Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Romanekadur Hepburn

James Curtis Hepburn, ijiner ar romanekadur Hepburn
**Romanekadur Hepburn** (Japaneg: ヘボン式ローマ字, Hepburn: *Hebon-shiki rōmaji* ger-ha-ger "Hepburn-giz latin lizherennoù" eo ar reizhad romanekadur evit ar japaneg implijet ar muiañ. Embannet e oa da zigentañ e 1867 gant ar misioner amerikan James Curtis Hepburn evel ar standard implijet e kentañ embannadur e c'heriadur japaneg-saozneg. Disheñvel eo ar reizhiad diouzh doareoù all da romanekaat en e implij eus reizhskrivadur ar saozneg da dreuzskrivañ ar soniadoù en un doare fonetek. Da skouer, ar silabenn *ɕi* (し) a oa skrivet *shi* ha *tɕa* (ちゃ) a oa skrivet *cha*, hervez doareoù skrivañ ar saozneg (Keñveriañ *si* ha *tya* er reizhadoù sistematekoc'h Nihon-shiki ha Kunrei-shiki).

E 1886, Hepburn a lakaas moullañ trede embannadur e c'heriadur, gant un adweladenn eus e reizhad anavezet hiziv dindan an anv a "Hepburn hengounel". Ur stumm all gant adweladennoù ouzhpenn, anavet evel "Hepburn kemmet", a voe embannet e 1908.

Daoust ma vez harpet ar romanekadur Kunrei-shiki gant gouarnamant Bro-Japan, reizhad Hepburn a chom an hentenn da romanekaat ar japaneg ar muiañ implijet. Desket e vez gant ar pep brasañ eus ar studierien estren war ar japaneg, hag implijet e vez e Japan da romanekaat anvioù tud, lec'hioù, ha titouroù all, evel an taolennoù trenioù hag an arouezennoù war an hentoù. Abalamour ma'z eo diazezet ar reizhad war fonologiezh ar saozneg e-lec'h war un treuzskrivadur sistematek eus ar silabenneg japanek, e vo aesoc'h d'ar re a gomz saozneg pe ur yezh romanek distagañ gerioù dianav romanekaet gant reizhad Hepburn evit ma vefe gant reizhadoù all.

### Daveoù

## Liammoù diavaez

* rakger ar c'hentañ embannadur eus geriadur Hepburn a zispleg ar romanekadur
* rakger ar c'hentañ embannadur eus geriadur Hepburn a zispleg ar romanekadur

 **日本と日本文化のポータル — Porched Japan ha sevenadur Japan** • Adkavit ar pennadoù a denn da Japan ha d'he sevenadur — 日本とその文化についてのページを見つける
# Yezhoù ryoukyouek

Ur skourr eus ar yezh japanek eo ar **yezhoù ryoukyouek** (japaneg: 琉球語), komzet gant tro-dro da 1 milion a dud en inizi Ryukyu e Japan.

Peuliesañ e vez isrannet ar yezhoù evel-henn:

* Amamieg: komzet en Amami gant 13.0000 den;
* Miyakoeg (*myaaku hutsi*) komzet e Miyako gant 55.783 den;
* Okinaweg (*ucinaaguci*) komzet e Okinawa gant 900.000 den;
* Kounigameg (*kunigami*) komzet e Yanbaru (Okinawa) gant ? den;
* Yaeyameg (*yaima munii*) komzet e Yaeyama district, Standard: \*Ichigakeg (*ishigaki*) 44.650;
* Yonagouneg (*yonaguni*) komzet e Yonaguni (Yaeyama) gant 1.800 den.

Daoust ha ma'z eus hogozik 1 milion a du barrek war ar yezhoù ryoukyouek ez eo kozh pe goshoc'h an darn vrasañ dioute hiziv ha ne vezont ket komzet gwall alies gant ar re yaouank ken. Meur a yezh ryoukyouek a zo en arvar neuze.

