Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Antologiezh

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ezhomm zo da vrezhonekaat ar pennad-mañ : treiñ an traoù manet en ur yezh all, pe lakaat en doare-skrivañ peurunvan ha netra ken, pe ober gant gerioù brezhonekoc'h ivez ouzhpenn.** |

Un **antologiezh** zo un teskad oberennoù dre skrid gant doareoù a bep seurt pe undoare dastumet dre un dibab dibar. Moulet e vez dindan ul levr pe vuioc'h peurvuiañ. Un ger all : *bleuñskrid*, rouesoc'h.

## Gerdarzh

Diwar ar gresianeg *anthos* (bleuñ) + *logos* (eztaoliñ) e teu ar ger.

## Termenadur

Pa vez dibabet aketus-kenañ an testennoù evit kinnig ar pezh a vez gwelet evel ar re wellañ gant an den pe skridaozerien e saver un antologizh ha n'eo dastum skridoù ha lakkaat da vezañ kinniget en ur teskad. Kavout a reer a-wezhioù *bleunlevr*, met nebeut implijet eo.

Evit komzoù dibabet sant Frañsez a Asiz eo bet implijet *bleunioù* el levr embannet gant Kapusined Rosko, *Fioretti pe Bleuniou sant Fransez a Asiz*, Rosko : Ar Vuhez kristen, 1945, met troidigezh ar ger italianek ! ! *fioretti* (bleunigoù) eo nemetken.
# Manati

manati

doare savadur| Anv er yezh orin | monasterium  |
| Studiet gant | monasteriology  |
| Category for the view of the item | Category:Views of monasteries  |

  Eus Wikidata
Ur **manati** (ger savet diwar ar gerioù "manac'h" ha "ti") a zo ur savadur e-lec'h ma vez bodet menec'h.

Implijet eo bet ar gerioù *minic'hi* ha *mouster* (diwar ar galleg) e brezhoneg ivez. Kavet e vezont e lec'hanvadurezh Breizh.
# Anv-kadarn

Un **anv-kadarn** a zo anezhañ ur ger a vez implijet evit ober dave d'un den, d'ul lec'h, d'un degouezh, d'un dra pe perzh un dra.
E-lec'h un anv-kadarn e c'heller implijout ur *raganv* (d.s. *eñ*, *piv*).

Hervez struktur ar yezh, e c'hell chench stumm orin un anv-kadarn hervez perzhioù yezhadurel resis, da skouer:

* An niver, d.s. *paotr* (unander) > *paotred* (liester) ; *gwez* (strollder) > *gwezenn* (unander) > *gwezennoù* (liester)
* Ar reizh, d.s. *kemener* (gourel) > *kemenerez* (benel)
* An troad, pe **an dro-c'her**, d.s. *gizon* (absolutivel) > *gizonak* (ergativel) en euskareg

Ur rummenn yezhadurel eo an anvioù-kadarn hag a c'hell bezañ isrannet e meur a zoare, da skouer:

* *Anvioù niveradus* o tennañ da draoù fetis (d.s. *kador*, *aval*, *Añjela*) hag *anvioù hollek* o tennañ da vennozhioù, trivliadennoù h.a. (d.s. *karantez*, *frankiz*). Ne vez ket aezet atav ober an diforc'h etre an daou zoare anvioù-mañ.

* *Anvioù divoutin* (d.s. *Yann-Vari*) hag *anvioù boutin* (d.s. *paotr*).

* *Anvioù-stroll* (d.s. *tropellad*, *blokad*).

An anvioù eo a dalvez da renerien ha da renadennoù en ur frazenn, met en o lec'h e c'haller lakaat raganvioù .

## Gwelet ivez:

* Anv divoutin
* Kevreadurezh
* Niver (yezhoniezh)
# Ger leun

E yezhoniezh e vez implijet an termen **ger leun** (saozneg: *content word* pe *lexical word*) evit komz eus gerioù gante ur ster dreze o-unan.

