# ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག

### ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་རྒྱུས་དང་ད་ལྟའི་གནས་བབ།

སྔ་ལོ་ཟླ་འཇུག་ཏུ་རྒྱ་ནག་ཧུ་སྦེ་ཞིང་ཆེན་ཁུལ་གྱི་ཝུ་ཧན་གྲོང་ཁྱེར་ནས་ཁྱབ་བརྡལ་ཕྱིན་པའི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ Covid-19 པའམ་ཀོ་རོ་ན་ནད་དུག་གསར་མ་Novel Coronavirus བྱ་བ་དེས་ཡུན་ཐུང་ཟླ་བ་གསུམ་ཙམ་གྱི་ནང་། འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོར་ཁྱབ་བརྡལ་ཕྱིན་ཟིན་པ་མ་ཚད། རྒྱལ་ཁབ་དུ་མའི་ནང་མིའི་ཚེ་སྲོག་གྲངས་ལས་འདས་པ་འཕྲོག་དང་འཕྲོག་མུས་ཐོག དཔལ་འབྱོར་དང་རྒྱུན་ལྡན་འཚོ་བའི་རིམ་པར་དོ་འཕོག་གཏོང་དང་གཏོང་མུས་སུ་ཡོད། མི་མང་པོ་ཞིག་གི་སེམས་སུ་ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་ཟེར་བའི་ངོ་བོ་དང་། ནད་རིགས་དེ་ཇི་ལྟར་འགོ་ཉེན་ཡོད་མེད། དེ་བཞིན་ནད་རིགས་དེ་སྔོན་འགོག་ཇི་ལྟར་བྱ་ཐབས་ཡོད་མེད་སོགས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་གང་སར་འཚོལ་བའི་མདུན་པ་ཤུགས་ཆེར་སྐྱེ་ཞིང་ཡོད་ནའང་། ཧུལ་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་དྲ་འཁྱམ་པ་མང་པོ་དང་། དེ་བཞིན་རྫུན་བཟོའི་སྤྱོད་ལམ་ལ་ལངས་ཤོར་ཕྱིན་པའི་འོབ་ཚོད་པ་མང་པོས་གང་སར་ཁུངས་ལྡན་མིན་པའི་གནས་ཚུལ་མར་བཤུས་ཡར་འགྲེམས་བྱས་པས། ཁུངས་ལྡན་གྱི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཐོབ་མི་ཐུབ་པར་བརྟེན་ནས་འདིར་ཁོ་བོས་ངལ་བ་ཕྲན་བུན་སྤྱད་དེ་ཡིག་ཆ་བསྡུ་རུབ་ཀྱིས་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ པའི་སྐོར་གླེང་བ་ལ།

སྤྱིར་བཏང་ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་ coronaviruses 冠狀病毒ནི་ཉེ་ཆར་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་པར་ལོ་མང་པོའི་སྔོན་ནས་ཆེད་ལས་པས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། འདས་པའི་རྒྱུད་རིམ་གྱི་ནང་དུ་ཏོབ་དབྱིབས་ནད་དུག་ལས་འབྱུང་བའི་ནད་རིགས་སར་སེ་SARSཟེར་བ་དང་མེར་སེ་MERSཟེར་བ་གཉིས་ཀྱིས་མི་གྲངས་མང་པོའི་ཚེ་སྲོག་འཕྲོག་ཡོད། ཏོབ་དབྱིབས་ནད་དུག་རྣམ་པ་མང་བའི་སེམས་ཅན་ནས་འགྲོ་བ་མིར་འགོ་ནུས་པའི་ནད་དུག་ Virus རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེས་འཆམ་རིགས་དཀྱུས་མ་ནས་ཛ་དྲག་ཅན་གློ་ཚད་ནད་གཞི་དེ་འདྲའི་རྐྱེན་བྱེད་ཐུབ། སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་ནང་ཕན་ཚུན་དུ་འགོ་བའི་ནད་དུག་ཚབ་ཆེན་དེ་འདྲ་མང་པོ་ཡོད་ནའང་། དེ་དག་སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་སུ་བསྡད་པ་ལས་ད་བར་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ལ་འཕོས་མེད། ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ པ་འདི་ཉེ་བའི་ཆར་རང་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ལ་འཕོས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་དེའི་སྐོར་ལ་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་དང་ཚོད་ལྟའི་གྲུབ་འབྲས་སོགས་གང་ཡང་མེད་པས་དྲི་བ་མང་པོ་ཞིག་ལན་འདེབས་གསལ་པོ་མེད་པར་གནས་ཡོད། ད་བར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར། ནད་དུག་གམ་ཝ་རེ་སི་SARS-Cov-2 སར་སེ་ཀོབ་༢་ཟེར་བས་སྐྲུན་བཞིན་པའི་ད་ལེན་གྱི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ པའི་ནད་རྟགས་སུ་འཆམ་རིགས་སྤྱིའི་ནད་རྟགས་ཀྱི་སྟེང་། དམིགས་གསལ་གློ་སྐམ་པོ་རྒྱག་པ། ཚ་བ་འབར་བ། དབུགས་མ་འདང་བ་དང་དབུགས་གཏོང་ལེན་དཀའ་བ་སོགས་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། གལ་ཏེ་འཚབ་ཆེར་གྱུར་ན་གློ་བའི་མཉེན་འཚད་ pneumonia ནི་མོ་ནི་ཡ་ཟེར་བ་སོགས་དང་། མཁལ་མ་བེད་མེད་འགྱུར་བ་དང་འཆི་བ་སོགས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སྐྲུན་ཐུབ། ནད་རིགས་གཞན་པ་དང་མི་འདྲ་བར་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ ཛ་དྲག་ཏུ་རྩིས་དོན་གཅིག་ནི། དེའི་ནད་རྟགས་འཐོན་པར་ཉིན་མ་གཉིས་ནས་༡༤ བར་འགོར་སྲིད་པའི་མི་མང་པོས་རང་ཉིད་ལ་ནད་ཡོད་ཀྱང་ངོས་འཛིན་མ་ཐུབ་པར་ཉིན་གྲངས་མང་པོར་ལྷག་པ་དང་དེའི་རིང་ལ་གཞན་ལ་འགོས་པའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན། ཕལ་མོ་ཆེར་ནད་རྟགས་མངོན་པར་ཉིན་གྲངས་ལྔ་ཙམ་གོར་གྱི་ཡོད་འདུག།

