# Abraham Lincoln

Abraham Lincoln

den| Reizh pe jener | paotr  |
| Bro ar geodedouriezh | Stadoù-Unanet  |
| Anv e yezh-vamm an den | Abraham Lincoln  |
| Anv-bihan | Abraham  |
| Anv-familh | Lincoln  |
| Deiziad ganedigezh | 12 C'hwevrer 1809  |
| Lec'h ganedigezh | Sinking Spring Farm  |
| Deiziad ar marv | 15 Ebrel 1865  |
| Lec'h ar marv | Petersen House  |
| Doare mervel | muntr  |
| Abeg ar marv | shot to the head  |
| Killed by | John Wilkes Booth  |
| Lec'h douaridigezh | Lincoln Tomb  |
| Tad | Thomas Lincoln  |
| Mamm | Nancy Lincoln  |
| Breur pe c'hoar | Sarah Lincoln Grigsby, Thomas Lincoln, Jr.  |
| Pried | Mary Todd Lincoln  |
| Bugel | Edward Baker Lincoln, Tad Lincoln, Robert Todd Lincoln, William Wallace Lincoln  |
| Familh | Lincoln family  |
| Den heverk | Joshua Fry Speed  |
| Yezh vamm | saozneg SUA  |
| Yezhoù komzet pe skrivet | saozneg, saozneg SUA  |
| Yezh implijet dre skrid | saozneg  |
| Karg | United States representative, Prezidant ar Stadoù-Unanet, member of the Illinois House of Representatives, President-elect of the United States, prezidant pe prezidantez  |
| Lec'h annez | Springfield, Washington D.C., Perry County, Hodgenville, Lincoln's New Salem  |
| Lec'h labour | Springfield, Washington D.C.  |
| Strollad politikel | Strollad Republikan, Whig Party, National Union Party  |
| Bet war ar renk da vezañ dilennet | 1860 United States presidential election, 1864 United States presidential election, 1846 United States House of Representatives elections  |
| Relijion pe kredenn | Badezouriezh, ietsism  |
| Facial hair | chin curtain  |
| A wisk | top hat  |
| Grad milourel | captain  |
| Brezel | Black Hawk War, Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika  |
| Skour lu | Illinois National Guard  |
| Oberenn heverk | Gettysburg Address  |
| Diellaouet gant | Abraham Lincoln Presidential Library and Museum, Beinecke Rare Book & Manuscript Library  |
| Teuliad arzour e | Smithsonian American Art and Portrait Gallery Library  |
| Perc'henn war | Lincoln Bible, Fido, US6469  |
| Levezonet gant | Bibl, Sufferings in Africa, The Pilgrim’s Progress  |
| Darvoud-alc'hwez | funeral and burial of Abraham Lincoln, first inauguration of Abraham Lincoln, assassination of Abraham Lincoln, second inauguration of Abraham Lincoln  |
| Present in work | Who's Who in Star Trek 1  |
| Deskrivet dre | Lincoln, Evil Con Carne  |
| Statud e wirioù aozer | Ar gwirioù aozer ne dalvezont ket ken  |

  Eus Wikidata
Abraham Lincoln, 16vet prezidant ar Stadoù Unanet, poltred gant Alexander Gardner
**Abraham Lincoln** (12 a viz C'hwevrer 1809 – 15 a viz Ebrel 1865), lesanvet a-wechoù **Abe Lincoln** e saozneg, a voe 16vet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika (etre 1861 ha 1865). Eñ an hini a oa prezidant da vare Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika ha dibenn ar sklaverezh er vro. Muntret e voe e 1865, pa ne oa nemet 56 vloaz.

## Deroù e vuhez

Ganet e voe Abraham Lincoln e 1809 e Hardin County, e Kentucky. Mab e oa da Thomas Lincoln ha Nancy Hanks. Pa oa seizh vloaz ez eas ar familh da vevañ da Indiana, ha goude se da Illinois e 1830.

Moarvat ne dremenas ket Abraham Lincoln ouzhpenn 18 miz er skol, met anezhañ e-unan en em lakaas da lenn kalzik. Kontañ a reer e oa gouest d’ober meur a gilometr war droad evit mont da amprestañ levrioù, dre ma oa re baour e dud evit prenañ anezho. Bloaz war-lerc’h erruout en Indiana, pa ne felle ket dezhañ labourat an douar evel e dad, ez eas kuit war ur vag war ar stêr Mississippi, betek New Orleans, ha Yann e vil vicher e voe goude se. Da 23 bloaz e voe dilennet e Bodadeg Illinois. Pa ne rae ket kalz a verzh en e vicherioù e krogas da studiañ ar gwir, en ur lenn levrioù, ha dont a reas da vezañ alvokad e 1837, e Springfield, en Illinois. Dilennet e voe peder gwech e Bodadeg Illinois, hag eno e reas e brezegenn gentañ a-enep ar sklaverezh e 1837. E 1841 e timezas gant Mary Todd, merc’h da blanterien binvidik. Pevar mab o devoe : Robert Todd Lincoln, Edward Baker Lincoln, William Wallace Lincoln ha Thomas "Tad" Lincoln. An tri diwezhañ a varvas pa ne oant nemet bugale vihan met Robert a vevas betek 1926.

## Prezidant ar Stadoù Unanet

E 1846 e voe dilennet Abraham Lincoln da Di an Dileuridi (*House of Representatives*). Komz a reas ennañ a-enep ar brezel gant Mec'hiko hag e 1848 e roas harp da Zachary Taylor a oa o klask mont da brezidant ar Stadoù Unanet.. E dibenn e respet dileuriad ez eas Lincoln da Springfield en-dro, da labourat evel alvokad. Un tamm brud a dapas en e vicher.

Distreiñ a reas war an dachenn bolitikel e 1854, goude ul lezenn anvet Kansas-Nebraska Act, a groue Kansas ha Nebraska hag a roe aotre d’ar blanterien er broioù nevez-se da implijout sklaved, pa ne oa ket sklaved enno a-raok. Harp a roas Lincoln da grouiñ ar Strollad Republikan a oa enebet ouzh astenn ar sklaverezh e tiriadoù nevez. E 1858 e voe un heuliad divizoù entanet etre Stephen A. Douglas, ur Senedour eus Illinois eus ar Strollad Demokratel ha Lincoln, ha dre ma oa dilennet Douglas er Sened e c’hounezas Lincoln brud er Stadoù Unanet a-bezh.

An engroez o tegemer Abraham Lincoln aet da Brezidant e Washington d’ar 4 a viz Meurzh 1861
Dibabet e voe Abraham Lincoln da vont war ar renk en anv ar Strollad Republikan e 1860 ha d’ar 6 a viz Du e voe dilennet da 16vet prezidant Stadoù Unanet Amerika, gant trec’hiñ Douglas a oa war ar renk en anv an Demokrated, ha daou zen all, John Cabell Breckinridge ha John Bell. Dre ma oa brudet Lincoln dija da vezañ enebet ouzh ar sklaverezh, o doa gourdrouzet tud stadoù ar c’hreisteiz en em zistagfe ar stadoù-se diouzh an Unaniezh ma’z afe ar maout gantañ. Ha setu ar pezh a c’hoarvezas : d’an 20 a viz Kerzu 1860 e tisklêrias stad South Carolina en em zistage diouzh an Unaniezh. Heuliet e voe he skouer gant stadoù all eus ar c’hreisteiz e mizioù kentañ 1861 hag embannet e voe ganto e savent ur vro nevez anvet « Stadoù Kengevreet Amerika » (*Confederate States of America*).

## Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika

Nac’h a reas Lincoln anavezout ar vro nevez-se, evel ma reas ivez an hini a oa prezidant c’hoazh, James Buchanan . Ur pennad goude ma oa aet ar prezidant Lincoln en e garg, e voe tennet war soudarded eus an Unaniezh a oa e Fort Sumter gant soudarded ar C’hengevread, d’an 12 a viz Ebrel 1861. Digor e oa ar brezel etre an Unaniezh hag ar C’hengevread, etre an Norzh hag ar Su, a reer anezhañ Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.

