# Douar (planedenn)

*Ur pennad Douar (disheñvelout) zo ivez.*

| **Douar**  |
| --- |
|  |
| An Douar e kreiz miz Even 2016 |
| **Doareennoù kelc'htro** |
| **Skin keitat** | 149 597 887 km (1 ua) |
| **Treuzkiz** | 9,4 ×108 km (6,283 ua) |
| **Ezkreizennegezh** | 0,016 710 22 |
| **Prantad reveulziañ siderel**  | 365,25696 devezh |
| **Tizh keitat** | 29,783 km/s (107 218,8 km/h) |
| **Stouadur** | 0° (dre dermenadur) |
| Adplanedennoù | 1, al Loar |
| **Doareennoù fizikel** |
| **Treuzkiz keheder** | 12 756,28 km |
| **Treuzkiz polel** | 12 713,55 km |
| **Platadur** er poloù | 0,003 352 9 1÷298,242 |
| **Gorread** | 510 067 420 km² |
| **Ec'honenn** | 1,08321 x 1012 km³ |
| **Mas** | 5,9736 x 1024 kg |
| **Mas ec'honel keitat** | 5,515 x 103 kg/m³ |
| **Gravitadur** (led. 45°, uhl. 0) | –9,78 m/s² |
| **Prantad** (devezh siderel) | 0,997 258 devezh (23,934 19 h) |
| **Tizher c'heheder** | 1 674,38 km/h |
| **Stouadur an ahel** | 23,45° |
| **Albedo keitat** | 0,367 |
| **Tizh frankizadur** | 11,186 km/s |
| **Temperadur** war ar gorre |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **izelañ** | **keitat** | **uhelañ** |
| 182°K | 282°K | 333°K |

 |
| **Doareennoù an atmosfer** |
| **Gwask atmosfer** | 101 325 Pa |
| **Kediadur** (% ec'honenn) | N2 78,11 O2 20,953 Ar 0,934 H2O 0 — 7 CO2 0,01 — 0,1 |

An **Douar** (anvet *Terra* e latin) eo an trede planedenn dostañ d’an Heol e sistem an Heol. Furmet e vije bet ar blanedenn 4.57 miliard a vloavezhioù ’zo.

Stumm ur sferenn a zo dezhi paneve m'eo ar pennahelioù (polioù Norzh ha Su) un tammig plaenoc'h eget ma'z int war ur sferenn wir pe ur voul. Graet e vez alies a-walc'h ar voul-douar eus ar blanedenn koulz evit he deskrivañ hag evit chom hep meskañ an Douar, anezhañ ul lodenn eus pluskenn ar blanedenn hag ar blanedenn hec'h-unan.

Ar blanedenn douarek nemeti eo zo warni kementadoù bras a zour. Tro-war-dro dezhi ez eus un aergelc'h tev-tre graet gant oksigen ha nitrogen, ar re-se an aezhennoù pennañ.

## Skeudennadur an Douar

P'eo ar blanedenn Douar ur voul vras e komzer eus ar **voul-douar**. Anavezet e oa he stumm gant ar skiantour, matematikour ha steredoniour Eratostenes, un Egiptad gresianeger, en deus jedet tro ur c'helc'h Douar gant ur resisted digredus pa weler teknikoù a c'helle implijout.

Kollet eo bet an anaoudegezhioù-se ken e krede Europiz ar Grennamzer e oa plat an Douar, e troe an Heol en-dro dezhañ eus ar Reter d'ar C'hornôg, hag e tremene dindani diouzh an noz. Koulskoude e voe adkavet testennoù Erastotenes, met hemañ en doa bet rediet kinnig martezeadennoù kemplezh evit displegañ kelc'htro al Loar pa ne gave diaes lavaret e oa an Heol oc'h ober tro ar blanedenn hervez e gerzhed seblantus.

E penn ar 17vet kantved e savas un nebeud skiantourien evit prouiñ ne c'helle ket an Heol hag ar stered treiñ en dro d'an Douar avat hag ouzhpenn-se e kerzhe ar stered hag ar planedennoù en egor. Dizoloet e voe mont en-dro koskoriad an Heol gant Kopernik. Disklêriañ a reas e oa an Douar an trede planedenn tostañ d'he steredenn hag e teskrivas ar reizhiad heolel ma tro ar planedennoù en-dro d'an Heol.

Kadarnaat a reas labourioù Kopernik Galileo Galilei hag e tegasas implij ar matematik er steredoniezh evit jediñ kerzhed ar planedennoù.

## Aozadur diabarzh an Douar

Gwiskadoù douarouriezhel an Douar|  |
| --- |
| Gwiskad | Donder *(km)* | Douester *(g/cm3)* |
| **6.** — Krestenenn (etre 5 ha 200 km diouzh al lec'h) | 0 - 35 | 2,2-2,9 |
| **5.** — *Gorread Mohorovičić* |  |  |
| **4.** — Mantell-uhelañ | 35 - 60 | 3,4 - 4,4 |
| **3.** — Mantell-izelañ | 35 - 2 890 | 3,4 - 5,6 |
| **2.** — Kalon-diavaez | 2 890 - 5 100 | 9,9 - 12,2 |
| **1.** — Kalon | 5 100 – 6378 | 12,8 - 13,1 |

## Yezh

* Dre fent e lavarer *an (tamm) douar patatez-mañ*, pa gomzer eus ar bed.

## Levrlennadur

* *Koskoriad an Heol*, Bruno Mauguin ha Bénédicte Saulier-Le Dréan (Egorenn ar skiantoù), treiñ gant an Ofis ar Brezhoneg, 2006, Éditions Apogée, ISBN 2-84398-249-9, pp. 20-25.

## Liammoù diavaez

* (en) (fr)*Blueturn* — An Douar filmet eus an egor gant al loarell NASA/DSCOVR.

| Koskoriad an Heol |
| --- |
|  |
| **Planedennoù :** Merc'her • Gwener • Douar • Meurzh • Yaou • Sadorn • Ouran • Neizhan

---

 |
| **Korrblanedennoù :** Ceres • Ploudon & C'haron • Eris – Makemake – Haumea — Quaoar

---

 |
| **Loarennoù pennañ :** Loar • Phobos • Deimos • Io • Europa • Ganymede • Callisto • Titan • Titania • Triton

---

 |
| **Traoù all :** Heol • Gourizad asteroidennoù • Stered-lostek • Gourizad Kuiper • Koumoulennad Oort • Disk strewet

---

 |
| *Gwelet ivez : Listennad adplanedennoù koskoriad an Heol - Listennad asteroidennoù koskoriad an Heol* |