# Suafrika

*Ar pennad-mañ a denn d'ar stad anvet **Republik Suafrika**. Evit rann su kevandir Afrika, gwelet Afrika ar Su.*

---

| Republik Suafrika |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Banniel | Ardamezioù |

---

 |
| **Sturienn** | !ke e ǀxarra ǀǀke (ǀXameg : "Unvaniezh el liested") |
| **Kan broadel** |  |
| Melestradur |
| **Renad** | Republik prezidantel gant doareoù kevreadel |
| **Dizalc'hiezh** | 31 Mae 1910 |
| **Kêr-benn** | Pretoria (Gouarnamant) Ar C'hab (Parlamant) Bloemfontein (Justis) |
| **Kêr vrasañ** | Johannesburg |
| **Prezidant** | Cyril Ramaphosa 15 C'hwevrer 2018 |
| Yezhoù |
| Ofisiel | 12 : afrikaneg, ndebeleg ar su, saozneg, sothoeg an norzh, sothoeg ar su, swatieg, tsongeg, tswaneg, vendeg, xhosaeg, yezh suafrikan ar sinoù, zouloueg |
| **Anzavet** | 9 : goudjarateg, hindeg, ndebeleg an norzh, nederlandeg, ourdoueg, portugaleg, sefoutieg, tamileg, telougoueg |
| **Yezhoù all** | 15 + |
| Douaroniezh |
| **Gorread** | 1 221 037 km² |
| **Harzoù** | 4 750 km Botswana 1 840 km Lesotho 909 km Namibia 855 km Mozambik 491 km Eswatini 430 km Zimbabwe 225 km |
| **Aodoù** | 2 798 km |
| **Uhelderioù** | • Izelañ : 0 m • Uhelañ : 3 408 m |
| **Poblañs** | 62 027 503 (2022) |
| **Stankted**  | 51 den/km² |
| **Moneiz** | Rand suafrikat (ZAR) |
| Gwerzhid-eur | UTC+2 (SAST) |
| Kod ISO 3166 | ZA |
| Kod pellgomz | +27 |
| Kenrouedad | .za |
|

---

 |
| **Internet** | www.gov.za |
|  |

**Suafrika** (a veze anvet *Unaniezh Suafrika* gwechall) zo anezhi ur republik lec’hiet e su pellañ Afrika. Broioù amezek zo dezhi en norzh, Namibia, Botswana ha Zimbabwe, hag er gevred, Mozambik ha Eswatini. Un enklozadur e Suafrika eo Lesotho.

N'eo ket bet heñvel emdroadur Suafrika ouzh hini ar broioù afrikat all. Daou abeg zo da se : deuet ez eus muioc’h a Europiz d’ober o annez er vro eget er broioù all ha mengleuzioù kailh a-leizh zo en he c’hondon, ar pezh a zedenne kalz Kornôgiz, dreist-holl e-pad ar Brezel yen. Dre ma oa deuet kalz a Europiz d'ar vro e weler a bep seurt tud neuzioù disheñvel dezho hiziv an deiz.

Suafrika, zo tost da 59 milion a dud o chom enni, zo er plas kentañ evit an armerzh en Afrika. E Suafrika, a-douez broioù Afrika, emañ ar poblañsoù hiron, gwenn hag indezat an niverusañ : 80,2 % a Vorianed, 8,8 % a dud hiron, 8,4 % a dud wenn ha 2,5 % a Azianed a ya d'ober poblañs Suafrika.

Goude bezañ bet bro an apartheid e-pad degadoù a vloavezhioù ez eo lesanvet ar vro bremañ ar *vroad kanevedenn*.

