Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eurier

Un eurier-brec'h
Un eurier-brec'h Zenith ma weler an ardivink o vont en-dro.
Eurier Waltham, a veze gant ar soudarded er Brezel-bed kentañ
Un eurier Swatch
Ar c'hoshañ eurier, graet e 1530
Un **eurier**, pe ur **montr**, zo un horolaj hezoug treloc'hel pe elektronek hag a vez douget gant e berc'henn pe e berc'hennez.

Tri seurt eurieroù a gaver hiriv : an **eurier-brec'h** (anvet ivez **horolaj-dorn**), hag a vez douget ouzh an arzorn, an **eurier-ispilhenn** hag a vez douget evel un dro-c'houzoug ha, raloc'h bremañ, an eurier-godell.

Brudet eo eurieroù Suis, a-douez reoù arall.

Ur seurt boest eo an eurier, rod kendantañ pe amredoù elekronek enni, goloet gant ur werennig ma lenner an eur drezi.

## Parzhioù un eurier

### Eurier treloc'hek

### Eurier elektronek

## Eurier gant bizied

Hennezh a ziskouez an eur dre zaou viz hefiñv, unan bihan evit an eurioù, unan brasoc'h evit ar munutennoù. Ur biz all a vez ouzhpenn alies da ziskouez an eilennoù. Ne c'haller ket diforc'hañ ar beure diouzh an noz : war 12 e vo an daou viz, ha pa vefe kreisteiz pe hanternoz.

Treloc'hek pe elektronek e c'hall bezañ.

## Eurier niverel

Dre sifroù e vez diskouezet an eur gant seurt eurieroù. Da skouer, evit diskouez ez eo unnek eur ha kard, e tiskouezo 11:15 (unnek eur ha pemzek munutenn). Bez' e c'heller reizhañ an eurier evit ma tiforc'hfe etre beure hag abardaez, dre e reizhañ war un diskouez 12 eurvezh, ma vo 11:15 AM (latin *ante meridiem*, "a-raok kreisteiz") pe 11:15 PM (*post meridiem*, "goude kreisteiz"), pe war un diskouez 24 eurvezh, ma vo 11:00 da veure ha 23:00 da noz.

Elektronek bepred e vez an eurieroù niverel, evel-just.

## Notennoù

Sellit ouzh ar ger eurier er
wikeriadur, ar geriadur frank.

Sellit ouzh ar ger montr er
wikeriadur, ar geriadur frank.
# Argon

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Argon |  |

 |
| Klor – **Argon** – Potasiom |
| Ne **Ar** Kr | taolenn beriodek, argon
Taolenn beriodek |
|

---

 |

An **argon** zo un elfenn gimiek, **Ar** eo e arouez kimiek ha **18** e niver atomek. Ur gaz nobl eo.

| Kimiezh | Elfennoù kimiek |
| --- |
|

Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv •
Taolenn beriodek
Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
 |
| Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford |
# Life (disheñvelout)

**Life** a c'hall ober dave da:

* Life (*Liffey* e saozneg), ar stêr a dremen dre Zulenn, kêr-benn Iwerzhon
* LIFE, ur magazin amerikan.

## Traoù all

*Life* a dalvez kement ha "buhez" e saozneg. Meur a ditl film, kanaouenn... a zo anvet evel-se.
# Marv

marv

end, meizad, perzh| Iskevrennad eus | darvoud  |
| Arvez | development of the human body, buhez  |
| Abeg pennañ | abeg ar marv, muntr, emlazh  |
| Abeg kentizh | dying, clinical death  |
| Efed | dead  |
| Studiet gant | sociology of death, forensic medicine, thanatology, philosophy of death  |
| Deskrivet en URL |    |
| Dezverket dre | degouezhioù ar marv, abeg ar marv  |
| Anaouder WordLift |   |
| ICPC 2 ID | A96  |
| Arouezenn Unicode | 💀, ☠  |
| Enebet ouzh | ganedigezh  |
| Roll elfennoù | Deaths in March 1975  |

  Eus Wikidata
*Liorzh ar Marv* — Hugo Simberg (1896) — Iliz-veur Tampere
Er vevoniezh e termener ar **marv** evel arsav dieiltro arc'hwelioù emvevañ ur boud bev (loen pe blantenn, da lavaret eo an analañ, mont en-dro an empenn hag ar reizhiad nervel kreiz, hag ar choazhañ maguzennoù.

