# Renk rummouriel

E rummatadur ar bevien, ur **renk rummouriel**, pe, ent krenn, ur **renk**, a zo ul live eus an urzhaz rummouriel. Ur renk a zo deverket da bep rummad, da lavaret eo da bep strollad bevedegoù hag a ya d’ober un unvez er rummatadur. E gerva *Kod etrebroadel an destladur loenoniel* ez eo termenet ar renk evel : « *Live ur rummad, evit finvezioù destladurel, en un urzhaz rummouriel (da skouer, holl ar c'herentiadoù a zo evit finvezioù destladurel en hevelep renk, hag a zo lec'hiet etre an uskerentiad hag an iskerentiad).* » Skouerioù eus renkoù rummouriel : spesad, genad, kerentiad, urzhad, kevrennad, skourrad, riezad, damani ha kement zo.

## Renkoù pennañ

|  |
| --- |
| **Renkoù rummouriel pennañ** |
| Latin | Brezhoneg |
| *regio* | damani |
| *regnum* | riezad |
| *phylum* | skourrad |
| *classis* | kevrennad |
| *ordo* | urzhad |
| *familia* | kerentiad |
| *genus* | genad |
| *species* | spesad |

## Dibennoù-ger ar rummadoù hervez o renk

Kalz ar rummadoù a-us da live ar genad a zo roet dezho un anv diazezet war ar genad skouer, ha staget outañ un dibenn-ger skoueriek. An dibennoù-ger implijet evit sevel an anvioù-se a zo hervez ar riezad (hag a-wezhioù ar skourrad hag ar gevrennad) evel a ziskouez an daolenn dindan.

| Renk | Bakteri *Bacteria* | Plant *Plantae* | Bezhin *Algae* | Foue *Fungi* | Loened *Animalia* |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Skourrad** |  | -phyta | -phyta | -mycota |  |
| **Isskourrad** |  | -phytina | -phytina | -mycotina |  |
| **Kevrennad** | -ia | -opsida | -phyceae | -mycetes |  |
| **Iskevrennad** | -idae | -phycidae | -mycetidae |  |
| **Usurzhad** |  | -anae |  |
| **Urzhad** | -ales |  |
| **Isurzhad** | -ineae |  |
| **Danisurzhad** |  | -aria |  |
| **Uskerentiad** |  | -acea | -oidea |
| **Gorregerentiad** |  |  |  |  | -oidae |
| **Kerentiad** | -aceae | -idae |
| **Iskerentiad** | -oideae | -inae |
| **Daniskerentiad** |  |  |  |  | -odd |
| **Meuriad** | -eae | -ini |
| **Isveuriad** | -inae | -ina |
| **Danisveuriad** |  |  |  |  | -ad pe -iti |

Notennoù an daolenn
* E louzawouriezh ha foueoniezh, an anvioù e renk ar c'herentiad hag izeloc'h a zo diazezet war anv ur genad, anvet a-wezhioù genad skouer ar rummad-se, ha staget un dibenn-ger skouriek outañ. Da skouer, kerentiad ar roz, Rosaceae, a zo savet diwar ar genad *Rosa*, gant dibenn-ger skoueriek ar c'herentiadoù, *-aceae*. An anvioù a-us da renk ar c'henrentiad a zo savet ivez diwar un anv rumm, pe a zo deskrivus (evel Gymnospermae pe Fungi).
* Evit al loened n’eus lostgerioù skoueriek evit ar rummadoù nemet betek renk an uskerentiad.
* Anvioù zo a zo savet diwar un anv rumm en un doare ameeun. Da skouer, war ar genad *Homo* (den) eo ez eo diazezet anv ar c'herentiad Hominidae, ha neket “Homidae”, rak *hominis* eo tro-c'henel al latin *homo*.
* Renkoù ar gorregerentiad, an daniskerentiad hag an danisveuriad (evit al loened) a zo arveret e-lec'h ma c'houlenn ur gaoladur filetek kemplezh e vefe graet gant diforc'hioù tanavoc'h eget boas. Daoust m’en em gavont dindan renk an uskerentiad, ned int ket reoliataet gant *Kod etrebroadel an destladur loenoniel*, an dra-se a zo kaoz n’o deus dibenn skoueriek furmel ebet. Al lostgerioù listennet amañ a zo reoliek, met anfurmel.
* Kalz a urzhadoù loened a zo al lostger anfurmel *-ida* en o anv, da skouer Hyolithida ha Naraoiida.

## Burutelladennoù

Pep renk rummouriel a zo diazezet ar rummadoù anezhañ war an disheñvelderioù etre ar bevien a strollont hag ar re all, met dangorel e chom an dezverkoù a vez implijet, ha gant an niver a renkoù a zo ne c'haller ket lakaat ket war wel an holl argemmoù a gaver e-touez ar bevien. Ar strolloù rummouriel uhelañ a glot peurvuiañ gant un emdro koshoc'h, ha n’eo ket peogwir e oa uheloc'h feur al liesseurtaat en amzer dremen : pep forc'hadenn nevez a vrasa al liesseurted hag a uhela evel-henn ar renk rummouriel deverket gant ar rummourien a-vremañ.

E-touez an holl renkoù rummouriel ez eo ar spesad a dalvez ar muiañ da ziazez. An dra-se ne vir ket rummadoù zo e ne vern pe renk all a vezañ termenet ent-resis, ha ne dalvez ket ivez ez eo termenet ent-resis an holl spesadoù. En degouezh gwellañ e klot ar rummad gant ur c'hlad. Koulskoude ne c'hall ket ur rummatadur ma klot pep rummad gant ur renk skoueriek bezañ a-unan gant araokadennoù ar filogeniezh. Da skouer, pa vez savet anvioù ar rummadoù hervez o renk er reizhiad rummata linneek a-gozh, ne c'hall ket ar rummadoù hep renk bezañ roet anvioù dezho. Bez’ ez eus eus denesadurioù all m’en em gaver ket gant ar gudenn-mañ.

Reolenn ebet ne dermen pet spesad a zlefe mont d’ober ur genad, ur c'herentiad pe ne vern pe rummad all en ur renk uheloc'h eget live ar spesad. Dleout a rafent bezañ strolloù naturel, da lavaret eo nann-polifiletek, ha savelet en ur zelc'her stad eus holl ar ouiziegezh anezho. N’en deus ket an hevelep renk an hevelep talvoudegezh e skourradoù disheñvel dre ret. Da skouer, ne c'haller ket keñveriañ emdro ar c'herentiadoù amprevaned ouzh hini ar c'herentiadoù blotviled. Evit al loened, renk ar skourrad, da nebeutañ, a glot peurvuiañ gant an doare m’eo frammet korf al loen.

## Notennoù

### Levrlennadur

* Gaffney, Eugene S., and Peter A. Meylan. 1988. « A phylogeny of turtles ». In M.J. Benton (ed.), *The Phylogeny and Classification of the Tetrapods, Volume 1: Amphibians, Reptiles, Birds*, 157–219. Oxford: Clarendon Press.