## Anvioù ofisiel Republik Suafrika

*Republiek van Suid-Afrika* (afrikaneg), *Republic of South Africa* (saozneg), *Riphabliki yeSewula Afrika* (ndebeleg), *Riphabliki yaseMzantsi Afrika* (xhosaeg), *Riphabliki yaseNingizimu Afrika* (zouloueg), *Rephaboliki ya Afrika-Borwa* (sothoeg an norzh), *Rephaboliki ya Afrika Borwa* (sothoeg), *Rephaboliki ya Aforika Borwa* (tswaneg), *IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika* (swatieg), *Riphabuliki ya Afurika Tshipembe* (vendeg) ha **Riphabliki ra Afrika Dzonga** (tsongeg)

## Istor

### A-raok Europiz

### Portugaliz

### Izelvroiz

### Breizhveuriz

Etre 1795 ha 1803 e voe aloubet Ar C'hab gant Breizh-Veur, da virout na gouezhje etre krabanoù ar C'hentañ Republik c'hall a oa o paouez aloubiñ an Izelvroioù. Goude distroet ur pennad berr d'an Izelvroioù dindan ar Republik Batav e 1803, e tistroas Breizhveuriz d'ar C'hab e 1806. Goude diskar Napoleon e 1815 e voe roet an drevadenn da Impalaeriezh Breizh-Veur, a grogas da gas trevadennerien di adalek 1818, ha dreist-holl e 1820.

Lakaet e veze an drevadennerien nevez da zont da binvidikaat an drevadenn ha da ziwall an harzoù gant ar pobloù afrikan, Xhosaed dreist-holl d'ar poent-se.

## Politikerezh

Sez ar gouarnamant e Pretoria
Parlamant Suafrika er C’hab
Annez ar prezidant er C’hab
Parlamantel eo gouarnamant Suafrika, ha penn ar Stad zo war un dro Prezidant Republik Suafrika ha penn ar gouarnamant. Dilennet e vez ar prezidant goude breudoù ar parlamant divgambr, da lavaret eo gant ar Vodadenn vroadel ha gant Kuzul broadel ar Proviñsoù *(National Council of Provinces, NCOP)*.

Ar 400 ezel eus ar Vodadenn Vroadel a vez dilennet gant ar mouezhiañ kenfeurel. An NCOP, bet krouet e plas ar Sened e 1997, zo enni 90 ezel dileuriet ganto an nav froviñs hag ar meurgêrioù.

Pep proviñs a vez renet gant ul lezennadur proviñs ungambr ha gant ur C’huzul Erounit zo ur ministr kentañ en e benn, anvet *premier* e saozneg hag en afrikaans. N’eo ket ken emren proviñsoù Suafrika ha, da skouer, ha proviñsoù Kanada pe re ar Stadoù-Unanet. Anv zo eus ur reizhiad kevreadel kerreizh.

Abaoe fin an apartheid ez astenn muioc’h-mui KBA (*African National Congress*, ANC) e veli war ar vro. Chom a ra bev-birvidik an tu-enep koulskoude, daoust ma n'en deus ket mui kement a bouez ha m’en doa a-raok. Lavaret e vez dre gustum ez eo Suafrika ar vro demokratelañ eus Afrika. Brokus a-walc’h eo he Bonreizh, da skouer, evit a sell ouzh Gwirioù mab-den.

Ret eo d’ar gouarnamant diskoulmañ an traoù a denn d'ar feulster er maezioù : adreizhet e vez an douaroù hag e-se e ranker adreiñ douaroù d’ar vorianed. Peurliesañ e rank ar gouerien afrikanerien gwerzhañ o stalioù labour-douar d’ar gouarnamant hag abalamour da se e vez sav jeu a-wechoù etrezo. War-dro 35 000 kouer zo er vro hag ur wech amzer e vezont taget gant bandennoù aozet. Lod anezho a ya da gemer perzh er stajoù komando aozet evit talañ outo dre ma ne vez roet harp dezho gant ar gouarnamant. Klask a ra meur a strollad eus an tu dezhoù-pellañ lakaat tud en o zouez da emezellañ outo dre ma santont e vezont lezet a-gostez a-wechoù.

