Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Meurgan

Meurgan

rumm lennegel, luskad arzel| Iskevrennad eus | epic literature, verse poetry, narrative poetry  |
| Skouer an elfenn | Ilias  |

  Eus Wikidata
Ur **meurgan**  a zo ur varzhoneg hir-tre e gwerzennoù a zanevell da gustum kurioù hag avanturioù istorel pe mitologel sevenet gant un haroz pe gant meur a hini, hag he deus ur pouez bras evit ur sevenadurezh pe ur vroad. Implijet e vez ivez ar gerioù **meurzanevell** ha **danevellgan** evit meurgan.
Albert Lord ha Milman Parry o deus diskouezet e oa ar meurganoù klasel ur stumm barzhoniezh dre gomz da gentañ. Koulskoude eo bet skrivet ar meurganoù zo chomet betek ennomp, evel oberennoù Virgilius, Dante Alighieri, ha John Milton. Kalz anezhe a vije bet kollet ma ne vijent ket bet skrivet.

Ar meurgan koshañ a c'heller lenn hiziv an deiz eo meurzanevell an haroz Gilgamech a oa savet en akkadeg er XVIIIvet ha XVIIvet kantved kent Jezuz-Krist. Kavet e oa bet e 1870 en ur furchata e-barzh dismantroù levraoueg Ninive. Etre -850 ha -750 ez eus bet savet div veurzanevell vrudetoc'h hag anavezet a-gozh e henc'hresianeg, an Ilias hag an Odysseia. Savet e oant o div gant ar barzh dall Homeros a-hervez. Kemeret eo bet an daou skrid-se, evel patromoù ar meurzanevelloù gant skrivagnerien ha studierien al lennegezh klasel.

## Un nebeud meurzanevelloù anavezet-mat

Enlivadur eus Persia.
* meurzanevelloù eus ar Reter-nesañ :
	+ Meurgan Gilgamech
* meurzanevelloù savet e Europa :
	+ meurzanevelloù gresianek ha latin :
		- *An Ilias* (lakaet dindan anv Homeros hervez an hengoun)
		- *An Odysseia* (lakaet dindan anv Homeros hervez an hengoun)
		- *An Aeneis* (Publius Vergilius Maro)
	+ meurzanevelloù europat ar Grennamzer :
		- *Beowulf* (saksonek pe hensaozneg)
		- *Kan an Nibelunged* (krennc'hermaneg uhel)
		- *Kanenn Rolant* (henc'halleg)
	+ meurzanevelloù europat an amzerioù modern :
		- *Ar Franciade* gant Pierre de Ronsard (galleg)
		- *Orlando furioso* (*Rolant kounnaret*) gant Ariosto (italianeg)
		- *La Gerusalemme liberata* (*Jeruzalem dieubet*) gant Torquato Tasso (1544 – 1595) en italianeg
		- *Al Lusiades* gant Luís de Camões, e portugaleg
		- *An Henriade* gant Voltaire, e galleg,
		- *Paradise lost* (*Ar Baradoz kollet*) gant John Milton, e saozneg,
		- *Sketla Segobrani* (Danevell Segobranos) gant X3 (1923 - 1925) Meven Mordiern, Frañsez Vallé, Emil Ernod e brezhoneg.
* meurzanevelloù sanskritek
	+ *Mahābhārata*
	+ *Rāmāyana*
* meurzanevelloù all :
	+ *Shahnamè* ("Levr ar roueed") (Ferdowsi - 940-1020, e perseg,
	+ *Kalevala*, e finneg
	+ *Kalevipoeg* (estonieg)
	+ *David eus Sassoun*, en armenieg
	+ *Manas an den brokus* (kirghizeg)
	+ *Soundjata*, e mandingeg
	+ *Mojenn ar c'hantvedoù*, gant Victor Hugo, e galleg.

## Levrlennadur

* Marcello Sorce Keller “L’epica, fra tradizione orale e tradizione scritta”, *Cenobio*, LXVII(2008), no. 4, pp. 39-48. Adembannet er *Bulletin – Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz*, 2009, pp. 107-111.

