# Impalaeriezh inka

Impalaeriezh inka

bro istorel| Deiziad krouiñ | 1438  |
| Anv er yezh orin | Tawantinsuyu  |
| Relijion pe kredenn | religion in the Inca Empire  |
| Den e penn an aozadur | Sapa Inca  |
| Yezh ofisiel | kechuaeg  |
| Kevandir | Suamerika  |
| Kêr-benn | Qusqu  |
| Daveennoù douaroniel | 13°31′0″S 71°58′0″W  |
| Renad politikel | monarkiezh hollveliek, Azeuladur an impalaer  |
| Penn ar Stad | Atahualpa, Pachacútec, Túpac Inca Yupanqui, Huayna Capac, Huáscar  |
| Raklec'hiet gant | Kingdom of Cusco  |
| Heuliet gant | Neo-Inca State, Viceroyalty of Peru  |
| Yezh implijet | Classical Quechua, kechuaeg, yezhoù aymarek, puquinaeg, Mochica  |
| Deiziad kregiñ | 1438  |
| Deiziad echuiñ | 1533  |
| Deiziad divodañ | 1533  |

  Eus Wikidata
An Impalaeriezh inka en he brasañ.
An **Impalaeriezh inka** (quechua : *Tawantinsuyu*, "Ar peder rannvro"), a oa bet impalaeriezh vrasañ ar sevenadurezh rakkolombian. Marteze e vefe bet an impalaeriezh ledanañ er bed a-raok ar XVIvet kantved. Lec'h kreiz melestradurez politikel ha milourel an Impalaeriezh inka a oa lec'hiet e Qusqu, hiziv e Perou. Ar gevredigezh inka a oa bet ganet e menezioù Perou e-tro penn-kentañ an XIIIvet kantved. Al lec'h kreñv diwezhañ a voe aloubet gant ar Spagnoled e 1572.

Adalek 1438 betek 1533, an Inkaed a oa deuet a-benn da aloubiñ douaroù e-leizh e kornôg Suamerika, dreist-holl tro-dro an Andoù. Aloubet e oa bet an douaroù dre ar brezel pe dre ur c'hendeuziñ hep feulster.

An ekonomiezh inka a vez diskrivet evel "gladdalc'hel, sklavel, sokialour (tabut a zo etre skeudenn ar "baradoz sokialour" hag an "diranelezh sokialour"). Darn eus an ekonomiezh ne implije ket ar moneiz nag ar marc'hadoù. E-lec'h se e veze implijet eskemmoù eeun marc'hadourezhioù ha servijoù. Diazezet e oa an ekonomiezh war al liammoù etre hiniennoù, strolladoù tud ha renerien inka an ekonomiezh. An "Tailhoù" a oa e stumm labourioù ret un hinienn evit an Impalaeriezh. Lezennourien an Inkaed (a oa normalamant perc'henned an holl vinvioù produiñ) a oa rediet da bourvezi­ñ boued d'al labourerien, koulz hag evaj dreist-holl e-pad festoù bras, rediet e oant ivez da gavout douar a-walc'h evit o holl sujedoù.

Endroadur an Impalaeriezh inka (1438-1527).
## Anv

An Inkaed a rae *Tawantinsuyu*, "ar pevar suyu" eus an impalaeriezh. "Ar pevar suyu" a dalveze kement hag "ar peder rannvro". Pevar c'horn rannvroioù an Impalaeriezh a geje er gêr-benn. Ar pevar "suyu" a oa : Chinchaysuyu (norzh), Antisuyu (reter ; janglenn an Amazonia), Qullasuyu (su) ha Kuntisuyu (kornôg).

Peder rannvro an Impalaeriezh.
An anv *Tawantinsuyu* a oa implijet gant ar meneg unvaniezh proviñsoù. Ar Spagnoliz a droe an anv gant *Tahuatinsuyo* pe *Tahuatinsuyu*.

Ar ger *Inka* a talvez kement ha "rener" pe "aotrou" er yezh Quechua hag a oa implijet evit termeniñ ar c'hlasoù sokial e penn ar gevredigezh kement hag ar familhoù e penn ar gevredigezh. An Inkaed a oa bihan o niver e-keñver hollad poblañs an impalaeriezh, e-tro 15 000 betek 40 000 d'ar muiañ. Mistri e oant war ur boblañs a 10 milion a annezidi.

Manco Cápac, Kentañ Inka, 1 eus 14 Poltred ar an impalaerien inka, e-tro kreiz an 18vet kantved. Brooklyn Museum
Ar Spagnoliz a degemeras an anv evel doare da dermeniñ hollad poblañs an impalaeriezh (sell gouennel) kentoc'h evit ar sell gwirion. Setu penaos evito an "Imperio inca" ("Impalaeriezh inka") a oa un doare simpl da envel an nasion a oa bet aloubet gante.

## Istor

#### Orinoù

Ar bobl Inka a oa ur boblañs paotred-deñved a orin eus Cusco en 12vet kantved. Hervez an istor inka (a oa dre gomz) e vez kaoz eus teir mougev evel lec'h orin d'ar boblad.
Ar vougev kreiz *Te Tampu T'uqu* (*Tambo Tocco*) a oa anvet *Qhapaq T'uqu* ("lec'h pennañ", skrivet e vez raloc'h *Capac Tocco*). Ar vougevioù all a oa graet Maras T'uqu (*Maras Tocco*) ha Sutiq T'uqu (*Sutic Tocco*) anezho.

Pevar breur ha peder c'hoar a oa deuet e-maez ar vougev greiz. Ar re-se a oa: Ayar Manco, Ayar Cachi, Ayar Awqa (Ayar Auca) hag Ayar Uchu; bez e oa ivez Mama Ocllo, Mama Raua, Mama Huaco ha Mama Qura (*Mama Cora*). Eus ar mougevioù all e oa deuet er-maez an dud a zeuio da vezañ ar c'hlanioù Inka.