Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Heol

*Evit implijoù all, gwelet Heol (disheñvelout).*

---

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Heol**   |

 |
| An Heol |
| **Roadoù arsellet** |
| Hanter-ahel bras eus an Douar (1 ua) | 149 597 870 km |
| Kannder da welout | -26,8 |
| Kannder peurvoudel | 4,8 |
| **Doareennoù ar c'helc'htro** |
| Keit diouzh kreiz an Hent Gwenn | 2,50×1017 km (8 700 pc) |
| Prantad galaktik | 2,26×108 bloavezh |
| Tizh | 217 km/s |
| Doareennoù fizik |
| Treuzkiz etre | 1 392 000 km |
| Pladadur er poloù | 9×10-6 |
| Gorread | 6,09×1012 km² |
| Volum | 1,41×1018 km³ |
| Mas (*M*☉) | 1,9891×1030 kg |
| Douester | etre | 1 408 kg/m³ |
| er c'hreiz | 150 000 kg/m³ |
| Gravitadur war ar gorre | 273,95 m/s² |
| Tizh frankizadur | 617,54 km/s |
| Temperadur | er c'hreiz | 14 MK |
| war ar gorre | 5770 K |
| kurunenn | 5 MK |
| Skeduster (*L*☉) | 3,826×1026 W |
| **Reveulziañ** |
| Stouadur an ahel | /ekliptik | 7,25º |
| /plan Galaksienn | 67,23º |
| Tizh, ledred 0° | 7008,17 km/h |
| Prantad reveulziañ | ledred 0° | 24 d |
| ledred 30° | 28 d |
| ledred 60° | 30,5 d |
| ledred 75° | 31,5 d |
| etre | 27,28 d |
| Kediadur ar fotosfer
(dregantad ar mas) |
| Hidrogen | 73,46 % |
| Heliom | 24,85 % |
| Oksigen | 00,77 % |
| Karbon | 00,29 % |
| Houarn | 00,16 % |
| Neon | 00,12 % |
| Nitrogen | 00,09 % |
| Silikiom | 00,07 % |
| Magneziom | 00,05 % |
| Soufr | 00,04 % |

An **heol** (**Sol** e latin) eo steredenn ar Sistem heolel e-lec'h m'emañ an Douar.
 Hanter-ahel bras kelc'htro an Douar en-dro d'an Heol, 149 957 870 km, a oa termenadur orin an unanenn astronomel (u.a.).
 Emañ an Heol en un teskad materi etresteredel ha 200 miliard a stered pe war-dro, hor galaksienn, anvet an Hent Gwenn, pe c'hoazh Hent Sant-Jakez e brezhoneg (*Via lactea* e latin, da lavarout eo "an hent-laezh").

* Heol hanternoz

Sellit ouzh ar ger heol er
wikeriadur, ar geriadur frank.

| Koskoriad an Heol |
| --- |
|  |
| **Planedennoù :** Merc'her • Gwener • Douar • Meurzh • Yaou • Sadorn • Ouran • Neizhan

---

 |
| **Korrblanedennoù :** Ceres • Ploudon & C'haron • Eris – Makemake – Haumea — Quaoar

---

 |
| **Loarennoù pennañ :** Loar • Phobos • Deimos • Io • Europa • Ganymede • Callisto • Titan • Titania • Triton

---

 |
| **Traoù all :** Heol • Gourizad asteroidennoù • Stered-lostek • Gourizad Kuiper • Koumoulennad Oort • Disk strewet

---

 |
| *Gwelet ivez : Listennad adplanedennoù koskoriad an Heol - Listennad asteroidennoù koskoriad an Heol* |
# Wikeriadur

Logo ar Wikeriadur
**Wikeriadur** a reer eus ur raktres-stroll a venn sevel ur geriadur liesyezh frank a wirioù gant termenadurioù, gerdarzhioù ha distagadurioù e kement yezh ha ma vo tu. Tu geriadurel an holloueziadur Wikipedia eo ar Wikeriadur.

Da gompren ar c'hemm a zo etre ar geriadurioù hag an holloueziadurioù e c'haller lavaret e tispleg ar geriadurioù ar gerioù tra ma tispleg an holloueziadurioù an traoù.

## An anv

Ur ger-malizenn eo "wikeriadur", savet diwar *wiki-* ("a-stroll") ha *geriadur*.