## Notennoù
# Europa ar C'hornaoueg

Stadoù Europa hervez kodadur stadegel Aozadur ar Broadoù Unanet :
- ██ Europa an Norzh

- ██ Europa ar C'hornôg

- ██ Europa ar Reter

- ██ Europa ar Su

**Europa ar C'hornaoueg**, pe **Europa ar C'hornôg**, zo ul lodenn eus kevandir Europa, er c'hornaoueg, met a cheñch kalz he zachennad hervez an dud hag an aozadurioù. Da vare ar brezel yen e veze lakaet e-barzh ar bloc'had na oa ket eus tu an URSS. Evit kodadur stadegel Aozadur ar Broadoù Unanet emañ ar stadoù-mañ e-barzh :

* Alamagn
* Aostria
* Belgia
* Bro-C'hall
* Izelvroioù
* Liechtenstein
* Luksembourg
* Monako
* Suis

Alies e vez lakaet da heul an inizi predenek, da lavaret eo :

* Iwerzhon
* Rouantelezh-Unanet
# Alamangasaouriezh

Alamagn er brezel-bed kentañ hervez *Commonwealth in Australia* : un euzhvil tokarnet hervez giz an arme alaman, daouarn gwadek, prest da blaouiañ an Douar.
An **alamangasaouriezh** pe **germangasaouriezh** zo un emzalc'h a gasoni ouzh Alamagn hag an Alamaned.

E Bro-C'hall eo chomet bev*(Daveoù a vank)* goude tri brezel : brezel 1870-1871, brezel 1914-1918 ha brezel 1939-1945.

## Pennadoù kar

* Gallgasaouriezh
* Saozkasaouriezh
# Bismarck (North Dakota)

*Ur pennad Bismarck zo ivez.*

---

**Bismarck** eo kêr-benn stad Norzh Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 61 272 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Bismarck en ur mod ofisiel e 1872.

*
*

*
*
*

## Liammoù diavaez

* (en) Lec'hienn ofisiel
# Stiria

**Steiermark** (alamaneg)
**Štajerska** (sloveneg)|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Banniel Stiria) | (Skoed-ardamez Stiria) |

 |
|  |
| **Yezh ofisiel** | Alamaneg |
| **Kêr-benn** | Graz |
| **Pennrener ar stad kevredet(Landeshauptmann)* | Hermann Schützenhöfer (ÖVP) |
| **Gorread** -Hollad -Dour |  16 401,04 km² 0.9% |
| **Poblañs** -Stankter | 1 243 052  (2019)  76/km² |

| Tennañ a ra ar pennad-mañ da stad kevredet Stiria, Aostria. Evit rannvro Stiria, Slovenia, sellit ouzh: Stiria (Slovenia). |
| --- |

Ur stad kevredet a Aostria eo **Stiria** (alamaneg *Steiermark*, sloveneg en kroateg *Štajerska,* sloveneg Prekmurje *Štájersko,* hungareg *Stájerország*) a zo Graz (sloveneg *Gradec*) e gêr-benn. Diazezet eo bet ar vro e 1180. Betek fin ar Brezel bed kentañ e voe renet evel dugelezh gant an Habsbourged. E 1919 e voe disrannet rannvroioù sloveneger Stiria diouzh Aostria ha staget ouzh rouantelezh SHS (Yougoslavia). Hiziv an deiz n'eus nemet 4 250 sloveneger hag a zo o chom e mervent ar vro dreist-holl, en-dro da gêr Radkersburg / Radgona.

Meneziek ha koadek eo ar vro: ouzhpenn 61% eus he zachenn a zo dindan goadeier.

## Kêrioù pennañ Stiria

|  | Kêr | annezad (2019) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Graz, kêr-benn Stiria | 288.806 |
| 2 | Leoben | 24 584 |
| 3 | Kapfenberg | 22 753 |
| 4 | Bruck an der Mur | 15 837 |
| 5 | Feldbach | 13 511 |
| 6 | Gratwein-Straßengel | 12 931 |
| 7 | Knittelfeld | 12 623 |
| 8 | Leibnitz | 12 374 |
| 9 | Weiz | 11 701 |
| 10 | Deutschlandsberg | 11 663 |

