# Lizherenneg fonetek etrebroadel

**Un nebeud skouerioù**|
yezh |
ger skrivet  |
fonetik |
fonologiezh |
| --- | --- | --- | --- |
|

---

 |
| galleg | *endurer* | [ɑ̃.d̪y.ˈʁe] | /ɑ̃.dy.ˈre/ |
|

---

 |
| alamaneg | *dulden* | [ˈdʊl.dn̩] | /ˈdul.dn/ |
|

---

 |
| saozneg | *tolerate* | [ˈtʰɒl.əɹ.eɪt] | /ˈtɒl.ər.eɪt/ |
|

---

 |
| spagnoleg | *aguantar* | [a.ɰwan̪.ˈt̪aɾ] | /a.guan.ˈtaɾ/ |
|

---

 |
| sinaeg | 忍 | [ʐə˨˩˦n] | /ren3/ |

Al **Lizherenneg fonetek etrebroadel** (**LFE**, e saozneg : **IPA**) zo ul lizherenneg 118 lizherenn diazez enni hag a dalvez da dreuzskrivañ ar sonioù kavet an aliesañ e yezhoù ar bed.

Lizherennoù latin pe c'hresianek treuzfeurmet pe get eo an darn vrasañ anezho, evel **ɾ**, **ɽ**, **ɺ**, **ɹ** diwar *r* ha **ɘ**, **ǝ** diwar *e*.

Arouezennoù arbennik all a c'hell bezañ implijet a-gevret gant al lizherennoù diazez evit sonioù all ha na vezont ket kavet gwall alies e yezhoù ar bed pe c'hoazh evit diskwel diforc'hioù fonetek bihan.

Bez' ez eus 76 sin a seurt-se, evel **β̞** e lec'h [β]. Arouezennoù all zo ivez evit diskwel an tonennoù ha lec'h an taol-mouezh ( ' ) pe ur gensonenn silabennek ( ̩ ).

Kromelloù a implijer en treuzskrivadennoù fonetek evit o diforc'hañ diouzh an treuzskrivadennoù fonologel.

## Istor an LFE

Gant kelennerion war ar saozneg ha war ar galleg e voe boulc'het, dindan ren Paul Passy (1859-1940) a laboure e framm ar Gevredigezh fonetek etrebroadel bet krouet e Pariz e 1886 gant an anv *Dhi Fonètik Tîcerz' Asóciécon*. E 1888 e voe embannet an LFE gentañ awenet gant al lizherenneg romek ijinet gant Henry Sweet (1845-1912), diorroet war he zro diwar diazezoù al lizherenneg fonotipikel krouet gant Isaac Pitman (1813-1897) hag Alexander John Ellis (1814-1890).

Meur a wezh e voe adwelet an LFE : e 1900, e 1932, e 1947, e 1951 e 1989, 1993, 1996 hag e 2005.

## Al lizherenneg

### Vogalennoù

**Vogalennoù**Gwelit ivez: LFE, Kensonennoù

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | **A-raok** | **Tost a-raok** | **Kreiz** | **Tost a-dreñv** | **A-dreñv** |
| **Serr** |

|  |
| --- |
| i • y
ɨ • ʉ
ɯ • u
ɪ • ʏ
• ʊ
e • ø
ɘ • ɵ
ɤ • o
ə
ɛ • œ
ɜ • ɞ
ʌ • ɔ
æ •

ɐ
a • ɶ
ɑ • ɒ |

 |
| **Peuzserr** |
| **Damserr** |
| **Etre** |
| **Damzigor** |
| **Peuzdigor** |
| **Digor** |

*Ront eo ar vogalennoù a-zehoù e pep par*
#### Rannoù

Lizherennoù zo el LFE evit ar vogalennoù pennañ distaget dre ar genoù (da lavarout eo hep friadur). Renket e vez ar vogalennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :

* an digoradur : digor, peuzdigor, damzigor, etre, damserr, peuzserr, serr ;
* o lec'h distagañ : a-raok, tost a-raok, kreiz, tost a-dreñv, a-dreñv ;
* diouzh ma vezont rontaet pe get.

#### Hirder ar vogalennoù

Diskwelet e vez ez eo hir ur vogalenn gant un arouezenn arbennik anvet *kronenn* ( ː ). Peurliesañ avat e vez implijet an daou bik en e blas, da skouer [a:] e-lec'h [aː].