## Gwelet ivez

* Yezhoù japanek

## Liammoù diavaez

* *Ethnologue*

 **日本と日本文化のポータル — Porched Japan ha sevenadur Japan** • Adkavit ar pennadoù a denn da Japan ha d'he sevenadur — 日本とその文化についてのページを見つける
# Hanja

**Hanja** (hangeul: 한자 |; hanja: 漢字) a zo anv koreanek ar sinalunioù. En un doare resisoc'h e ra dave an termen-mañ d'ar sinalunioù bet kemeret diwar ar sinaeg evit skrivañ ar c'horeaneg.

An darn vrasañ eus an hanja implijet e koreaneg a zo peuzheñvel d'ar re implijet evit skrivañ ar sinaeg, met en o zouez e vez kavet un nebeud hanja all heñvel eus lod kavet e japaneg (*kanji*) ha lod all en vezont implijet nemet e koreaneg, da skouer 畓 (*non dap*: "rizeg"; hangeul: 논 답).

## Istor

Degouezhet a reas ar sinalunioù e Gorea pa oa bet degaset eno ar voudaegezh o tont eus Sina.

Betek ma oa bet krouet ar skritur lizherennek anvet *hangeul* gant ar Roue Sejong e oa ar sinalunioù pe *hanja* ar skritur nemetañ implijet evit ober diouzh ar c'horeaneg dre skrid betek ar XVvet kantved.

En oa nemet en XXvet kantved ma chomas a-sav an dud da skrivañ dreist-holl gant hanja en ur vont kentoc'h gant al lizherenneg *hangeul*.

Kenderc'hel a ra tud Su Korea da skrivañ o yezh gant hanja mesk-divesk gant lizherennoù hangeul, ez-ofisiel, avat, en vez ket implijet ken ar hanja e Republik Poblek Demokratel (pe Norzh Korea) abaoe 1949 .

## *Eumhun* (ster ha son)

Hiziv pa vez implijet hanja evit ober diouzh ar c'horeaneg dre skrid e vezont distaget hervez o son. Er geriadurioù, avat, e vez lakaet o ster da gentañ hag an doare d'o distagañ da heul. *Eumhun* (hangeul: 음훈; hanja: 音訓; diwar 音 "son" + 訓 "ster," "kelenn") e vez graet eus an doare d'ober-se.

Da skouer, pa glasker ar hanja 愛 ur geriadur e kaver *sarang ae* (hangeul: 사랑 애), da lâret eo *sarang* eo ster ar sinalun-se hag a dalvez “karantez” hag distaget e vez *ae*.

## En deskadurezh

Desket e vez c'hoazh an hanja e skolioù Su Korea hag en holl e vez desket tro-dro da 1800 hanja da diwezh an eil drez.

Daoust ha ma ne vezont ket implijet ken en Norzh ez-ofisiel e vez desket gant an dud er skolioù tro-dro da 600 hanja en holl war digarez e vezont implijet evit skrivañ ar c'horeaneg er Su hag ivez ar sinaeg hag ar japaneg.

## Gwelet ivez

* Hangeul
* Koreaneg
* Sinalun

## Liammoù diavaez

* Hanja (sinalunioù)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |
# Skritur yiek

Un destenn skrivet gant ar silabenneg yiek.
Ur silabenneg eo ar **skritur yiek** anvet *cuan* (LFE : [tswen]) pe *wei*, implijet evit skrivañ ar yieg komzet e Sina. Kavet ez eus bet skouerioù eus ar XVIvet kantved d'an abretañ holl. Implijet e voe an doare-skrivañ-mañ evit aferioù relijiel pe kuzh e-pad meur a gantved.