## Tud a Stiria

* Johann Berger, meurc'hoarier echedoù;
* Klaus Maria Brandauer, aktour;
* Barbara Frischmuth, skrivagnerez;
* Arnold Schwarzenegger, pennrener Kalifornia.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel stad kevredet Stiria
* Rannvro europat Stiria

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porched Aostria** – Adkavit ar pennadoù a denn da Aostria. |
# Nelly Sachs

Nelly Sachs

den| Reizh pe jener | plac'h  |
| Bro ar geodedouriezh | Alamagn, Sveden  |
| Anv e yezh-vamm an den | Nelly Sachs  |
| Anv ganedigezh | Leonie Sachs  |
| Anv-bihan | Nelly  |
| Anv-familh | Sachs  |
| Deiziad ganedigezh | 10 Kerzu 1891  |
| Lec'h ganedigezh | Schöneberg  |
| Deiziad ar marv | 12 Mae 1970  |
| Lec'h ar marv | Högalid Parish  |
| Doare mervel | abeg naturel  |
| Abeg ar marv | intestinal cancer  |
| Lec'h douaridigezh | Mosaic Cemetery, Northern Cemetery  |
| Pried | talvoud ebet  |
| Yezhoù komzet pe skrivet | alamaneg  |
| Yezh implijet dre skrid | alamaneg  |
| Micher | barzh, dramaour, troer, skrivagner, librettist  |
| Tachenn labour | barzhoniezh  |
| Relijion pe kredenn | yuzevegezh  |
| Diellaouet gant | Dortmund City Archive  |
| Ezel eus | German Academy for Language and Literature, Bavarian Academy of Fine Arts  |
| Darvoud-alc'hwez | Nazi book burnings  |
| Bet kinniget evit | Priz Nobel al Lennegezh, Priz Nobel al Lennegezh, Priz Nobel al Lennegezh  |
| Deskrivet en URL |   |
| Documentation files at | SAPA Foundation, Swiss Archive of the Performing Arts  |

  Eus Wikidata
Nelly Sachs e 1910
**Nelly Sachs** a oa ur varzhez yuzev alaman ganet e Berlin d'an 10 a viz Kerzu 1891 ha marvet e Stockholm d'an 12 a viz Mae 1970.

Achap a reas kuit eus gouennlazh ar Yuzevien gant an nazied a-drugarez da Selma Lagerlöf a roas sikour dezhi ha d'he mamm da zont da Sveden. Ken strafuilhet e voe gant darvoudoù euzhus ar brezel ma tremenas meur a vloaz e bredospitalioù goude an Eil Brezel-bed.

Bet he deus priz Nobel al lennegezh e 1966, asambles gant Shmuel Yosef Agnon.
# Rous Kyiv

Priñselezhioù Rous Kyiv
**Rous Kyiv**, **Rus Kyiv**, **Stad Kyiv**, **Priñselezh Kyiv** zo ur briñselezh slav a zo padet eus ar IVvet kantved betek an XIIIvet kantved, hag a zo bet bruzunet goude gant aloubadeg ar Vongoled, adal 1223, ma voe peurziskaret a-benn 1240. Rous eo ar c'hoshañ stad boutin d'an teir stad slav a hiriv, Belarus, Rusia, hag Ukraina.

Savet e oa bet gant ar Vareged, renet, hervez ar vojenn, gant ar penn viking Ryourik, ha diazezet e Novgorod. Dont a ra an anv Rous eus ar ger varegek *rodslagen* (« bro ar stur »).

E dibenn an IXvet kantved e voe lakaet ar gêr-benn e Kyiv, ur gêr slav kemeret gant ar Vareged en 864, hag a oa, betek neuze, sujet d'ar bobl Khazar, ur bobl turk, kantreerien anezho. En XIvet kantved eo Rous Kyiv a oa brasañ stad Europa, adal ar Mor Du betek ar Volga, Pologn, Lituania. Liesseurt e oa, gant pobloù slav, german, finn, ha balt.
# Tu-gra

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu-gra** evit komz eus an tu yezhadurel diazez p'emañ rener yezhadurel ar frazenn graer yezhadurel an ober pe ar stad displeget gant ar verb.