Gerioù gante ur perzh yezhadurel kentoc'h evit ur ster resis a reer oute gerioù goullo (saoz. *function words*), da skouer Araogennoù, Raganvioù, Stagelloù, gerioù-mell ha rannoùigoù.

Ur rummad gerioù digor eo hini ar gerioù leun, da lâret eo e c'hell bezañ krouet pe amprestet diwar yezhoù all nevezc'herioù a bep seurt a-hed an amzer, keit ha m'eo kloz rummad ar gerioù goullo, da lâret eo ne vez ket krouet gerioù goullo nevez.

A-wezhioù e vez renket an estlammadelloù e-touez ar gerioù goullo daoust ma'z eus ur rummad digor anezhe.

Ouzhpenn an diforc'hioù e-keñver ar ster hag o mont en-dro e framm yezhadurel ur yezh e c'hell ar gerioù goullo ivez en em zerc'hel en un doare disheñvel diouzh ar gerioù leun e-keñver o ferzhioù fonologel, da skouer e saozneg n'eus nemet ar gerioù goullo a c'hell kregiñ gant ar son kensonennel [ð].

Setu ur roll eus ar rummadoù yezhadurel pennañ renket dre voas evel gerioù leun:

* Anvioù-kadarn
* Verboù
* Anvioù-gwan
* Adverboù

## Gwelit ivez

* Rummad gerioù digor
* Rummad gerioù kloz
* Ger goullo
# Kelf (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kelf** pe **pennrann** (saoz: *stem*) evit komz eus un elfenn morfologel diazez a dalvez evit an deveradurezh yezhadurel.

Ur c'helf a c'hell bezañ kevatal d'ur wrizienn met n'eo ket dre ret dre ma c'hell ur c'helf bezañ liesvorfemek keit ha ma rank ur wrizienn bezañ unmorfemek, da skouer:

Gwrizienn unmorfemek: Gwrizienn rik
*ad**wel**omp*
Gwrizienn liesvorfemek: Kelf
adwel**omp*
Er yezhoù dezrannel evel ar sinaeg e klot peurliesañ ar c'helf hag al *lemma*, da lâret eo stumm boas ur ger, da skouer dindan ar stumm a gaver da bennger en ur geriadur.

E yezhoù all avat ne vez ket kavet nemeur kelfoù implijet dreze o-unan evel gerioù boas (*lemmaoù*) pe gwezh ebet. morfemoù distag int, da skouer e spagnoleg

Kelf diemren: *tom-*
Keal semantikel: "kemer"
da skouer: tom**o* « kemeran »
## Gwelit ivez:

* Kenger
* Enger
* Morfologiezh
* Gwrizienn (yezhoniezh)
* Lemma (yezhoniezh)
# Rannig (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **rannig**  (saoz: *particle*) evit komz en un doare ledan-tre eus gerioù goullo ha n'hall bet bezañ na deveret nag implijet kengerioù gante hag a dalvez evit merkañ perzhioù yezhadurel evel ar jener, ar gour pe amzer ar verboù.

Da skouer, gerioù-mell, rannoùigoù-verb estlamadelloù, rannoùigoù araogennek ha rannoùigoù rakverbel ha stagelloù.

En un doare strizh-tre n'hall ket kemmañ ur furm ur rannig e mod ebet, keñveriit da skouer:

Rannoùigoù gwirion
Brezhoneg
"*-mañ*"
(rannig diskouezañ: digemm atav)
Saozneg
"*the*"
(ger-mell strizh: digemm atav)
Damrannoùigoù
Brezhoneg
"*an*"
(ger-mell strizh: kemmañ a ra hervez lizherenn gentañ ar ger a deu war-lerc'h, "*al*", "*ur*")
Saozneg
"*these*"
(rannig diskouezañ: kemmañ a ra hervez an niver, liester "*those*")
Peurliesañ avat e vez komprenet an tremen "rannig" en un doare kalz ledanoc'h ha dre vras e vez renket merkoù yezhadurel ar sinaeg hag ar japaneg evel rannigoùigoù, da skouer merk an tema.