Uhel-tre e oa deuet da vezañ an niver a c'hrafemennoù er silabenneg klasel, betek 8 000. Pa voe unvanet e 1975 e tiskennas an niver a c'hrafemennoù, enni bremañ gant 819 grafemenn en holl evit skrivañ 756 silabenn a-orin yiek ha 63 evit gerioù o tont eus yezhoù all, dreist-holl ar sinaeg. Ar silabenneg arnevez-se an hini eo a vez kelennet er skolioù.

Diorroet ez eus bet ivez un doare da implijout al lizherenneg latinek evit skrivañ ar yieg (anvet a-wechoù ivez pe *loloeg*) ma ra gantañ kristenion a-orin yiek nemetken.

## Gwelet ivez

* Yieg
* Silabenneg

## Liammoù diavaez

* *Omniglot*
* Klevet an holl arouezennoù Yi war Zwordy.com
# Katakana

Ouzhpenn ar c'h-kanji e vez implijet div silabenneg evit skrivañ ar japaneg ar **c'h-Katakana** (片仮名) hag an hiragana. Ouzhpenn-se e vez implijet ivez ur sistem romanizadur latin anvet rōmaji).

Karezennek eo stumm lizherennoù ar c'h-Katakana ha sistem aezetañ da deskiñ diouzh holl doareoù-skrivañ ar japaneg an hini eo.

Implijet e vez pep silabenneg evit skrivañ traoù disheñvel. Graet e vez gant at c'h-Katakana evit:

* Onomatopeennoù, d.s. *hii* ヒー a dalv "huanad".
* Anvioù plant ha gwez.
* Treuzskrivañ gerioù estren o tont eus yezhoù estreget ar sineg ha dreist-holl a-orin saoznek, da skouer *terebi* テレビ = skinwel diwar ar saozneg *television*.
* Stambouc'h, un tammig evel al lizherennoù bras pe c'hoazh ar stil italika e brezhoneg.
* Diswel distagadur kanji implijet evit treuzkrivañ anvioù estren (furigana).
* Diskwel lennadur on'yomi pep kanji en ur geriadur.

## Taolenn katakana

Amañ e vez implijet ar romanizadur hervez Hepburn. Ne vez ket implijet ken al lizherennoù e ruz.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ア a | イ i | ウ u | エ e | オ o | (ya) | (yu) | (yo) |
| カ ka | キ ki | ク ku | ケ ke | コ ko | キャ kya | キュ kyu | キョ kyo |
| サ sa | シ shi | ス su | セ se | ソ so | シャ sha | シュ shu | ショ sho |
| タ ta | チ chi | ツ tsu | テ te | ト to | チャ cha | チュ chu | チョ cho |
| ナ na | ニ ni | ヌ nu | ネ ne | ノ no | ニャ nya | ニュ nyu | ニョ nyo |
| ハ ha | ヒ hi | フ fu | ヘ he | ホ ho | ヒャ hya | ヒュ hyu | ヒョ hyo |
| マ ma | ミ mi | ム mu | メ me | モ mo | ミャ mya | ミュ myu | ミョ myo |
| ヤ ya |  | ユ yu |  | ヨ yo |  |
| ラ ra | リ ri | ル ru | レ re | ロ ro | リャ rya | リュ ryu | リョ ryo |
| ワ wa | ヰ wi |  | ヱ we | ヲ wo |  |
|  | ン n |  |
| ガ ga | ギ gi | グ gu | ゲ ge | ゴ go | ギャ gya | ギュ gyu | ギョ gyo |
| ザ za | ジ ji | ズ zu | ゼ ze | ゾ zo | ジャ ja | ジュ ju | ジョ jo |
| ダ da | ヂ (ji) | ヅ (zu) | デ de | ド do | ヂャ (ja) | ヂュ (ju) | ヂョ (jo) |
| バ ba | ビ bi | ブ bu | ベ be | ボ bo | ビャ bya | ビュ byu | ビョ byo |
| パ pa | ピ pi | プ pu | ペ pe | ポ po | ピャ pya | ピュ pyu | ピョ pyo |
|
Ijinet ez eus bet ivez ur re g-Katakana nevez evit sonioù all:
 |
|  | イェ ye |  |  |
|  | ウィ wi |  | ウェ we | ウォ wo |  |
| ヷ va | ヸ vi |  | ヹ ve | ヺ vo |
| ヴァ va | ヴィ vi | ヴ vu | ヴェ ve | ヴォ vo |  |
|  | シェ she |  |  |
|  | ジェ je |  |  |
|  | チェ che |  |  |
|  | ティ ti | トゥ tu |  |  |
|  | テュ tyu |  |  |
|  | ディ di | ドゥ du |  |  |
|  | デュ dyu |  |  |
| ツァ tsa | ツィ tsi |  | ツェ tse | ツォ tso |  |
| ファ fa | フィ fi |  | フェ fe | フォ fo |  |
|  | フュ fyu |  |  |