A-wechoù e c'hoarvez arsavioù amzeriat e-kerzh ar goañvadur hag ar skornadur.

Goude ar marv e teu kuzumadur ar c'horf marv pe an organeg diwar obererezh ar bakteriennoù hag an amprevaned pe loenedigoù kelanezad.

E lod speredelezhioù hag relijionoù e vez graet un diforc'h etre marv ar spered denel ha marv ar c'horf ken ez eont da nac'hañ m'eo marv an den en e bezh.

Hervez lod ezoteregezhioù e c'hoarvez ar marv pa zeu ar c'horf fizikel da vezañ distaget diouzh ar c'horf eterek.

Enebet e vez ar marv ouzh ar c'hanedigezh, p'eo ar marv diankadenn ar vuhez evel pa ne dalm mui kalon an den. Met diaes eo termenañ an harz etre ar vuhez hag ar marv, pa c'heller lakaat ur galon da dalmañ en-dro er bruched, pe zoken he-unan en un amprouetezad dourenn Ringer.

* *Koroll an Anaon ar prezeger*
Johann Rudolf Feyerabend (1806)— Mirdi istorel Basel
* *Burzudoù nozvezh an Nedeleg*
Dianav (1844) — Mirdi Breizh
# Deiziadur koptek

An **Deiziadur koptek**, anvet ivez « Deiziadur ar verzherien », a oa an deiziadur implijet gant ar bobl kopt en Henamzer. Dont a ra eus deiziadur Henegipt met n'eo ket diazezet ken war kelc'hiadoù al Loar ha degaset ez eus bet adreizhadennoù dezhañ evit ar bloavezhioù bizeost.

## Mont en-dro

Kregiñ a ra an deiziadur koptek er bloavezh ma krogas ren an impalaer roman Diocletianus. Klotañ a ra gant an 11 a viz Gwengolo 284 en Deiziadur gregorian.

### Mizioù

Mont a ra daouzek miz eus 30 devezh hag ur miz pemp devezh (pe 6 er bloavezhioù bizeost) d'ober ar bloavezh. Dont a ra anvioù ar mizioù eus an henegipteg eus ar Iañ milved kent J.K. Gallout a ra bezañ skrivet gant al lizherenneg latin e doareoù dihsheñvel eta. Setu ur roll anvioù mizioù gant ar mizioù eus an deiziadur gregorian a glot gante:

1. tout (miz Gwengolo/miz Here)
2. bâbâ (miz Heremiz /Du)
3. hâtour (miz Du/miz Kerzu)
4. kyahk (miz Kerzu/miz Genver)
5. toubah (miz Genver/miz C'hwevrer)
6. amshîr (miz C'hwevrer/miz Meurzh)
7. barmahât (miz Meurzh/miz Ebrel)
8. barmoudah (miz Ebrel/miz Mae)
9. bashans (miz Mae/miz Mezheven)
10. ba'ounah (miz Mezheven/miz Gouere)
11. abîb (miz Gouere/miz Eost)
12. misra (miz Eost/miz Gwengolo)
13. al-nasi (eus ar 6 a viz Gwengolo betek an 10 pe an 11 a viz Gwengolo )

### Bloavezhioù bizeost

Ur bloavezh zo etre bloavezhioù bizeost an Deiziadur koptek ha re an Deiziadur gregorian. Ar bloavezh 2000, da skouer, a oa ur bloavezh bizeost en Deiziadur gregorian met ar bloavezh kent an hini (1999) a oa ur bloavezh bizeost en Deiziadur koptek.