Kemmañ a ra implij resis an tremen-mañ a yezh da yezh betek ma c'hell kenglotaat zoken gant kealoù yezhoniel all evel ar "vorfemenn", "merkoù yezhoniel" pe c'hoazh "ragverboù".

## Gwelit ivez:

* Rannig-verb
# Trouzadell

trouzadell

stylistic device| Iskevrennad eus | ideophone  |
| Simulates | sound  |
| Roll elfennoù | list of onomatopoeias  |

  Eus Wikidata
Un **drouzadell** a zo ur ger hag a zo heñvel ouzh un trouz.

An holl estlamadelloù n'int ket trouzadelloù ; da skouer, « Opala ! » n'eo ket par d'un trouz bennak.

## B

* badadao : kouezhet
* bimbaon, bimbalaoñ : trouz ar c'hleier
* bramm : gwent

## CH

* chuchumuchu

## C'H

* c'hwezh : trouz an avel pe un ec'hanaladenn

## D

* dao dao : Tok an nor (toc-toc)

## H

* huchal

## K

* kokelikelo : kan ar c'hilhog

## M

* menem, menem : mat ar boued!

## O

## P

* pasaat : trouz ar paz

## S

* tchaa : trouz ur streviadenn
* scat : *cf*. Cab Calloway, Ella Fitzgerald, Louis Armstrong
* streviañ

## T

* ober titich : staotaat
* tik tok : trouz ur montr, un dihuner pe un horolaj

## Y

* youc'hal
* yudal
# Sifroù arabek

|  |
| --- |
| Ur pennad eus an heuliad **Reizhiadoù niveriñ** eo ar pennad-mañ. |
| Sifroù arabek |
| *Niveradurioù* |
| arabek – armenianek |
| babilon – sinaek |
| koptek – egiptek |
| etiopiek – gresianek |
| gotek – hebraek |
| India – japanek |
| maya – mongol |
| nesan – roman |
| slav – thailandek |
| lec’hiadel |

Ar sifroù a lavarer *arabek* zo, e gwirionez sifroù bet ijinet en **India**. En Europa int bet implijet da gentañ e rouantelezh Bro-C’hall a-raok ma voe ledanaet o implij d'ar c’hevandir ha, goude-se, d'ar bed a-bezh. Deskrivet int bet en unan eus oberennoù Al-Khuwarizmi hag en em gavet int bet en Europa dre Andalouzia ar Vuzulmaned e-tro dibenn an Xvet kantved. A-drugarez da zoare kelenn ar jediñ war abakennoù gant an Arabed eo bet treuzkaset ar ouiziegezh-se. Un testeni spann eus an dra-se a gaver war al *Liber abaci* savet gant Fibonacci, er bloaz 1202. Logogrammoù zo eus ar sifroù arabek.

N'eo ken nemet en XIIvet kantved ma voe kroget gant Europiz da implijout ar sifroù arabek da vat. eus o zu e talc’h an Arabed, gant gwir abeg d'ober *sifroù hindi*. Er XVvet kantved eo stabilaet an tres anezho. Setu da-heul un tamm keñveriadenn eus tres a-vremañ hor sifroù "arabek" gant ar re implijet gant an Arabed (pe « sifroù hindi ») ha gant ar sifroù treset e meur a skritur indezek. Hiziv an deiz e ra broioù ar Maghreb (pe ar c’hornôg) gant an tresoù a-vremañ tra ma kendalc’h broioù ar Machrek (pe ar reter kreiz) d'ober gant an doare hengounel. Evit doare eo bet ijinet tres dibar hor sifroù a-vremañ er Marghreb pe en Andalouzia.