Ret eo derc'hel soñj eus Nelson Mandela a zo bet ar c'hentañ prezidant du e Su Afrika (d'an 10 a viz Mae 1994 e voe dilennet ha betek 1999 e chomas e penn ar vro).

## Gwalenn an torfederezh

Hervez ar gazetenn *Le Monde*, bet embannet d’an 28 a viz Kerzu 2004, ez eo e Suafrika e vez graet an niver brasañ a dorfedoù e-touez broioù ar bed a-bezh : 20 000 den muntret ar bloaz, 30 000 gwech e voe klasket muntrañ tud, ouzhpenn 50 000 maouez a oa bet gwallet ha war-dro 300 000 gwech e oa bet laeret tiez. Diskouez a rae mat ar stadegoù bet embannet e 2004 hag e 2005 e oa niver an torfedoù o tigreskiñ, dreist-holl evit a sell ar muntroù hag ar skrapadennoù tiez. E 2006 e oa digresket niver an torfefoù c'hoazh, ar pezh zo kalonekaus met ne oa ket ken bras an diforc'h etre 2006 ha 2005 ha ma oa bet etre 2005 ha 2004.

E 2005 e voe muntret 19 000 den, 55 000 den all a voe gwallet ha 120 000 hold-up a voe e Suafrika, hervez ar stadegoù bet embannet er gazetenn The Sunday Times. André Brink, romantour suafrikan, en doa displeget e soñj diwar-benn an dorferdourezh, koulz ha diwar-benn digasted ar gouarnamant, er gazetenn « Le Monde » e miz Gwengolo 2006. Rak-se e c'hallfe politikerezh ar vro bezañ distabilaet, hervezañ. Disklêriet en doa e soñj ivez diwar-benn ar vreinadurezh, lorc’hentez ministred zo hag ar SIDA ha goulennet en doa ivez digant ministred ar yec’hed hag ar surentez reiñ o dilez dre ma oant divarrek.

## Proviñsoù

Kartenn Suafrika gant he harzoù nevez (2005)
E fin an apartheid, e 1994, e oa graet 9 froviñs nevez diwar ar 4 froviñs eus Suafrika hag an 10 bantoustan emren pe dizalc’h a oa enni :

* Kab ar C'hornaoueg : e mervent proviñs kozh ar C'hab
* Kab ar Reter : homelandoù Transkei, Ciskei ha gevret proviñs kozh ar C’hab, zo staget outo Enez Marion hag Enez ar Priñs Edouarzh, e su meurvor Indez
* Stad-Dieub : Stad dieub Oranje hag un nebeud homelandoù ebarzhet
* Gauteng : Gwechall Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging e-kreiz Transvaal
* KwaZulu-Natal : Natal ha Zoulouland
* Mpumalanga : rannvro a veze anvet Transvaal ar Reter gwechall
* Limpopo : rannvro a veze anvet Transvaal an Norzh gwechall, a voe anvet Proviñs an Norzh etre 1995 ha 2002
* Kab an Norzh : e norzh ar proviñs kozh a veze anvet proviñs ar C'hab gwechall
* Gwalarn : bet anvet Transvaal ar C'hornaoueg gwechall, e norzh proviñs ar C’hab ha bantoustan Bophuthatswana

### Menezioù

Menezioù Drakensberg e Natal
E Su ar vro emañ Menezioù Drakensberg. En em astenn a reont war 1000 km, eus Kwazulu-Natal betek proviñs ar C’hap. 3000 m a uhelder keitat int. Thabana Ntlenyana (3482 m) eo ar menez uhelañ eus ar vro. Kozh a-walc’h eo torosad Drakensberg, uhelennoù ront o stumm ennañ. En takad glasvezek-se eo emañ ar boblad San o chom.
En torosad-se emañ penn orin ar stêr Orange ivez.