༢༠༠༢་ལོར་རྒྱ་ནག་ལྷོ་རྒྱུད་ནས་བྱུང་བའི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་སར་སེ་ཟེར་བ་ civet cats (རི་འཁྱམ་བྱི་ལ་མཇུག་མ་རིང་པོ་ཞིག་)ནས་འཕོས་པ་དེ་རྒྱལ་ཁབ་༡༧ ནང་དུ་མི་གྲངས་༨༠༩༨ ཙམ་ལ་འགོས་པ་དང་དེ་དག་ལས་༧༤༤ རྐྱེན་ལམ་དུ་སོང་བ་དང་། ཡང་ ༢༠༡༢ ལོར་བྱུང་བའི་རྔ་མོང་ནས་འཕོས་པའི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་མེར་སེ་ཟེར་བ་དེ་རྒྱལ་ཁབ་༢༡ ནང་དུ་མི་གྲངས་ ༢༥༠༠ ཙམ་ལ་འགོས་ཤིང་ནད་པ་གྲངས་༨༦༠ ལྔ་ལམ་དུ་བཏང་ཡོད། འདས་པའི་ནད་རིགས་དེ་གཉིས་དང་བསྡུར་ན་ད་ལྟའི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ དེའི་ནད་པའི་གྲངས་ཚད་དང་ཁྱབ་ཁྱོན་ནི་བསམ་ཡུལ་དུ་ཤོང་མི་ཐུབ་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེ་གྲངས་ཚད་འཕར་ཚད་འཐོན་པོར་འགྲོ་བཞིན་པ་ཡིན།

དེ་རིང་སྟེ་འདི་ཟླའི་ཚེས་༢༠ གསར་ལམ་དུ་བསྒྲག་ཡག་ལ། འཛམ་གླིང་ཏོབ་དབྱིབས་ནད་པའི་གྲངས་འབོར་༢༧༥༧༩༦ འབུམ་གསུམ་མ་ཟིན་ཙམ་ལ་སླེབས་ཡོད་པ་དང་། རྐྱེན་འདས་སུ་ཟིན་པ་༡༡༣༩༧ ཆིག་ཁྲི་བརྒལ་ཚར་ཡོད་པ་མ་ཚད། ད་ལྟའི་འཆར་དཀའ་ངལ་ནང་ལྷུང་བཞིན་པའི་རྒྱ་ནག་གཙོས་པས་ཨི་ཊ་ལི། ཨི་རན། ཨ་རི། ཉི་ཧོང་ཀོ་རི་ཡ་སོགས་ལས་གཞན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོར་འབྱུང་འགྱུར་ལོ་ཟླའི་ནང་དཀའ་ངལ་ཤིན་ཏུ་འཕྲད་སྲིད་པ་དང་། ལྷག་པར་རྒྱ་གར་ལྟ་བུ་མི་འབོར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་དག་ལ་དཀའ་ངལ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་འབྱུང་སྲིད་པའི་དངངས་འཚབ་ཡོད་ཚུལ་ཡང་བརྗོད་མཁན་འདུག། དེས་ན། ད་བར་བོད་རིགས་ཡོད་སའི་ས་གནས་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་ཏོབ་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ པས་དཀའ་ངལ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་དངོས་སུ་འཕྲད་པ་དེ་འདྲ་བྱུང་མེད་ནའང་། འབྱུང་འགྱུར་དཀའ་ངལ་འབྱུང་ཡག་ཕལ་ཆེར་ངེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། བོད་རིགས་ཚང་མས་ད་ལྟ་ནས་ནད་རིགས་འདིའི་ཐད་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་། གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་ལམ་ནས་སྔོན་འགོག་བྱ་རྒྱུ་གསལ་པོར་མཁྱེན་དགོས་པ་དེ་གཡོལ་ཐབས་མེད་པའི་ལས་འགན་ཞིག་ཏུ་མཐོང་བས། གཤམ་དུ་གནད་དོན་འགའ་ཤས་རང་ནུས་དང་བསྟུན་ནས་དོན་ཚན་དུ་འགོད་པ་ལ།

### ༡ ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ ཁྱབ་བརྡལ་འགྲོ་ལུགས།

རྒྱ་ནག་ཧུ་སྦེ་ཞིང་ཆེན་ནས་བྱུང་བའི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ པ་དེ་འཚབ་ཆེན་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་གནད་དོན་གཅིག་ནི་ནད་དེས་མིའི་ཚེ་སྲོག་འཕྲོག་པ་ཙམ་ཞིག་མིན་པར། དུས་ཡུན་ཐུང་ངུའི་ནང་ཁྱབ་བརྡལ་ཤུགས་ཆེར་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་དེ་ཡིན། སྤྱིར་ནད་དུག་རིགས་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནང་དུ་ནད་དུག་འགའ་ཤས་ཧ་ཅང་འགོ་སླ་བ་དེ་འདྲ་ཡོད་ནའང་། སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་མེད་པ་དེ་འདྲ་ཡོད། ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་འདི་ནི་ཧ་ཅང་འགོ་སླ་བའི་སྟེང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། དེས་ན་ནད་རིགས་འདི་ནི་ནད་པ་དང་སྐད་མ་ཁ་ཤས་འཕྲད་པའི་རིང་དང་། ནད་པ་དང་རྒྱང་ཐག་འདོམ་གང་ཚུན་གྱི་འཚམས་སུ་གནས་ཀྱང་འགོ་ཉེན་ཡོད་པར་བཤད་ཀྱི་ཡོད། དེང་སང་གི་ཆེད་ལས་པས་བརྗོད་གསལ་ལ། ནད་རིགས་འདི་ནི་ནད་དུག་SARS-Cov-2 སར་སེ་ཀོབ་༢ ཟེར་བ་ལས་འབྱུང་གི་ཡོད་པ་དང་། ཏོག་དབྱིབས་ནད་པའི་གློ་དང་ཧབ་ཆི་རྒྱག་སྐབས་ཁ་ནས་ཟགས་པའི་རྡུལ་ལམ་དངོས་པོ་(ཟགས་རྡུལ་droplets)བར་སྣང་དུ་གནས་པ་དང་། ས་དང་ཅོག་ཙེ་སོགས་དངོས་རྫས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་ཟགས་རྡུལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁ་དང་སྣ་་ཁུང་སོགས་ཀྱི་འབུ་གར་སོང་བ་ལས་འགོ་ཡི་ཡོད་པར་བརྗོད་འདུག སྤྱིར་བཏང་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཡག་ལ་ནད་རྟགས་འཐོན་ཟིན་པའི་ནད་པས་མི་གཞན་ལ་འགོ་ཐུབ་པར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ནའང་། ཆེད་ལས་པ་ཁག་ཅིག་གི་ད་ལན་གྱི་ནད་རིགས་འདི་ནི་ནད་རྟགས་མ་འཐོན་པའི་གོང་ནས་གཞན་ལ་འགོ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཚད། མི་འགའ་ཤས་ལ་ཧ་ལམ་ནད་རྟགས་མ་མངོན་པར་ནད་དུག་ཁྱེར་ནས་བསྡད་ཐུབ་པར་ཡང་བཤད་འདུག།

ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་གི་ཟགས་རྡུལ་བར་སྣང་དུ་ལྷུང་ཚུལ་དང་དེའི་ནད་རིགས་འགོ་སྟངས་གི་སྐོར་བཤད་ན། དུས་རྒྱུན་གློ་ཞིག་རྒྱག་པའི་སྐབས་སུ་ཟགས་རྡུལ་༣༠༠༠ ཙམ་ཁ་ནས་འཐོན་གྱི་ཡོད་ལ། ཟགས་རྡུལ་དེ་དག་ལས་མང་ཆེ་བ་འདོམ་གང་གི་ནང་ཚུན་གྱི་ས་དང་གྱོན་པ། དེ་བཞིན་གཡས་གཡོན་གྱི་དངོས་པོའི་སྟེང་ཟགས་ཀྱི་ཡོད་ནའང་། ཟགས་རྡུལ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བར་སྣང་གི་དབྱིངས་སུ་ཚོུད་གསུམ་ཙམ་རིང་འཚོ་གནས་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པར་ཆེད་ལས་པས་བརྗོད། ཟགས་རྡུལ་དེ་དག་གི་ཚད་གཞི་ནི་ང་ཚོའི་སྐྲའི་ཕྲ་སྦོམ་ལས་བརྡབ་༣༠ ཆུང་བ་ཡོད་སྟབས་ནད་པ་ཞིག་གི་གློ་དང་ཧབ་ཆི་རྒྱག་དུས་གཡས་གཡོན་གྱི་མིའི་ཁ་སྣའི་བུག་ག་དག་ཏུ་སོང་རྒྱུ་ཕལ་ཆེར་ངེས་པས། དེང་སང་ནད་འདི་སྔོན་འགོག་ཆེད་མི་གཞན་དང་རྒྱང་ཐག་འདོམ་གང་ལས་རིང་བའི་སར་གནས་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལ། ནད་པ་ཡོད་སའི་ཉལ་ཁང་སོགས་ཀྱི་ནང་འགྲོ་དུས་མགོ་ལུས་ཡོངས་རྫོགས་བཀབ་ནས་འགྲོ་དོན་ཡང་འདི་ཡིན། ཡང་ཆེད་ལས་པས་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ ནི་ནད་པའི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཕྱིན་པ་ཁོ་ནས་འགོ་བ་མིན་པར། ནད་པས་ཟགས་རྡུལ་འགོས་པའི་སྒོའི་ལག་ཟུང་དང་། སྟེང་བསྐྱོད་ཁང་ཆུང་གི་ཐོག་རྩེག་ཨང་གནོན་སོགས་ལས་ཀྱང་ནད་དུག་འགོ་ཚུལ་ཡོད་པར་བཤད་ཀྱི་ཡོད།

ང་ཚོ་ཚང་མས་ཤེས་དགོས་པ་དང་ཤེས་འདོད་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་དོན་དག་གཅིག་ནི། ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་འདིའི་ཚེ་ཚད་དང་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་ནང་གཟབ་གཟབ་བྱས་ནས་ལག་པ་འཆང་དགོས་སའི་དངོས་པོ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་གི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་གི་ཚེ་ཚད་ནི་གནམ་གཤིས་དྲོ་གྲང་དང་། བཞའ་ཚན་ཆེ་ཆུང་། ཟགས་རྡུལ་ཆེ་ཆུང་། དེ་བཞིན་ཟགས་སའི་དངོས་པོའི་རྒྱུ་ཆ་སོགས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་ལ་རགས་ལས་ཀྱི་ཡོད་ནའང་། དེ་ལྟའི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་གསར་པ་འདི་ཉིད་དངོས་རྫས་ཀྱི་ངོགས་ནས་མིར་འགོ་བའི་ཐད་ལ་གཏན་འབེབས་བྱས་ཟིན་པའི་ཡིག་ཆ་དམིགས་བསལ་གང་ཡང་ད་བར་མེད། སྔོན་བྱུང་གི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་སར་སེ་དང་མེར་སེ་ཟེར་བའི་ནད་དུག་ལྟ་བུར་ཆ་བཞག་ན། ལྕགས་ཤེལ་གྱིག་སོགས་ཀྱི་དངོས་རྫས་སྟེང་ཚ་དྲང་གི་གནས་སྟངས་ལས་ཞག་མ་༩ - ༢༨ བར་འཚོ་གནས་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པར་བཤད་འདུག ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ པའི་ནད་དུག་SARS-CoV-2 འདི་ཉིད་དངོས་རྫས་ཀྱི་ངོགས་ལ་ཡུན་རིང་ལོས་གནས་ཐུབ་མིན་གྱི་ཐོག་ལ་ཨ་མི་རི་ཀའི་ནད་འབུའི་ཆེད་ལས་པ་ནིལ་ཏེ་ཇེ་་ཝན་་ཌོ་རེ་མ་ལན་Neeltje van Doremalen དང་ཨ་རིའི་མོ་ཊེན་ན་Montanaལ་ཡོད་པའི་ཁོང་གི་ལས་རོགས་ཚོ་ཞིག་གིས་བརྟགས་དཔྱད་བྱས་པའི་གྲུབ་དོན་ལ་གཞིགས་ན། ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་གསར་མ་འདི་ཤོག་སྒམ་སོགས་ཀྱི་སྟེང་ཚོུད་༢༤ དང་། གྱིག་དང་སེ་ཏྲིལ་Stainless- steel 不銹鋼ལྕགས་རིགས་ཀྱི་སྟེང་ཞག་མ་༢ - ༣་བར་གནས་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་བརྗོད་འདུག འོན་ཀྱང་ཡ་མཚན་པ་ཞིག་ལ་ཟངས་རིགས་ཀྱི་སྟེང་ཚོུད་༤ ཙམ་ལས་གནས་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་གསལ་ཡོད། ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ་ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་རིགས་གཤང་ཅི་དང་མི་གཙང་བའི་སྟེང་དུ་ཡུན་རིང་འཚོ་གནས་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་གྲགས་པས། དུས་རྒྱུན་གསང་སྤྱོད་སོགས་སུ་བསྐྱོད་རྗེས་ལག་པ་བཀྲུ་རྒྱུ་དེ་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་ཐུབ་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ལྟའི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ དེ་ཁྱབ་བརྡལ་འགྲོ་བདེ་བ་དང་། སྔོན་འགོག་གི་ཁབ་དང་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་སྨན་བཅོས་འདི་ཡིན་བྱ་བ་གསལ་པོ་མེད་སྟབས། ནད་རིགས་འདི་ཉིད་འགོག་ཐབས་ཡག་ཤོས་ནི་ནད་རིགས་འདི་ཉིད་རང་ཉིད་ལ་མ་འགོ་བ་བྱེད་རྒྱུ་དང་། དེ་བཞིན་རང་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་ལ་མ་བཀོས་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་རང་ཡིན་པས། ནད་རིགས་འདི་ཉིད་འགོག་ཐབས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དེ་དག་ཀུན་གྱིས་ཤེས་རྒྱུ་གལ་ཆེར་མཐོང་།