Dont a ra ar geer *sifr* bet implijet da gentañ evit lavaret *mann* eus an arabeg *sifr* (أَلصِّفْر *ʾaṣ-ṣifr*), a dalvez *ar goullo*. Ar ger *zero* implijet da-heul e meur a yezh evit envel ar sifr *mann* a zeu ivez eus ar ger arabek *sifr*, nemet eo bet amprestet dindan ar stumm *zefiro* boazet gant Italianed ar XVvet kantved. Goude-se eo aet *zefiro* da *zero*. *Sifr* zo trodigezh-rik ar *0* sañskriteg pe *shunya* (शून्य *śūnya*, « goullo »).

En India eo bet ijinet ar 0 ivez, er (Vvet kantved).

## Gwelet ivez

* Niveradur
* Niveradur arabek
* sifr 0, sifr 1, sifr 2, sifr 3, sifr 4, sifr 5, sifr 6, sifr 7, sifr 8, sifr 9
* Reizhiad dekvedennel

|  |
| --- |
| **HeuliadLizherenneg arabek** |
|
Soniadouriezh an arabeg • Istor al lizherenneg arabek Skrivadur an *hamza* • Diakritegoù al lizherenneg arabek Azasadurioù • Niveradur arabek • Sifroù arabek |
# Ger hibrid

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ezhomm zo da vrezhonekaat ar pennad-mañ : treiñ an traoù manet en ur yezh all, pe lakaat en doare-skrivañ peurunvan ha netra ken, pe ober gant gerioù brezhonekoc'h ivez ouzhpenn.** |

Ur **ger hibrid** a so ur ger komposed, mà tà un tamm deusoutañ deus ur yezh, hag un tamm all deus ur yezh all. Puristed so (re ar galleg da skouer) na blij ked deze kals gerioù sort-se.

E-touesk ar gerioù internacional a implijer alïes, e kaver un nebeud deusoute : "futurolog", "homosexuel", "hiperaktiv", "kilometr", "monolingue", "socioloji", "televisïon"... hanter-latin hanter-gressianeg toud ar re-se. Da skouer, "homosexuel" tà deus ar prefix henc'hresianeg 'homo' ("memes" pe "heñvel"), ha deus ar wrizienn latin 'sex' ("seks").
# Aikido

Ar ger aikido e skritur kanji

Un arz emgannañ japanat eo an **aikido**. Krouet e oa bet gant an Aotrou Morihei Ueshiba etre 1930 ha 1960 diwar e studioù eus ar brezel, ar brederouriezh hag e gredennoù relijiel. Troet e vez aikido evel "an hent war-zu kempouez an nerzhioù (Qi)" pe c'hoazh "hent ar spered kempouez". Fellout a rae da Ueshiba krouiñ un arz a c'helle bezañ implijet evit en em zifenn en ur virout an argader a vezañ gloazet. Anavezet eo bet an aikido gant gouarnamant Japan e 1940 dindan an anv aikibudō.

En aikido e kaver teknikoù gant armoù ha teknikoù gant an daouarn, a implij nerzh an argader, pe gentoc'h e argaderezh hag e c'hoant da noazañ. Pal an teknikoù-se n'eo ket bezañ trec'h, met kas an argad da netra. Gallout a reer sellout ouzh an akido evel furm fetis mennozh ar reizh difenn : un ersav kenfeur war-eeun goude un argadenn. Hervez spered an aikido n'eus krogad ebet, peogwir e echu ar c'hrogad er mare m'eo kroget. Diouzh ar poell-se, n'eus gourenadeg aikido ebet, nemet er stil Shodokan diazezet gant Kenji Tomiki (hag a vez anvet ivez Tomiki ryu, Skol Tomiki).

