Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Busan

Lec'hiadur Busan
Kreiz kêr Busan
**Busan** (부산} er skritur hangeul, 釜山 er skritur hanja) zo ur gêr vras hag ur porzh eus Korea ar Su, e gevred ar vro.

E 2014 e oa war-dro 3 525 913 a annezidi e Busan ha war-dro 4,6 milion a dud a oa en tolpad-kêrioù. An eil kêr vrasañ eus Republik Korea eo Busan, goude Seoul, ar gêr-benn.

## Kêrioù gevellet

Gevellet eo Busan gant ar c'hêrioù-mañ ::

|  |  |
| --- | --- |
| * Kaohsiung (Taiwan) abaoe 1966
* Los Angeles (Stadoù Unanet) abaoe 1967
* Shimonoseki (Japan) abaoe 1976
* Barcelona (Katalonia) abaoe 1983
* Rio de Janeiro (Brazil) abaoe 1985
* Fukuoka (Japan) abaoe 1989
* Vladivostok (Rusia) abaoe 1992
* Shanghai (Republik Pobl Sina) abaoe 1993
* Surabaya (Indonezia) abaoe 1994
* Tijuana (Mec'hiko) abaoe 1995
* Kêr Ho-Chi-Minh (Vietnam) abaoe 1995
* Auckland (Zeland Nevez) abaoe 1996
 | * Saga (Japan) (Japan) abaoe 1998
* Valparaíso (Chile) abaoe 1999
* Montréal (Kebek) abaoe 2000
* İstanbul (Turkia) abaoe 2002
* Dubai (Emirelezhioù Arab Unanet) abaoe 2006
* Chicago (Stadoù Unanet) abaoe 2007
* Sant Petersbourg (Rusia) abaoe 2008
* Phnom Penh (Kambodja) abaoe 2009
* Mumbai (India) abaoe 2009
* Casablanca (Maroko) abaoe 2011
* Thessaloniki (Gres) abaoe 2010
* Cebu City (Filipinez) abaoe 2011
* Marikina (Filipinez) abaoe 2012
* Yangon (Birmania) abaoe 2013
 |

## Notennoù
# 18 Mezheven

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| ← **Mezheven** → |
| 1añ | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
|  |

## Darvoudoù

* 1694 : Emgann Kameled : klask a ra un arme saoz hag izelvroat dilestrañ en aod an Traezh Rous.
* 1815 : trec'h luioù ar Rouantelezh-Unanet, Prusia hag an Izelvroioù war hini Bro-C'hall en Emgann Waterloo.
* 1940 : Galv an 18 a viz Mezheven, prezegenn dre ar radio saoz (BBC) e Londrez gant Charles de Gaulle evit gervel ar C'hallaoued da genderc'hel gant ar brezel ; dibunet e vo e brezhoneg ivez gant ar Perwenanad Jarl-Vari Guillois d'ar 24 a viz Mezheven.
* 1940 : da 04e30, ez a an arme alaman e-barzh Roazhon, dre straed Felger.
* 1944 : argadet Strouezh Sant-Marc'hell gant an Alamaned.
* 1946 : krouidigezh Republik Italia.
* 1953 : krouidigezh Republik Ejipt, ar jeneral Naguib en he fenn.
* 1954 : Pierre Mendès-France aet da gentañ ministr Frañs.
* 1979 : Sinet emglev SALT II etre an URSS hag ar Stadoù-Unanet.
* 2011 : manifestadeg 'Breizh o stourm' e straedoù Naoned, evit adunvanidigezh velestradurel Breizh.
* 2011 : dilennet eo Nouel ar Graet, bet maer Gwengamp ha prezidant War-raok Gwengamp, da brezidant Kevread gall ar vell-droad.