## Gwelit ivez:

* Tu-gouzañv
* Tu yezhadurel
* Gouzañver yezhadurel
* Graer yezhadurel
* Rener
* Renadenn
* Gour mann
# Lezenn Jante

Lezenn Jante (Janteloven), savet gant Aksel Sandemose, ouzh ur voger e Nykøbing Mors, e Danmark.
**Lezenn Jante** pe **janteloven** en daneg (**jantelagen** e svedeg) zo un hollad dek reolenn-emzalc'h a faltazi krouet gant ar skrivagner danat Aksel Sandemose. Dont a ra an anv-se eus ar romant *En flygtning krydser sit spor* (Un tec'hour o tispenn e roudoù) en 1933, ma lavar an oberour eo ar reolennoù-se a zo o ren en e gêr c'henidik e Jutland.

## Lezenn Jante e broioù Lec'hlenn

* Danmark : **Janteloven Norvegia : **Janteloven Sveden : **Jantelagen Finland : **Janten laki Faero : **Jantulógin**

## An 10 reolenn

* *Du skal ikke tro du er noget !* - Arabat dit krediñ out un den spesiel !
* *Du skal ikke tro du er lige meget som os !* - Arabat dit krediñ e talvezez kement ha ni !
* *Du skal ikke tro du er kloger en os !* - Arabat dit krediñ ez out speredekoc'h egedomp !
* *Du skal ikke innbille dig at du er bedre en os !* - Arabat dit soñjal ez out gwelloc'h egedomp !
* *Du skal ikke tro du ved mere en os !* - Arabat dit krediñ e ouezez muioc'h egedomp !
* *Du skal ikke tro du er mere en os !* - Arabat dit krediñ ez out muioc'h egedomp !
* *Du skal ikke tro at du duger til noget !* - Arabat dit krediñ ez out gouest d'ober an disterañ tra !
* *Du skal ikke grine af os !* - Arabat dit c'hoarzhin goap ac'hanomp !
* *Du skal ikke tro at nogen kan lide dig !* - Arabat dit krediñ e c'hallfes plijout da unan bennak !
* *Du skal ikke tro du kan lære os noget !* - Arabat dit krediñ e c'hallez deskiñ un dra bennak dimp !
# Impalaeriezh trevadennel Danmark

Kêrioù iskevandir Indez dalc'het gant Europiz, eus ar XVIvet betek an XVIIIvet kantved.
Fort Dansborg, e Trankebar.
**Impalaeriezh trevadennel Danmark** eo an trevadennoù (*De danske kolonier* e daneg) he deus bet Danmark, adal 1536 betek 1953, en Afrika, Azia, Europa ha Norzhamerika.

## Istor

Ar roue Christian IV Danmark, anezhañ Roue div rouantelezh Danmark ha Norge, a roas lusk d'an trevadenniñ danat er XVIvet kantved.

### Iskevandir Indez

Trevadenn gentañ Danmark e-maez Europa a voe diazezet e su iskevandir Indez e Trankebar. Meur a hini all a voe digoret etre ar XVIIvet hag an XIXvet kantved.

E 1755 e taolas Danmark he dorn war gêriadenn Serampore (Frederiksnagore), ha diwezhatoc'h war gêrioù Achne ha Pirapur, ur 25 km en hanternoz da Golkata.

E 1829 e voe digoret ur skol-veur danat e Serampore, bepred digor hiziv.

E 1845 e voe gwerzhet Trankebar hag ar c'hêrioù all da Impalaeriezh Breizh-Veur.

E 1868 e voe gwerzhet dezhi an Inizi Nikobar.

### Afrika

En Afrika e talc'he Danmark un toullad kreñvlec'hioù, e Ghana (Osu, a voe adanvet Christiansborg, Takoradi). E 1850 e voent gwerzhet holl da Vreizh-Veur, ma'z ejont d'ober ar Goldcoast, un drevadenn vreizhveuriat.
# Beneluks

Ar **Beneluks** (pe **Benelux**) a zo un unaniezh stadoù etre Belgia, Nederland (an Izelvroioù) ha Luksembourg, teir bro amezek eus Europa ar C'hornaoueg, anezho-holl monarkiezhioù parlamantel. Ur gwreskanv eo, savet diwar penn kentañ stummoù anvioù an teir bro-se : **BE**LGIË/BELGIQUE/BELGIEN - **NE**DERLAND – **LUX**EMB(O)URG. Un unvaniezh valtoutel e oa da gentañ, lakaet e pleustr d'ar 1añ a viz Genver 1948.

