# ဖော့သဖောရတ်သ်

**ဖော့သဖောရတ်သ်**ယို ထွာ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၁၅ တွမ်ႏ သင်္ကေႏတ **P** ကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒဒြတ်စင်တဗာႏ။ အောဝ်ႏ အဗွာ တွမ်ႏ အတနျာႏ နီးစား။ ကွဲႏတှော့ꩻ မာꩻဒါႏယိုꩻငါႏဓာတ်တဲင် ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းကို ဖော့သဖောရတ်သ်ခြေင်ခြေင်ယို မော့ꩻဖိုတောဝ်းသှူ။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ သယံဇာတ ၁ ကီလိုဂရမ်ကိုယို ဖော့သဖောရတ်သ် အောဝ်ႏပါငီꩻ ၁ ဂရမ် (နုဲင်း တောင်ꩻတနျာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏပါ ၀.၀၆ ဂရမ်)။ ဓာတ်သတ္တုနေးနောဝ်ꩻ ဖော့သဖောရတ်သ်ယို ထီႏအီလꩻ ဖော့သဖိတ်သှူ။ မန်းနေး ကဟဲ့ꩻဒါႏ မီးစုန်းဓာတ်(တဲမ်း ဖော့စဖောရပ်) ယို ထွာ ထာꩻခြှောန်းဒါႏယိုꩻ သတ္တုတမွေးတောဝ်း ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ အလဲန်းငီꩻ နုဲက်ထရိုစဲန် အဗူႏကို။ ထာꩻသꩻသားကို ထွာ အောဝ်ႏပါတသေႏသေႏ ဒြတ်စင်၊ သဘာဝကို မော့ꩻနှောင်ꩻအစားစားသှူ။ ဖော့သဖောရတ်သ် ကထေလꩻဒါႏ ဖꩻဓာတ်ခင်ႏလမ်း (မန်း-ဓာတ်ခွဲခန်း) ကိုစားနောဝ်ꩻ အတောင်ႏလေဒါႏ ထာꩻခေ့ꩻကို။ ဖော့သဖောရတ်သ်တွမ်ႏ တလီꩻ မဉ်ႏဗာႏတလူႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာ အစှူႏတန် သီအီဒါႏသှူ။ ထာꩻတေက်ꩻနျꩻအာႏသန်သန်ဆလကို ကအုံခြှော့နှောင်ꩻဒါႏ ဖော့သဖောရတ်သ် အရောင်ႏဖြေင်းနောဝ်ꩻ ပီ ဂရပ်ဖုဲက်၊ တျာႏစပ်ꩻအီတဲ့လꩻသှူ။

ဖော့သဖောရတ်သ်,  15P|  |
| ကအောဝ်ႏလုဲင်ႏဒါႏ ဂုဏ်သတ္တိဖုံႏ |
| အမဉ်ꩻ၊ သင်္ကေတ | ဖော့သဖောရတ်သ်, P |
| အယောင်ꩻ | waxy white, yellow, red, violet, black metallic-looking |
|  |
| ကလှိုင်ႏအာထာꩻ |
| (ကမ္ဘာဟမ်ႏလုံးယာႏကီ ကောင်းကို) | 5.2 (silicon = 100) |
|  |
|  ဒြတ်စင် အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရှောင်ကို ဖော့သဖောရတ်သ် |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 | N ↑ **P** ↓ As |
| သီလီကွန် ← **ဖော့သဖောရတ်သ်** → သာလဖာ |