## Ganedigezhioù

|  |  |
| --- | --- |
| Miguel de Cervantes |  |

* 1294 : Charlez IV (Bro-C'hall), roue Bro-C'hall adalek 1322 betek e varv.
* 1521 : Maria Portugal, Dugez Viseu.
* 1884 : Édouard Daladier, politikour gall, bet Kentañ Ministr Bro-C'hall.
* 1907 : Varlam Chalamov, skrivagner rusianek.
* 1942 : Thabo Mbeki, prezidant Suafrika.
* 1942 : Paul McCartney, kaner-sonaozer saoz, ezel eus ar strollad The Beatles.
* 1946 : Maria Bethânia, kanerez eus Brazil.
* 1949 : Jarosław Kaczyński, Kentañ Ministr Polonia.
* 1949 : Lech Kaczyński, Prezidant Polonia.
* 1975 : Jamel Debbouze, aktor gall.

## Marvioù

Roald Amundsen
Maksim Gorki
* 1464 : Rogier van der Weyden, livour flamank.
* 1629 : Piet Pieterszoon Hein, moraer eus an Izelvroioù.
* 1898 : Alfred Hart Everett, naturour breizhveuriat.
* 1916 : Max Immelmann, nijer alaman.
* 1928 : Roald Amundsen, ergerzher norvegiat.
* 1936 : Maksim Gorki, skrivagner rusek.
* 1937 : Gaston Doumergue, politikour gall, Prezidant Bro-C'hall.
* 1952 : Efim Bogoljubov, mestrc'hoarier echedoù ukrainat.
* 1996 : Glenmor, Milig ar Skañv e anv brezhonek, barzh ha kanour.
* 2001 : René Dumont, saver an ekologiezh politikel e Bro-C'hall.
* 2008 : Jean Delannoy, filmaozer gall.
* 2010 : José Saramago, skrivagner portugalat.
* 2010 : Marcel Bigeard, ofiser ha politiker gall.
* 2011 : Frederick Chiluba, prezidant republik Zambia.
* 2020 : Vera Lynn, kanerez saoz.

## Lidoù

* Iliz katolik roman
	+ Sant Leons, soudard merzheriet evit e feiz kristen († 4vet kantved)
# Seoul

Seoul

Special City of Korea, kêr, megalopolenn, Metropolenn, kêr vrasañ, national capital| Deiziad krouiñ | 6 Mezheven 1395  |
| Lesanv | 首爾  |
| Anv | Hán Thành  |
| Anv ofisiel | 서울특별시  |
| Anv er yezh orin | 서울  |
| Treuzskrivadur API | səˈul  |
| Anvet diwar | kêr-benn  |
| Anv annezidi | 서울 시민, Seoulite, Séoulien, Séoulienne, Seulano  |
| Yezh ofisiel | koreaneg  |
| Kevandir | Azia  |
| Stad | Korea ar Su  |
| Kêr-benn eus | Korea ar Su  |
| Kêr-benn | Jung-gu  |
| E tiriad | Korea ar Su  |
| Gwerzhid-eur | UTC+09:00  |
| Lec'h | Seoul Capital Area  |
| Enclave within | Gyeonggi Province  |
| Daveennoù douaroniel | 37°33′36″N 126°59′24″E  |
| Post dalc'het gant penn ar gouarnamant | Mayor of Seoul  |
| Penn an aotrouniezh | Oh Se-hoon  |
| Korf melestradurel | Seoul Metropolitan Government  |
| Korf lezenniñ | Seoul municipal council  |
| Ezel eus | Creative Cities Network, World Tourism Cities Federation  |
| A zo stok ouzh | Gyeonggi Province, Incheon  |
| Erlec'hiañ a ra | Keijō  |
| Yezh implijet | koreaneg  |
| Kod-post | 01000–01200  |
| Lec'hienn ofisiel |   |
| Blog ofisiel |   |
| URL gwazh |   |
| Hashtag | Seoul, 서울  |
| Banniel (deskrivadur) | flag of Seoul  |
| Arouez ofisiel | Ginkgo biloba, Forsythia, Pig-klakenn  |
| Dezverket dre | primate city  |
| Istor | history of Seoul, timeline of Seoul  |
| Rummad tost | Category:Seoul-related lists  |
| Open data portal | Public data for all Seoul citizens  |
| Ekonomiezh an danvez | economy of Seoul  |
| Time of earliest written record | 4vet kantved kt JK  |
| Kod pellgomz an takad | 02  |
| Category for honorary citizens of entity | Category:Honorary citizens of Seoul  |
| Rummad evit ar c'hartennoù | Category:Maps of Seoul  |