## Liammoù diavaez

* (ne) (fr) Lec'hienn ofisiel
# Randstad

**Randstad** pe **Randstad Holland**, (da lavaret eo « *daskêriad Holland* » e nederlandeg) a zo un daskêriad enni ar c'hêrioù da-heul : Utrecht, Amsterdam, den Haag ha Rotterdam, en Izelvroioù. En holl ez eus enni 7,5 milion a annezidi, da lavaret eo 2/3 eus poblañs ar vro.

Peder froviñs a zo e-barzh Randstad :

* Flevoland
* Noord-Holland
* Zuid-Holland
* Utrecht

Ar c'hêrioù brasañ a gaver enni o vezañ :

Amsterdam
den Haag
Rotterdam
Utrecht
* Amsterdam
* den Haag
* Rotterdam
* Utrecht

hag ivez:

* Almere
* Delft
* Dordrecht
* Gouda
* Haarlem
* Hilversum
* Leiden
# Sranan Tongo

| Sranan Tongo (*Sranan Tongo*)

---

 |
| --- |
| Perzhioù |
| Komzet e : | Surinam |
| Komzet gant : | 300 000 en holl 130 000 mammyezher |
| Renkadur : | goude 100 |
| Familh-yezh : | Yezhoù kreolek
* Kreolegoù saoznek
	+ **Sranan Tongo**
 |
| Statud ofisiel |
| Yezh ofisiel e : |  |
| Akademiezh : | *hini ebet* |
|  |
| Kodoù ar yezh |
| ISO 639-1 |  |
| ISO 639-2 | cpe |
| ISO 639-3 |  |
| Kod SIL | SRN |
| Sellit ivez ouzh ar pennad Yezh. |

Ar **sranan tongo** (eus ar saozneg *surinamean tongue*), pe **sranang tongo**, zo ur yezh kreolek komzet evel yezh-vamm gant 130 000 a dud eus Surinam. (anvet e vez ivez *takki takki*, met ar ger-se, ouzhpenn bezañ dismegañsus, zo implijet c'hoazh evit kreolegoù all, disheñval, komzet e Gwiana c'hall).

Ar gerioù sranang tongo evit *gouzout* ha *krouadur* zo *sabi* ha *pikin*. Se a laka tud zo da soñjal, goude teorienn ungenetek ganedigezh ar yezhoù pidgin, e teufe ar sranang eus al lingua franca. An deorienn-se a vez kavet abeg enni gant an darn vrasañ eus ar yezhoniourien a labour war an dachenn-se).

Implijet eo gant tud hag a gomz a-hend-all Saozneg, nederlandeg, javaneg hag hindustani, setu e c'hoari da eil yezh evit an darn vras eus an dud e Surinam.

Ar sranang tongo zo ur meskaj etre an nederlandeg, ar saozneg, ar portugaleg, hag a bep seurt yezhoù all eus Kreiz ha Kornôg Afrika. Stummet eo e-giz ur yezh kreolek : n'eus ket nag infleksion na deklinasion, ha dister eo he geriaoueg (un nebeud miliadoù a c'herioù); aes a-walc'h eo da zeskiñ. Bez' ez eus kalz a dud ivez hag a laka ar sranang tongo da vezañ ur c'hreoleg diwar ar saozneg hepken (nemet ar Wikipedia Alamanek a wel anezhi evel ur c'hreoleg savet diwar ar portugaleg kentoc'h).

## Skouer

* Mi nen René Hart en mi gebore tapu 18 november 1945 ini a kondre Sranan

(*Rene Hart eo ma anv hag on bet ganet d'an 18 a viz Du 1945 e Surinam*)
## Liammoù diavaez

* (en) Pajenn ar sranan tongo war lec'hienn ar SIL
# Yezh ar Sinoù Izelvroek

**Yezh ar Sinoù Izelvroek** (Nederlandeg: **Nederlandse Gebarentaal**, *NGT*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar en Izelvroioù (932 000) hag e meur a stad all.