### ༢ ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ འགོག་ཐབས་དང་། ནད་དུག་སེལ་ཐབས།

ད་བར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བའི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ འདི་འགོག་ཐབས་ཡག་ཤོས་ནི། རང་ཉིད་ལ་ནད་རིགས་འདི་མ་འགོས་པ་བྱ་ཕྱིར་མི་གཞན་དང་ཉེ་སར་འགྲོ་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། རང་གཞན་གྱིས་རེག་པའི་དངོས་རྫས་དང་ལག་པ་སོགས་ཀྱི་སྟེང་ནད་དུག་མེད་པ་བཟོ་ཕྱིར་གཙང་སྦྲ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ཡིན་ལ། དེའི་སྟེང་སྤྱི་བྱིངས་ཀྱི་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་པོའི་བདེ་ཐང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡང་བསྣོན་མི་ཆོག་པ་མེད། ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ ཞེས་པ་འདི་ནད་དུག་SARS-CoV-2 ཞེས་པ་དེ་ལས་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་སྟབས་གཙང་སྦྲ་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་དེ་ཤིན་ཏུ་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ལགས་ན། ལག་པ་ཡང་སེ་བཀྲུ་རྒྱུ། སྒོ་དང་སྐས་རྫེག་སོགས་ཀྱི་ལག་གཟུང་ཕྱིས་རྒྱུ། སྔ་དགོང་དུ་མགོ་ལུས་ཡོངས་རྫོགས་བཀྲུ་རྒྱུ་ནི་སྣང་མེད་གཏོང་མི་རུང་བ་ཡིན་པས། འདིར་འགོག་ཐབས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་འགའ་ཤེས་རིམ་པར་བརྗོད་ན།

༼ ལག་པ་བཀྲུ་ལུགས་དང་དེའི་དགོས་པ། ༽

ཆེད་ལས་པས་བརྗོད་ཡག་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཉུང་མཐའ་སྐར་ཆ་༢༠ རིང་ཆུ་དང་དག་རྫས་ཀྱིས་སོ་སོའི་ལག་པ་བཀྲུས་པ་ཡིན་ན། ནད་དུག་གང་དག་ལག་པར་འགོས་ཡོད་པ་དེ་ཚོ་དག་འགྲོ་བར་བཤད། དེ་ཡང་། ནད་དུག་འདི་ནི་སྤྲི་དཀར་protein རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཕྱི་ལྤགས་ཀྱིས་བཏུམ་ནས་ཡོད་པར་བརྟེན། ཆུ་དང་དག་རྫས་ཀྱིས་དག་པའི་མ་ཚད། བརླན་གཤེར་དང་དག་རྫས་ཀྱི་ནུས་པས་ནད་དུག་གི་ཕྱི་ལྤགས་ཞིག་སྟེ་ནད་དུག་གི་རང་བཞིན་འཐོར་འགྲོ་བ་ཡིན། ཅི་སྟེ་རང་ཉིད་ལག་པ་བཀྲུ་བྱེད་ཀྱི་ཆུ་སོགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཉེ་སར་མེད་པའི་དུས། ལག་པ་གཙང་སེལ་བྱེད་རྒྱུའི་དག་རྫས་འདག་འདག་འདྲ་པོ་དབྱིན་སྐར་དུ་Hand Sanitizer ཧེན་ས་ནི་ཀྲའི་ཛར་ཟེར་བ་དེ་རིགས་མཉམ་ཁྱེར་བྱས་ཏེ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ན་ཕན་འདོགས་ཆེ། དེ་ཡང་ལག་པ་གཙང་སེལ་ནང་ཨལ་ཀོ་ཧོལ་ alcohol 酒精 (བཟི་རྫས) བརྒྱ་ཆ་62% – 71% ཡོད་དགོས་པར་བཤད་ཀྱི་ཡོད་ལ། མ་ཟད་དེས་ལག་པ་ཕྱིས་པའམ་བཀྲུ་བའི་དུས་སུ་ཕྱོགས་ཚང་མར་ཁྱབ་པ་བྱས་རྗེས་ལག་པ་ཡག་པོར་སྐམ་རུ་འཇུག་དགོས་པ་གལ་ཆེ་པོ་ཡིན། དེའི་སྟེང་རབ་བྱུང་ན་ཤ་གསོས་ཡག་པོ་དེ་འདྲས་ལག་པར་བདག་གཅེས་བྱས་ན། ལག་པ་ཡང་ཡང་བཀྲུས་པ་ལས་ལག་པར་ཟེར་ཁ་བྱུང་སྟེ་དེའི་བར་ནད་དུག་ལྷག་པ་ལས་ཀྱང་སྔོན་འགོག་ཐུབ་པར་བརྗོད་མཁན་ཡང་འདུག