## Istor ha diorroadur

Implijet e veze karakterioù sinek isisial anvet *man'yōgana* evit diskwel penaos distagañ kanji diaezet. Tamm-ha-tamm e voent bet eeunaet dre skrivañ tammoù pep karakter nemetkn betek sevel silabenneg ar c'h-katakana:

## Liammoù diavaez:

* *Omniglot*. Lec'hienn diwar-benn an doareoù-skrivañ (e saozneg)

## Gwelet ivez:

* Silabenneg
* Japaneg
* Hiragana

 **日本と日本文化のポータル — Porched Japan ha sevenadur Japan** • Adkavit ar pennadoù a denn da Japan ha d'he sevenadur — 日本とその文化についてのページを見つける
# Silabenneg

Ur **silabenneg** (pe **silabennaoueg**) a zo un doare-skrivañ ennañ ul lizherenn oc'h ober dave d'ur silabenn, da lâret eo ur gensonenn hag ur vogalenn.

En ur silabenneg rik n'eo ket heñvel stumm al lizherennoù implijet evit skrivañ silabennoù heñvel unan eus o fonem, da skouer e rankfe bezañ disheñvel-poch al lizherenn evit skrivañ ar silabenn "ta" diouzh an hini evit "ti", "to", hag all.

Gwelet e vez mat n'eo ket heñvelstumm al lizherennoù en ur wir silabenneg pa'z eo heñvelson unan eus o fonem (amañ hini an tsalagi).
Damheñvel ouzh ar silabennegoù eo an abugidaoù, met en eil re ez eo heñvel stumm al lizherenn gensonennel diazez a ra dave d'ur silabenn pa vez cheñchet ar vogalenn enni.

Ouzhpenn ar c'harakterioù o tont eus ar sineg (*kanji* 漢字) implijet dre vras evit skrivañ ar gwiriennoù pe ar gerioù diazez e vez implijet div silabenneg rik ivez gant ar japaneg: an *hiragana* (平仮名), implijet dreist-holl evit skrivañ ar rannigoù yezhadurel hag ar *c'hatakana* (片仮名) implijet evit treuzskrivañ gerioù o tont eus yezhoù estren estreget ar sineg. Klotaat-brav a ra an doare-skrivañ-mañ gant ar japaneg a-drugarez da struktur e fonologiezh diazezet war silabennoù savet kazi atav war ur gensonenn + ur vogalenn.

Ral a-walc'h eo ar yezhoù ec'h implijer silabennegoù rik evit o skrivañ, en o zouez:

* an tsalagi (tcherokeeg) (Amerika)
* ar vaieg (Afrika)

## Gwelet ivez:

* abugida
* abjad
* lizherenneg

## Liammoù diavaez:

* Syllabaries - Omniglot's rollad silabennegoù hag abugidaoù, enne skouerioù reizhiadoù skrivañ liesseurt
# Amprest (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **amprest** (saozneg : *loanword*) war dachenn ar geriaouiñ hag ar dermenadurezh evit komz eus ur ger o tont eus ur yezh bet degemeret en ur yezh all hep ma vije troet elfenn ebet eus ar ger orin, da skouer ar brezhoneg "*sferenn*" digant ar galleg "*sphère*", bet amprestet d'e dro digant an henc'hresianeg "*σφαῖρα*".

