Tchek (e-lec'h ma 'z eo ar yezh stad), e Slovakia, en Aostria (e-lec'h ma 'z eo anavezet gant ar stad) ha gant Tcheked divroet er bed a-bezh. Abaoe 2004 ez eo an tchekeg unan eus yezhoù ofisiel Unaniezh Europa. Kar eo d'ar slovakeg betek ma n'eo ket diaes da slovakegerien ha tchekegerien en em gompren.

An tchekeg en deus levezonet rannyezhoù alamanek zo, dreist-holl ar vienneg, war dachennoù ar c'heriaoueg hag ar gevreadurezh.

## Rannyezhoù

Teir rannyezh a zo : hini Bohemia, hini Moravia hag al lac'heg (*lašský jazyk*) komzet e rannvro Těšín.

## Fonologiezh ha lizherenneg

Grafemennoù ha fonemennoù an tchekeg :| A a | Á á | B b | C c | Č č | D d | Ď ď | E e | É é | Ě ě | F f |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| /a/ | /a:/ | /b/ | /ts/ | /tʃ/ | /d/ | /ɟ/ | /ɛ/ | /ɛ:/ | [e, je] | /f/ |
| G g | H h | Ch ch | I i | Í í | J j | K k | L l | M m | N n | Ň ň |
| /g/ | /ɦ/ | /x/ | /i/ | /i:/ | /j/ | /k/ | /l/ | /m/ | /n/ | /ɲ/ |
| O o | Ó ó | P p | Q q | R r | Ř ř | S s | Š š | T t | Ť ť |   |
| /o/ | /o:/ | /p/ | [kv] | /r/ | /ɼ/ [ɼ, r'] | /s/ | /ʃ/ | /t/ | /c/ |   |
| U u | Ú ú | Ů ů | V v | W w | X x | Y y | Ý ý | Z z | Ž ž |   |
| /u/ | /u:/ | /u:/ | /v/ | /v/ | [ks] | /i/ | /i:/ | /z/ | /ʒ/ |   |

Brudet eo an tchekeg evit e c'herioù hep vogalenn ebet evel *blb* ("genaoueg") ha *krk* ("gouzoug"). Ret eo anzav e c'hell ar c'hensonennoù /l/ ha /r/ bezañ implijet evel vogalennoù, ha neuze n'eo ket ar gerioù-mañ hep vogalennoù pa vo lavaret mat.

Ur frazenn vrudet a zo : *Strč prst skrz krk!* ("Laka da viz ez korzailhenn!").

War ar silabenn gentañ emañ an taol-mouezh e tchekeg, ha hed ar vogalennoù a zo distag dioutañ, evel en anv *Jiří* ['jiɼi:] ("Jord").

## Liammoù diavaez

* Dictionnaire Freelang Geriadur tch.-gall./gall.-tch.
# Vogalenn damzigor greiz plaen

**Vogalennoù**Gwelit ivez: LFE, Kensonennoù

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | **A-raok** | **Tost a-raok** | **Kreiz** | **Tost a-dreñv** | **A-dreñv** |
| **Serr** |

|  |
| --- |
| i • y
ɨ • ʉ
ɯ • u
ɪ • ʏ
• ʊ
e • ø
ɘ • ɵ
ɤ • o
ə
ɛ • œ
ɜ • ɞ
ʌ • ɔ
æ •

ɐ
a • ɶ
ɑ • ɒ |

 |
| **Peuzserr** |
| **Damserr** |
| **Etre** |
| **Damzigor** |
| **Peuzdigor** |
| **Digor** |

*Ront eo ar vogalennoù a-zehoù e pep par*

|  |  |
| --- | --- |
| LFE – niverenn | 326 |
| LFE – unicode | ɜ |
| LFE – skeudenn |  |
| X-SAMPA | `3` |
| Selaou |

Ur vogalenn a drede renk eo ar **vogalenn damzigor greiz plaen**, treuzskrivet [ɜ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 326.

Klotaat a ra gant ar vogalenn damzigor greiz ront [ɞ].

## Skouerioù

| Yezh | Ger | LFE | Ster |
| --- | --- | --- | --- |
| Saozneg unvan (RU) | *f**u**r* | [fɜ̝ː] | 'feur' |
| Paicĩ |  | [mbʷɜ̄] | 'peurrest' |  |

## Gwelit ivez:

* Vogalenn
* Vogalenn a drede renk
* Vogalenn greiz
* Vogalenn etre
* Vogalenn blaen
# Distagadur al latin

Anavezet mat eo distagadur al latin klasel abalamour da destenioù an oberourien.