## Notennoù
# Kensonenn silabennek

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn silabennek** (saoz.: *syllabic consonant*) evit komz eus ur gensonenn a c'hall talvezout da silabenn drezi hec'h-unan fenn pe c'hoazh da graoñiell ur silabenn.

Hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel e vez implijet ar sin diakritek ispisial <  ̩> skrivet dindan ur gensonenn evit diswel eo silabennek.

E brezhoneg unvan ne gaver kensonenn silabennek ebet nemet ma vefe evit onomatopia, da skouer:

*ch!* [ʃ̩] evit lakaat an dud da devel
*sss* [s̩] evit drevezañ trouz un naer
*zzz* [z̩] evit drevezañ trouz ur wenanenn
Setu e nebeud skouerioù diwar yezhoù ar bed ma vez implijet kensonennoù silabennek gante en un doare boaz:

Saozneg:
E saozneg kaver un *n* silabennek hag un *l* silabennel, da skouer:
*button* [bʌt̚n̩] ("buton; nozelenn")
*bottle* [bɒtl̩] ("boutailh")
Sañskriteg
E sañskriteg ऋ [r̩] ऌ [l̩] a zo o-div kensonennoù silabennek o klotaat gant ar c'hensonennoù nann-silabennek र [r] ha ल [l].
Tchekeg ha slovakeg
E tchekeg hag e slovakeg e c'hell bezañ silabennek *r* [ɾ] hag *l* [l], da skouer:
*Strč prst skrz krk* ("lakaat a reas ar biz a-dreuz d'ar gouzoug")
Ouzhpenn-se e c'hell ar c'hensonnoù silabennek-se bezañ berr pe hir skrivet gant un tired lemm warne, *ŕ* ha *ĺ*), da skouer:
*kĺb* ("kevre")
*vŕba* ("halegenn")
E yezhoù all, en o zouez en tacheliteg ar yezhoù salichek hag ar yezhoù wakachek e kaver ivez kensonenn dre serriñ (saoz. *obstruent*) hag a c'hell bezañ dielfennet evel kensonennoù silabennek, da skouer e bellakouleg ([pʰtʰkʰtsʰ]):

[spʰs] "avel biz"
[ɬqʰ] "gleb"
[ťɬɬ] "sec'h"
E sinaeg manadrinek unvan e kaver elfennoù deskrivet peurliesañ evel "vogalennoù dre daravat" (saoz. *fricative vowels*) hag a c'hell bezañ dielfennet a-hend-all evel kensonennoù dre daravat (saoz. *fricative consonant*), da skouer:

*zhi* dielfennet evel [ʐ̩] e lec'h [ʐɨ]

## Gwelit ivez:

* Silabenn
* Kensonenn
* Vogalenn
* Vogalenn nann-silabennek
# Marselha

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

| Marselha |
| --- |
|  |
|  |
| Anv okitanek
 | Marselha
 |
| Anv gallek (ofisiel) | Marseille
 |
| Bro
 |  Provañs ( Okitania)
 |
|  Melestradurezh |
| Stad |  Frañs |
| Rannvro
 |  Provence-Alpes-Côte d'Azur (prefeti)
 |
| Departamant
 | Bouches-du-Rhône
 |
| Arondisamant
 | Marselha
 |
| Kanton
 | pennlec'h 12 kanton
 |
| Kod kumun
 | 13055
 |
| Kod post
 | 13000, 13001, 13002, 13004, 13003, 13005, 13006, 13007, 13008, 13009, 13010, 13011, 13012, 13013, 13014, 13015, 13016
 |
| Maer Amzer gefridi | Benoît Payan 2020 - 2026 |
| Etrekumuniezh
 | Marseille Provence Métropole (sez)
 |
| Lec'hienn web
 | www.marseille.fr
 |
|  Poblañsouriezh |
| Poblañs | 886 040 ann. (2023) |
| Stankter | 6 698 ann./km² |
|  Douaroniezh |
| Daveennoù lec'hiañ | 43°17′47″N 5°22′12″E |
| Uhelderioù | bihanañ 0 m — brasañ 652 m |
| Gorread
 | 132,28 km²
 |
| kemmañ  |

**Marsilha** e brezhoneg, **Marselha** en okitaneg hag e brezhoneg a-wezhioù (distaget [maʀˈsejɔ] pe [maʀˈsijɔ]), **Marseille** e galleg hag ez-ofisiel, zo ur gêr eus Okitania er Stad C'hall hag ur porzh ag ar Mor Kreizdouar.