Disheñvel eo un amprest rik neuze diouzh un drevezadenn (pe "*calque*") ma vez troet ster ar gerioù orin, da skouer "skrab-oabl" troet ger-ha-ger diwar ar saozneg "*skyscraper*" pe "logodenn" war dachenn an urzhiataerezh troet ivez diwar ar saozneg "*mouse*".

Gant yezhoù 'zo, pa vez amprestet gerioù bet amprestet digant yezhoù all, e vezont treuzfeurmet evit o lakaat da sentiñ ouzh ar reolennoù fonotaktikel boas evit dizober lieskensonennadoù orin, da skouer e japaneg テーブル (*tēburu*) digant ar saozneg *table* ("taol"). Ken alies all avat ne douj ket seurt amprestoù da reolennoù fonotaktikel boas ar yezh ma vezont degemeret ganti ha diwar-se e sav lieskensonennadoù amreizh e-keñver struktur boas fonologiezh ar yezh-se, da skouer e brezhoneg al lieskensonennad "sf-" kavet e penn-kentañ un nebeud amprestoù nemetken, d.s. "sf**erenn*" diwar an henc'hresianeg **σφ**αῖρα.

Peurliesañ e vez amprestet gerioù eus ar rummad gerioù digor, da skouer anvioù ha verboù evit gerioù eus ar rummad gerioù kloz ha tennañ a reont ken alies all da elfennoù sevenadurel o tont eus an diavaez, da skouer anvioù loened estren, pe nevezc'herioù teknikel, o tont hiziv stankoc'h-stankañ eus ar saozneg e hogozik holl yezhoù ar bed.

Amprestet e c'hell bezañ ivez kengerioù, dreist-holl evit a sell ouzh gerioù teknikel pe desket, da skouer "hekto**metr*" diwar an henc'hresianeg "*έκατό(ν)*" ("kant").

Sevel a ra tud 'zo a-enep-krenn da seurt amprestoù alies a-walc'h, dreist-holl pa gav dezhe ez eus ul liamm galloud dizingal etre an div yezh. E brezhoneg da skouer e klasker alies "glanaat" ar yezh dre skarzhañ diouti gerioù deuet diwar ar galleg hag e galleg eo bet klasket skarzhañ diouzh ar yezh-se ar gerioù o tont mui-ouzh-mui diwar ar saozneg, dreist-holl war dachennoù teknikel.

## Gwelit ivez

* Adamprest
* Drevezadenn
# Adsav Meiji

Adsav Meiji

adkempenn| Anv er yezh orin | 明治維新  |
| Anvet diwar | Meiji era  |
| Stad | Impalaeriezh Japan  |
| Deiziad kregiñ | 1868  |
| Deiziad echuiñ | 11 C'hwevrer 1889  |
| Prantad | Meiji era  |

  Eus Wikidata
An impalaer Meiji o kuitaat Kyoto da vont da Dokyo e dibenn 1868
**Adsav Meiji** (japaneg : 明治維新, Meiji Ishin), pe **Dispac'h Meiji** pe **Nevezidigezh Meiji** a reer eus ar mare eus istor Japan ma voe diskaret ar shogunelezh Tokugawa ha pa voe adroet ar galloud d'an impalaer. Mont a ra eus dibenn ar Mare Edo (anvet ivez *bakumatsu* pe « dibenn shogunerezh Tokugawa ») da benn-kentañ an Oadvezh Meiji, e-pad eil hanterenn an XIXvet kantved. Un heuliad darvoudoù eo, ha d'o heul e voe kemmet politikerezh Bro-Japan koulz hag hec'h aozadur sokial. Unan eus disoc'hoù digor Japan war ar bed eo. An digor-se a oa holl-ret da-heul degouezh "bagoù du" ar c'homodor Matthew Perry, hag en doa diskouezet pegen gwan e oa deuet ar shogunelezh da vezañ. Da-heul Adsav Meiji eo deuet impalaeriezh Japan da vezañ unan eus galloudoù bras ar bed. Ur rentañ-kont resis eus an darvoudoù a zo bet graet gant Ernest Stow en e levr *A Diplomat in Japan*.