### Sizhun

Seizh devezh zo er sizhun en Deiziadur koptek ha kregiñ a ra gant ar Sul:

1. Tkyriaka: Sul
2. Pesnau: Lun
3. Pshoment: Meurzh
4. Peftoou: Merc'her
5. Ptiou: Yaou
6. Psoou: Gwener
7. Psabbaton: Sadorn

### An deiziadur koptek hiziv

Hiziv ez eo an deiziadur koptek an deiziadur liderezh implijet gant an Iliz reizhkredour koptek da gentañ penn ha ne servij ket ken 'met da lakaat devezhioù ar gouelioù liderezh ha da jediñ an amzer liderezh.

## Levrlennadur

* Wolfgang Kosack: *Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste.* Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.

## Liammoù diavaez

* Troer deiziadoù etre an deiziadurioù gregorian ha koptek
# Oadvezh an houarn

Oadvezh an houarn

marevezh arkeologel| Iskevrennad eus | Ragistor  |
| Anvet diwar | houarn  |
| Lec'h | Reter-Kreiz  |
| Raklec'hiet gant | Oadvezh an arem  |
| Deiziad kregiñ | 1200 BCE, 800 BCE, 1050 BCE, 900 BCE, 500 BCE  |

  Eus Wikidata
En arkeologiezh eo **Oadvezh an houarn** stad diorroadur forzh peseurt pobl ma veze implijet dreist-holl benvegoù hag armoù en houarn. Implij an danvez-se a glot gant cheñchamantoù arall e kevredigezhioù all en amzer dremenet, en o zouez doareoù disheñvel da labourat an douar, kredennoù relijiel ha gizioù arzel disheñvel, daoust ma ne veze ket gwir atav.

En istor eo Oadvezh an houarn eo an diwezhañ prantad pennañ e reizhiad an tri oadvezh a dalvez da rummata ar c'hevredigezhioù ragistorel. Dont a ra goude Oadvezh an arem. Kemmañ a ra deroù ha diwezh an oadvezh-se diouzh ar broioù pe ar rannvroioù.

Komz a reer ivez

* eus Kentañ Oadvezh an houarn, anvet ivez Sevenadurezh Hallstadt ;
* eus Eil Oadvezh an houarn, anvet ivez Sevenadurezh La Tène.

## Deiziadoù

Dùn Chàrlabhaigh, Leòdhas, Bro-Skos
Toenn soul heñvel ouzh re Oadvezh an houarn, Butser Farm, Hampshire, Rouantelezh-Unanet
Lakaat a reer Oadvezh an houarn da gregiñ en XIIvet kantved kent J.-K. er Reter-Nesañ kozh, Persia, Henindez (gant ar sevenadurioù sevenadurioù vedek), ha Henc'hres (gant an amzervezh teñval gresian). E broioù all eus Europa, e krogas kalz diwezhatoc'h. Komañs a reas Oadvezh an houarn en VIIIvet kantved kt JK e kreiz Europa hag er VIvet kantved kt JK e norzh Europa. Anadiñ a ra implij an houarn da deuziñ ha da c'hoveliañ benvegoù, e kornôg Afrika war-dro 1 200 kent J.-K., ar pezh a ra anezhi unan eus ar c'hentañ lec'hioù ma tiwanas Oadvezh an houarn.

## Levrlennadur

* John Collis, The European Iron Age, Routledge (1997), ISBN 978-0-415-15139-9.