## Liammoù diavaez

* Holloueziadur an aikido
* AikiWeb
* AikidoFAQ
* Aikido Journal : kelaouenn enlinenn
# Ainoueg

| Ainoueg (*アイヌ イタク Aynu itak*)

---

 |
| --- |
| Perzhioù |
| Komzet e : | Japan |
| Rannved : | Hokkaido |
| Komzet gant : | ~1 000 |
| Renkadur : | goude 100 |
| Familh-yezh : | Yezh digenvez
* **Ainoueg**
 |
| Statud ofisiel |
| Yezh ofisiel e : |  |
| Akademiezh : | hini ebet |
| Rizhouriezh |
| Urzh ar gerioù : | SOV |
| Frammadur silabek : | CV(C) |
|  |
| Kodoù ar yezh |
| ISO 639-1 |  |
| ISO 639-2 | ain |
| ISO 639-3 |  |
| Kod SIL | AIN |
| Sellit ivez ouzh ar pennad Yezh. |

Takad istorel an ainoueg
An **ainoueg** (ainoueg: アイヌ イタク, *aynou itak*; japaneg: アイヌ語, *ainou-go*) a zo ur yezh digenvez komzet gwechall gant an Ainoued war enezenn Hokkaido e hanternoz Japan. Komzet e veze gwechall ivez en Inizi Kouril, e hanternoz Honshu hag e kreisteiz Sac'halin.

Kavet e vez gerioù boutin etre an ainoueg hag an nivc'heg a deu diwar darempredoù etre an div yezh, dres evel ar gerioù boutin all etre ar japaneg hag an ainoueg.

Ur yezh en arvar da vont da get eo an ainoueg hag an darn vrasañ eus ar 150 000 a dud a disklêr bezañ ainoued ne gomzont nemet japaneg. Bez e oa 100 den barrek war ar yezh e Niboutani (Biratori, Hokkaido) met n'eus nemet 15 dioute a rae ganti bemdez er bloavezhioù 1980. En holl ez eus tro-dro da 1 000 den barrek war ar yezh e Hokkaido a-bezh, an darn vrasañ dioute ouzhpenn 30 vloaz.

War gresk a ya an niver a dud a zo o teskiñ ar yezh hiziv koulskoude ha muioc'h a dud a gomz an ainoueg da eil yezh eget da yezh kentañ.

Ez ofisiel e vez skrivet an ainoueg gant lizherennoù ar silabenneg japanek katakana, met implijet e vez ivez al lizherenneg latin.

## Fonologiezh

Silabennoù an ainoueg a zo CV(C). Dre ret e teraouont gant ur gensonenn met galloud a reont echuiñ gant ur gensonenn.

#### Vogalennoù

|  | A-raok | A-greiz | A-dreñv |
| --- | --- | --- | --- |
| **Serr** | i  |  | u |
| **Damserr** | e |  | o |
| **Digor** |  | a |  |

### Kensonennoù

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Diweuz | Gweuz- gouel | Logigoù | Staon | Gouel | Tarzh |
| **Dre Darzhañ** | p |   | t |   | k | ʔ |
| **Afrikatek** |   |   | ts |   |   |   |
| **Dre fri** | m |   | n |   |   |   |
| **Dre ruzañ** |   |   | s |   |   | h |
| **Dre-dostaat** |   | w |   | j |   |   |
| **Flap** |   |   | ɾ |   |   |   |

## Gwelet ivez:

* Yezhoù digenvez
* Yezhoù Japan

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn diwar-benn an ainoueg (e spagnoleg)
* Frazennoù e ainoueg
* Kentelioù ainoueg war ar skingomz (japaneg)
* Geriaoueg (japaneg)
* *Etnologour*

 **日本と日本文化のポータル — Porched Japan ha sevenadur Japan** • Adkavit ar pennadoù a denn da Japan ha d'he sevenadur — 日本とその文化についてのページを見つける
# Sumo

Ur c'hrogad.
Ar **sumo** (相撲) zo ur sport emgann, ur seurt gouren, a-orin eus Japan.

Ret eo da bep c'hoarier strinkañ e eneber e-maez ar c'helc'h pe lakaat ul lodenn eus e gorf — estreget solioù e dreid — da stekiñ ouzh al leur.