E norzh ar vro emañ Pilanesberg, un takad volkanek kozh.
Un takad serzh a-walc’h eo, gant toulloù-diskarg niverus.
Loened a bep seurt zo o vevañ eno.
Plant dibar zo ivez en takad-se : Adansonia, Tek, Ebena, Hibiscus...

### Plaenennoù ha dezherzhioù

*Protea cynaroides*
An darn vrasañ eus ar plaenennoù zo lec’hiet e gwalarn Stad dieub Orange. Du-hont e vez gounezet ar c’hementadoù brasañ a ed, maiz, kotoñs eus Suafrika ha devaset e vez deñved a-vil-vern.

Fonnus-tre eo an aour, an diamant, an uraniom hag ar glaou e kondonioù Suafrika, evel e kêrioù Kimberley ha Bloemfontein.

Dezerzh Kalahari zo e gwalarn ar vro, un deserzh tost da 1 milion km2 en em astenn ivez e Botswana hag e Namibia.
Tevennoù traezh ruz ha kornioù savanennoù zo en dezerzh hanter grin-se. Un nebeud gwez, en o mesk kasia draenek ha baobabez, zo ivez.
Gallout a reer gwelet kalz a loened tremenidi ennañ ivez.

### Aod

Namaqualand e Western Cape
Ingal a-walc’h eo an aod a-hed ar Meurvor Atlantel. E Namaqualand ez eus war-dro 4000 spesad plant ( lili, aloes...) o vleuniañ ur miz ar bloaz, etre miz Eost ha miz Gwengolo. Ur c’hornad-bro touristel-tre eo. Trowardroioù Kab ar Spi Mat zo roc’hellek-tre ha trevadennoù manked zo o vevañ eno.
En inizi ar Reuniged (Seal Island) ez eus reuniged eus Antarktika dreist-holl.

War an aod, e korn-bro Stellenbosch, ez eo dispar an hin evit gounit gwiniegi.

Er reter, war an aod, ez eus aodoù roc’hellek ha graeoù traezh munut a bep eil.
E lec’hioù zo war an aod e vez bevennet ar c’hornioù neuial gant rouedoù evit mirout ouzh ar rinkined, bras-tre an niver anezho a-wechoù, a dagañ an dud.

E Reter ar vro emañ kêrioù kouronkañ pennañ Suafrika, evel East London, Jeffrey’s Bay, Port Elizabeth pe Durban.

Takadoù mor zo deuet da vezañ Parkoù broadel evel gwarezva Finda. Gallout a reer pleustriñ ar splujerezh danvor eno.

## Armerzh

Johannesburg
Hervez an titouroù a denn d’an diorren denel, bet dastumet da-geñver Programm ar Broadoù-Unanet evit an diorren e weler eo kilet Suafrika a 35 plas er renkadur etre 1990 ha 1995. Paouroc'h eo poblañs Suafrika eget ne oa bet a-raok. Muioc'h a fiziañs a c'haller kaout e disoc’hoù ar studiadennoù nevez-se a ro ur skeudenn eus an traoù evel m'emaint (da vare an apartheid gwechall ne veze ket embannet disoc’hoù ar studiadennoù a vez graet war aozioù bevañ Afrikiz evel ma oant). Setu perak eo heverk ar giladenn-se. Notennomp ivez eo aet Suafrika da gilañ abalamour d'ar SIDA. Ar poblañsoù tud wenn n’emaint ket mui en o bleud kennebeut abalamour ma n’eus ket mui eus an apartheid hag abalamour d’ar Sida, an dorfedourezh hag ar pezh a c’hoarvezh e Zimbabwe hag en Aod-an-Olifant. Gant-se ez a un niver bras a Suafrikiz a ya kuit eus o bro d’ober o annez en Aostralia pe e Zeland-Nevez. Afrikiz a-leizh, er c'hontrol, a guita o bro evit en em staliañ e Suafrika evit gounit muioc’h a arc’hant eget na reont en o bro orin. Kuitaat a reont Suafrika avat un nebeud bloavezhioù war-lerc’h abalamour d’ar SIDA ha d’an torfedoù.

Setu amañ dindan korvoderioù bloaziek ar broioù afrikan, hervez renkadur ar Bank-bed.

1. Suafrika : 240,1 mimilion a zollaroù, eleze 3630 USD dre annezad.
2. Aljeria : 102,2 vimilion a zollaroù, eleze 3150 USD dre annezad.
3. Nigeria: 98,9 mimilion a zollaroù, eleze 390 USD dre annezad.
4. Egipt : 89,3 mimilion a zollaroù, eleze 1310 USD dre annezad.

### An diforc’hiñ pozitivel

E 1994 o doa pennadurezhioù Suafrika lakaet politikerezh an “diforc’hiñ pozitivel” war-sav evit reiñ muioc’h a blas d’ar vorianed e gennadoù ar vro (melestradurioù, servijoù publik ha lezpublik, kevredadoù broadelaet ha prevez). Rak-se e voe kinniget da dud wenn, a laboure e gennadoù armerzhel niverus ar vro, da vont war o leve pe da asantiñ bezañ difredet, a-bouez ma vije roet digolloù bras dezho. Un darn vihan eus an dud wenn zo aet war baouraat (10% eus an dud-se zo o vevañ gant 1000 euro ar bloaz hiziv an deiz).

Kavet ez eus bet abeg en « diforc’hiñ pozitivel »-se peogwir o doa tennet tud tost d’ ANC dreist-holl o mad eus an diarbennoù-se. Gant-se e oa bet krouet ur renkad morianed keitat. Kerkent ha krouet ar renkad nevez-se o doa annezet ar vorianed-se ar c’harterioù ma ne oa nemet tud wenn eno e-lec’h diorren an « townships » kozh.

Gant un danevell bublik bet embannet e 2006, ma’z eo studiet ar prantad 1995-2005, e weler eo aet tud wenn a-viliadoù kuit eus Suafrika: 16,1% eus ar Suafrikaned wenn o deus kuitaet o bro dindan 10 vloaz. Kavet o deus an tuioù enep abeg er politikerezh-se hag e-se en deus adwelet ar gouarnamant e bolitikerezh a-fet diforc’hiñ pozitivel. Klask a ra neuze lakaat an divroidi niverus ha barrek-kenañ diouzh o labour pe diouzh o c’harg da zistreiñ da Suafrika. Ar bezprizantez Phume Mlambo-Ngcuka eo zo karget da adreizhañ an traoù ha broudañ a ra anezho da zistreiñ en ur brometiñ goproù dereat-kenañ dezho. .

### Adreizh al labour-douar

Abaoe 1994 n’eus bet adroet nemet 3,6 % eus ar feurmoù d’an 1,2 milion a vorianed, pa’z eus 60 000 a dud wenn perc’henned war 80% eus ar douaroù frouezhus meret ganto. Divizet en doa ar gouarnamant e 1994 koulskoude addasparzhañ 30% eus an douaroù ac’hann da 2014.

Diskennidi ar gouerien du, zo bet diberc’hennet dre heg pe n’int ket digollet evel ma tere en desped d’al lezennoù bet votet war-lerc’h 1913, a c’hall goulenn e vefe roet o douaroù dezho en-dro. E miz Gouere 2005 e oa bet aozet « Emvod an Douar » hag ouzhpenn an hanter eus ar 4000 den o koa kemeret perzh en emvod-se o doa aliet pennadurezhioù Sufrika da dennañ o douaroù digant ar re zo perc’henn warno er mare-mañ, tra ma c’houlenne Phumzile Mlambo-Ngcuka lakaat « mailhed eus Zimbabwe » da zont da Suafrika.