## Liammoù diavaez

* Ul lec'hienn gouestlet da Oadvezh an houarn e Breizh-Veur war resourcesforhistory.com

## Notennoù
# Selene

Selene

Greek deity, lunar deity| Reizh pe jener | plac'h  |
| Anv er yezh orin | Σελήνη  |
| Tad | Hyperion  |
| Mamm | Theia, Basileia  |
| Breur pe c'hoar | Eos, Helios  |
| Kompagnun(ez) | Endymion, Helios, Zeus  |
| Azeulet gant | Relijion er gevredigezh hellazek  |
| Tachenn ar sant pe doue | Loar  |
| Deskrivet dre | Selene  |

  Eus Wikidata
Selênê, Hesperos, Fosforos (Mirdi al Louvre, Pariz).
**Selene** (henc'hresianeg : *Σελήνη* [selɛ̌ːnɛː], "loar") a oa doueez al Loar ha dreist-holl doueez al loargann e mojennoù Henc'hres, ha merc'h d'an Ditaned Hyperion ha Theia. Luna e oa hec'h anv e latin gant ar Romaned.

Deskrivet e veze evel ur vaouez koant, gwenn lufrus he liv, gwisket gant ur sae wenn pe arc'hantet he liv, ur c'hresk-loar war he fenn.

Kemeret e voe he lec'h gant Artemis, ha lec'h Luna gant Diana. En dastumad anavet evel Kanoù Homerek, ez eus ur c'han da **Selene** (XXXII), kevret gant ar c'han da Helios, an Heol.

Merc'h an Titan Hyperion ha Theia e oa, ha c'hoar Helios hag Eos (tarzh-an-deiz).

Eil ezel an driadenn eo Luna gant Artemis (loargresk) ha Hekate (loar nevez).

## Anvioù deveret

* Komzet e vez eus selenouriezh, hag a zo douarouriezh al Loar.
* Un elfenn gimiek zo anvet seleniom, diwar anv **Selene**.
# Saezhataer (steredeg)

Ar Saezhataer.
Ar **Saezhataer**, pe ar **Saezher** (*Sagittarius*, berraet e *Sgr*), zo ur steredeg eus ar zodiak.

## Traoù oabl

* NGC 6514
* NGC 6559
* NGC 6618
* Nivlennad al Loc'h
* Nivlennad ar Gevnidenn Ruz
# Aostralia ar Su

|  |
| --- |
| **Aostralia ar Su** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Banniel Aostralia ar Su | Ardamezioù |

 |
|  |
| Lec'h ar stad en Aostralia |
| **Bro** |  Aostralia |
| **Kêr-benn** | Adelaide |
| **Kêr vrasañ** | Adelaide |
| **Gorread** | 1 043 514 km² (4e) |
| **Poblañs**   - Hollad   - Stankter |  1 645 040 (2011) (5vet) 1,6 ann./km² (6vet) |
| **Gwerzhid-eur** | UTC+9:30 (+10.30) |
| **Kod ISO 3166-2:AU** | AU-SA |
| **Lec'hienn** |  |

**Aostralia ar Su** (saozneg: *South Australia*) a zo unan eus stadoù Aostralia, hag Adelaide eo he c'hêr-benn.

## Liammoù diavaez
# Doñvañ

Goro ur vuoc'h en Henejipt.
**Doñvañ** pe **doñvaat** zo lakaat loened da vezañ implijet gant mab-den evit gounid hennezh. Gallout a reer implijout al loened-se evit kaout boued pe traoù all, evel kaout gloan da skouer, d'ober dilhad, pe c'hoazh evit ober labourioù diaes pe ziaesoc'h, evel kas kargoù pounner. Alies eo bet cheñchet ar spesadoù loened-se, dre o berlañchañ, evit ma vefent muioc'h diouzh c'hoantoù hag ezhommoù an dud.

Al loened kentañ hag a voe doñvaet, moarvat, eo ar chas, diskennidi d'ar bleizi, war-dro 100 000 bloaz zo. E-touez al loened all hag a voe doñvaet abred emañ ar givri, an deñved hag ar moc'h, war-dro 8 000 kent J.K. e kornôg Azia. Tostoc'h deomp e voe doñvaet ar saout war-dro 6 000 kent J.K.

