Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ဝီခီပီးဒီးယား

**ဝီခီပီးဒီးယား**|  ဝီခီပီးဒီးယား လိုဂို |
| အိင်းကလေတ်ဘာႏသာႏ ဝီခီပီးဒီးယား ဗဟိုႏလိတ်မဲ့ငါ |
| ဝဲက်သုဲက်အစွိုးအမျိုꩻ | အိဉ်တာနဲက် ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ |
| ဟော်ꩻထွားလꩻနွောင်ꩻမုꩻ | ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ 363 မျိုꩻ |
| ခမ်းထီအလီꩻအထျꩻ | အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ |
| ပဲင်ႏဆဲင်ႏသား | ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း |
| ဖန်ဆင်ꩻသား | စဉ်မီဝေး၊ လာရီသန်ဂါ |
| ဝဲက်သုဲက် | wikipedia.org |
| Alexa အရန်း | ၆(ဧပြီ ၂၀၁၅) |
| စီꩻပွာꩻရေꩻ | မွေးတဝ်း |
| ဒင်ႏမတ်ပိုင်တိဉ် | အဝ်ႏလိုႏ |
| ကေားသုင်ꩻသား | >၅၆၆၁၂၉ active editors >၁၃၂၅၂၁၇၈၃ registered users |
| ထူႏသုင်ꩻခါꩻဒါႏ ပရိုဂရမ် | en:PHP |

**ဝီခီပီးဒီးယား** (အိင်းကလေတ်: Wikipedia) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏကို အခေႏခံႏဒါႏ ပရဟိတအစွိုꩻအဗူႏကထွာဒါႏ ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း အွဉ်ငါကခွုမ်မာꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးဖေႏဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏတောမ်ႏ အကျောင်ꩻခရာႏမျိုꩻစွုမ်ႏ ကပါဒါႏ အငိုꩻလို့တဝ်း(အခမဲ့) လွစ်တခြင် အဉ်တာနဲတ်လဲင်းလောင်း ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ပရောစဲစ်လိတ်မဲ့ငါ ထာꩻမာꩻတဗာႏဒျာႏသွူ။ ဝီခီပီးဒီးယား ကရိုꩻဒါႏ အမဉ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအာကနွို့ညီꩻ တဲမ်းသော့ꩻနွောင်ꩻ ဝဲက်သုဲက်အနယ်ꩻပညာႏကထွာဒါႏ ဝီခီ (ဝီခီ-wiki နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ"ဟာဝေယံ"ငဝ်းငွါ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "မွိုင်မွိုင်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ) တောမ်ႏ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဓိပ္ပာယ်ႏကလꩻဒါႏ "အဲဉ်သုဲင်ကလိုပိဒိယ-Encyclopedia" ကရိုꩻဒါႏ "အဲင်းကလေတ်"ငဝ်းငွါဖုံႏယို ပေါင်ꩻစပ်ခါꩻဒျာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ စဉ်မီဝေး တောမ်ႏ လာရီသန်ဂါသီး တယ်ႏထောင်ႏစခါꩻဖေႏဒျာႏ ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၀၁ ဗာႏ လာဇန်ႏနဝါႏရီႏ ၁၅ နီꩻကိုသွူ။ အင်းရေႏခါꩻဖေႏဒျာႏ ရောမ်ထူႏသိမ်ꩻဟဝ်ခါꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏ လိုꩻသီးဖုံႏ တကမ္ဘာႏလွုမ်း ထာꩻသေဗဟုသုတတောမ်ႏ ဖန်းဖြယ်ဖေႏ ခမ်းသားထာꩻသေဗဟုသုတတာႏ ခင်ႏလမ်းတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။