Koulskoude ne zlefe ket askorusted armerzhel an douaroù-se bezañ lakaet en arvar, ar pezh a oa c’hoarvezet pa oa bet adroet d'ar Vorianed ar feurmoù a oa e traoñiennoù frouezhus Limpopo. Ne oa ket sikouret ar gouerien du ken evit a sell an teknikoù ken evit a sell an arc’hant. Evit gwir, gounezet e veze ganto an tachennoù a dalveze dezho magañ o familh met ne veze ket labouret an tachennoù all ganto.

### Diorren ar gevalaouriezh du

Emdroadur ar boblañ etre 1961 ha 2004 (Sifroù FAO, 2006). E miliadoù a dud.
Abaoe 1994 o deus ar strolladoù mengleuzioù bras hag ar bankoù lezet a-c'hrad-vat etre 10 hag 26 % eus o c'hevala d’ar vorianed, d’an indianed ha d’an dud hiron. Un nebeud morianed bet e penn an ANC o doa graet berzh en o aferioù da gentañ penn dre m’o doa roet an embregerezhioù kalz eus rannoù o c’hevala dezho. Patrice Motsepe eo an den en o zouez en deus dastumet ar sammadoù brasañ. Ouzhpenn 500 milion ag euroioù en deus gounezet dindan dek vloaz.

Abaoe 2000 e vez eskemmet soñjoù e gennadoù zo (mengleuzioù, bankoù, dazparzhañ an tireoul h.a.) evit tizhout palioù zo. Rankout a raio ar c’hompagnunezhioù, hervez karta 2002 ar mengleuzioù, dilezel 26 % eus o c'hevala ac'hann da 2014. 40% eus ar sternerien a ranko bezañ morianed e 2009. Koll o gwirioù korvoiñ e c’hallfe ar c'hompagnunezhioù na zoujfent ket d'an divizoù-se.

Er mare-mañ emeur o sevel lezennoù nevez. Palioù a vo lakaet evit a sell an dilezel kevalaoù hag evit a sell eñvel ar Vorianed da sammañ kargoù uheloc’h e diabarzh an embregerezhioù. Rankout a raio an holl embregerezhioù, en ur gontañ EBE, sevel ul lizher-notennoù. (Muioc'h a chañs o do d’ar re a dapo an notennoù uhelañ g ounit ar marc’hadoù foran). Ne vo ket goulennet avat ouzh an embregerezhioù liesbroadel ober.

## Sevenadur

| Deiziad | Anv brezhonek | Anv saoznek |
| --- | --- | --- |
| 1añ a viz Genver | Kalanna | *New Year's Day* |
| 21 a viz Meurzh | Gouel Gwirioù Mab-den | *Human Rights Day* |
|  | Gwener-ar-Groaz | *Good Friday* |
|  | Lun Fask | *Easter Monday* |
| 27 a viz Ebrel | Gouel ar Frankiz | *Freedom Day* |
| 1añ a viz Mae | Gouel al Labour | *Labour Day* |
| 16 Mezheven | Gouel ar Yaouankiz | *Youth Day* |
| 9 a viz Eost | Gouel broadel ar Merc’hed | *National Women's Day* |
| 24 a viz Gwengolo | Gouel ar Glad | *Heritage Day* |
| 4 a viz Here | Gouel broadel |  |
| 16 a viz Kerzu | Gouel an Adunvaniñ | *Reconciliation Day* |
| 25 a viz Kerzu | Nedeleg | *Christmas Day* |
| 26 a viz Kerzu | Sant-Jelvestr (Gouel ar Vadelezh) | *Day of Goodwill* |

### Yezhoù

Tremen 36 yezh a vez komzet e Suafrika : ouzhpenn d'an 12 yezh ofisiel ha d'an 9 yezh rannvroel anzavet ez eus da nebeutañ 15 yezh all.