E-mesk al loened a zo bet doñvaet emañ ar re-mañ :

| Loen | Mare (KJK) | Lec'h |
| --- | --- | --- |
| Ki | 15 000 | E meur a lec'h dre ar bed |
| Gavr | 10 000 | Azia ha Reter-Nesañ |
| Dañvad | 8 000 | Azia ha Reter-Nesañ |
| Moc'h | 8 000 | Sina |
| Buoc'h | 8 000 | India, Reter-Nesañ, Afrika |
| Kazh | 7 000 | Mor Kreizdouar |
| Yar | 6 000 | Gevred Azia |
| Razh-Indez | 5 000 | Perou |
| Azen | 5 000 | Ejipt |
| Bual | 4 000 | Sina |
| Kezeg | 4 000 | Ukraina |
| Lama | 3 500 | Perou |
| Kañval | 2 500 ? | Kreiz Azia |

## Notennoù

Sellit ouzh ar ger doñvaat er
wikeriadur, ar geriadur frank.
# Diana (doueez)

*Diana* e Versailhez, un eiladenn henroman eus un delwenn henc'hresian
**Diana** zo anv un doueez roman, merc'h da Yaou ha Latona, ha c'hoar gevell Apollon.

Daoust ma oa a orin eus al Latium ez eo bet tostaet ouzh an doueez henc'hresian Artemis, hervez an *interpretatio graeca*, ar c'hemmesk etre an doueoù ha doueezed henroman, henc'hresian hag estren d'an div bobl.
Ganet e oa bet war enez Delos.

## An doueez

Doueez ar chase, al loened gouez hag ar c'hoaodù e oa, ha diwezhatoc'h doueez al loar ha skeudenn ar werc'hded ivez.

Ur chaseourez eo Diana, bepred o tougen ur wareg ha saezhoù, o kas ur bagad kon, ha ganti nimfezed gwerc'h an holl anezho evelti. Un doueez kriz eo ha didruez ouzh ar re o deus he zrubarded, pe he lakaet da gonnariñ, tud pe nimfenned. Neuze e tistruj an eostoù, e lazh an tropelloù, e laosk kleñvedoù da redek dre ar vro hag e lazh bugale.

## Mojenn Niobe

Pedet e oa bet gant he mamm Latona da gastizañ Niobe, ha mont a reas, a-gevret gant Apollon, da lazhañ gant he saezhoù bugale ar rouanez a fougee en abeg da niver brasoc'h he bugale.

## Mojenn Kallisto

Didruez ha gwarizius eo Diana ouzh he servijerien. Treiñ a eure an nimfenn Kallisto en arzhez abalamour m'he devoa kousket gant Yaou, en devoa kemeret tres Diana evit lorbañ ar goantenn.

## Mojenn Orion

Un deiz, dre warizi, gant he saezhoù e lazhas ar paourkaezh Orion, a gare koulskoude, dre ma oa bet skrapet gant Eos, ar Gouloù-Deiz. Gant Opis, unan eus mitizhien Diana, e c'hoarvezas heñvel.

## Mojenn Endymion

Un deiz avat e tommas ar werc'hez yen he c'halon ouzh kened Endymion, ur mab-bihan da Yaou. Digant e dad-kozh ha mestr an doueed en doa bet ur prof kaer : kousket da viken ha chom yaouank da viken. En ur vougev eus Menez Latmos, e Karia, e veze kousket, ha bemnoz e teue Diana d'e weladenniñ.

## Mojenn Akteon ha Diana

Ar vojenn vrudetañ diwar he fenn moarvat eo hini ar chaseour Akteon.

Hennezh a oa o hemolc'hiñ gant e gon pa zegouezhas dirak ar poull ma oa Diana o kouronkañ. Savet droug en doueez, ha hi da skeiñ dour ouzh penn ar paotr. Ha setu-eñ troet e karv kenkent. Hag ar chas ha lammat gantañ hag e zrailhañ.

## Arz

Meur a wech ez eo bet taolennet Diana evel chaseourez, gant he gwareg hag he saezhoù.