82 grogad a zo aotreet.

## Liammoù diavaez
# Anv-bihan

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

Graet e vez **anv-bihan** (liester : anvioù-bihan ; gerioù all : *kentanv* ha *raganv*) eus un anv a dalvez da anavezadenniñ un hinienn ha dreist-holl evit gallout e ziforc'hañ diouzh izili all e familh, gante an hevelep anv-familh.

Disheñvel eo an anvioù-bihan diouzh an anvioù-familh dre ma vezont dibabet ha roet a-ratozh da bep hini kentoc'h evit o c'haout da hêrezh.

Peurliesañ e vez implijet an anvioù-bihan e degouezhioù anfurmel p'en em anavezer mat pa vez implijet an anvioù-familh kentoc'h e degouezhioù furmeloc'h. Ledan eo implij an anvioù-bihan er c'humuniezhioù klos evel kêriadennoù, kêrioù bihan, metoù micherel, kumuniezhoù tud a-youl-vat ha tud yaouank. Ledanoc'h e vez implij an anvioù-bihan e broioù 'zo evel SUA p'o deus kroget an dud da vont e darempred dre hanterouriezh un den all, da skouer.

Un implij ledanoc'h en deus an termen "anv-bihan" evit an termen strishoc'h e ster "anv-bihan" liammet ouzh ar gristeniezh.

Hervez hengoun an darn vrasañ eus sevenadurioù Kornôg Europa e vez lakaet an anv-bihan dirak an anv-familh hag abalamour da se e reer gant "kentanv" pe "raganv" aliesik ivez. Hervez boazioù sevenadurioù ha broioù all avat, en o zouez Hungaria en Europa hag an darn vrasañ eus broioù Azia, e lakaer an anv-familh dirak an anv-bihan, evel e Japan, e Sina, e Korea hag e Viet-Nam da skouer.

## Loenoniezh

**Kentanv** a vez graet ivez eus an anv skiantel kentañ a roer d'un takson p'er krouer. Da skouer, *Picus mixtus* a voe ar c'hentanv roet, e 1783, gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795) d'ar spesad evned a anavezer evel *Veniliornis mixtus* hiziv an deiz.

## Notennoù ha daveennoù

## Gwelit ivez

* Anv
* Anv-bihan
* Anv-familh
* Lesanv
# Origami

Ur gerc'heiz e paper, un origami hengounel
Div gerc'heiz
Marmouz o pignat
An **origami** eo arz ar plegañ paper.

Dont a ra an arz-se eus Sina, ha *jiezhi* a vez graet anezhañ eno, met talvout a ra ar ger d'ober meneg eus plegañ evel eus troc'hañ paper.

E japaneg e vez laret *origami*, eus *oru* plegañ ha *kami* paper.
# Heñvelsonerezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **heñvelsonerezh** (saoz.: *homophone*) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma vez distaget peurheñvel gerioù disheñvel o ster, daoust ha ma c'hall bezañ heñvel an doare d'o skrivañ pe get, da skouer:

"gouel" (= fest)
"gouel" (= leñv)
"gwel"
A-wezhoù e c'heller diforc'hañ gerioù heñvelson dre o jener er yezhoù ma vez anezhañ, da skouer:

gourel: "gouel" = fest/leñv, d.s. > "ur **g**ouel **b**ras"
benel: "gouel" = lien ur vag,, d.s. > "ur **Ø**ouel **v**ras"
Implijet vez an termen "heñvelson" ivez evit ober dave da c'hrafemennoù (da lâret eo lizherennoù ha/pe strolladoù lizherennoù) disheñvel distaget en hevelep doare, da skouer e gresianeg a vremañ: ι, η, ει, οι, υι, ηι distaget [i] pe "ae" hag "ê" distaget [ɛ] e rannyezhoù brezhonek 'zo, da skouer "kaer" ha kêr".

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |