# Unvaniezh (Brezel diabarzh stadunanat)

| Unvaniezh (SUA) |
| --- |
| 1861 – 1865 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 1861 - 1863  1863 – 1865  |  |
| Bannieloù | Ardamezioù |

 |
|

---

 |
| **Sturienn** | *E pluribus unum* "Diwar lies, unan" |
| **Kan broadel** | *Hail, Columbia* (*de facto*)  *My Country, 'Tis of Thee* (*de facto*)  |
|

---

 |
|  Rannadur ar Stadoù er Brezel diabarzh |
| - ██ SUA, hep Tiriad an Amerindianed (Oklahoma)
- ██ Stadoù chomet feal da SUA
- ██ Stladoù sklavelour chomet en Unvaniezh
- ██ Stadoù sklavelour disranner aet da Stadoù Kengevreet Amerika
 |
|

---

 |
| **Statud** | Gouarnamant anzavet SUA |
|

---

 |
| **Kêr-benn** | Washington, D.C. |
|

---

 |
| **Prezidant** • 1861-1865 • 1865 |  Abraham Lincoln Andrew Johnson |
|

---

 |
| **Maread** | Brezel diabarzh SUA |
| 1860-61 | Stadoù ar Su a zisrann |
| 07/03/1861 | 1añ galloudekadur A. Lincoln |
| 12-13/04/1861 | Emgann Fort Sumter |
| 01/01/1863 | Disklêriadur ar frankaerezh |
| 13-16/07/1863 | Emsavadeg New York City |
| 1864 | Kerzhadeg Sherman |
| 29/03-09/04/1865 | Taol-brezel Appomatox |
| 14/04/1865 | Drouklazh A. Lincoln |
| 09/04-06/11/1865 | Arsav-brezel |

**An Unvaniezh** (saozneg : *The Union*, lesanvet *the North* "an Norzh") e oa anv Stadoù-Unanet Amerika pa oa bet 11 Stad sklavelour o tisrannañ evit sevel Stadoù Kengevreet Amerika (SKA), brudet ivez evel "ar C'hengevread" pe "ar Su", e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. An Unvaniezh a oa renet gant Abraham Lincoln, 16vet prezidant Stadoù-Unanet Amerika, hag a glaske derc'hel unvanidigezh ar vroad e stumm un unvaniezh kevredadel vonreizhel.

E kenarroud ar brezel-diabarzh, *Union* a veze implijet alies evit ober anv eus "Stadoù an norzh leal da c'houarnamant ar Stadoù-Unanet". En doare-se, an Unvaniezh a oa savet gant 20 Stad hep sklaverezh (en Norzh hag er C'hornôg) ha peder Stad er Su (Delaware, Maryland, Kentucky ha Missouri) daoust ma oa e Missouri ha Kentucky daou c'houarnamant enebet, an eil a-du gant an Unvaniezh hag egile gant ar C'hengevread .

An Union Army a oa un aozadur nevez stummet dre gendeuziñ darn eus unvezioù ar Stadoù izili, gant unvezioù lu eus an US Army. Derc'hel ar Stadoù en harzoù gant ar Su a oa gwelet evel ur redi evit bezañ trec'h er brezel.

Ar Biz hag ar Midwest o devoa pourvezet an danvezioù greantel evit ren ar brezel gant kementadoù bras a vunisionoù ha pourvezioù all kement hag evit arc'hantaouiñ ar brezel. Ouzhpenn-se e oa bet pourvezet ganto soudarded, boued, kezeg, arc'hant ha kampoù gourdoniñ. Ospitalioù-brezel a oa bet savet ivez dre tiriad an Unvaniezh. Darn eus ar Stadoù en Norzh o devoa un istor republikan, ar c'houarnourien a oa bet o reiñ bec'h evit harpañ ar striv brezel ha moustrañ garv an enebiezh d'ar brezel, dreist-holl er bloavezh 1863–64. Ar Strollad Demokratel a oa bet o harpañ kreñv ar brezel e penn-kentañ e 1861, met e 1862 e oa bet un torr etre ar re a-du gant ar brezel (*War Democrats*) hag ar re enebet lesanvet *Peace Democrats*, renet gant ar strollad *Copperheads*. An Demokrated stadunanat a oa bet o c'hounit mouezhioù e 1862 en dilennadegoù stadel, dreist-holl e New York. Kollet o devoa nerzh e 1863, dreist-holl en Ohio. E 1864, ar Republikaned hag ar *War Democrats* a oa bet o kevrediñ dindan an anv National Union Party, hag a oa bet o tesach mouezh un toullad eus ar soudarded, ha trec'h e oa bet aes Lincoln hag e harperien a-enep George B. McClellan, a oa war ar renk evit an demokrated.

Ar bloavezhioù brezel a oa bet frouezhus evit tiriadoù an Unvaniezh, nemet el lec'hioù ma oa bet tagadennoù guerilla hag a oa drastus evit ar maezioù. Tost an holl obererezhioù brezel a oa bet war tiriad ar Su. Ar berzh-mat a oa bet sikouret gant dispignoù uhel ar gouarnamant kevredadel ha savidigezh un aozadur bank broadel nevez. Ar Stadoù unvanet a oa bet o postañ kalz arc'hant ha nerzh evit krouiñ peadra da harpañ ar brezel ha krouiñ un harp sokial da wragez, intañvezed, emzivaded ar soudarded, hag evit ar soudarded o-unan ivez. Darn eus ar soudarded a oa emezelet a-youl-vat, memes ma oa bet er bloavezh 1862 un niver bras a emouestlidi oc'h emezelañ evit chom hep bezañ enrollet dre ret, ar pezh a lakaje anezho da chom hep kaout ar sammad arc'hant uhel a veze roet gant ar Stadoù pe gant pennadurezhioù lec'hel. Enebiezhoù a oa bet d'an enrolladur dreist-holl er c'hêrioù bras, hag e New York : eno e oa bet emsavadegoù enep-enrolladur e miz Gouhere 1863 hag ivez e lod distrigoù evel Rannvro ar glaou ha Biz Pennsylvania.

## Notennoù ha daveennoù