Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Carl von Linné

Linné gwisket gant dilhad Sami war-dro 1735-1740
**Carl von Linné** a voe ganet d’an 23 a viz Mae 1707 e Stenbrohult, e proviñs Småland e kreisteiz Sveden ha mervel a reas d’an 10 a viz Genver 1778 en Uppsala. Ur mezeg e oa, louzawour ha kelenner e skol-veur Uppsala. Gantañ e voe rummataet holl voudoù bev an Douar, en ul levr anvet *Systema naturae* (1735). Diwar e labour e teu rummatadur reizhiadek ar vevien zo en implij bremañ. Met ma'z eus bet miret lod eus ar pennaennoù, kalz a draoù a zo bet kemmet ivez.

**Carl Linnaeus** e oa e anv pa voe ganet. Pa voe noplaet gant roue Sveden e 1761 e cheñchas e anv e **Carl von Linné**. E kalz yezhoù e reer anezhañ hiziv *Linné* hepmuiken.

Linné a veajas e meur a rannvro eus Sveden evit diskrivañ ar plant hag al loened anezho : diwar ur veaj en hanternoz ar vro e voe savet e labour bras kentañ, *Flora lapponica* . Mont a reas da vroioù all en Europa ivez : en Izelvroioù e lakaas embann e *Systema naturae*.

## « Den = *Homo sapiens* »

Golo *Systema Naturae*.
Gant Linné e voe roet da bep spesad un anv resis e latin, savet diwar daou barzh. Da skouer, *Homo sapiens* ("den a oar") evit an den hag *Homo troglodytes* ("den ar vougev") evit ar chimpanze. A-raok Linné e veze roet anvioù hir d’ar spesadoù, a-benn o diskrivañ. Gant skiantourien a veve er XVIvet kantved, an daou vreur Bauhin, e oa bet savet ar reizhiad anvadurioù daouel a zo implijet hiziv, met gant Linné an hini e voe lakaet an diazezoù-se da dalvezout a-vras.

Al lodenn gentañ eus an anv eo ar genad, hag an eil eo ar spesad. Evit Linné e oa an den hag ar chimpanze daou spesad eus ar memes genad, *Homo*. (*Pan troglodytes* eo anv skiantel ar chimpanze hiziv an deiz, daoust ma ne vev ket ar chimpanzeed er mougevioù).

Mennozh ar genadoù hag ar spesadoù a zeu eus Aristoteles. Met ar genadoù a voe bodet gant Linné d’ober urzhadoù, an urzhadoù a voe bodet e rummadoù hag ar rummadoù e riezadoù. Setu, da skouer, penaos e veze rummataet an den gant Linné :

* Riezad : Animalia
* Rummad : Vertebrata
* Urzhad : Primates
* Genad: Homo
* Spesad: Homo sapiens

Tri riezad a veze diforc’het gant Linné : loened, plant ha mein.

Ur protestant deol e oa Linné, ul lutherad, hag evitañ e oa ar vevoniezh ur studi eus ar bed urzhiet gant an "Aotrou". Krediñ a rae e oa bet krouet al loened hag ar plant gant Doue ha ne oant ket cheñchet abaoe krouidigezh ar bed. Ar spesadoù, evitañ, ne gemment ket (er c’hontrol diouzh ar pezh a voe displeget diwezhatoc’h gant Darwin). Daoust da se e oa krog da gas ar skiant war un hent a bellae diouzh kelenn ar relijion. Un arc’heskob lutherat a damallas dezhañ bezañ dizoue.

Bez' e voe Linné unan eus diazezourien Akademiezh ar Skiantoù e Sveden. Gantañ ivez e voe savet Liorzh Louzawouriezh Uppsala.

## Oberennoù pennañ

* *Flora lapponica*, 1737
* *Systema naturae*, 1735/1766 (Reizhiad an natur)
* *Genera plantarum*, 1737 (Genadoù plant)
* *Materia medica*, 1749
* *Philosophia botanica*, 1751 (Prederouriezh al louzawouriezh)
* *Species plantarum*, 1753 (Spesadoù plant)
# Afrika ar Su

*Arabat droukveskañ gant ar vro anvet Suafrika*

---

Broioù lec'hiet en Afrika ar Su
**Afrika ar Su** a zo un isrannved eus Afrika, cheñch-dicheñch e dachenn hervez an aozadurioù pe an aozerien.

Hervez Aozadur ar Broadoù Unanet emañ e-barzh:

* Botswana
* Eswatini
* Namibia
* Lesotho
* Suafrika

Alies e vez lakaet e-barzh ivez broioù hag a vez lakaet a-wechoù an Afrika ar C'hreiz, pe en Afrika ar Reter:

* Angola
* Malawi
* Mozambik
* Zambia
* Zimbabwe

Hag inizi Meurvor Indez:

* Komorez
* Madagaskar
* Mayotte
* Moris
* Reünion
* Sechelez

Hag un nebeud enezennoùigoù all dalc'het gant ar Frañs.