Maouezed a renk uhel ivez zo bet livet e-giz Diana, hag a-wechoù diwisk a-walc'h. E-touez ar re vrudetañ emañ Diane de Poitiers, serc'h ar roue gall Herri II, hag an Itron Pompadour, div chaseourez rouaned.

* *Nymfenn ouzh ar feunteun*, Lucas Cranach kozh, ~1537
* *Diane de Poitiers evel Diana*, aozer dianav, ~1555
* *Diana hag Akteon*, Tizian, 1556-59
* Hervez Simon Vouet, 1637
* *Itron evel Diana*, Cesare Dandini, 1639
* *Diana hag amouriged*, Dal Sole,~1700
* *Niobe hag he bugale*, Lemonnier, 1772
* *Diana chaseourez*, Houdon, 1790
* *Diana*, Augustus Saint-Gaudens, 1892-93
# Hungareg

| Hungareg |
| --- |
| Komzet e vez e: | Hungaria, Roumania, Slovakia, Serbia, Aostria, Ukraina, Slovenia, Israel |  |
| Niver a yezherien: | 14.5 milion |
| Renk: | 52 |
| Gwezenn renkañ: |
Ouraleg
 Finnek-Ougreg
  Ougreg
   **Hungareg** |
| Statud ofisiel |
| Yezh ofisiel : | Hungaria, Slovenia, Serbia, Aostria, Unaniezh Europa |
| Akademiezh: | Magyar Tudományos Akadémia Nyelvtudományi Intézete |
| Kodoù ar Yezh |
| ISO 639-1: | hu |
| ISO 639-2: | hun |
| ISO/DIS 639-3(T): | hun |
| SIL: | HNG |

Ur yezh finnek-ougrek eus skourr ar yezhoù ougrek eo an **hungareg** pe **magyareg** (hungarek: *magyar*) komzet gant tro-dro da 14.5 milion a dud, an darn vrasañ anezhe en Hungaria.

Kumuniezhioù hungaregerion bras pe vrasoc'h zo er broioù-mañ da heul dreist-holl :

| Bro | Niver a hungaregerion |
| --- | --- |
| Hungaria | 9.546.374 (2001) |
| Roumania (dreist-holl e Treuzsilvania) | 1.443.970 (2002) |
| Slovakia | 520.528 (2001) |
| Serbia (dreist-holl e Voivodina) | 293.299 (2002]) |
| Ukraina (dreist-holl e Zakarpattia) | 149.400 (2001) |
| Israel | 70.000 |
| Aostria | 22.000 |
| Kroatia | 16.500 |
| Slovenia | 9.240 |

*Sifroù hervez Ethnologue*
Kavet e vez tro-dro d'ur milion a hungaregerion all dre ar bed a-bezh e Arc'hantina, Aostralia, Belgia, Brazil, Kanada, ar Republik Tchek, Finland, Frañs, Alamagn, an Izelvroioù, Italia, Suis, er Rouantelezh Unanet, er Stadoù-Unanet, hag all.

Yezh ofisiel Hungaria eo an hungareg, hag ivez unan eus yezhoù ofisiel Voivodina (Serbia) ha yezh kenofisiel gant ar sloveneg e teir c'hêr e Slovenia (Hodos, Dobranak ha Lendva). Ouzhpenn-se, ez eo bet anavezet an hungareg evel ur yezh bihan-niver en Aostria, Kroatia ha Slovakia

Setu ar rannyezhoù pennañ, tost-tre an eil d'eben:

\* Rannyezh Alföld
\* Rannyezh kornôg an Danav
\* Rannyezh Danav-Tisza
\* Rannyezh Arroud ar Roue
\* Rannyezh ar biz
\* Rannyezh ar gwalarn
\* Rannyezh Székely
\* Rannyezh ar c'hornôg
Ur yezh a implij troadoù evit merkañ perzh ar gerioù en ur frazenn eo an hungareg evel an holl yezhoù finnek-ougrek.

Ul liamm zo ivez etre ar vorfologiezh hag ar fonologiezh anvet kensonelezh vogalennek.