  Eus Wikidata
Lec'hiadur Seoul
**Seoul** (서울 en hangeul, distaget [sə.ul]) eo kêr-benn Republik Korea (Korea ar Su). En tu-hont da 10 milion a annezidi a oa o vevañ enni e 2007, ha ma konter an tolead kêr gant e 25 620 000 a dud ez eo an trede brasañ megalopolenn er bed goude Tokyo ha Kêr-Vec'hiko ha dirak New York.

## Lec'hiañ

Emañ Seoul e gwalarn Korea ar Su, war ar Stêr-Han, 45 km hepken diouzh ar zonenn divouleret a zo etre Korea an Norzh ha Korea ar Su hag a dalvez da harzoù etrezo.

Pelec'h emañ Seoul (gwer teñval).

## Liammoù diavaez

* (en), (es), (fr), (ko), (ja), (zh) Lec'hienn ofisiel kêr vetropolel Seoul
# Daejeon

Ur sell war **DaejeonDaejeon** (distaget [tɛːˈtɕʌn] e koreeg ; skrivet 대전 en hangeul) zo ur gêr vras e-kreiz Sukorea. Emañ war-hed 150 km diouzh Seoul, er c'hreisteiz. Pempvet kêr vrasañ Sukorea eo, gant 1 530 650 a dud e 2011, hag ur gêr a bouez eo evit an deskadurezh uhel pa'z eus 18 skol-veur enni. Lesanvet e vez "Asia's Silicon Valley" abalamour d'an niver bras a embregerezhioù a bled gant an teknologiezhioù nevez enni.

Kêr-benn proviñs Chungcheong ar C'hreisteiz e oa etre 1932 ha 2012.
# Bloaz

Ar bloaz eo an 365 deiz (366 a-wechoù) tremenet adalek an *Deiz Kentañ a viz Genver* betek an 31 a viz Kerzu.

Stag eo ar pad ouzh reveulzi an Douar en-dro d'an Heol.

Disheñvel eo displegadur ar ger bloaz hervez ma komzer eus steredoniezh pe eus traoù all.

## An deizioù

## Ar mizioù

## Ar bloaz

## Gerioù kar

* bloavezh
# Aymareg

| Aymareg (*Aymar aru*)

---

 |
| --- |
| Perzhioù |
| Komzet e : | Bolivia, Perou, Chile, Arc'hantina |
| Komzet gant : | 2 000 000 |
| Renkadur : | goude 100 |
| Familh-yezh : | Yezhoù aymarek
 **Aymareg** |
| Statud ofisiel |
| Yezh ofisiel e : | Bolivia, Perou |
| Akademiezh : | Academia la Lengua Aymara |
|  |
| Kodoù ar yezh |
| ISO 639-1 | ay |
| ISO 639-2 | aym |
| ISO 639-3 |  |
| Kod SIL | AYR |
| Sellit ivez ouzh ar pennad Yezh. |

An **aymareg** zo ur yezh komzet gant ouzhpenn ur milion a dud e Bolivia (1,2 milion a dud), e Perou (300 000 a dud), e Chile (50 000 a dud) hag en Arc'hantina (10 000 a dud).

Unan eus yezhoù ofisiel Bolivia ha Perou eo.

Meur a yezhonour a gav dezhañ emañ liammet an aymareg ouzh ur yezh amezek, ar c'hetchwaeg (*quechua* pe *runa simi*), met n'eo ket gwall sklaer al liamm-familh-se.

Takad an Aymareg
## Lizherenneg

| A a | Ä ä | Ch ch | Ch' ch' | Chh chh | I i | Ï ï | J j | K k | K' k' | Kh kh | L l | Ll ll | M m | N n | Ñ ñ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a | ä | cha | ch'a | chha | i | ï | ja | ka | k'a | kha | la | lla | ma | na | ña |
| [a] | [a:] | [tʃ] | [tʃ'] | [tʃʰ] | [i] | [i:] | [x] | [k] | [k'] | [kʰ] | [l] | [ʎ] | [m] | [n] | [ɲ] |
| P p | P' p' | Ph ph | Q q | Q' q' | Qh qh | R r | S s | T t | T' t' | Th th | U u | Ü ü | W w | X x | Y y |
| pa | p'a | pha | qa | q'a | qha | ra | sa | ta | t'a | tha | u | ü | wa | xa | ya |
| [p] | [p'] | [pʰ] | [q] | [q'] | [qʰ] | [ɾ] | [s] | [t] | [t'] | [tʰ] | [u] | [u:] | [w] | [χ] | [j] |

### Mellad kentañ Disklêriadur hollvedel gwirioù mab-den en aymareg

**Taqpach jaqejh khuskat uñjatatäpjhewa munañapansa, lurañapansa, amuyasiñapansa, ukatwa jilani sullkanípjhaspas ukham uñjasipjhañapawa.Dieub ha par en o dellezegezh hag o gwirioù eo ganet an holl dud. Poell ha skiant zo dezho ha dleout a reont bevañ an eil gant egile en ur spered a genvreudeuriezh.*
## Liammoù diavaez

* (en) *Ethnologue*
* (es) Aymara.org
* Geriadurioù aymareg-saozneg, aymareg-spagnoleg

## Notennoù
# Lun (deiz)

Al **Lun** eo an deiz etre ar Sul hag ar Meurzh. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta an devezh kentañ eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo an eilvet devezh.

Dont a ra an anv eus anv latin al loar (*Lunae dies*).

Roet en eus ivez e brezhoneg ar rakverb-amzer : dilun.

An anv-se a zo tennet diwar hini an astr, an hini tostañ eus an Douar.

|  |
| --- |
| **Deizioù ar sizhun** |
| Lun – Meurzh – Merc'her – Yaou – Gwener – Sadorn – Sul |

Sellit ouzh ar ger Lun er
wikeriadur, ar geriadur frank.
# Meurzh (deiz)

Ar **Meurzh** eo an deiz etre ar Lun hag ar Merc'her. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta an eil devezh eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, pe er broioù arabek, ez eo an trede devezh.

Roet eo bet an anv diwar hini Meurzh, doue ar brezel gant ar Romaned. Anv ar blanedenn Meurzh eo ivez.

Roet en eus ivez e brezhoneg an adverb-amzer *dimeurzh*.

An anv-se a zo tennet diwar hini ar blanedenn,nemetken, ha neket diwar hini an doue.

## Ar Meurzh er relijionoù hag ar c'hredennoù

Sin fall e oa gwechall, pa groge miz Meurzh d'ur Meurzh, pa zegouezhe ar c'hentañ a viz Meurzh d'ur Meurzh. Hervez ar c'hrennlavar:

* *Meurzh da Veurzh, chas klañv ha naered drouk*. *Meurzh da Veurzh* a zo da gompren: pa zegouezh miz Meurzh d'ur Meurzh...

### Meurlarjez, Meurzh al larjez

Meurlarjez, ur gouel graet d'ur Meurzh, daou-ugent devezh a-raok Pask, er broioù katolik.

|  |
| --- |
| **Deizioù ar sizhun** |
| Lun – Meurzh – Merc'her – Yaou – Gwener – Sadorn – Sul |

Sellit ouzh ar ger Meurzh er
wikeriadur, ar geriadur frank.
# Merc'her (deiz)

Ar **Merc'her** eo an deiz etre ar Meurzh hag ar Yaou. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta an trede deiz eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro e kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar pevare devezh.