|  |
| --- |
|    **Impalaeriezh Japan  –  An holl rummadoù ha pajennoù a-zivout Impalaeriezh Japan** |
# Deskiñ lenn ha skrivañ

Kartenn gant feurioù an deskiñ lenn ha skrivañ hervez ar broioù (Danevell a-berzh Diorren mab-den e 2013).
D'ar skolioù e vez roet ar gefridi da zeskiñ d'ar vugale penaos lenn ha skrivañ. Pezh eo diazez ur vuhez er bed emaomp ennañ.

Hervez skriturioù ar yezhoù desket eo aes pe aesoc'h : da skwer eo diaezet deskiñ ar skritur banglaek gant 50 arouezenn. Diaesoc'h ar reizhskrivadur gallek pe saoznek evit re yezhoù romanek ar su (kastilhaneg, italianeg).
# Marevezh Yayoi

Ar **Marevezh Yayoi** (弥生時代, *Yayoi jidai*?) a zo ur prantad eus istor Bro-Japan etre 300 kent J.-K. hag ar bloaz 300 goude J.-K.. Dont a ra e anv eus hini ar c'harter eus Tokyo ma'z eus bet kavet roudoù eus ar mare-se gant arkeologourien evit ar wezh kentañ. Heverk eo ar prantad-se e-keñver an doare nevez da c'hounit ar riz hag ivez evit ar poderezh. Adalek ar mare-se e vez implijet houarn hag arem er vetalouriezh. Un doare renkadurezh sokial a grogas e-pad ar prantad-se ivez. Ledet e oa ar sevenadur-se eus su Kyūshū da norzh Honshū. Dont a ra ar marevezh Yayoi goude ar Marevezh Jōmon (14 000-300 kent J.K.).

 **日本と日本文化のポータル — Porched Japan ha sevenadur Japan** • Adkavit ar pennadoù a denn da Japan ha d'he sevenadur — 日本とその文化についてのページを見つける
# Morfem

Hervez ar yezhour brudet Leonard Bloomfield ez eo ur **morfem** pe **stummad** an elfenn ster bihanañ, da lavarout eo dirannus, en ur yezh.

Da skouer :
Er ger *adober* ez eus daou vorfem : "ad-" a zo anezhañ ur morfem stag, d.l.e. ne c'hell ket bezañ implijet er yezh hepmuiken hag *ober* a zo anezhañ ur morfem distag, d.l.e. ur ger ennañ e-unan.

**Doareoù morfemoù *Morfem distag*

Ur morfem a c'hell ket bezañ implijet er yezh evel ur ger ennañ e-unan.

* *Morfem stag*

Ur morfem na c'hell ket bezañ implijet er yezh hepmuiken, d.s. lostgerioù evel '-ad' e 'dornad'.

* *Morfem plegadel* (saoz. 'inflectional morpheme')

Gant ar re-mañ ne vez ket cheñchet ster ur ger met kentoc'h e berzh en ur frazennoù. Merket e vez gant ar *morfemoù plegadel* amzer ar verboù, reizh ha niver un anv-gwan, h.a.