ဝီခီပီးဒီးယားကိုနဝ်ꩻ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ တောမ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (၃၂၅)မျိုꩻတဲင် တဲမ်းခါꩻဒါႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏလဲဉ်း အပုဒ် (၅၈)သန်းလွိုနဝ်ꩻသွူ။ ဗꩻတွိုႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ လာဖေဖော်ဝါႏရီႏကိုနဝ်ꩻ နွို့ဟော်ꩻထွားသား အဝ်ႏစွဉ်ႏအလဲင်ႏပေါင်ꩻ (၁၈)ဗီလီယံရပ်၊ လာတွိုင်ꩻ နွို့ထွားဟော်ꩻသား အဝ်ႏစွဉ်ႏ သန်း(၅၀၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ တကမ္ဘာႏလွုမ်းအနေႏနဝ်ꩻ လိုꩻသုင်ꩻဝီခီပီးဒီးယား အကောက်သား အဝ်ႏ (၁၉)သန်းရပ်တဲင် ၂၀၁၄ ဗာႏ လာနိုဝဲင်ဗာကို စာႏရင်ꩻအလꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးသန် သောင်ႏသာဒါႏ မွဉ်းဖျင်သားနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏ အဖြာꩻ(၆၉,၀၀၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ဝီခီပီးဒီးယား(ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ) လိတ်မဲ့ငါနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏဗွောင်လွေꩻဒျာႏအစမ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ လာသဲက်တဉ်ဗာ ၁၇ နီꩻကိုတဲင် တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လာဇွန်လုဲင် ၁၉ နီꩻနဝ်ꩻ အောင်ႏလꩻထွာလွေꩻအတီႏ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

## လိဉ့်အထန်ႏဖုံႏ

* တရာꩻဝင်ႏ ဝဲက်သုဲက် (မိုဗုဲင်းဖိုန်း)[[ကဏ္ဍ:ဝီခီဒေတာတောမ်ႏ ဝီခီပီးဒီးယားကို ဗိုန်ပီတဝ်းတရာꩻဝင်ႏဝဲက်သုဲက်ဖိုင်ႏ ကအဝ်ႏဒါႏ လိတ်မဲ့ငါဖိုင်ႏ]] – multilingual portal (ဘာႏသာႏငဝ်းငွါသုဲက်အလင်ထျꩻ လိဉ့်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါနေနေသွူ)
	+ တွစ်တာကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဝီခီပီးဒီးယား
	+ ဖေ့ဗိုတ်လောင်းကအဝ်ႏဒါႏ ဝီခီပီးဒီးယား

အာႏကွိုꩻချက်အမာႏ: `<ref>` tags exist for a group named "note", but no corresponding `<references group="note"/>` tag was found.
# သင်္ချာ

ဆရာႏ ယူကလေတ် သှောန်ဖေႏလိုꩻပေႏလိတ် စူကဲတ်ထွို့ꩻခါꩻ ထာꩻရုက်
**သင်္ချာ** (အဲင်းကလေတ်: Mathematics) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထာꩻမာꩻခုမ်စမ်ႏဂဏန်ꩻလိတ်ဖြုံႏ၊ မန်းနေးကရိုꩻဒါႏ "သင်္ချာ" ယိုနောဝ်ꩻ လိုသီးအတာႏ အရေꩻတန် အခန်အောဝ်ႏ ပညာႏတပါင်သွူ။ တွက်ထာꩻ၊ တဲက်ထာꩻဖုံႏယို အောဝ်ႏပါသော့ꩻ ဂဏန်လုဲင်ꩻ (သင်္ချာ)ပညာႏကို။ အဲန်ႏကလေက်ငေါဝ်း mathematics ယို အောဝ်ႏ ဂရိ စခါသားလိတ် máthēma ဟဲ့ꩻ μάθημα ကိုဖျော်လွဉ်။ အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ "ထာꩻသေပညာႏ၊ ထုမ်ႏကြမ်ꩻ(ကလမ်ꩻ) ထောင်ထာꩻ"။
ဂဏန်ꩻလုဲင်ꩻ ကရိုꩻဒါႏ သင်္ချာမွူးယို အပင်ဖုံႏ အောဝ်ႏအာနေက။ ဂဏန်ꩻသင်္ချာ(arithmetic)),၊ စီဩမဲတ္ထရီ (geometry)၊ အဲက္ခရာႏသင်္ချာ (algebra)၊ စာꩻရင်ꩻအင်ꩻသင်္ချာ (statistics)၊ တြီဂိုနိုမဲတ္ထရီ (trigonometry)၊ ကဲကုလ (calculus) ဖုံႏယို အောဝ်ႏပါသော့ꩻ ဂဏန်ꩻလုဲင်ꩻ ပညာႏကိုသွူ။
မဉ်ႏစူꩻနုဲင်း ကလာꩻဗွာဖုံႏရိုꩻနောဝ်ꩻ "ထာသေပညာႏ အစနောဝ်ꩻ စီဩမဲတ္ထရီ၊ တေးလ် (Tales) ဖြားအွဉ်ငါနီ" တဲဒေါ့ꩻ။ လိုꩻကအွဉ်မာꩻရီးလွို သင်္ချာအစွိုꩻ (ဂရိဂဏ္ဍာရီဂိုဏ်း) နဝ်ꩻ အမဉ်ꩻ ပိုက်တဂိုရ၊ ဝွေꩻယိုနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တေးလ်တပဲ့သွူ။ ကောပ်ပွိုးဝွေꩻသီးဖုံႏ အွဉ်တဲင် သင်္ချာပညာႏ ဖောင်းလီလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူဩ။