Ar c'heriaoueg hungarek diazez a zo enni 1000-1200 ger a orin ouralek hag a dalvez da 80-90% eus an holl c’herioù implijet en un destenn dre vras. A-hend-all ez eo bet levezonet geriaoueg an hungareg gant meur a yezh all.

Setu dielfennadur ar c'heriaoueg hungareg hervez ar yezhoù orin:

Finnek-ougrek 21 %,
Yezhoù slavek 20 %,
Alamaneg 11 %,
Turkeg 9.5 %,
Latin
Gresianeg 6 %,
Yezhoù romanek 2.5 %,
Yezhoù all 31%.

Skrivet e vez an hungareg gant al lizherenneg latin gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn, d.s. *ő* (LFE /ø:/) *ű* (LFE /y:/).

## Gwelet ivez

* Yezhoù finnek-ougrek
* Yezhoù ougrek

## Liammoù diavaez

* *Ethnologue*
* Titour diazez diwar-benn an hungareg
* Kentelioù yezh
* Kentelioù, geriaouegoù, frazennoù, lennegezh...
# Colorado

*Evit implijoù all, gwelet Colorado (disheñvelout).*

---

**State of Colorado**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Lesanv : *The Centennial State* |
| Sturienn : *Nil sine numine* |
|  |
| Lec'hiadur e Stadoù-Unanet Amerika

---

 |
| **Kêr-benn** | Denver |
| **Kêr vrasañ** | Denver |
| **Gouarnour** | Jared Polis (D) |
| **Senedourien** | Michael Bennet (D) Cory Gardner (R) |
| **Yezh(où) ofisiel** | Saozneg |
| **Gorread** | 269,837 km² (8vet) |
|  • **Douar** | 268,879 km² |
|  • **Dour** | 962 km² (0.36%) |
| **Poblañs** (bloaz 2000) |
|  • **Poblañs** | 4,301,261 (22l) |
|  • **Stankter** | 16.01 /km² (37vet) |
|  • **Korvoder dre diegezh** | $51,022; (10vet) |
| **Degemeret en Unaniezh** |
|  • **Deiziad** | 1añ a viz Eost 1876 |
|  • **Urzh** | 38vet |
| **Gwerzhid-eur** | Mountain: UTC-7/DST-6 |
| **Ledred** | 37°N da 41°N |
| **Hedred** | 102°K da 109°K |
| **Hirder** | 451 km |
| **Ledander** | 612 km |
| **Uhelder** |  |
|  • **Lec'h Uhelañ** | Mount Elbert |
|  • **Uhelañ** | 4,401 m |
|  • **Krenn** | 2,100 m |
|  • **Izelañ** | 1,010 m |
| **Berradurioù** |
|  • **USPS** (post) | CO |
|  • **ISO 3166-2** | US-CO |
| **Kenrouedad** | www.colorado.gov |

**Colorado** (distagadur IPA: [ˌkɑːləˈɹɑːdoʊ]), a zo ur Stad eus kornaoueg ar Stadoù-Unanet, ha Denver he c'hêr-benn.

## An anv

Dont a ra an anv eus hini ar Stêr Colorado, a dreuz ar stad.

## Kêrioù Colorado

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1 | **Denver** | 619,968 |
| 2 | Colorado Springs | 416,427 |
| 3 | Aurora | 325,078 |
| 4 | Fort Collins | 143,986 |
| 5 | Lakewood | 142,980 |
| 6 | Boulder | 100,160 |
| 7 | Glenwood Springs | 9,053 |
| 8 | Aspen | 6,658 |