Dont a ra an anv eus hini latin an doue Merc'her (*Mercurius*). Er yezhoù germanek eo deiz an doue Woden (pe Odin), ha se zo kaoz e kaver "Wednesday" en saozneg, "Woensdag" en nederlandeg, "Onsdag" en daneg, norvegeg ha svedeg.

## Merc'her al Ludu

Er relijion gatolik e lider Merc'her al Ludu.

|  |
| --- |
| **Deizioù ar sizhun** |
| Lun – Meurzh – Merc'her – Yaou – Gwener – Sadorn – Sul |

Sellit ouzh ar ger Merc'her er
wikeriadur, ar geriadur frank.
# Yaou (deiz)

An doue Thor, livet gant Mårten Eskil Winge, 1872
Ar **Yaou** eo an deiz etre ar Merc'her hag ar Gwener. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta ar pevare deiz eus ar sizhun.

Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro e kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar pempet deiz.
 Eus an doue roman Yaou e teu an anv, *Jovis* e latin, doue ar c'hurun, an taran. An doue an hini en deus roet e anv d'ar Yaou e saozneg : *Thursday*, "Devezh Thor".

## Krennlavarioù

* *Ar Yaou / An deiz diwezhañ nemet daou* — E Breizh e veze heuliet ar boaz da lakaat ar sizhun da gregiñ gant ar Sul.
* *War-lerc'h ar Merc'her emañ ar Yaou / Paket ar sizhun er c'hraou*.

## Lennegezh

* *Sweet Thursday*, ur romant gant John Steinbeck, a zeu war-lerc'h *Cannery Row*, a zeue war-lerc'h *Tortilla Flat*.

## Levrlennadur

* Paul COUDERC : Le Calendrier. Que sais je ? , n° 203. PUF. 1946 - 1993.

## Pennadoù kar

* Taranis

## Notennoù

|  |
| --- |
| **Deizioù ar sizhun** |
| Lun – Meurzh – Merc'her – Yaou – Gwener – Sadorn – Sul |

Sellit ouzh ar ger Yaou er
wikeriadur, ar geriadur frank.
# Gwener (deiz)

Ar **Gwener** eo an deiz etre ar Yaou hag ar Sadorn. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo ar pempvet deiz eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar c'hwec'hvet devezh. Donet a ra an anv diwar an doueez Gwener, unan eus doueed pennañ ar Romaned, adalek amzer Julius Caesar.

## Yezh

* **Ar Gwener** eo anv an deiz, **ar gwenervezh** pa gomzer eus an devezh, ha **gwenervezhiad** pa gomzer eus ar c'hementad (labour da skouer) graet en deiz-se.
* *D'ar Gwener* a vez lâret, pe *digwener* pa gomzer eus ar Gwener kentañ pe eus an hini diwezhañ.

## Relijion

### Ar Gwener er relijion gristen

Deiz marv Jezuz war ar groaz eo, hag abalamour da se e tle ar gristenien ober *vijil* en deiz-se. Gwelet ar c'hrennlavar: *Ar Gwener, Devezh peñver*. E Breizh ne veze ket debret kig gwechall neuze, hag ar c'hiz e oa debriñ krampouezh pe pesked. Un devezh a-bouez eo Gwener diwezhañ ar C'horaiz, a vez graet Gwener-ar-Groaz anezhañ.

#### Gwener-ar-Groaz

Un deiz a-bouez eo Gwener-ar Groaz-er relijion gristen pa lavar *Sant Yann Aveliour eo* en deiz ma veze lidet Pask gant ar Yuzevien ez eo bet barnet ha kondaonet Jezuz-Krist da vezañ kroazstaget. Sul-Fask eo anv ar Sul a zeu goude ha Yaou-Gamblit ar Yaou en e raok.