* *æ* (divvogalenn) : da gentañ *ae* troet da ɛ (adalek an Eil kantved war-lerc’h JK
* *au* (divvogalenn) : au̯] ;
* *c* : k (kalet atav) ; er skridoù koshañ, hag en anvioù Caius ha Cnaeus, e veze skrivet *c* a veze distaget *g* ;
* *ch* : [kʰ
] (c’hwezhadennet, evel e henc'hresianeg) ;
* *g* : [g
] (kalet atav) ;
* *h* : da gentañ [h
] (evel en saozneg hag en alamaneg) ha goude mut ;
* *i* : a gont evel vogalenn [i
] pe kensonenn [j
] ([jj] entre div vogalenn ) ; el levrioù skol, pa dalvez *i*kement ha [j
], e vez skivet *j*, ul lizherenn ne oa ket anavezet gant ar Romaned : *I* a skrivent atav ;
* *m* : [m
] ; a oa mut e dibenn ur ger (gant friadur ar vogalenn a oa dirak) ;
* *œ* (divvogalenn) : [oe̯] ha goude [eː
] (adalek an Eil kanved;
* *ph*: [pʰ
] (c’hwezhadennet, evel e henc'hresianeg ) ;
* *qu* : [kʷ
] ;
* *r* : [r
] (ruilhet) ;
* *s* : a veze [s
] atav; ne oa ket eus ar son [z
] e latin ; war e lerc’h e oa troet da [r
];
* *th*: [tʰ
] (c’hwezhadennet, diwar ar henc'hresianeg) ;
* *u* : a dalveze evit ar vogalenn [u
] hag ar gensonenn [w
] ; ar c’hemm etre *u* ha *v* na gaver nemet el levrioù skol. Gant ar Romaned ne veze nemet *V* e pep lec’h ;
* *y* : [y
] (diwar ar henc'hresianeg) ;
* *z* : [zz] (hir ; diwar ar henc'hresianeg).

Pep vogalenn (*a*, *e*, *i*, *o*, *u*, *y*) a c’halle bezañ pe hir pe berr.
# と (lizherenn)

| Hiragana |
| --- |
|  |  | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w |  |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ |  |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み |  | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る |  | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ |  ぺ | め |  | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |

| Katakana |
| --- |
|  |  | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ |  |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ |  | リ | (ヰ) |  |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル |  | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ |  | レ | (ヱ) |  |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ |  |

Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg *hiragana* implijet evit skrivañ ar japaneg eo **と**, romanikaet *to*.

Kevatal eo d'al lizherenn **ト** hervez ar silabenneg japanek all anvet *katakana*.

Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 止.

## Gwelet ivez

* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# し (lizherenn)

| Hiragana |
| --- |
|  |  | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w |  |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ |  |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み |  | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る |  | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ |  ぺ | め |  | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |

| Katakana |
| --- |
|  |  | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ |  |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ |  | リ | (ヰ) |  |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル |  | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ |  | レ | (ヱ) |  |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ |  |

Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg *hiragana* implijet evit skrivañ ar japaneg eo **し**, romanikaet *shi*.

Kevatal eo d'al lizherenn **シ** hervez ar silabenneg japanek all anvet *katakana*.

Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 之.

## Gwelet ivez

* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# す (lizherenn)

| Hiragana |
| --- |
|  |  | k | g | s | z | t | d | n | h | b | p | m | y | r | w |  |
| a | あ | か | が | さ | ぎ | た | だ | な | は | ば | ぱ | ま | や | ら | わ |  |
| i | い | き | ぎ | し | じ | ち | ざ | に | ひ | び | ぴ | み |  | り | (ゐ) |
| u | う | く | ぐ | す | ず | つ | づ | ぬ | ふ | ぶ | ぷ | む | ゆ | る |  | ん |
| e | え | け | げ | せ | ぜ | て | で | ね | へ | べ |  ぺ | め |  | れ | (ゑ) |
| o | お | こ | ご | そ | ぞ | と | ど | の | ほ | ぼ | ぽ | も | よ | ろ | を |

| Katakana |
| --- |
|  |  | k | s | t | n | h | m | y | r | w |
| a | ア | カ | サ | タ | ナ | ハ | マ | ヤ | ラ | ワ |  |
| i | イ | キ | シ | チ | ニ | ヒ | ミ |  | リ | (ヰ) |  |
| u | ウ | ク | ス | ツ | ヌ | フ | ム | ユ | ル |  | ン |
| e | エ | ケ | セ | テ | ネ | ヘ | メ |  | レ | (ヱ) |  |
| o | オ | コ | ソ | ト | ノ | ホ | モ | ヨ | ロ | ヲ |  |

Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg *hiragana* implijet evit skrivañ ar japaneg eo **す**, romanikaet *su*.

Kevatal eo d'al lizherenn **ス** hervez ar silabenneg japanek all anvet *katakana*.

Diorroet e oa bet stumm al lizherenn hiragana diwar ar sinalun 寸 skrivet gant an dorn keit ha ma oa bet diorroet al lizherenn katakana diwar ar sinalun 須.

## Gwelet ivez

* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Hirder kensonennel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **hirder kensonennel** (saoz.: *consonant length*) war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ar fed ma c'hell ur gensonenn bezañ distaget berr pe hir, da skouer e saozneg *oran**ge j**uice* [ˈɒɾɪn**ʤː**uːs] « chug orañjez » ha katalaneg *Ga**l·l**a* « Galianez » kv. *ga**l**a* « gouel, lid ».

An darn vrasañ eus yezhoù ar bed, en o zouez ar brezhoneg, ne ra diforc'h fonologel ebet etre vogalennoù hir ha kensonennoù, da lâret eo daoust ha ma c'hell bezañ hiraet ur gensonenn dindan levezon elfennoù fonetikel all ne dalvez ket an diforc'h etre kensonennoù berr ha kensonennoù hir da diforc'hañ etre gerioù peuzheñvel a-hendall. Gant yezhoù all, avat, e talvez an hirder kensonennel da berzh fonemek evit lakaat ar c'hemm etre gerioù disheñvel o ster, evel da skouer en italianeg, japaneg, arabeg, finneg ha gandaeg.

Dre vras e vez diforc'het daou derez nemetken, da lârete eo kensonennoù berr enebiet ouzh kensonennoù hir. E yezhoù all avat, evel an estoneg, e vez graet an diforc'h etre tri derez hirder (berr/plaen, hir/damhir hag hir-tre/hiroc'h) daoust ha ma ranker anzav e teu an trede derez diwar ar fed meo bet kollet merkoù yezhoniel a-hed an amzer, da skouer: hir/damhir *linna* (< \**linnan*) « eus ar gêr » kv. hir-tre *linna* (< \**linnahan*) « d'ar gêr ».

Alies a-walc'h e vez liammet en un doare alofonennek hirder ar c'hensonennoù ouzh hirder ar vogalennoù evel da skouer e svedeg pe en italianeg ma rank ur gensonenn bezañ distaget hir da heul ur vogalenn verr hag ur gensonenn a rank bezañ distaget berr goude ur vogalenn hir evit ma vefe kempouez ar pouez silabennek atav, da skouer en italianeg: *penne* [ˈpen.ne] « pluñv, un doare toazennoù » kv. *pene* [ˈpɛːne] « kalc'h ».

E yezhoù all avat, ar finneg hag ar japaneg en o zouez, n'eus liamm ebet etre hirder ar vogalennoù hag hirder ar c'hensonennoù, da skouer e finnek m'eo fonemek koulz hirder ar vogalennoù hag hini ar c'hensonennoù:

*taka* « kein »
*takka* « oaled »
*taakka* « samm »
Peurliesañ e tenn an hirder kensonennel d'ur rummad kensonennoù resis ha ral a wezh e c'hoarvez e penn-kentañ ur ger, daoust ha ma kaver kensonennoù berr enebiet ouzh kensonennoù hir e deroù ar gerioù e tchoukeg, un nebud yezhoù romanek, da skouer ar sikilieg hag an napolezeg hag e meur a yezh alemanek uhel hag ivez e meur a yezh komzet en Afrika evel ar tswaneg hag ar gandaeg ha talvez ar hirder kensonennl da verkañ arc'hwelioù yezhadurel.