 |

 |
| အဲက်တမ် အမုဲင်ရဲန်ႏ (*Z*) | 15 |
| အဗူႏ၊ ဘလော့ | group 15 (pnictogens) |
| အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင် | period  3 |
| အှောန်ႏထော့ခါꩻ အဲက်တမ်မေက် အထှူႏခေန်ႏ (*A*r) |   |
| အီလဲက္ထရွန် ကဖျင်ထာꩻ | [Ne] 3s2 3p3 |
| အပီတထွိုင်ကို ကပါဒါႏ အီလဲက္ထရွန် | 2, 8, 5 |
| ပှိုင်းဝှို့တုမ်ႏ ယောင်ꩻဖဲ့ဂုဏ်သတ္တိဖုံႏ |
| အခြုံးခြီအီအလျား | white: 317.3 K ​(44.15 °C, ​111.5 °F)  red: ∼860 K (∼590 °C, ∼1090 °F) |
| အထီဗို့ꩻအီအလျား | white: 553.7 K ​(280.5 °C, ​536.9 °F)  |
| Sublimation point | red: ≈689.2–863 K ​(≈416–590 °C, ​≈780.8–1094 °F)  violet: 893 K (620 °C, 1148 °F) |
| အနဲန်းအတဉ်ႏ (အခန်ꩻအလျား ၊ လမ်းဟောင်းကိုအလျား) | white: 1.823 g/cm3 red: ≈2.2–2.34 g/cm3 violet: 2.36 g/cm3  black: 2.69 g/cm3  |
| ဖျှူးဆဉ်းအလျား | white: 0.66 kJ/mol  |
| အတအှိုထန်ႏအလျား | white: 51.9 kJ/mol  |
| မိုလာ အလျားအာႏရဲင်ꩻ | white: 23.824 J/(mol·K)  |
| အတအှိုထီတေက်ꩻအာႏ  (white)

| P (Pa) | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| at T (K) | 279 | 307 | 342 | 388 | 453 | 549 |

 |
| **vapor pressure** (red, b.p. 431 °C)

| P (Pa) | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| at T (K) | 455 | 489 | 529 | 576 | 635 | 704 |

 |
| အဲက်တမ်မေက်ဂုဏ်ႏဖုံႏ |
| ဓာတ်ငင်ႏအီလက်ထရွန်  | Pauling scale: 2.19  |
| အာႏတောင်ႏတာႏမာꩻထွာအုဲင်းယွန်း | 1st: 1011.8 kJ/mol  2nd: 1907 kJ/mol  3rd: 2914.1 kJ/mol  (more)  |
| ကိုဗေးလဲန့်ဒွါႏအကဲန်တကှို့ꩻ  | 107±3 pm  |
| ဗန်ဒါဝေါ့သ် ဒွါႏအကဲန်တကှို့ꩻ | 180 pm  |
| Miscellanea |
| ကမာꩻထွာခါꩻထာꩻကြုံး |  ​body-centered cubic (bcc) |
| အလျားတွီကာႏထာꩻ | white: 0.236 W/(m·K)  black: 12.1 W/(m·K)  |
| ပသီႏထှို့ꩻဓာတ် | white, red, violet, black: diamagnetic  |
| ပသီႏထှို့ꩻ ကခှေါင်းအီဒါႏထာꩻ (*χ*mol) | 3004792000000000000♠−20.8×10−6 cm3/mol (293 K) |
| Bulk modulus | white: 5 GPa red: 11 GPa  |
| CAS Number | 7723-14-0 (red) 12185-10-3 (white) |
| ထွာလှောန်ခြောင်ꩻ |
| ကထုမ်ႏမော့ꩻသား | Hennig Brand (1669) |
| Recognised as an element by | အန်ထောနီလောရဉ့်သ် ဒီ လဗွုဲင်သီယာ (1777) |
| အစှူဖြှိုးသွတ်ꩻ ဖော့သဖောရတ်သ်သီး အုဲင်သိုတုပ်ဖုံႏ |
|

| iso | NA | သက်တန်ꩻတာကွို့ꩻ | DM | DE
 ( MeV)  |  DP |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 31P | 100% | is stable with 16 neutrons |
| 32P | trace | 14.28 d | β− | 1.709 | 32S |
| 33P | trace | 25.3 d | β− | 0.249 | 33S |

 |
|

နာအူရူကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ဖော့သဖိတ် သတ္တုအုင်ႏ ၂၀၀၇ ဗာႏနေင်ႏ
### ထူႏတောမ်