* *Morfem deverañ* (saoz. 'derivational morpheme')

Seurt morfemoù a dalvez da zeverañ gerioù en ur rummenn-ger disheñvel, d.s. 'ober' (verb) -> 'oberiant' (anv-kadarn) -> 'oberiantiz' (anv-gwan)

## Gwelet ivez:

* Morfologiezh
# Drevezadenn (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **drevezadenn** (saozneg : *calque*) war dachenn ar geriaouiñ hag an dermenadurezh evit komz eus ur ger pe un termen amprestet digant ur yezh all en ur dreiñ ster elfennoù an termen orin ger-ha-ger pe gwrizienn-ha-gwrizienn, da skouer "skrab-oabl" troet ger-ha-ger diwar ar saozneg "*skyscraper*" pe "logodenn" war dachenn an urzhiataerezh troet ivez diwar ar saozneg "*mouse*".

Disheñvel eo un drevezadenn diouzh un amprest degemeret en ur yezh war-eeun digant unan all hep na vije troet an elfennoù orin.

Drevezadennoù ha/pe amprestoù bet kemmet o stumm orin eo anvioù deizioù ar sizhun e brezhoneg, troet, evel e meur a yezh europek all hag evel an holl yezhoù keltiek, diwar al latin :

"Dilun" Dies Lunae ("deiz al Loar")
"Dimeurzh" < Dies Martis ("deiz Meurzh")
"Dimerc'her" < Dies Mercurĭi ("deiz Merc'her")
"Diriaou" < Dies Jovis ("deiz Yaou")
"Digwener" < Dies Venĕris ("deiz Gwener")
"Disadorn" < Dies Saturni ("deiz Sadorn")
"Disul" < Dies Solis ("deiz an Heol")
Alies e kaver an hevelep drevezadenn e meur a yezh war un dro peurliesañ abalamour d'al liammoù sevenadurel kenetreze, da skouer :

saozneg: *honeymoon*
> galleg: *lune de miel*
> katalaneg: *lluna de mel*
> spagnoleg *luna de miel*
> portugaleg: *lua-de-mel*
> italianeg: *luna di miele*

## Gwelit ivez

* Amprest
* Adamprest
# Pellgomz

Ur pellgomzer eus tro ar bloavezhioù 1940
Ar **pellgomz**, a vez graet **telefon** anezhañ ivez, ger degemeret en ur bern yezhoù (eus an henc'hresianeg τῆλε, *tēle*, "pell" ha φωνή, *phōnē*, "mouezh"), a zo un ijin pellgehentiñ hag a c'hall resev pe kas sonioù, mouezhioù tud peurgetket. Dre vras e servij da zaou zen da gomz an eil gant egile p’emaint pell pe belloc'h, miliadoù a gilometradoù a-wechoù. Hiziv an deiz eo unan eus ar binvioù a vez implijet ar muiañ er vuhez vodern.

Pa vez anv eus ar benveg e reer ivez gant ar ger **pellgomzer**. Pep pellgomzer en deus ur mikrofon evit komz, ur selaouell evit klevet, peadra da seniñ pe da reiñ da c'houzout evit diskouez e vez un den o klask pellgomz, hag un douchennaoueg evit ober an niverenn bellgomz a-benn tizhout an den a venner komz gantañ. Evit gallout kehentiñ e oa ret tremen dre orjal gwechall, bremañ e c'haller tremen ivez dre wagennoù radio. Pep linenn bellgomz he deus un niverenn disheñvel.

## Istor

Dre vras e vez lakaet ar pellgomz da vezañ bet ijinet er bloaz 1876 gant Alexander Graham Bell, anezhañ ur Skosad hag a oa o vevañ er Stadoù-Unanet. Un toullad bloavezhioù a-raok koulskoude, e 1857, e oa bet ijinet ur benveg damheñvel gant un Italian aet d'ar Stadoù-Unanet da chom, Antonio Meucci. Savet en doa an "teletrofono" evit gallout komz gant e wreg a veze klañv war he gwele evit gallout mont e darempred ganti pa veze-eñ o labourat. Bell eo bet an den kentañ o vrevetiñ e ijinadenn.

## Gwelet ivez

* Linenn bellgomz