༼ དངོས་རྫས་གཙང་སྦྲ་བྱེད་ལུགས། ༽

ལག་པ་ལས་གཞན་ཁང་པ་དང་གསང་སྤྱོད་ཀྱི་སྒོའི་ལག་གཟུང་གི་མཚོན་པའི་དངོས་རྫས་ཀྱི་རིགས་ལ་གཙང་སྦྲ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡང་། ཁྱིམ་མི་མང་པོ་ཡོད་སའི་ཁྱིམ་ཚང་ན་དམིགས་བསལ་གྱི་བསལ་བློ་གཏོང་དགོས་སའི་གནས་དོན་ཞིག་ཡིན། དངོས་རྫས་གཙང་མ་བཟོ་ཕྱིར་དག་རྫས་ཀྱི་རིགས་མི་ནོར་བ་ཉོ་རྒྱུ་ཡང་སྔོན་འགྲོ་ཆ་རྐྱེན་ཡིན་པར་སོང་། འདིར་རྫས་རིགས་གང་གིས་ནད་དུག་འདི་རིགས་མེད་པ་བཟོ་གི་ཡོད་པ་རོབ་ཙམ་བརྗོད་པར། (1) བཟི་རྫས་སམ་ཨོལ་ཀོ་ཧོལ་ alcohol 62-71% བར་དང་། (2) 0.5% Hydrogen Peroxide 雙氧水ཧའི་ཌོ་ལྗན་་པེ་རོ་སི་ཌི། (3) 0.1% sodium hypochlorite 次氯酸鈉 སོ་ཌེ་ཡམ་་ཧའི་པོག་ལོ་རའི་ཌེ་འབོད་པའི་རྫས་རིགས་དེ་དག་གི་ནད་དུག་སེལ་ཐུབ་པར་གྲགས། རྫས་རིགས་དེ་དག་ལས་རྫས་རིགས་ཕྱི་མ་གཉིས་པོ་དེ་གསང་སྤྱོད་སོགས་གཙང་མ་བཟོ་ཆེད་ཀྱི་དག་རྫས་མང་པོའི་ནང་ཡོང་གི་ཡོད་ཅིང་། གཟབ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་གསང་སྤྱོད་སོགས་བཀྲུ་བྱེད་ཀྱི་དག་རྫས་Bleach 漂白水ཟེར་བར་དུག་རྫས་ཤུགས་ཆེ་ཡོད་སྟབས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དུས་ལག་ཤུབས་གྱོན་རྒྱུ་དང་ཁ་རས་རྒྱག་རྒྱུ་སོགས་ཀྱང་མ་བརྗེད་པ་བྱེད་དགོས། ཆེད་ལས་པས་ཚུའུ་white vinegar 白醋དང་ཨ་རག་vodka ལ་ནད་དུག་འདི་སེལ་བའི་ནུས་མེད་པས། དེའི་རིགས་བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་ནད་དུག་འགོག་པར་ཡིད་ཆེས་རྒྱུ་མེད་པར་བཤད་ཀྱི་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་ལག་པ་གཙང་བྱེད་ hand sanitizer ཅི་སྟེ་ཚོང་ཁང་ནང་རྫོགས་ཟིན་པ་དང་། རྫུན་མ་ཚོང་མཁན་མང་བ་སོགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཡོད་ན། རང་རང་སོ་སོའི་ཁྱིམ་དུ་སྦྱོར་བ་ཚད་ལྡན་བྱས་ནས་བཟོས་ནའང་མི་ཐུབ་པ་གང་ཡང་མེད། འོན་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ཚད་ལྡན་མ་བྱུང་ན་ཕན་མེད་དུ་འགྱུར་བའི་ཉེན་ཁ་ཡང་ཡོད་འདུག ཡང་སྨན་པ་མང་པོར་ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་སྔོན་འགོག་ཆེད་བཅུད་སྨན་སི་Vitamin C 維他命C བྱ་བས་ཕན་ནུས་འཐོན་གྱི་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྐོར་ལ་དྲི་བ་མང་པོ་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པའི་དེའི་སྐོར་མདོ་ཙམ་གླེང་ན།