Ne c'hall ket an den gouzout an holl yezhoù, hogen gouest e vez d’en em zibab meur a yezh hervez e vetoù : unan hag eo xhosaeg e yezh-vamm a c'hall ober gant afrikaneg ha saozneg, da skouer, mar bez ret.

Alies e vez kemmesket meur a yezh e prezeg ar pemdez, evel m'en diskouez ar c'heriaoueg amañ a-is, a zo komprenet e Suafrika a-bezh.

* Afslaer (afrikaneg) : "kevranneg".
* Amandla ! (xhosaeg, zouloueg) : "galloud !", ul lugan hag a voe arveret gant an ANC hag e gevredidi da vare ar stourm ouzh an *apartheid*.
* Assagai (saozneg) : "sagae", ur goaf skañv e koad gant ur beg e metal a veze implijet-stank en Afrika a-bezh kent donedigezh an armoù-tan, ha gantan Ngunied, ar Xhosied, ar Zouloued e Suafrika. An holl dud a gompren ar ger, a zeu eus an arabeg **اَلزَّغَايَةaz-zaḡāya*, eus ar berbereg *zaġāya* dre ar galleg kozh *azagaie*.
* Befok (afrikaneg) : "meur", "dispar", "fuloret-bras", a-douez meur a im.
* Bergie (afrikaneg e Cape Flats, kompezennoù [[Ar C'hab (Suafrika)|Cape Town) : "sklanker", alies unan hag a vev war tor ar menez Table Mountain (kement ha "menez" e talv *berg* en afrikaneg).
* Bliksem (afrikaneg) : "daonet", le-douet skañv hag a vez implijet evel estlammadell pe anv-gwan.
* Coloured (saozneg) : "livet", eleze "n'eo ket gwenn", d'ober meneg eus diskennidi ar sklaved a oa bet degaset eus Malaysia gant Izelvroiz an Dutch East India Company. An dud-se a zimezas gant izili eus ar boblad Khoi. Diforc'het e vez etre *coloured*, *black* ("du", diskenninnidi ar bloblad Bantou) ha *white* ("gwenn", diskennidi an drevadennerien deuet eus Europa).
* Cooldrink (saozneg Suafrika) : "died fresk", da lavaret eo forzh pe zied vouilh.
* Dagga (afrikaneg) : "lanab indian", "maric'huana".
* Darem (afrikaneg) : "d'an nebeutañ".
* Eish ! (xhosaeg) : estlammadell diwar arfleu pe ziskred.
* Ewe (xhosaeg, ngunieg) : "gwir a lavarit".
* Fok, Fokken'**, 'Fokkof, 'Fokkol(afrikaneg) :* fuck*,* fucking*,* fuck off*,* fuck all*.*
* Hayi (zouloueg) : "nann".
* Icilikishe (xhosaeg) : "glazard".
* Ja (afrikaneg) : "ya".
* Jirre ! (afrikaneg Cape Flats) : "doue !", estlamadell.
* Jis (afrikaneg, afrikaneg Cape Flats) : "ya".
* Jissie, Jissie (afrikaneg) : "Jezuz", estlamadell.
* Julle (afrikaneg) : "c'hwi", el liester.
* Kak (afrikaneg) : "kaoc'h", implijet en holl yezhoù ofisel.
* Klippies (afrikaneg) : "meinigoù", evit ober dave da ziamantoù pergen.
* Laaitie (luc'haj afrikanek) : "mab", "paotrig".
* Lekker (afrikaneg) : ledan-tre eo sterva ar ger-se, eus "blazet-mat", "saourus" da "durgnet-mat" pa gomzer eus ur vaouez ; implijet a Suafrika a-bezh.
* Lobolo (ndebeleeg, xhosaeg, silozieg, swatieg, zouloueg) : "argouroù" a rank ur gwaz paeañ da diegezh e zousig evit lakaat an div familh da nevidañ an dimez.
* Mies : "Itron", un aspadenn eus an *apartheid*, a ranke an dud *coloured* pe *black*argouroù" implijout evit komz d'o implijerez. Implijet e vez c'hoazh hiziv, petra bennak ma klasker skarzhañ ar ger.
* Moered (afrikaneg) : diwar an izelvroeg *moeder", "mamm" ; ur ger poblek ledan-kenañ e sterva.* Moer in *zo bezañ fuloret-ruz,* moer *un den bennak zo skeiñ gantañ (pe ganti),* moer ! *zo "daonet 'vo !", un dra "moerse" zo dispar, kreñv, meur.*
* Moffie (afrikaneg) : dismegus evit heñvelreviad.
* Molo (xhosaeg) : evit saludiñ un den hepken.
* Molweni (xhosaeg) : evit saludiñ meur a zen.Ngawethu
* Ngawethu (xhosaeg) : "dimp-ni" ; un diskan d'al lugan *amandla !* meneget amañ a-us.
* Nooit (afrikaneg) : "biken".
* Ngawethu ! (afrikaneg) : "dimp-ni !" ; un diskan d'al lugan *amandla !* meneget amañ a-us.
* Nè (afrikaneg) : "ya".
* Njaps (luc'haj afrikaneg Cape Flats) : "fouzhañ".
* Oke (saozneg Suafrika) : "paotr".
* Ooem (afrikaneg) : "eontr" ; arveret evit komz ouzh ur gwaz dek vloaz koshoc'h *darem*.
* Ou (afrikaneg) : "kozh".
* Shici (xhosaeg) : "netra".
* Ukuphupha (xhosaeg) : "hunvre".
* Unjani ? (xhosaeg) : "penaos 'mañ kont ?".
* Uxilo ! (xhosaeg) : "mantret on !".
* Uyesu ! (xhosaeg) : "Jezuz !".
* Yebo ! (luc'haj Suafrika) : "ya !" en holl yezhoù.