### Kensonennoù

|  |  |
| --- | --- |
|   **Kensonennoù** | Gwelit ivez: Lizherenneg fonetik etrebroadel, Vogalenn   |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Skeventel** | Diweuz | Gweuz-dent | Dent | Logigoù | Drek-logigoù | Kilbleg | Rak-staon | Staon | Gouel | Hugenn | Gargadenn | Ankoue | Tarzh |  | **Nann-skeventel hag arouezennoù all** |
| Dre fri |  | m |  | ɱ |  | n̪ |  | n |  |  |  | ɳ |  |  |  | ɲ |  | ŋ |  | ɴ |  |  |  |  |  |  | Klikoù  | ʘ | ǀ | ǃ | ǂ | ǁ |
| Dre serriñ | p | b | p̪ | b̪ | t̪ | d̪ | t | d |  |  | ʈ | ɖ |  |  | c | ɟ | k | ɡ | q | ɢ |  |  | ʡ | ʔ |  | Entarzh.  | ɓ | ɗ | ʄ | ɠ | ʛ |
| Dre daravat  | ɸ | β | f | v | θ | ð | s | z | ʃ | ʒ | ʂ | ʐ | ɕ | ʑ | ç | ʝ | x | ɣ | χ | ʁ | ħ | ʕ | ʜ | ʢ | h | ɦ | Dre strakal  | pʼ | tʼ | kʼ | qʼ | sʼ |
| Dre dostaat  |  | β̞ |  | ʋ |  | ð̞ |  | ɹ |  |  |  | ɻ |  |  |  | j |  | ɰ |  |  |  | A-gostez all  | ɺ | ɫ |
| Dre froumal |  | ʙ |  |  |  |  |  | r |  |  |  | • |  |  |  |  |  |  |  | ʀ |  |  |  | • |  |  |  | Kendistaget dre dostaat | ʍ | w | ɥ |
| Dre stlakat |  | ⱱ̟ |  | ⱱ |  |  |  | ɾ |  |  |  | ɽ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | • |  |  | Kendistaget dre daravat | ɧ |
| A-gostez dre daravat |  |  |  |  |  |  | ɬ | ɮ |  |  | • |  |  |  | • |  | • |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Dre fic'hal  | ʦ | ʣ | ʧ | ʤ |
| A-gostez dre dostaat |  |  |  |  |  |  |  | l |  |  |  | ɭ |  |  |  | ʎ |  | ʟ |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Kendistaget dre serr.  | k͡p | ɡ͡b | ŋ͡m |

 |
| An arouezennoù a-zehoù e pep par mar bez a ra dave d'ur gensonenn mouezhiet. E gris emañ ar sonioù ma kreder dibosubl o c'havout. |

#### Rannoù

Renket e vez ar c'hensonennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :

* an doare fonadur ;
* al lec'h distagañ ;
* diouzh ma vezont mouezhiet pe divouezh.

#### Hirder ar c'hensonennoù

Diskwelet e vez ar c'hensonennoù hir er memes mod hag ar vogalennoù : treuzskrivet e vefe ar magyareg *mit mondott?* ('petra ac'h eus lâret?') [mɪt̪ mo̟n̪d̪o̟t̪ː] pe ez-fonologel /mit mondotː/.

### Ar silabennoù

Implijet e vez ur varrennig uhel ( ˈ ) a-raok ur silabenn evit diskwel lec'h an taol-mouezh pennañ. Evit an taol-mouezhioù a eil renk e vez implijet ur varrennig izel ( ˌ ).
Talvezout a ra ar pik ( .).

Da skouer, setu penaos e vez treuzskrivet ar ger alamanek *Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz* [ˌʁɪnd̥.flaɪʃ.ʔe.tɪ.ke.ˌtiː.ʁʊŋs.ʔyˑ.bɐ.va.χʊŋs.ʔaʊf.ˌgɑː.bn̩.ʔyˑ.bɐ.ˌtʁ̥ɑː.gʊŋs.gə.ˈzɛt͡s].

## Gwelet ivez

* Fonologiezh
* Kensonenn
* Vogalenn
* Doare fonadur
* Lec'h distagañ
* Treuzskrivadur
* SAMPA
* X-SAMPA

## Liammoù diabarzh

* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar brezhoneg
* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit an alamaneg
* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit an italianeg
* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar saozneg

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched ar yezhoù hag ar skriturioù**

---

Adkavit pennadoù Wikipedia a denn d'ar yezhoù.

 |