N'eo ket stabil deiziad Gwener-ar-Groaz pa vez jedet pegoulz e vo deiz Sul-Fask diwar deiziadur al loar.

### Ar Gwener en Islam

Un deiz a-bouez eo pep Gwener evit ar vuzulmaned sunnit ha chiit pa vezont kustum da vont d'ober o lidoù d'ar voskeenn.
Er broioù muzulman ne labour ket kalz a dud en deiz-se.

## Liammoù diavaez

Sellit ouzh ar ger Gwener er
wikeriadur, ar geriadur frank.

|  |
| --- |
| **Deizioù ar sizhun** |
| Lun – Meurzh – Merc'her – Yaou – Gwener – Sadorn – Sul |
# Sadorn (deiz)

Ar **Sadorn** eo an deiz etre ar Gwener hag ar Sul. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta ar c'hwec'hvet deiz eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar seizhvet deiz, hag an hini diwezhañ eta. Dont a ra an anv eus hini an doue roman Sadorn, *Saturnus* e latin.

## Tro-lavar

E Breizh e veze heuliet ar boaz da lakaat ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, setu perak, hervez an dro-lavar, bezañ ganet d'ar Sadorn da noz n'eo ket bezañ gwall fin: abalamour ma veze graet gwelloc'h ar vugale ganet e penn kentañ ar sizhun.

* *Bezañ ganet d'ar Sadorn da noz (goude ar c'hrampouezh)*

## Gant ar Yuzevien

Gant ar Yuzevien eo deiz ar Sabad, deiz diwezhañ ar sizhun, deiz an diskuizh, diwar skouer Doue a ziskuizhas d'ar seizhvet deiz war-lerc'h krouiñ ar bed .

## A bep seurt

* Deiz kentañ an dibenn-sizhun eo.

## Liammoù diavaez

Sellit ouzh ar ger Sadorn er
wikeriadur, ar geriadur frank.

|  |
| --- |
| **Deizioù ar sizhun** |
| Lun – Meurzh – Merc'her – Yaou – Gwener – Sadorn – Sul |
# Sul (deiz)

*Ur sulvezh*, gant Paut Scrignac, 1890
Ar **Sul** eo an deiz etre ar Sadorn hag al Lun. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta ar seizhvet deiz eus ar sizhun, hag an hini diwezhañ. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar c'hentañ deiz eta. Dont a ra an anv eus anv latin an heol, **Sol** (Helios e henc'hresianeg), a oa ur blanedenn hervez soñj tud an Henamzer. E-pad an impalaeriezh-uhelañ e oa anavezet an deiz-se e latin: *Sulius Dies*, diwar anv an Heol (klotañ a ra al latin "s" gant ar predeneg "h"). Pa oa deuet an impalaeriezh da vezañ kristen (sened Nikea, +325) e oa bet kemmet anv an deiz-se e: *Dies dominicus*, deuet da vout *dimanche* e galleg. Met an anv latin a zo chomet e brezhoneg: Sul.

En deiz-se eo an deiz dilabour pennañ eus ar sizhun e meur a vro dre ar bed, ar bed kornôgat da gentañ penn hag ar broioù levezonet gantañ.

## Adverb

Diwar *Sul* eo deuet *deiz Sul*, deuet da vout *disul* (a zo un adverb).

## Petra d'ober d'ar Sul

Dont a ra diskuizh ar Sul eus ar Bibl, a zo disklêriet ennañ e tiskuizhas Doue d'ar seizhvet deiz.
Miret e oa an deiz-se evit an oberoù relijiel: an oferenn-bred, hag ar gousperoù goude kreisteiz.

## Labour Sul

An urzh kevredigezhel-se a zo bet o ren buhez an dud e-pad 2 000 bloaz en Europa gristen a c'hallfe bezañ oc'h echuiñ. Hiziv ne vez ket kalz tud en ilizoù d'ar Sul e meur a vro, gwelet e vez tud o labourat er parkeier, stalioù 'zo a vez digor, ha kaoz zo da zigeriñ muioc'h-mui a stalioù c'hoazh en deiz-se, en anv frankiz ar brenerien da brenañ hag ar werzherien da werzhañ, bemdez-c'houloù ha bemdez-Doue.

## Liammoù diavaez

Sellit ouzh ar ger Sul er
wikeriadur, ar geriadur frank.

|  |
| --- |
| **Deizioù ar sizhun** |
| Lun – Meurzh – Merc'her – Yaou – Gwener – Sadorn – Sul |
# Sizhun

*Arabat eo droukveskañ gant Sizun.*
 *Ur pennad Kab Sizun zo ivez.*
Ar **sizhun** zo un heuliad seizh deiz, adalek al Lun betek ar Sul, pe adalek ar Sul betek ar Sadorn. 52 sizhun zo er bloaz.

An doare-mañ da rannañ an amzer a zeu deomp eus an Henamzer goshañ. Dont a ra an anvioù brezhonek an deizioù eus anvioù ar planedennoù, a oa holl anvioù doueed roman.

## Gerdarzh

Dont a ra ar ger eus latin an Iliz *septimana*, en deus ar memes ster. Un etimologiezh-pobl hag a lavar e vije diwar "seizh hun" a c'haller klevet pe lenn alies a-walc'h.

## Anvioù deizioù ar sizhun

* an deiz kentañ eo, pe e oa, ar Sul, deiz an Heol, *Sol* e latin, ar "blanedenn" vrasañ, d'ar steredourien a wechall, a grede e oa ur blanedenn;
* an eil e oa al Lun, deiz al Loar, *luna* e latin, pa gredent e oa an eil planedenn vrasañ
* an trede e oa Meurzh, deiz ar blanedenn Meurzh, anvet diwar an doue Meurzh, doue ar brezel gant ar Romaned,
* ar pevare e oa ar Merc'her, deiz ar blanedenn Merc'her, anvet diwar anv an doue Merc'her,
* ar pempet e oa ar Yaou, deiz ar blanedenn Yaou, diwar anv an doue Yaou,
* ar c'hwec'hvet e oa ar Gwener, deiz ar blanedenn Gwener, diwar anv an doueez Gwener;
* ar seizhvet e oa ar Sadorn, deiz ar blanedenn Sadorn, diwar an doue Sadorn.

Kavet e vez anvioù deizioù peuzheñvel o stumm, hag heñvel o ster, e meur a yezh en Europa.

*Deiz an Aotrou* eo ar Sul evit an iliz kristen hervez danevell krouidigezh ar bed er C'heneliezh, kentañ levr ar Bibl. Hervez an danevell-mañ eo bet krouet ar bed gant Doue en ur ober ur sizhunvezh : c'hwec'h devezh evit an ober hag ar seizhvet evit an diskuizh.

## Urzh deizioù ar sizhun

Hervez ISO 8601 e krog ar sizhun d'al Lun.

Met evit broioù 'zo evel Breizh-Veur hag Amerika latin eo ar boaz lakaat ar sizhun da gregiñ d'ar Sul.

Kement-mañ a vije bet boaz kozh ar Vretoned , hervez ar c'hrennlavar : *Ar Yaou, an deiz diwezhañ nemet daou.*

|  |
| --- |
| **Deizioù ar sizhun** |
| Lun – Meurzh – Merc'her – Yaou – Gwener – Sadorn – Sul |

## Levrlennadur

* Paul COUDERC : *Le Calendrier*. Que sais je ? , n° 203. PUF. 1946 - 1993.

## Notennoù ha daveennoù
# Eilenn (amzer)

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

An **eilenn** pe **segondenn**, (skrivet ivez s hervez arouezioù an SI), eo an unanenn ziazez a dalvez da vuzuliañ an amzer. 60 eilenn zo en ur vunutenn.

