Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ceres (korrblanedenn)

*Ur pennad Keres zo ivez.*

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Ceres**  |  |

 |
| Skeudenn tennet d'an 19 a viz C'hwevrer 2015 gant tarchoù sklaer n'ouzer ket an orin anezho. |
| Doareennoù orbitel |
| skin etre | 413.715×109 km 2.766 ua |
| Ezkreizennegezh ar gelc'htro | 0.080 |
| Prantad reveulzienn siderel | 1679.819 d 4.599 a |
| Tizh kelc'htreiñ etre | 17.882 km/s |
| Stouadur | 10.587° |
| Treuzkiz keheder | 975×909 km |
| Treuzkiz pol | 108 718 km |
| Mas | 9.5×1020 kg |
| Mas volumek etre | 2.08 g×103 kg/m³ |
| Gravitadur war he gorre | 0.27 m/s² |
| Prantad treiñ | 0.3781 d  |
| Albedo | 0.113 |
| Tizh achap | 0.51 km km/s |
| Temperadur | 167 K |

**Ceres**, anvadur etrebroadel *(1) Ceres* (diwar al latin Cerēs; arouez: ) a zo ur gorrblanedenn, an hini gentañ bet dizoloet. Dizoloet e oa bet d'ar c'hentañ a viz Genver 1801 gant Giuseppe Piazzi.
Dont a ra hec'h anv eus ar vitologiezh roman, hini an doueez Keres.

E-pad ur pennadig e oa bet lakaet war roll ar planedennoù ha dilamet da c'houde. Betek ar 24 a viz Eost 2006 eo bet lakaet war roll an asteroidennoù, an hini vrasañ anezho. Er gourizad asteroidennoù emañ-hi.

Lakaet e vez an niver 1 dirak an anv hervez an doare arnevez da niverenniñ an asteroidennoù.

E deroù ar bloaz 2015 e voe studiet a-dost gant ar sontenn amerikan *Dawn* a dremenas hebiou dezhi.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù

| Koskoriad an Heol |
| --- |
|  |
| **Planedennoù :** Merc'her • Gwener • Douar • Meurzh • Yaou • Sadorn • Ouran • Neizhan

---

 |
| **Korrblanedennoù :** Ceres • Ploudon & C'haron • Eris – Makemake – Haumea — Quaoar

---

 |
| **Loarennoù pennañ :** Loar • Phobos • Deimos • Io • Europa • Ganymede • Callisto • Titan • Titania • Triton

---

 |
| **Traoù all :** Heol • Gourizad asteroidennoù • Stered-lostek • Gourizad Kuiper • Koumoulennad Oort • Disk strewet

---

 |
| *Gwelet ivez : Listennad adplanedennoù koskoriad an Heol - Listennad asteroidennoù koskoriad an Heol* |
# Merc'her (planedenn)

| **Merc'her**  |
| --- |
|  |
| Merc’her skeudennet gant ar sontenn Mariner 10 |
| Doareennoù he c'helc'htro |
| Skin etre | 57 909 176 km 0,39 ua |
| Treuzkiz kelc'htro | 0,360 Tm 2,406 ua |
| Ezkreizennegezh ar gelc'htro | 0,205 630 69 |
| Prantad reveulziañ siderel | 87,969 35 d |
| Prantad sinodek | 115,8776 d |
| Tizh kelc'htreiñ etre | 47,36 km/s |
| Stouadur ar gelc'htro | 7,004 87° |
| Adplanedennoù | 0 |
| Doareennoù fizikel |
| Treuzkiz keheder | 4880 km |
| Treuzkiz pol | 4880 km |
| Pladadur | 0 |
| Gorread | 7,5 x 107 km² |
| Volum | 6,1 x 1010 km³ |
| Mas | 3,302 x 1023 kg |
| Mas volumek etre | 5,427 x 103 kg/m³ |
| Gravitadur war he gorre | 3,701 m/s² |
| Prantad tro | 58,6462 d |
| Tizh tro (er c'heheder) | 10,89 km/h |
| Stouadur an ahel | 0,1° |
| Albedo | 0,106 |
| Tizh frankizadur | 4,435 km/s |
| Temperadur war he gorre |

| izelañ | keidenn | uhelañ |
| --- | --- | --- |
| 90 K | 452 K | 700 K |
| -180°C da 430 °C |

 |
| Doareennoù atmosfer |
| Gwask atmosferek | 2 x 10-7 Pa |
| Potasiom K | 31,7 % |
| Sodiom Na | 24,9 % |
| Oksigen (atom) | 9,5 % |
| Argon Ar | 7,0 % |
| Heliom He | 5,9 % |
| Oksigen O2 | 5,6 % |
| Nitrogen N2 | 5,2 % |
| Dioksidenn garbon CO2 | 3,6 % |
| Dour H2O | 3,4 % |
| Hidrogen H2 | 3,2 % |

**Merc'her** (*Mercurius* e latin) a zo anezhi ar blanedenn gentañ eus ar sistem Heol adalek an Heol hag an eizhvet a vent. Diaes-bras eo da arsellet dre m'emañ tost-kenañ d'an Heol. Ne c'haller hec'h arsellet nemet pa vez an Heol o vont da guzh pe pa vez o sevel.

## Levrlennadur

* *Koskoriad an Heol*, Bruno Mauguin ha Bénédicte Saulier-Le Dréan (Egorenn ar skiantoù), treiñ gant an Ofis ar Brezhoneg, 2006, Éditions Apogée, ISBN 2-84398-249-9, pp. 14-16.
* *Ar Mareoù*, Odile Guérin (Egorenn ar skiantoù), treiñ gant an Ofis ar Brezhoneg, 2006, Éditions Apogée, ISBN 2-84398-250-2, p. 50.

| Koskoriad an Heol |
| --- |
|  |
| **Planedennoù :** Merc'her • Gwener • Douar • Meurzh • Yaou • Sadorn • Ouran • Neizhan

---

 |
| **Korrblanedennoù :** Ceres • Ploudon & C'haron • Eris – Makemake – Haumea — Quaoar

---

 |
| **Loarennoù pennañ :** Loar • Phobos • Deimos • Io • Europa • Ganymede • Callisto • Titan • Titania • Triton

---

 |
| **Traoù all :** Heol • Gourizad asteroidennoù • Stered-lostek • Gourizad Kuiper • Koumoulennad Oort • Disk strewet

---

 |
| *Gwelet ivez : Listennad adplanedennoù koskoriad an Heol - Listennad asteroidennoù koskoriad an Heol* |
# Gwener (planedenn)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Gwener**  |

 |
| Koumoul Gwener gwelet gant ar sontenn Mariner |
| Doareennoù he c'helc'htro |
| Skin etre | 108 208 926 km ≈ 0,72 ua |
| Treuzkiz kelc'htreiñ | 0,680 Tm ≈ 4,545 ua |
| Ezkreizennegezh | 0,006 773 23 |
| Prantad reveulziañ siderel | 224,70096 d |
| Prantad sinodek | 583,9210 d |
| Tizh kelc'htreiñ etre | 35,021 km/s |
| Stouadur | 3,394 71° |
| Loarenn | 0 |
| Doareennoù fizik |
| Treuzkiz keheder | 12 103,7 km |
| Treuzkiz pol | 12 103,7 km |
| Pladadur | 0 |
| Gorread | 4,60×108 km² |
| Volum | 9,28×1011 km³ |
| Mas | 4,8685×1024 kg |
| Mas volumek etre | 5,204×103 kg/m³ |
| Gravitadur war he gorre | 8,87 m/s² |
| Prantad treiñ | -243,0185 d |
| Tizh tro (er c'heheder) | 6,52 km/h |
| Stouadur an ahel | 2,64° |
| Albedo | 0,65 |
| Tizh frankizadur | 10,361 km/s |
| Temperadur war he gorre |

| nbtañ\* | etre | muiañ |
| --- | --- | --- |
| 228 K | 737 K | 773 K |
| 445°C da 482 °C |

 |
| \* An temperadur izelañ eo hini gorre ar c'houmoul. |
| Doareennoù atmosfer |
| Gwask atmosferek | 9321,9 kPa |
| Dioksidenn garbon | 96 % |
| Nitrogen | 3 % |
| Dioksidenn sulfur Aezhenn dour Monoksidenn garbon Argon Heliom Neon Sulfur karbonil Trenkenn glorhidrik Trenkenn fluorhidrik | roudoù |

**Gwener** a zo anezhi an eil planedenn e koskoriad an Heol.
Gwelet e vez mat-kenañ eus an Douar.
Pa vez gwelet eus an Douar e vez anvet dre vras ar **Werelaouen**, pe c'hoazh **Steredenn al Labourer**.

## Difurch

* D’an 11 a viz Ebrel 2006 eo en em lakaet ar sontenn Venus Express da gelc'htreiñ en-dro d'ar blanedenn. Savet eo bet an ijinenn-se gant Ajañs Europa an Egor (ESA) hag ar wech kentañ eo da Europa kas ur gefridi betek Gwener, hag an hini gentañ ivez abaoe programm Magellan an NASA e 1984. E-pad 2 zevezh eus ar blanedenn (ar pezh a ra 486 devezh-douar) e vo studiet doare, kimiezh hag oberiantiz an atmosfer.

## Levrlennadur

* *Koskoriad an Heol*, Bruno Mauguin ha Bénédicte Saulier-Le Dréan (Egorenn ar skiantoù), treiñ gant an Ofis ar Brezhoneg, 2006, Éditions Apogée, ISBN 2-84398-249-9, pp. 17-19.

| Koskoriad an Heol |
| --- |
|  |
| **Planedennoù :** Merc'her • Gwener • Douar • Meurzh • Yaou • Sadorn • Ouran • Neizhan

---

 |
| **Korrblanedennoù :** Ceres • Ploudon & C'haron • Eris – Makemake – Haumea — Quaoar

---

 |
| **Loarennoù pennañ :** Loar • Phobos • Deimos • Io • Europa • Ganymede • Callisto • Titan • Titania • Triton

---

 |
| **Traoù all :** Heol • Gourizad asteroidennoù • Stered-lostek • Gourizad Kuiper • Koumoulennad Oort • Disk strewet

---

 |
| *Gwelet ivez : Listennad adplanedennoù koskoriad an Heol - Listennad asteroidennoù koskoriad an Heol* |
# 15 Mezheven

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Mezheven** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
|  |

## Darvoudoù

* 923 : Emgann Soissons.
* 1215 : sinet eo ar Magna Carta gant Yann Iañ, roue Bro-Saoz.
* 1389 : Emgann Kosovo etre un armead Serbed hag an Impalaeriezh otoman.
* 1752 : gant ar fizikour Benjamin Franklin eo diskouezet ez eo tredan al luc’hed hag ijinet an diskuruner.
* 1920 : goude ur vouezhiadeg pobll e tremen norzh Schleswig eus Alamagn da Zanmark.
* 1944 : argadet Strouezh Skaer gant an Alamaned.
* 1969 : dilennet eo Georges Pompidou da Brezidant ar Republik C'hall.
* 1977 : dilennadeg demokratel gentañ e Spagn goude marv an diktatour Francisco Franco.
* 1995 : kentañ bannadenn ar film tresadennoù-bev *Pocahontas* e New York (Stadoù-Unanet Amerika).

## Ganedigezhioù

|  |  |
| --- | --- |
| Nicolas Poussin |  |

* 1330 : Edward of Woodstock, priñs Bro-Saoz.
* 1594 : Nicolas Poussin, livour gall.
* 1843 : Edvard Grieg, sonaozer norvegiat.
* 1864 : Guy Ropartz, sonaozer brezhon.
* 1885 : Roland Dorgelès, skrivagner gallek.
* 1927 : Hugo Pratt, saver bannoù-treset eus Italia, krouer Corto Maltese.
* 1906 : Léon Degrelle, politiker belgiat hag ofiser SS.
* 1927 : Hugo Pratt, skrivagner ha tresour italian.
* 1934 : Xabier Galdeano, kazetennour, luc'hskeudennaouer ha brogarour euskarat.
* 1936 : Claude Brasseur, aktour gall.
* 1941 : Harry Nilsson III, arzour stadunanat.
* 1943 : Johnny Hallyday, aktour, kaner ha sonaozer gall.
* 1943 : Poul Nyrup Rasmussen, politiker danat, kentañ ministr Danmark.
* 1946 : Brigitte Fossey, komedianez c'hall.
* 1953 : Xi Jinping, politiker sinaat, prezidant Republik Pobl Sina.
* 1969 : Oliver Kahn, melldroader etrebroadel alaman.

## Marvioù

|  |  |
| --- | --- |
| Ella Fitzgerald e 1940 |  |

* 923 : Roperzh Iañ, roue ar Franked.
* 1389 : Murat Iañ, sultan otoman.
* 1467 : Fulup III Bourgogn.
* 1785 : Jean-François Pilâtre de Rozier, nijer gall.
* 1888 : Frederig III, impalaer Alamagn.
* 1889 : Mihai Eminescu skrivagner roumanek.
* 1970 : Henri Queuille, politikour gall.
* 1986 : Christian Stengel, filmaozer, produour ha saver senario gall.
* 1996 : Ella Fitzgerald, kanourez jazz amerikan.
* 2006 : Raymond Devos, aktour ha fentigellour belgiat.

## Lidoù

* Devezh ar banniel e Danmark
# Kelvin

**Troidigezh ar c'helvin war-du unanennoù arall**| Conversion from | to | FormulaÈ |
| --- | --- | --- |
| Kelvin | Celsius | °C = K - 273.15 |
| Celsius | Kelvin | K = °C + 273.15 |
| Kelvin | Fahrenheit | °F = K × 1.8 − 459.67 |
| Fahrenheit | Kelvin | K = (°F + 459.67) / 1.8 |
| Kelvin | electronvolts | K / 11,604.5 = eV |
| electronvolts | Kelvin | eV × 11,604.5 = K |
| Treiñ an unanennoù an eil d'eben : *ConvertWorld* (fr) |

Ar **c'helvin** (simbol **K**, diwar anv Lord Kelvin) eo unanenn SI an temperadur termodinamikel. Diwar ziviz ez eus anvioù divoutin eus anvioù an unanennoù ha skrivet e vezont gant lizherennoù bihan (« kelvin » ha n'eo ket « Kelvin »).

Ar c'helvin eo ar gevrenn 1/273,16 eus temperadur termodinamikel poent tric'hement an dour (H2O), hag ur variadenn 1 K a zo kevatal gant gant ur variadenn 1 °C. Er c'hontrol d'an derez Celsius avat ez eo ar c'helvin un unanenn absolut eus an temperadur a zo bet degaset a drugarez da drede pennreolenn an termodinamik. Kevatal eo an temperadur 0 K gant -273,15 °C ha klotañ a ra gant ar zero absolut (poent tric'hement an dour a zo da +0,01 °C).

Dre ma n'eo ket ur muzul relativel ne vez ket lakaet ar ger « derez » nag ar simbol « ° » a-raok ar c'helvin, er c'hontrol d'ar pezh a vez graet gant ar derezioù Celsius pe Fahrenheit. Er penn kentañ e 1954 (10vet CGPM, disentez 3, CR 79) e veze graet « derez Kelvin » eus ar c'helvin, ha skrivet e veze neuze **°K**. Tennet e voe an « derez » da geñver an 13vet CGPM e 1967 (disentez 3, CR 104) ha dont a reas e simbol da vezañ **K**.
# Newton (unanenn)

*Tennañ a ra ar pennad-mañ d'an unanenn nerzh. Evit an den sellit ouzh pennad Izaac Newton*

---

An **newton** (simbol: **N**) eo an unanenn SI evit muzuliañ an nerzhioù. Anvet eo bet diwar Sir Isaac Newton en anaoudegezh eus e labour war ar mekanikerezh klasel.

## Termenadur

Un *newton* eo ar c'hementad a nerzh a zo ezhomm evit buanaat ur mas a ur c'hilogram eus ur metr dre segondenn garrez.

1 N = 1 kg·m·s–2
## Lieskementoù SI

| Lieskement | Anv | Simbol |  | Lieskement | Anv | Simbol |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 100 | **newton** | N |  |   |   |   |
| 101 | dekanewton | daN |  | 10-1 | desinewton | dN |
| 102 | hektonewton | hN |  | 10-2 | santinewton | cN |
| 103 | kilonewton | kN |  | 10-3 | milinewton | mN |
| 106 | meganewton | MN |  | 10-6 | mikronewton | µN |
| 109 | giganewton | GN |  | 10-9 | nanonewton | nN |
| 1012 | teranewton | TN |  | 10-12 | pikonewton | pN |
| 1015 | petanewton | PN |  | 10-15 | femtonewton | fN |
| 1018 | egzanewton | EN |  | 10-18 | atonewton | aN |
| 1021 | zetanewton | ZN |  | 10-21 | zeptonewton | zN |
| 1024 | yotanewton | YN |  | 10-24 | yoktonewton | yN |

Dre m'eo ar graviter war an Douar un tammig bihanoc'h eget 10 m/s² o doa kroget tud zo, goude bezañ rediet da zilezel ar sistem metrek gravitadurel, d'ober gant an dekanewton (daN) da gemer lec'h ar c'hilogram-nerzh a zo tost kevatal (1 kgf = 9,80665 N). Heñvel eo ouzh kudenn ar milibar (mbar) e keñver an hektopascal (hPa).

## Displegadurioù

Alies e vez kemmesket meizad ar mas hag hini an nerzh er vuhez pemdeiz, met ret eo lakaat kemm etrezo er skiant hag en ijinerezh. Implijet e voe an newton tro-dro da 1904 evit ar wezh kentañ, met n'eo nemet e 1948 e voe degemeret ent-ofisiel gant Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CGPM) e-giz anv evit an unanenn nerzh mks. Klotañ a ra mat a-walc'h pa ouezer e teuas Newton da ziorren e deorienn ar graviter goude bezañ bet o prederiañ war perak e kouez an avaloù en traoñ : mas un aval bihan a embreg un nerzh a un newton war an Douar.

## Gwelet ivez

* Isaac Newton
* SI
# Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù

**Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù** (**BIPM** evit an anv ofisiel *Bureau international des poids et mesures*) a zo unan eus an tri aozadur savet evit delc'her ar sistem unanennoù etrebroadel (SI) evel ma oa bet termenet gant Kenemglev ar metr.

Lec'hiet eo e Pavillon de Breuteuil e Sèvres, Frañs, a zo dezhañ un dezvad e-maez-tiriad. Dre se ne voe ket aloubet gant an Alamaned e-pad an eil brezel bed.

## Kefridi

Hervez e lec'hienn ofisiel :

*Ar BIPM a zo en e garg diogeliñ peurunvanidigezh ar muzulioù er bed a-bezh hag o zresuster d'ar Sistem unanennoù etrebroadel.*
*Labourat a ra dindan aotrouniezh Kenemglev ar Metr a zo anezhañ ur feur-emglev diplomatel skoulmet etre ur riez hag hanter-kant (sifroù 2005), ha seveniñ a ra e garg dre un toullad Kuzuliadegoù aliañ a zo o izili labourvaoù metrologiezh broadel eus ar Stadoù ezel eus Kenemglev ar Metr, ha dre e labour dezhañ e-unan sevenenet en e labourva.*
*Kas a ra ar BIPM enklaskoù liammet ouzh ar muzulioù. Aozañ a ra, pe kemer a ra perzh e keñveriadennoù etrebroadel ar stalonoù muzuliañ broadel, ha kas a ra stalonadennoù da benn evit ar Stadoù ezel.*
Ar BIPM a zo ivez en e garg delc'her an Amzer hollvedel kenurzhiet (UTC) a zo anezhañ skeul an amzer a vez kaset diwarni ar frekañsoù dave hag ar signaloù-eur er bed a-bezh en un doare kenurzhiet.

Daou aozadur all a zo en o c'harg delc'hel ar sistem unanennoù etrebroadel :

* Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CGPM, Conférence générale des poids et mesures) ;
* Kuzuliadeg Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CIPM, Comité international des poids et mesures).

## Istor

Da gentañ penn e teu orin Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù eus an diviz ober gant ar sistem degel kemeret war atiz Gaspard Monge.

D'an 20 a viz Mae 1875 e voe sinet Kenemglev ar metr gant seitek Stad. Krouet e voe Burev Etrebroadel ar Pouezioù hag ar Muzulioù an dro-se.

Gant ar *Pavillon de Breuteuil* e Sèvres e vez roet bod d'ar BIPM abaoe 1884 ma voe lakaet ar savadur gouestlet d'al labourvaoù da vont en-dro.

E 1889 e voe asantet da bimpatromoù etrebroadel nevez ar metr hag ar c'hilogram gant kentañ Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù a c'houlennas e vefent lakaet ent ofisiel er Pavillon de Breuteuil.

## Gwelet ivez

* Sistem unanennoù etrebroadel
* Sistem metrek

## Liammoù diavaez

* BIPM (e galleg)
* BIPM (e saozneg)
# Douarouriezh

An **douarouriezh**, pe ar **c'heologiezh**, a zo ur skiant a denn da berzhioù maenek an Douar (anvet litosferenn), da lavaret eo e galon, e vantell hag e bluskenn.

## Iskelennoù pennañ

* geofizik
* geogimiezh
* paleontologiezh (pe henouennoniezh)
* maenoniezh
* petrologiezh
* gweleadoniezh
* gouelezennouriezh

War perzhioù dourennek an Douar hag an hidrosfer

* hidrologiezh
* morouriezh
* liñvouriezh (hidrosfer)

Ar c'helennoù pennañ eo an hidrogeologiezh hag ar vorouriezh fizikel, ar vorouriezh kimiezhel ha ar vorouriezh vevoniel

Skiantoù an aergelc'h a denn da berzhioù aezhennek an Douar (an aergelc'h pe atmosfer)

* Meteorologiezh

War perzhioù skornet an Douar (ar c'hruosfer)

* Skornouriezh

## Liammoù diavaez
# Film spont

sinema spont

doare film, art genre by arts form| Iskevrennad eus | faltazi spont  |
| Anv berr | горор, Horror  |
| Roll elfennoù | list of horror films  |

  Eus Wikidata
Ar **sinema spont** a zo un is-rann eus sinema ar pal gantañ lakaat sevel ur barrad aon pe doñjer en arvesterien evel dudi.

Ar filmoù spont a ya etrezek bedoù du ha temoù dreisttremen. Adkavet e vez euzhviled, bedoù goude-apokalips ha temoù relijiel pe mojennoù poblek.

Mare brudetañ gant berzh eviçt ar filmoù spont a oa bet hini ar filmoù italian deus ar bloavezhioù 70 ha 80. Filmaozerien evel Jesús Franco pe Mario Bava c'hoazh o deus bet roet diazez ar filmoù betek an deiz-a-hiziv.
Ar film aozour gentañ a savas ur film gwadus a voe Herschell Gordon Lewis (ur stadunanat anezhañ) en 1963 gant ar film Blood Feast.

Ar sinema spont a zo un doare filmoù lec'h ma vez klasket gant an arvester pe da vezañ spontet pe da vezañ dudiet en un doare farsus. Ret eo sevel 2 rummad hini ar filmoù gwadus o vezañ feuls betek re (filmoù 'zo o vezañ difennet betek en 31 vro), pe ar filmoù damm-wir (moliac'h).
# Afrika

Skeudenn dre loarell eus Afrika
Da geñver gorread koulz ha poblañs ez eo **Afrika an eil kevandir er bed.** En em astenn a ra war 30 221 532 km2 gant an inizi nes dezhi, da lavaret eo war 20,30 % eus gorread an douaroù a gaver war ar Voul-douar. Gant 54 Stad ez eus 1 miliard (2010) a annezidi o vevañ, war dro 16 % eus poblañs ar bed.

## Gerdarzh

Kartenn ar bed a ziskouez lec'hiadur Afrika
Dont a rafe an anv eus an hini roet gant ar Romaned, *Africa terra* = douar an Afri (*Afer* eo an unander e latin), pa n’anavezent nemet lodenn Norzh ar c'hevandir. Pa zeuas Norzhafrika da vezañ ur broviñs roman ne oa *douar an Afri* nemet Tunizia vodern, Kartada o vezañ ar gêr-benn d'ar mare-se.

Un nebeud martezeadennoù war gerdarzh an anv :

* *Afar* (poultrenn) e fenikianeg
* meuriad an *Afri*, ur bobl Berber a c'hellfe bezañ bet o chom war-dro Kartada
* *aphrike*, ur ger henc'hresianeg a c'hellfe talvezout evit "ha n'eo ket yen"
* *aprica* e latin, ur ger a dalvez an amzer-nevez

Egipt a veze renket en Azia a-raok an douaroniour Ptolemaios (85 - 165), hemañ eo a lakaas an harz etre Afrika hag Azia a-hed Kanol Suez hag ar Mor ruz.

## Lodennoù Afrika

* Afrika ar C'hornaoueg
* Afrika ar C'hreiz
* Afrika an Norzh
* Afrika ar Reter
* Afrika ar Su

## Istor

Hervez holl antropogolourien ar bed ez eo Afrika kavell an denelezh. Emdreiñ a rae Homo Sapiens etre 200 ha 100 000 bloaz zo. Goude an emdroadur e oa krog da vont er-maez eus Afrika etre 80 ha 50 000 bloaz zo.

N'eo ket deuet ar gounezerezh er memes mare e pep lec'h, a-wechoù a-raok a-wechoù goude an doñvañ chatal.

Hieroglifoù Egipt kentañ a zo etre -3800 ha -3000 en Abidos e-pad Sevenadur Nakada (prantad raktierniezh Henegipt).

War-dro ar c'hentañ milved kent JK en em skignas labour an houarn e Norzhafrika hag e Norzh Afrika issahara, hag e -700 e Kornôg Afrika.

## Liammoù diavaez

* Kartennoù eus Afrika

|  |
| --- |
| **Kevandirioù ha rannvedoù** |
|  Norzhamerika |  Europa |  Eurazia |  Azia |
|  Amerikaoù |  Eurafrazia |  Okeania |  Aostralia |
|  Suamerika |  Afrika |  Antarktika | Gourgevandirioù kozh : Gondwana • Laurazia • Pangea • Rodinia |

Stadoù Afrika[diskouez]
Aljeria • Angola • Aod an Olifant • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Djibouti • Egipt • Eritrea • Eswatini • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Ginea • Ginea-Bissau • Ginea ar C'heheder • Kab Glas • Kameroun • Kenya • Komorez • Republik Kongo • Republik Demokratel Kongo • Republik Kreizafrikan • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Maouritania • Maroko • Mozambik • Maoris • Namibia • Niger • Nigeria • Ouganda • Rwanda • São Tomé ha Príncipe • Senegal • Sechelez • Sierra Leone • Somalia • Soudan • Soudan ar Su • Suafrika • Tanzania • Tchad • Togo • Tunizia • Zambia • Zimbabwe

**Tiriadoù dalc'het** Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos

**Broioù ha n'int ket anzavet gant an holl** Azawad • Sahara ar C'hornôg • Somaliland
# Eurazia

Eurazia

dreistkevandir| Iskevrennad eus | ranndir  |
| Rann eus | Afro-Eurasia, Douar  |
| Lec'hiadur | Bed Kozh  |
| Daveennoù douaroniel | 50°0′0″N 80°0′0″E  |
| Poent uhelañ | Menez Everest  |
| Lowest point | Mor Marv  |
| A zo stok ouzh | Afrika, Norzhamerika, Aostralia  |
| Studiet gant | Eurasian studies  |
| Deskrivet en URL |   |
| Istor | istor Eurazia  |
| Rummad evit ar c'hartennoù | Category:Maps of Eurasia  |

  Eus Wikidata

**Eurazia** a zo ur c'hevandir hervez ster an douaroniezh, met hervez ar boaz eo dispartiet an hollad-se e daou gevandir : Azia hag Europa.

En doare-se da welout eo **Eurazia** ur gourgevandir neuze.