## ထူႏတောမ်
# Operating system

**ကွန်ပျူတာ စက်ဝါးတပန်ႏဒါႏစနစ်** (အိန်းကလေတ်: Operating system, OS) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကွန်ပျူတာ ဆကိုသူꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ သော့ဝွဲးအခြွိုင်းခြိုꩻအကွို့ꩻခဝ်ဒျာႏတဲင် အဝ်ႏထူႏတာႏဝွန်ႏ တပန်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏ ခွုမ်မာꩻရေꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻ (activity) တွမ်ႏ ကွန်ပျူတာ အရွီးအခိုႏ (resources) ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ စက်ဝါးစနစ်ယို ထိန်ꩻသိမ်ꩻသွူ application ဖုံႏတဲင် အဝ်ႏဝါးတပန်ႏလွေꩻဖေႏ စက်နဝ်ꩻသွူ။

စက်ဝါးစနစ်ယိုနဝ်ꩻ hardware ဖုံႏယိုတဲ့ အဝ်ႏမာꩻမုꩻယို အဝ်ႏခွုမ်ဗာႏ လမ်းဗွေႏ အဝ်ႏမာꩻလꩻတဲ့ သဘော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ application ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ hardware အာဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏမာꩻဆောင်ႏပွုံႏ အပေႏသွတ်ꩻအမျိုꩻဖုံႏယို မာꩻကျိုႏ အဝ်ႏသေဗာႏဒျာႏရင်ꩻ တလိုႏတဝ်းဒွုမ်သွူ။ computer အာဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ကခွုမ်လꩻ computer (handheld computer )၊ကအွဥ်ႏဒင်ႏဒါႏခွုံႏ computer ၊ super computer ဖုံႏအာလဲ့မကာႏ video စက်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ စက်ဝါးစနစ် တမျိုꩻမျိုꩻ အသွုံꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆငါယိုနဝ်ꩻ စက်အာဖုံႏအကို အပိတ်သီ စက်ဝါးစနစ် ( embedded operating system ) ယို အဝ်ႏသွုံꩻနဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
# စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ

The "Three Worlds" of the Cold War era, April – August 1975၊ First world(blue): Western Bloc led by the United States and its allies၊ Second world(red): Eastern Bloc led by the Soviet Union, China (Independent), and their allies၊ Third world(green): Non-Aligned and neutral countries
A US Navy aircraft shadowing a Soviet freighter during the Cuban Missile Crisis, 1962
စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻကျာꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဩဇာႏ ကဒို့ꩻကခြို့ခါꩻဒါႏ အစွိုꩻဖုံႏအကို ထွာမဟာႏမတ်ခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏ အွဉ်ငါသားဖုံႏသွူ။ ပုင်ႏကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အတန်တဖဲ့ꩻစီႏ အွဉ်ငါသား ကထွာဒါႏ ရော်နယ် ရေဂင် တောမ်ႏ မစ်ဟေး ဂေါ်ဗာချော့ဗ် သီး မော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ ၁၉၈၅ ဗာႏခိင်ႏ ပုင်ႏဒျာႏသွူ။
**စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ** (အိန်းကလေတ်: Cold War) ကရိုꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏ ဗꩻ ၁၉၉၁ ဗာႏအကို ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ(ရသျား) ခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏ တောမ်ႏကဆွိုက်စပ်ဒါႏဝွေꩻသီး မဟာႏမိတ်ခမ်းထီဖုံႏအခါႏ ကပေါ်ႏထွာလွောန်ဒါႏ ထာꩻသျုက်တရေင်၊ ခေးပြဲင်ႏမုꩻဖုံႏ အခေႏနေႏဒျာႏသွူ။ ခိင်ႏကာႏလနဝ်ꩻခါဖုံႏနဝ်ꩻ အာႏရဲင်ꩻကတန်ဒါႏ မဟာႏခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏသီးအခါႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ခေးပြဲင်ႏမုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စဲ့ꩻရေꩻအလꩻ ပူꩻပေါင်ꩻခွုမ်မာꩻမုꩻ၊ ဖြေ့ꩻလီဝါႏဒဖုံႏ၊ ထွေထောင်တသျိုဖုံႏ၊ ထေထန်ႏ စူခွုမ်အဆန်ꩻဖုံႏ၊ ဒင်ႏထို ထေကွန်ႏအရန်းဖုံႏ၊ ပြဲင်ႏပါ အာကာသအနယ်ꩻပညာႏဖုံႏ တောမ်ႏ ခေးလူႏလုဲင်ႏပါ အနယ်ꩻပညာႏထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်ꩻမုꩻဖုံႏသွူ။ မဟာႏခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏလွုမ်း ထူႏသုင်ꩻအီမွေး လိုမ်းဗိဉ်ႏရဲးကမ်းရေꩻ စရိပ်ဖုံႏတဲင် ထာꩻမာꩻရိုꩻရိုꩻတောမ်ႏ နျူးကလီးယား စူခွုမ်ဆန်ꩻဖုံႏလဲ့ ထေခေးလူႏလုဲင်ႏမုꩻ တကာႏတဝ်း အဝ်ႏခမ်းအလင်ဆꩻချာ စွဲးကမ်းဆွာႏကိုဖေႏ အတွိုက်အခꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။

ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ၄ နေင်ႏအကို သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ(ရသျား)၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ၊ ဗိတိန်(အင်္ဂလန်၊ ပဉ်တစ်) သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကလွိုဆန်ဒါႏ အာႏတန် ဝင်ရိုးတန်းခမ်းထီတန်ဖုံႏသား မဟာႏမိတ်ခမ်းထီဖုံႏအနေႏလဲ့ ဒုစဲ့ꩻပွယ်ꩻအသျုက်တရေင် ခလားကအီႏထွူခိင်ႏတောမ်ႏ ကထွူထိုꩻခိင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးခမ်းထီဖုံႏအခါႏ သꩻဖော်ꩻဗိုန်ပီတလꩻတဝ်းဒါႏအချက်လဲ့ အဝ်ႏအာကနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻပွယ်ꩻထွိုင်ႏထွူသွတ်ꩻခိင်ႏ ဥရောပ ဟံႏနယ်ႏကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးခမ်း(၄)ခမ်း အာႏဏာႏဩဇာႏ ဒို့ꩻတခြို့ခါꩻထွူ အမေႏရိကန်ႏတောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်နဝ်ꩻ နဝ်ꩻအကို ထွာဒျာႏ စဲ့ꩻရဲင်ꩻအာႏ အာႏအတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီဖုံႏဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၁၉၉၀ ဗာႏနဝ်ꩻ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻထွူ "စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ"လဲ့ ထွူသွတ်ꩻထိုꩻဒျာႏသွူ။

## အာႏကွိုꩻ