E 1862 e voe embannet gant Lincoln ul lezenn da reiñ o frankiz da sklaved an dud a-du gant emsavadeg ar C’hengevread (*Emancipation Proclamation*). E-pad ur pennad, o welet nag a dud o doa kollet o buhez e-mesk arme an Norzh renet gant ar jeneral Ulysses S. Grant, lazhet gant soudarded Robert E. Lee, jeneral arme ar Su, e oa brud fall gant Lincoln. Kavout a rae dezhañ e vije bet koll er vouezhiadeg a oa da vezañ e 1864. Dre chañs evitañ ez eas ar maout gant arme an Norzh, meur a wech, er mizioù a-raok ar votadeg, evel en Emgann Gettysburg da skouer, e miz Gouere 1863. Ur pennadig goude an emgann-se e tistagas Lincoln e brezegenn vrudetañ, anvet Prezegenn Gettysburg, da-geñver ul lid er vered ma oa beziet ar soudarded lazhet eno. Trec’h e voe Abraham Lincoln er vouezhiadeg da vont da brezidant e-pad pevar bloavezh all.

D’an 9 a viz Ebrel 1865 e kodianas Robert E. Lee hag e arme goude Emgann Appomattox Court House e Virginia. Echu e oa ar brezel-diabarzh ha gallout a rae Lincoln kregiñ da soñjal e doareoù da adunvaniñ ar vroad goude an emgannoù.

## Muntret

Abraham Lincoln muntret gant an aktour John Wilkes Booth.
D’ar 14 a viz Ebrel 1865 ez eas Lincoln hag e wreg da welet ur pezh-c’hoari anvet *Our American Cousins* er Ford's Theatre, e Washington. Dont a reas John Wilkes Booth, un aktour a oa a-du gant ar C’hengevread hag a-enep dieubidigezh ar sklaved, a-dreñv dezhañ ha tennañ ur boled en e benn. Mervel a reas Lincoln un nebeud eurvezhioù diwezhatoc’h. Kaset e voe e gorf en-dro en Illinois en un tren ispisial, ha miliadoù a dud a voe war an hent o sellet ouzh an tren-se. Beziet e voe Lincoln e Springfield. Eñ eo ar prezidant kentañ o vezañ bet drouklazhet er Stadoù Unanet.

## Levrlennadur

* Kenan Kongar (Frañsez Kervella), *Un damsell war istor Stadoù Unanet an Amerik* (ar Brezel-diabarzh), Al Liamm niv. 188

## Liammoù diavaez

* (en) Buhezskrid ofisiel
* (en) The Lincoln Institute
* (en) Abraham Lincoln Research Site
* Abraham Lincoln at Find a Grave
* (en) Abraham Lincoln Assassination

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| En e raok: **James Buchanan** | **Prezidant Stadoù-Unanet Amerika 4 a viz Meurzh 1861 – 15 a viz Ebrel 1865** | War e lerc'h: **Andrew Johnson** |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Prezidanted ar Stadoù-Unanet abaoe 1789** |  |

 |
|
1789 : **G. Washington**
1797 : **J. Adams**
1801 : **T. Jefferson**
1809 : **J. Madison**
1817 : **J. Monroe**
1825 : **J. Q. Adams**
1829 : **A. Jackson**
1837 : **M. Van Buren**
1841 : **W. H. Harrison**
1841 : **J. Tyler** |
1845 : **J. K. Polk**
1849 : **Z. Taylor**
1850 : **M. Fillmore**
1853 : **F. Pierce**
1857 : **J. Buchanan**
1861 : **A. Lincoln**
1865 : **A. Johnson**
1869 : **U. S. Grant**
1877 : **R. B. Hayes**
1881 : **J. A. Garfield** |
1881 : **C.A. Arthur**
1885 : **S. G. Cleveland**
1889 : **B. Harrison**
1893 : **S. G. Cleveland**
1897 : **W. McKinley, Jr.**
1901 : **T. Roosevelt, Jr.**
1909 : **W. H. Taft**
1913 : **T. W. Wilson**
1921 : **W. G. Harding**
1923 : **J. C. Coolidge,Jr.** |
1929 : **H. C. Hoover**
1933 : **F. D. Roosevelt**
1945 : **H. S. Truman**
1953 : **D. D. Eisenhower**
1961 : **J. F. Kennedy**
1963 : **L. B. Johnson**
1969 : **R. M. Nixon**
1974 : **G. R. Ford, Jr.**
1977 : **J. E. Carter**
1981 : **R. W. Reagan** |
1989 : **G. H. W. Bush**
1993 : **W. J. Clinton**
2001 : **G. W. Bush**
2009 : **B. H. Obama**
2017 : **D. J. Trump**
2021 : **J. R. Biden, Jr.**
2025 : **D. J. Trump** |
| (gwelet ivez : Stadoù-Unanet Amerika • Ti Gwenn) |