## Touristerezh

Marselha: Penniliz Notre Dame de la Garde
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

## Gevellerezh

*La Corniche*, e-kichen *Anse de la fausse Monnaie*
* Abidjan (Aod-an-Olifant) abaoe 1958
* Antwerpen (Flandrez) abaoe 1958
* Brusel (Flandrez) abaoe 1958
* Kopenhagen (Danmark) abaoe 1958
* Genova (Italia) abaoe 1958
* Haifa (Israel) abaoe 1958
* Hamburg (Alamagn) abaoe 1958
* Kōbe (Japon) abaoe 1961
* Dakar (Senegal) abaoe 1968
* Odesa (Ukraina) abaoe 1972
* Piraeus (Gres) abaoe 1984
* Shanghai (Republik Pobl Sina) abaoe 1987
* Gdańsk (Polonia) abaoe 1992
* Marrakech (Maroko) abaoe 2004
* Ramat Gan (Israel) abaoe 2004
* Glasc'ho (Skos) abaoe 2006
* Khemisset (Maroko) abaoe 2006
* Beirout (Liban)
* Warwick (New York)

**Emglevioù kenlabour Yerevan (Armenia) abaoe 1992
* Casablanca (Maroko) abaoe 1998

## Notennoù
# Memento mori

Emboltred Thomas Smith
Memento mori zo ur bomm latin hag a dalv kement ha "bez soñj e varvi", hervez ar gredenn grennamzerel, liammet ouzh klask ar silvidezh er bed all hag an *ars moriendi*, arz ar marv mat.

## Pennad kar

* Memento
# Luzern

| **Luzern** |
| --- |
|  Gwel eus kêr. |
|  |
| Anv alamanek
 | Luzern
 |
| Anv gallek
 | Lucerne
 |
| Anv italianek
 | Lucerna
 |
| Anv romañchek
 | Lucerna
 |
|  Melestradurezh |
| Bro |  Suis |
| Kanton | kanton Luzern |
| Distrig
 | arondisamant Luzern-kêr
 |
| Yezh ofisiel | alamaneg |
| Niv. OFS
 | 1061
 |
| Kod post
 | 6000, 6014, 6002, 6003, 6004, 6005, 6006, 6007, 6009, 6015
 |
| Maer
 | Beat Züsli
 |
| (Amzer gefridi) | () |
| Lec'hienn web
 |
 |
|  Poblañsouriezh |
| Poblañs
 | 86 234 ann. () |
| Stankter | 2 967 ann./km² |
|  Douaroniezh |
| Daveennoù lec'hiañ |  /  |
| Uhelder | 436 metr |
| Gorread
 | 29,06 km²
 |
| Kumunioù stok
 | Adligenswil, Ebikon, Kriens, Malters, Neuenkirch, Emmen, Horw, Meggen, Ennetbürgen, Stansstad
 |
| kemmañ  |

**Luzern** (distaget [luˈtsɛrn] en alamaneg ; *Lucerne* [lysɛʁn] e galleg; *Lucerna*, [luˈtʃɛrna] en italianeg ; *Lucerna* e romañcheg ; *Lozärn* e rannyezh ar c'hornad) zo ur gêr e-kreiz Suis. Kêr-benn kanton Luzern eo. E dibenn 2013 e oa 80 501 a dud o chom e kêr. Ur c'hroashent a bouez eo evit al lodenn-se eus Suis hag ur greizenn velestradurel. En-dro da Luzern ez eus un tolpad-kêrioù lec'hiet e tri c'hanton disheñvel, ma'z eus war-dro 250 000 a dud o vevañ en holl.

Dre m'emañ war ribl ul lenn vrav (*Vierwaldstättersee* pe Lenn Luzern), e-harz menezioù kaer evel menez Pilatus ha Rigi en Alpoù Suis, e vez desachet ur bern touristed da Luzern, a-gozh. Unan eus an traoù brudetañ e kêr eo ar c'h-*Kapellbrücke*, ur pont koad savet er XIVvet kantved.