Dizemglev zo diwar-benn an anv :

* ar stumm *Gwikeriadur* zo bet implijet war bajenn degemer ar Wikeriadur etre miz Du 2006 ha miz Genver 2007 ;
* un nebeud kinnigoù all zo bet graet.

## Framm

Pal ar Wikeriadur eo bezañ liesyezhek da vat : e meur a yezh emañ ar penngerioù hag an termenadurioù.

Ar Wikeriadur eo anv rann ar raktres ma kaver ennañ termenadurioù e brezhoneg eus gerioù a zeu eus kalz yezhoù all, hag ivez, evel-just, eus ar brezhoneg e-unan. Er *Wiktionary* e vo kavet an termenadurioù saoznek hag er *Wikizionario* an termenadurioù italianek. Ar mennozh-diazez eo e c'hallfed kavout un deiz bennak termenadurioù e wolofeg eus gerioù en inuktitut.

Embannet eo danvez ar Wikeriadur hervez an aotre-implijout Creative Commons by-sa, ar pezh a dalvez n'eo ket perc'hennet an danvez anezhañ hag e chomo evel-se da viken.

## Istor

Daniel Alston, "Fonzy" e anv implijer, eo unan eus diazezerien bennañ ha luskerien gentañ ar raktres. Digoret e voe ar raktres kentañ, e saozneg, d'ar Yaou 12 Kerzu 2002 da 6:40 UTC.

Etre miz Gwengolo ha dibenn 2005 e voe skrivet ar frazennoù brezhonek kentañ war ar bajenn degemer gant implijerien dizanv deuet eus ar Wikipedia brezhonek, ha d'an 8 a viz C'hwevrer 2006 e voe krouet ar patromoù kentañ gant an implijer MP, a voe ar wikipedour kentañ o krouiñ ur gont war ar Wikeriadur.

En deiz-se end-eeun e voe krouet ar pennad kentañ gant MP diwar-benn ar ger kembraek *afal*, hag a zo "aval" e brezhoneg. Moredet e chomas ar raktres goude-se, pa oa ar wikipedourien o voueta a-zevri ar Wikipedia brezhonek. A-benn ar fin e voe lañset ar Wikeriadur da vat e miz Du 2006 gant an implijer Erwan, a savas ar bajenn degemer, hag un implijer dizanv all. Goude dilezet an dachenn ec'h eo an Yun a ziazezas an darn vrasañ eus ar patromoù yezhadurel hag ar pajennoù skoazell a oa da dalvezout da sichenn evit ar raktres da loc'hañ da vat e 2007 ; e 2008 en em dennas Yun, met derc'hel a ra un nebeud tud da vagañ ar geriadur.

## Notennoù

Sellit ouzh ar ger Wikeriadur er
wikeriadur, ar geriadur frank.
# Deiziadur

Ar bajenn eus un deiziadur hindouek 1871–1872.
Un **deiziadur**, anvet ivez **kalander**, a zo ur reizhiad hag a dalvez da aozañ an deizioù a-hed an amzer evit abegoù kevredigezhel, relijiel, armerzhel pe melestradurel. Roet e vez anvioù pe niverennoù da brantadoù amzer, ar re bennañ eo an deizioù, ar sizhunioù, ar mizioù, hag ar bloazioù. An anv a roer d'un deiz resis eo an deiziad. A bep seurt doareoù deiziaduriñ a zo bet en implij a-hed an Istor.

Graet e vez **deiziadur** ivez eus un taolennadur eus ar reizhiad-se, alies evit ur bloavezh resis, e stumm paper, hag all.

Diwar ar ger deiz e teu ar ger **deiziadur**, gant an dibenn *(i)adur* a gaver e meur a c'her (geriadur, yezhadur, bloaziadur...), hag ar ger *kalander* a zeu-eñ eus al latin *calendae*, a dalveze d'ober anv eus devezh kentañ bep miz. Adkavet e vez ar ger-se e troiennoù evel Kalanna, Kala-Mae, Kala-hañv, Kala-goañv...

## Ar reizhiadoù deiziaduriñ

Gwelet:

* Deiziadur juluan
* Deiziadur gregorian
* Deiziadur muzulman
* Deiziadur hebraek
* Deiziadur pers
* Deiziadur keltiek
* Deiziadur hindouek
* Deiziadur broadel India
* Deiziadur japanek
* Deiziadur loarel