༼ བཅུད་སྨན་སི་Vitamin C 維他命Cདང་ལུས་པོའི་བདེ་ཐང་། ༽

རྒྱུན་ལྡན་འཚོ་བའི་འཕྲོད་འགོས་ནད་གང་གིས་མནར་བའི་ཚེ་རྨངས་གཞིའི་སོ་སོའི་ལུས་པོ་བདེ་ཐང་ནི་རྩ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ཡོད་པ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ཡིན། དེ་མཚུངས་ད་ལེན་གྱི་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ དེ་ཡང་རྨངས་གཞི་ལུས་པོའི་བདེ་ཐང་སྐྱོ་བའི་རིགས་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་གློ་བ་ཐང་པོ་རང་མེད་པའི་རིགས་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་འཚབ་ཆེན་ནད་གཞི་སྐྲུན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། ནད་རིགས་འདི་ཐོག་ལ་དངོས་སུ་ཕན་འབྲས་བྱུང་སྨན་འདི་ཡིན་ཟེ་གསལ་པོ་མེད་ནའང་། སྨན་པ་གཙོ་བྱས་པའི་འབྲེལ་ཡོད་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་ལས་ཀ་བྱེད་པའི་མི་སྣ་མང་པོས་བཅུད་སྨན་སི་གི་ཐོག་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་ཡོད། ཆེད་ལས་པ་མང་པོས་བཅུད་སྨན་སི་ལ་ནད་དུག་འགོག་གསོད་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པར་མངོན་གསལ་ར་སྤྲད་ཐུབ་པ་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་ནའང་། བཅུད་སྨན་དེས་མིའི་གཟུགས་པོའི་ནང་ནད་འགོག་གི་ནུས་པའི་ཤུགས་ཚད་སྤར་བའི་རང་བཞིན་ལས་ཕན་འདོགས་ཡོང་སྲིད་པར་བསམ་མཁན་མང་པོ་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱ་མིའི་སྨན་པའི་རུ་ཁག་གཅིག་ནས་བཅུད་སྨན་སི་དེ་ཆེད་བསྔགས་ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་དེའི་སྨན་གྱི་ཁུངས་སུ་བཞག་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་ཚོའི་བརྗོད་གསལ་བཅུད་སྨན་སི་གིས་གློ་བ་ལ་གནོད་སྐྱོན་འཕོག་པ་དང་། གློ་བ་གཉན་ཁ་རྒྱས་པ་སོགས་འཇོམས་པའི་ནུས་པ་འཐོན་པར་བཤད། ཆེད་ལས་པ་མང་པོས་མུས་མཐུན་བྱེད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་རུ་ཁག་དེས་སྔོན་ཚུན་ནས་བཅུད་སྨན་སི་བཏང་བསྡད་ན་ཅི་སྟེ་ནད་ཕོག་པ་སོགས་འབྱུང་ན་མྱུར་བར་དྲག་བསྐྱེད་ཡོང་བ་དང་། ནད་གཞི་ལྕི་པོ་མི་ཕོག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པར་བཤད་འདུག ཅུང་ཟད་གཟབ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་བཅུད་སྨན་སི་གཏོང་ཚད་མང་དྲག་ལ་གྲོད་པ་ན་བ་དང་བཤལ་བ། མཁལ་མར་རྡོ་འཆག་པ་སོགས་མ་གཏོགས། གཏོང་ཚད་རྒྱུན་ལྡན་ལྟར་བྱུང་ན་གནོད་སྐྱོན་ཆེན་པོ་གང་མེད་པར་རྩིས་ཀྱི་ཡོད།

༼ ནད་དུག་འགོག་ཐབས་ཀྱི་དོན་བསྡུ། ༽

མདོར་དོན་ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ འགོག་ཐབས་རྣམས་ཚིགས་བཅད་ཀྱིས་རིམ་པར་འགོད་ན།

དང་པོ་ལག་པའི་གཙང་སྦྲ་ཡིན། ། གཉིས་པ་དངོས་པོའི་གཙང་སྦྲ་ཡིན། ། ཆུ་དང་དག་རྫས་ཡག་དག་པ། ། སྤྱད་ནས་གཙང་སྦྲ་བསྟེན་པར་བྱ། །

གསུམ་པ་མི་དང་འདོམ་གང་སར། ། བཅར་བར་མི་བྱ་རབ་བྱུང་ན། ། ལག་པར་ཤུབ་དང་ཁ་ལ་རས། ། ཡང་དག་ལམ་ནས་གྱོན་པར་བྱ། །

བཞི་པ་ལུས་སེམས་བདེ་བར་ཞོགས། ། ལྔ་པ་མདོང་ལ་རེག་མི་བྱ། ། དྲུག་པ་ཁྱིམ་དུ་སྡོད་པར་བྱ། ། བདུན་པ་གནས་ཚུལ་གསར་ཤེས་གྱིས། །

ཅི་སྟེ་ནད་པར་གཡོག་དགོས་ན། ། དམིགས་བསལ་སློབ་སྦྱོང་ལེན་པར་བྱ། ། ཁ་པར་སྨྱུ་གུ་ཤོག་དངུལ་སོགས། ། ལག་ཏུ་ལེན་ཚེ་གཟབ་པར་བྱ། །