An alamaneg eo ar yezh ofisiel e Luzern, met un doare alemaneg uhel eo ar yezh pemdeziek evit ar braz eus an dud.

## Tud

* Peter Bichsel, skrivagner
* Hans Erni, treser, livour, engraver ha kizeller
* Carl Spitteler, skrivagner
* Siegfried Wagner, sonaozer

## Kêrioù gevellet

Gevellet eo Luzern gant ar c'hêrioù-mañ :

* Bournemouth (Bro-Saoz) abaoe 1981
* Chicago (Stadoù Unanet) abaoe 1999
* Cieszyn (Polonia) abaoe 1994
* Guebwiller (Bro-C'hall) abaoe 1978
* Olomouc (Tchekia) abaoe 1994
* Potsdam (Alamagn) abaoe 2002
# Kondolenn

Kondolennoù e Morlenn Venezia
Ur **gondolenn** (*gondoła* en veneteg ha *gondola* en italianeg), ur **c'hondolenn**, zo ur vagig du, ur roeñv dezhi, implijet da zougen tud e Morlenn Venezia.

Un doare all, anvet *barcheta* hag a dap betek 11 metr hed, a vez roeñvet gant daou gondolenner war Canal Grande ar vorlenn.

## Kondolennerien

* Kondolenner e Venezia.
* Kondolenner ouzh un nor.
* Kondolennerien

## Lennegezh

Mark Twain a deuas da Venezia e 1867. En e levr*The Innocents Abroad*, pennad 23, e ra anv eus kondolennoù ha kondolennerien.

* *Miracolo della Croce caduta nel canale di San Lorenzo*
Gentile Bellini, 1500
* Er *Bacino di San Marco*.

## Kondolennoù all

Ouzhpenn kondolenn Venezia, anvet *gondola veneziana*, ez eus ur *gondola lariana*, dre lien, hag a weler war lenn Como.

* *Gondole lariane* war lenn Como

## Notennoù
# Nijell dianavez

Duration: 35 seconds.0:35Subtitles available.CCVideo un NiDi embannet gant ar Pentagon e 2020, enrollet e miz Genver 2015.
Un **nijell dianavez**, pe **nijell dianav**, berraet e **NiDi**, a zo un anadenn en oabl gwelet gant testoù, merzet war skrammoù ur radar pe enrollet gant ur c'hamera video pe ul luc'hwkeudennerez, ha na denn da netra anavezet ebet, goude un enklask zoken. Er sevenadur pobl e vez graet alies al liamm etre NiDi hag egorlistri deuet eus planedennoù all.

## Termenadurezh

Graet e vez alies gant ar gwreskanv saoznek **UFO** (*Unknow Flying Object*), en deus roet ar ger ufologiezh hag a zo studi seurt anadennoù, hag ivez gant ar ger gallek **Ovni** (gwreskanv evit *Objet volant non identifié*).

Muioc'h-muiañ e reer e saozneg gant an anv **UAP** (*unidentified aerial phenomena*), hag e galleg gant ar ger **PAN** : *Phénomène aérospatial non identifié*.

Un NiDi skeudennet gant George Stock e Passaic e Jerzenez Nevez e 1952.
## Emzalc'h ar pennadurezhioù stadunanat

D'ar 27 a viz Ebrel 2020 eo bet embannet ent-ofisiel gant ar Pentagon videoioù NiDi merzet gant binvioù-leviañ nijerezioù hemolc'h Morlu ar Stadoù-Unanet.

Anzav a ra ar Pentagon, en un danevell lakaet foran d'ar 25 a viz Even 2021, e lak ar PANoù ur gudenn a surentez broadel, hag eo ret dezrannañ donoc'h an traoù..

## Liammoù diavaez

* Danevelloù melestradurezhioù SUA eus al Levraoueg Foran Titouriñ e Skol-veur Kolorado Boulder
* "Teuliadoù nevez diwar-benn NiDioù embannet gant gouarnamant ar R.U." gant an Dielloù Broadel
* Teuliadoù dirummataet diwar-benn NiDioù eus kalz broioù

## Notennoù ha daveennoù