## Gwelit ivez:

* Hirder (yezhoniezh)
* Hirder vogalennek
* Doubladur
* Kensonenn

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Hunan

| Hunan |
| --- |
|  |
| **Statud** | proviñs |
| **Bro** | Republik Pobl Sina |
| **Kêr-benn** | Changsha |
| **Gorread** | 211 800 km² |
| **Poblañs** | 65 683 722  (2010) |
| **Stankter** | 310 ann./km² |

**Hunan** (e sinaeg : 湖南, *E su d'al lenn*) zo ur proviñs eus Republik Pobl Sina, e kreiz ar vro.

Wulingyuan
# Candela

candela

Unanennoù diazez ar sistem etrebroadel, UCUM base unit, unit of luminous intensity| Anvet diwar | kantol  |
| Erlec'hiañ a ra | candlepower  |
| Unit symbol | cd, кд, kd, cd  |
| Kementad fizikel muzuliet | luminous intensity, conventional retinal illuminance, natural pupil luminance, luminous flux  |
| Arouezenn Unicode | ㏅  |

  Eus WikidataAr **c'handela** (simbol: **cd**) eo unanenn SI ar c'hreñvder gouloù (galloudezh *merzhet* embannet gant un andon gouloù en un durc'hadur bennak).

## Termenadur

Abaoe 16vet Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù e 1979 eo termenet ar c'handela evel-henn :

>
> Ar c'handela eo kreñvder gouloù, en un durc'hadur bennak, an andonioù a embann ur skinadur monokromatek, 540 × 1012 hertz e frekañs, hag 1/683 watt dre steradian e greñvder skinus.
>
>
>

## Orin

Diazezet eo ar c'handela war an unanenn gozh, ar *c'houlaouenn-goar* (galloudezh ar c'houlaouenn-goar ), a oa kreñvder gouloù ur "c'houlaouenn-goar stantart" (1,018 candela) anavezet he c'hompozadur. *Candela* eo an anv latin a sinifi *goulaouenn-goar*.

## Displegadurioù

Ar frekañs dibabet a zo er spektr gwelus tost ouzh ar gwer, ha klotañ a ra gant un hirder gwagenn a war-dro 555 nanometr. Santidikoc'h eo lagad mab-den d'ar frekañs-se. D'ar frekañsoù all eo ret kaout muioc'h a greñvder skinus a-benn pourchas ar memes kreñvder gouloù, hervez respont frekañsel lagad mab-den. (Gwelet fonksion goulaouüster).

Ar goulaouennoù-koar ordinal a embann war-dro 1 cd. An ampoulennoù 100 W a embann war-dro 120 cd.

Daoust ma vez diazezet bremañ termenadur ar c'handela war ar watt a zo anezhañ un unanenn c'halloudezh deveret, e chom ar c'handela un unanenn ziazez eus ar sistem etrebroadel (e saozneg).

A-raok e veze termenet ar c'handela e-giz ar skinadur korf du embannet gant 1/60 eus 1 cm2 platin d'e boent teuzidigezh. Dibabet eo bet an talvoud arbitrel (1/683) e doare ma klotfe rik an termenadur nevez gant an termenadur kozh.

## Liammoù diavaez

* Candela: The SI Unit of Luminous Intensity *Candela : unanenn SI ar c'hreñvder gouloù* (e saozneg)
# Shanghai

Shanghai
**Shanghai** (sinaeg 上海, pinyin *shàng hǎi*, "(war) an arvor", distagadur selaou) zo ur gêr e reter Sina. Kêr vrasañ Sina eo, ha unan eus kêrioù brasañ ar bed. Da 27 058 479 a dud e sav an niver a dud eno e 2020, ha tro-dro 80 milion ma gonter ar boblañs tolpet. Brasañ porzh ar bed eo ivez.

## Douaroniezh

War ribl ar stêr Huangpu emañ, nepell eus genoù ar stêr Yangtze. Rannet eo e div lodenn : Puxi ha Pudong hag a dalv a-getep e kôrnog hag e reter ar Pu. Un hin istrovanel gleb he deus. Tomm kenañ ha gleb e vez an hañvoù, ha klouar e vez ar goañvoù, a-wechoù yen.