### ༣ ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ དེ་ཉེན་འཚབ་ཆེ་ཆུང་དང་། དེའི་ནད་རྟགས་སྐོར།

ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་གསར་མ་དེའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་ཕྲའི་རི་མོ་འཁོད་པའི་གྲུབ་དོན་ད་བར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་མེད་ནའང་། ཐོ་འགོད་བྱུང་བའི་གྲངས་འབོར་དང་རྒྱུད་རིམ་ལ་གཞིགས་ན། ཏོག་དབྱིབས་ནད་དུག་གསར་མ་འདིས་་ནད་རྟགས་ཙམ་ཡང་གསལ་པོ་མི་མངོན་པའི་ནད་གཞི་ཅུང་ཟད་དེ་འདྲ་ནས་འཆི་བའི་སྲོག་ལ་ཐུག་པའི་ནད་གཞི་ལྕི་པོ་དེ་འདྲ་བར་བསྐྲུན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་ལ། རྒྱ་ནག་གི་ཐོ་ལ་བལྟས་ན་ནད་པ་བརྒྱ་ཆ་༡༦ ཙམ་ལ་ནད་གཞི་ཤིན་ཏུ་ལྕི་པོ་ཕོག་སྲིད་པར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་༡༩ འགོ་ཉེན་ཡོད་པའི་གང་ཟག་ནི་ཕར་ཚུར་བགྲུད་བཞུད་བྱེད་མཁན་དང་། སྨན་ཞབས་སོགས་སྤྱི་བྱིངས་ཀྱི་ནད་པར་འཁྲིས་སུ་བལྟ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན། དེ་བཞིན་སྨན་ཁང་དུ་ཡང་ཡང་བསྐྱོད་དགོས་པའི་ནད་པ་སོགས་ཡིན་ལ། ནད་གཞི་འདིས་ཉེན་འཚབ་ཆེན་པོ་བཟོ་ཉེན་ཡོད་པ་ནི། ལོ་ན་འཐོན་པོར་སླེབས་པའི་རིགས་དང་། གཅོང་ནད་ཅན་གྱི་རིགས། དཔེར་ན། སྙིང་ནད། ཅི་ནེ་ནད་པ། གློ་བ་ནད་པ། རེག་དུག་HIVནད་པའི་རིགས། དེའི་སྟེང་ནད་རིགས་འདིས་བུད་མེད་སྦྲུམ་མའི་ཚོར་ཡང་ནད་གཞི་ཉེན་འཚབ་ཆེན་པོ་བཟོ་སྲིད་པར་བཤད། ཏོག་དབྱིབས་ནད་རིགས་འདིས་འཆམ་ནད་དཀྱུས་མ་ལྟར་སྣ་ཁུང་དགག་པ། སྣ་མཆུ་འཛགས་པ། ཚིགས་ན་བ་སོགས་ཀྱི་ནད་རྟགས་འདོན་སྲིད་པ་མ་ཚད། ནད་རྟགས་ཤུགས་དྲག་པ་ཚ་བ་རྒྱས་པ་དང་། གློ་རྒྱག་པ། དབུགས་གཏོང་ལེན་དཀའ་བ་སོགས་ཡང་ཡང་ཡོང་གི་ཡོད། ཡིན་ནའང་། མི་ཁ་ཤས་ལ་ནད་རྟགས་མེད་པ་དང་། ཁ་ཤས་ལ་ནད་རྟགས་ཕྲ་མོ་ལས་མེད་པ་ཡོང་སྟབས། རང་ཉིད་ལ་ནད་རིགས་འདི་ཡོད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར། རང་ཉིད་བསྡད་སའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ནད་རིགས་དེ་རིགས་ཡོད་པའམ། རང་ཉིད་ཕྱི་ནས་ཚུར་ཡོང་མ་ཐག་པ་ཡིན་ན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་མི་འགྲོ་བར་ནང་དུ་བསྡད་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཡིན། ཁོ་བོས་གང་ཐུབ་ཀྱིས་གཞིས་བྱེས་བོད་རིགས་ཀུན་ལ་ཕན་རེས་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་དང་། ཨ་རིའི་གཞུང་འབྲེལ་དྲ་བ་སོགས་ནས་བྱུང་བའི་ཤེས་བྱ་བསྡུ་རུབ་ཀྱིས་འདིར་བཀོད་པ་དེ་ལྟར་ཡང་། ད་དུང་གསལ་ཁ་མི་འཐོན་པ་དང་ཆད་ལྷག་ཏུ་སོང་བའི་ཤེས་བྱ་མང་དག་ལུས་ཡོད་པ་ཚོར་ཞིང་། རིང་མིན་ཉིན་རེ་ནས་ཉིན་རེར་གནས་ཚུལ་གསར་པ་འཐོན་རྒྱུ་ངེས་པས་ཀུན་གྱིས་དེའི་ཐོག་དོ་སྣང་ཡོད་པ་གནང་རོགས། གྲོགས་པོ་སྙིང་པ་མི་འཆི་དགའ་ལྡན་པ། ར་ས་ཕོ་ཉས་༢༠༢༠། ༣། ༢༠ བྲིས།

#### དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆེ།

“COVID-19: A History of Coronavirus.” Lab Manager. Accessed March 19, 2020.

“Transmission of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19).” Centers for Disease Control and Prevention. Centers for Disease Control and Prevention, March 4, 2020.

Gray, Richard. “Covid-19: How Long Does the Coronavirus Last on Surfaces?” BBC Future. BBC, March 17, 2020.

“COVID-19: What We Know so Far about the 2019 Novel Coronavirus.” n.d. COVID-19: What We Know so Far about the 2019 Novel Coronavirus - UChicago Medicine. Accessed March 20, 2020.

Weisbaum, Herb. 2020. “Many Common Household Cleaning Products Can Kill the Coronavirus If You Use Them Properly.” NBCNews.com. NBCUniversal News Group. March 17, 2020.

“Why Vitamin C Won't 'Boost' Your Immune System against the Coronavirus.” n.d. LiveScience. Purch. Accessed March 20, 2020.

Lichtenstein, Karina, and MedicineNet Health News. 2020. “Can Vitamin C Prevent and Treat Coronavirus? - MedicineNet Health News.” MedicineNet. MedicineNet. March 9, 2020.

“Situation Summary.” 2020. Centers for Disease Control and Prevention. Centers for Disease Control and Prevention. March 18, 2020.

“If You Are at Higher Risk.” 2020. Centers for Disease Control and Prevention. Centers for Disease Control and Prevention. March 18, 2020.

Harvard Health Publishing. n.d. “Coronavirus Resource Center.” Harvard Health. Accessed March 20, 2020.

“Coronavirus Cases:” n.d. Worldometer. Accessed March 21, 2020.

</ref></ref></ref>

1. **^**