## Termenadur etrebroadel

* **1 eilenn** = pad 9 192 631 770 talm eus ar skinobererezh a zeu eus an treuz etre al liveoù gourfizh F=3 hag F=4 stad-diazez 6S½ atom ar c'heziom WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , pa vez sioul an atom, e -273,15° C.

## Notennoù
# Munut

Ur **munut**, pe **munutenn**, zo ur muzul amzer hag ur muzul korn.

## Amzer

Tri-ugent eilenn eo padelezh ur munut, tri-ugent munut zo en un eurvezh.

N'emañ ket ar ar munut er Reizhiad unanennoù etrebroadel, met min eo e verradur etrebroadel.

## Mentoniezh

Er ventoniezh ez eo  '  arouez etrebroadel ar munut.
# Miz

Rannet eo ar bloaz e daouzek **miz**.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ar mizioù e brezhoneg** | Genver | C'hwevrer | Meurzh | Ebrel | Mae | Mezheven | Gouhere | Eost | Gwengolo | Here | Du | Kerzu |
| *Ar mizioù e kembraeg* | Ionawr | Chwefror (Mis Bach) | Mawrth | Ebrill | Mai | Mehefin | Gorffenhaf | Awst | Medi | Hydref | Tachwedd (Y Mis Du) | Rhagfyr |
# Noz

**Krogit e-barzh !**
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.

Nótt, doueez an **Noz** e mojennoù Lec'hlenn
An **noz** pe an **nozvezh** eo ar c'houlz pa vez an Heol a-is d'an dremmwel, gwelet gant un arvester war an Douar; gwelet diouzh an egor eo al lodenn eus an Douar ha n'eo ket sklêrijennet gant an Heol, en deñvalijenn emañ al lodenn-se eta. Treiñ a ra an Douar war e ahel dindan 24 eurvezh, neuze e vez bepred an hanter anezhañ sklêrijennet gant an heol p’emañ an hanter all en “disheol”. Ar prantad kontrol d'an noz eo an deiz (pe an "devezh" ha ar ger-se a zo evit chom hep meskañ gant ar ger "deiz" pa vez ar gaoz war ar prantad 24 eur). Eurioù deroù ha diwezh an deiz a zepant eus meur a abeg (koulz-amzer, ledred, hedred ha takad eurioù).

## Padelezh ha lec'hiadur

Daou dra a zo kaoz d'an nozioù da vezañ berroc'h eget an deizioù.

* N'eo ket an Heol ur poent, met un draezhenn fetis gant ur vent hervez ar gwel a zo dezhi 32 vunutenn;
* Dasskedet eo gouloù an Heol gant an aergelc'h ken e c'hell tizhout an douar p'eo aet an astr bras dindan an dremmwel 34 munutenn izeloc'h

Pa vez ouzhpennet an daou fenomen e c'heller kompren eo aet an Heol war-dro 50 munutenn izeloc'h pa 'z eus gouloù o skeiñ an douar c'hoazh.
Ma ne vije an daleoù-se e vije padelezh an noz a-blom gant hini an deiz en degouezh an div gedez kedez an Nevezamzer ha kedez an Diskaramzer, ar momedoù m'emañ an Heol o tremen a-us d'ar c'heheder.

Evit gwir, e mare ar c'hedezioù, e pad an deiz 14 munutenn nebeutoc'h er c'heheder hag un tammig muioc'h en ahelioù.
Er goursav-heol hañv e vez an noz en he berrañ hag er goursav-heol goañv en he hirañ.

## Relijionoù ha gwengeloù

 *Night*, gant Edward Burne-Jones, 1870
* Niks eo doueez an noz e relijion Hellaz kozh.
* *Nótt* eo doueez an Noz e mojennoù Lec'hlenn.

Sellit ouzh ar ger Noz er
wikeriadur, ar geriadur frank.