* Garden of the Gods
* menezioù tost da Aspen
* Chapel on the Rock

Colorado National Monument
## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel

|  |  |
| --- | --- |
| Rannadurioù Stadoù-Unanet Amerika |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Stadoù:** | Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Colorado • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornia • Kansas • Kentucky • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • New Hampshire • New Jersey • New Mexico • New York • North Carolina • North Dakota • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • South Carolina • South Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • West Virginia • Wisconsin • Wyoming |
| **Distrig kevreadel:** | Distrig Columbia |
| **Tiriadoù hag Inizi:** | Guam • Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet • Inizi Mariana an Norzh • Puerto Rico • Samoa Amerikan |
| **Inizi bihan:** | Enez Baker • Enez Howland • Enez Jarvis • Atoll Johnston • Karreg Kingman • Atoll Midway • Enez Navassa • Atoll Palmyra • Enez Wake |

 |
# Mozambik

**República de Moçambique**

 Republik Mozambik
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Banniel Mozambik) | (Ardamezioù Mozambik) |

 |
| *Ger-stur broadel: hini ebet* |
|  |
|  |
| Yezh ofisiel | portugaleg |
| Kêr-benn | Maputo |
| Kêr vrasañ | Maputo |
| Prezidant | Filipe Nyusi |
| Kentañ ministr | Carlos Agostinho do Rosário |
| Gorread | 801,590 km² |
| Poblañs (2007)  Stankter | 21 397 000 a annezidi 26.69 annezad/km² |
| Dizalc’h | diouzh Portugal 25 a viz Mezheven, 1975 |
| Moneiz | Metical mozambikat (Mt) (MZM) |
| Eur | UTC +2 |
| Kan broadel | *Pátria Amada* |
| Kod kenrouedad | .mz |
| Kod pellgomz | +258 |

Ur stad eus Afrika eo **Mozambik**, pe, ent-ofisiel **Republik Mozambik**, pe, en portugaleg, **Moçambique** pe **República de Moçambique** (distagadur IPA : [ʁɛ'publikɐ dɨ musɐ̃'bikɨ]). War aod gevred ar c'hevandir-se eo lec'hiet. Harzoù he deus gant Suafrika, Eswatini, Zimbabwe, Zambia, Malawi ha Tanzania. An eil bro bortugalek er bed eo-hi ma kemerer he foblañs e kont, hag an drede pa reer anv eus ar gorread.

## An anv

Dont a ra an anv *Moçambique* eus hini Enez Moçambique, kentañ kêr-benn Afrika Bortugalat ar Reter, trevadenn bortugalat. Ha dont a ra anv an enez eus hini ur marc'hadour arab hag a oa o chom eno, *Musa Al Bik*, *Mossa Al Bique* pe *Ben Mussa Mbiki**(Daveoù a vank)*.

## Yezhoù

## Proviñsoù

Proviñsoù Moçambique
1. Niassa (kêr-benn : Lichinga),
2. Cabo Delgado (kêr-benn : Pemba),
3. Nampula (kêr-benn : Nampula),
4. Zambézia (kêr-benn : Quelimane),
5. Tete (kêr-benn : Tete),
6. Manica (kêr-benn : Chimoio),
7. Sofala (kêr-benn : Beira),
8. Inhambane (kêr-benn : Inhambane),
9. Gaza (kêr-benn : Xai-Xai),
10. Maputo (kêr-benn : Matola),
11. Kêr Maputo (kêr-benn : Maputo).

## Istor

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù

Stadoù Afrika
Aljeria • Angola • Aod an Olifant • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Djibouti • Egipt • Eritrea • Eswatini • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Ginea • Ginea-Bissau • Ginea ar C'heheder • Kab Glas • Kameroun • Kenya • Komorez • Republik Kongo • Republik Demokratel Kongo • Republik Kreizafrikan • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Maouritania • Maroko • Mozambik • Maoris • Namibia • Niger • Nigeria • Ouganda • Rwanda • São Tomé ha Príncipe • Senegal • Sechelez • Sierra Leone • Somalia • Soudan • Soudan ar Su • Suafrika • Tanzania • Tchad • Togo • Tunizia • Zambia • Zimbabwe

**Tiriadoù dalc'het** Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos

**Broioù ha n'int ket anzavet gant an holl** Azawad • Sahara ar C'hornôg • Somaliland