## Gevelliñ

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Japan : Yokohama - *abaoe 1973*
 Osaka (Japan) abaoe 1974
 Milano (Italia) abaoe 1979
 Rotterdam (Izelvroioù) abaoe 1979
 San Francisco (SUA) abaoe 1979
 Japan : Prefeti Osaka - *1980*
 Kroatia : Zagreb *1980*
 Korea an Norzh : Hamhung - *1982*
 Filipinez : Manila - *1983*
 Belgia : Antwerpen - *1984*
 Pakistan : Karachi - *1984*
 Stadoù-Unanet : Chicago - *1985*
 Kanada : Montreal - *1985*
 Gres : Piraeus - *1985*
 Polonia : Gdansk - *1985*
 Japan : Prefeti Nagasaki - *1986* |  Afghanistan : Herat - *2008*
 Alamagn : Hamburg - *1986*
 Maroko : Casablanca - *1986*
 Sveden : Gothenburg - *1986*
 Frañs : Marseille - *1987*
 Brazil : São Paulo - *1988*
 Rusia : Sankt-Peterbourg - *1988*
 Turkia : Istanbul, Turkia - *1989*
 Viêt Nam : Kêr Ho-Chi-Minh - *1990*
 Egipt : Aleksandria - *1992*
 Republik Korea : Busan - *1993*
 Vanuatu : Port Vila - *1994*
 Zeland-Nevez : Dunedin - *1994*
 Israel : Haifa *1994*
 Ouzbekistan : Tachkent - *1994*
 Portugal Porto - *1995* |  Yemen : Aden - *1995*
 Namibia : Windhoek - *1995*
 Rouantelezh-Unanet : Londrez - *1996*
 Kuba : Santiago de Cuba - *1996*
 Arc'hantina : Rosario] - *1997*
 Finland : Espoo - *1998*
 Mec'hiko : Stad Jalisco, - *1998*
 Rouantelezh-Unanet : Liverpool - *1999*
 Mozambik : Maputo - *1999*
 Emirelezhioù Arab Unanet : Dubai - *2000*
 Thailand : Chiang Mai - *2000*
 Suafrika : KwaZulu Natal - *2001*
 Ecuador : Guayaquil - *2001*
 Chile : Valparaiso - *2001*
 Spagn : Barselona - *2001*
 Norvegia : Oslo - *2001* |  Roumania : Constanța - *2002*
 Aljeria : Aljer - *2003*
 Sri Lanka : Colombo - *2003*
 Danmark : Kontelezh Aarhus - *2003*
 Slovakia : Rannvro Bratislava - *2003*
 Zeland-Nevez : Hauraki District - *2003*
 Aostria : Salzbourg - *2004*
 Republik Kiprenez : Lefkosia - *2004*
 Iwerzhon : Cork - *2005*
 Stadoù-Unanet : Winston-Salem - *2006*
 Suis : Basel - *2007*
 Rusia : Nijnevartovsk - *2007*
 Sveden : Borås - *2007*
 Bosnia-ha-Herzegovina : Sarajevo - *2008*
 Brazil : Manaus *2009* |

## Liammoù diavaez

* (zh) Lec'hienn ar gouarnamant

## Notennoù ha daveoù
# Tu (pobl)

| Tu |
| --- |
| Anvioù arall: Mongour, Monguor, Tsagaan mongghol |
|  |
| Poblañs | 240,000 (istim.) |
| Rannvroioù gant poblañsoù pouezus | Sina: Qinghai, Gansu |
| Yezh | Monguor, Wutunhua |
| Relijion | Boudaegezh |
| Pobloù tost | Mongoled |

An **Dued** (Mandarineg 土) a zo unan eus ar 56 minorelezh anavezet gant Republik Pobl Sina. E proviñs Qinghai emañ an darn vrasañ anezho, zoken ma c’heller kavout un nebeud anezho e proviñs Gansu.

Ober a reont “Mongourien” anezho o-unan, pe “Mongoled Dsagaan”, ar pezh a dalvez *"Mongoled wenn"*. Tost-tre ez int ouzh ar Vongoled dre o orin hag o sevenadur. Evel ur vinorelezh diforc'h e renk ar gouarnamant sinaat anezho avat, rak gant Tibetaned ha Turked o deus en em vesket.

## Yezh

Div yezh a gomz an Dued: ar mongguleg hag ar mangghuer. Yezhoù mongolek ez int hag ur skritur pinyin ispisial a zo bet krouet evito o-daou.