## Skeudennaoueg

* Menez an Daol gwelet eus Bloubergstrand
* Zouloued eus Natal gwisket gant dilhad giz gwechall
* Graaff-Reinet
* Melrose House e Pretoria
* Ardamezioù Transvaal
* Un olifant e Park broadel Kruger
* Port Elizabeth (Bhayi e zouloueg, iBhayi e xhosa)
* Ode e traoñienn winierezh Franschhoek

## Pennadoù kar

* Arouezennoù Suafrika abaoe 1994
* Arouezennoù kozh Suafrika
* Lennegezh Suafrika

## Liammoù diavaez

* Planet-Post.fr Kasit kartennoù-post gwir eus Suafrika
* (fr) Suafrika en Open Directory Project
* (en) Istor ha sevenadur Suafrika
* Kinnig Suafrika war al lec’hienn
* (fr)

Canal Afrique : skingomz etrebroadel Suafrika

* (fr) Karned hent ur c’hazetenner ivoirian e Suafrika

## Notennoù

Stadoù Afrika
Aljeria • Angola • Aod an Olifant • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Djibouti • Egipt • Eritrea • Eswatini • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Ginea • Ginea-Bissau • Ginea ar C'heheder • Kab Glas • Kameroun • Kenya • Komorez • Republik Kongo • Republik Demokratel Kongo • Republik Kreizafrikan • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Maouritania • Maroko • Mozambik • Maoris • Namibia • Niger • Nigeria • Ouganda • Rwanda • São Tomé ha Príncipe • Senegal • Sechelez • Sierra Leone • Somalia • Soudan • Soudan ar Su • Suafrika • Tanzania • Tchad • Togo • Tunizia • Zambia • Zimbabwe

**Tiriadoù dalc'het** Ceuta • Inizi Kanariez • Madeira • Melilla • Mayotte • Reünion • Saint Helena • Inizi Tchagos

**Broioù ha n'int ket anzavet gant an holl** Azawad • Sahara ar C'hornôg • Somaliland