## Munudoù

Un Tu eo an Dalai Lama a-vremañ, Tenzin Gyatso, dre e c’hanidigezh.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **中文世界門戶 Porched ar bed sinaat** — 找到關於中國的頁面 Adkavit ar pennadoù a denn d'ar bed sinaat. |
# Yougoureg ar c'hornôg

| Yougoureg ar c'hornôg (*Yoğïr Lar*)

---

 |
| --- |
| Perzhioù |
| Komzet e : | Sina |
| Rannved : | Sunan Yugur (Gansu) |
| Komzet gant : | 4600 |
| Renkadur : | goude 100 |
| Familh-yezh : | Yezhoù altaek
 Yezhoù turkek    Yezhoù turkek ar reter
    **Yougoureg** |
| Statud ofisiel |
| Yezh ofisiel e : |  |
| Akademiezh : |  |
|  |
| Kodoù ar yezh |
| ISO 639-1 |  |
| ISO 639-2 |  |
| ISO 639-3 |  |
| Kod SIL |  |
| Sellit ivez ouzh ar pennad Yezh. |

Ur yezh altaek eus is-skourr yezhoù turkek ar reter eo **yougoureg ar c'hornôg** (*yoğïr lar* , *sarygh uygur*, *sarig*, *sari yogur*, *ya lu*, *uigoureg melen* pe *yuku*) komzet gant tro-dro da 2.600 a dud (diwar 6.000 den en holl) e Sunan Yugur e gwalarn Proviñs Gansu e Sina.

O vont war digresk emañ an niver a dud a ra gant ar yezh-mañ.

Implijet e vez ar sinaeg evel yezh dre skrid.

## Gwelet ivez:

* Yezhoù turkek

## Levrlennadur

* Chén Zōngzhèn & Léi Xuǎnchūn. 1985. Xībù Yùgùyǔ Jiānzhì [Concise grammar of Western Yugur]. Peking. (e sinaeg)
* Léi Xuǎnchūn (proofread by Chén Zōngzhèn). 1992. Xībù Yùgù Hàn Cídiǎn [Western Yugur - Chinese Dictionary]. Chéngdu. (e sinaeg)
* Malov, S. E. 1957. Jazyk zheltykh ujgurov. Slovar' i grammatika. Alma Ata. (e ruseg)
* Malov, S. E. 1967. Jazyk zheltykh ujgurov. Teksty i perevody. Moscow. (e ruseg)
* Tenishev, È. R. 1976. Stroj saryg-jugurskogo jazyka. Moscow. (e ruseg)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Kenger

**Ur c'henger** a zo anezhañ ur morfem a vez staget ouzh ur morfem diazez evit krouiñ ur ger. Hervez al lec'h m'en em gavont e-keñver ar morfem diazez e c'heller isrannañ ar c'hengerioù evel-mañ:

* Ur rakger (saoz. *prefix*): staget ouzh penn ur morfem diazez, d.s. *ober* > *adober*
* Ul lostger (saoz. *suffix*): staget ouzh dibenn ur morfem diazez, d.s. *ober* > *oberiant*
* Un enger (saoz. *infix*): ouzhpennet etre daou vorfem all, d.s. e saozneg *abso-bloody-lutely*
* Un troger (saoz. *circumfix*): staget ouzh pep penn d'ur morfem diazez, d.s. *ne ...ket*
* Ur dreistger (saoz. *suprafix*): ouzhpennet da berzhioù dreistskizhel (saoz. *suprasegmental*) ur morfem diazez, d.s. e saozneg *récord* (anv-kadarn) ha *recórd* (verb)

An holl gengerioù a zo ivez morfemoù stag atav dre o natur, da lâret eo ne c'hellont ket bezañ implijet evel gerioù war o fenn o-unan.

Ar morfem diazez, avat, a c'hell bezañ ur morfem distag (da lâret eo, ur ger) pe ur morfem stag pe ur wrizienn, da skouer :

*ober* > *oberiant*: lostger (*-iant*) staget ouzh ur morfem distag (*ober*)
*oberiant* > *oberiantiz*: lostger (-*iz*) staget ouzh ur morfem stag (-*iant*)
*gra* > *(g)raent*: lostger (-*ent*) staget ouzh ur morfem stag (*gra*)
Pouezus-tre eo ar c'hengerioù a bep seurt evit ar yezhoù daspegel.